Danıştay 4. Daire Başkanlığı 2025/549 E. , 2025/1153 K.
"İçtihat Metni"
T.C.
D A N I Ş T A Y
DÖRDÜNCÜ DAİRE
Esas No : 2025/549
Karar No : 2025/1153
DAVACI : ...
VEKİLİ : Av. ...
DAVALILAR : 1- ... Bakanlığı
VEKİLİ : Hukuk Müşaviri ...
2- ... Kaymakamlığı
HASIM MEVKİİNDEN ÇIKARTILAN: ... Valiliği
DAVANIN KONUSU : İzmir ili, Çeşme ilçesi, ... Mahallesi, ... ada, ... parsel sayılı taşınmazda bulunan yapı hakkında, 3194 sayılı İmar Kanunu'nun geçici 16. maddesi uyarınca yapı kayıt belgesi düzenlenmesi üzerine, söz konusu yapının bulunduğu taşınmazın, 3194 sayılı İmar Kanunu'nun geçici 16. maddesinin yedinci fıkrası uyarınca satın alınması talebiyle yapılan başvurunun, tespite konu taşınmaz üzerinde konteynerin bulunduğu, sabit yapının bulunmadığı, konteynerlerin bir kısmının daha sonra taşınmazın başka bir bölümüne taşındığı ve ilave bina yapıldığından bahisle, 26/12/2019 tarihli ve 30990 sayılı Resmi Gazete'de yayımlanan 396 sıra numaralı Milli Emlak Genel Tebliği'nin 4. maddesinin birinci fıkrasının (l) bendi uyarınca reddedilmesine ilişkin Çeşme Kaymakamlığı Milli Emlak Müdürlüğünün ... tarih ve ... sayılı işlemi ile bu işlemin dayanağı 26/12/2019 tarihli ve 30990 sayılı Resmi Gazete'de yayımlanan 396 sıra numaralı Milli Emlak Genel Tebliği'nin 4. maddesinin birinci fıkrasının (l) bendinin iptali istenilmektedir.
DAVACININ İDDİALARI : Davacı tarafından, İzmir ili, Çeşme ilçesi, ... Mahallesi, ... ada, ... parsel sayılı taşınmazda bulunan yapı hakkında 3194 sayılı İmar Kanunu'nun geçici 16. maddesi uyarınca ... tarih ve ... belge numaralı yapı kayıt belgesinin alındığı, 26/12/2019 tarihli ve 30990 sayılı Resmi Gazete'de yayımlanan 396 sıra numaralı Milli Emlak Genel Tebliği uyarınca yapı kayıt belgesi düzenlenen yapının bulunduğu Hazine adına kayıtlı taşınmazın tarafına satılması için 27/12/2019 tarihli dilekçe ile başvuru yapıldığı, söz konusu başvurunun 26/12/2019 tarihli ve 30990 sayılı Resmi Gazete'de yayımlanan 396 sıra numaralı Milli Emlak Genel Tebliği'nin 4. maddesinin birinci fıkrasının (l) bendi uyarınca, uyuşmazlık konusu taşınmaz üzerinde bulunan yapının konteyner olduğu, sabit taşınmaz bulunmadığı, konteynerin taşındığı, ayrıca ilave bina yapıldığı gerekçesiyle reddedildiği; 3194 sayılı İmar Kanunu'nun geçici 16. maddesinde üzerinde yapı kayıt belgeli yapılar bulunan Hazine'ye ait taşınmazların yapı malikine satışlarına ilişkin herhangi bir sınırlamaya yer verilmediği, bu konuda sınırlamalar getiren dava konusu Tebliğ hükümlerinin, Kanun'a aykırı olduğu, belirtilen nedenlerle, dava konusu işlemlerin iptali gerektiği ileri sürülmektedir.
DAVALILARIN SAVUNMASI : 1- Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığı tarafından, İzmir ili, Çeşme ilçesi, ... Mahallesi, ... ada, ... parsel sayılı taşınmazda bulunan yapı hakkında 3194 sayılı İmar Kanunu'nun geçici 16. maddesi uyarınca... tarih ve ... belge numaralı yapı kayıt belgesinin alındığı, 26/12/2019 tarihli ve 30990 sayılı Resmi Gazete'de yayımlanan 396 sıra numaralı Milli Emlak Genel Tebliği uyarınca yapı kayıt belgesi düzenlenen yapının bulunduğu Hazine adına kayıtlı taşınmazın tarafına satılması için 27/12/2019 tarihli dilekçe ile başvuru yapıldığı, söz konusu başvurunun 26/12/2019 tarihli ve 30990 sayılı Resmi Gazete'de yayımlanan 396 sıra numaralı Milli Emlak Genel Tebliği'nin 4. maddesinin birinci fıkrasının (l) bendi uyarınca, uyuşmazlık konusu taşınmaz üzerinde bulunan yapının konteyner olduğu, sabit taşınmaz bulunmadığı, konteynerin taşındığı, ayrıca ilave bina yapıldığı gerekçesiyle reddedildiği; öte yandan, Çeşme Kaykamamlığı Milli Emlak Müdürlüğü 04/09/2019 tarihinde yapılan tespit ve incelemelerde, davacı tarafından demir profiller üzerine sac montajı yapılarak depo alanı inşa edildiği, bunun üzerine Çeşme Belediye Başkanlığınca söz konusu depo alanının tahliyesinin talep edildiği; bu bağlamda, konteyner gibi basit ve taşınabilir nitelikte yapıların kolayca yerinin değiştirilebileceği, bu yapıların "inşa edilmiş" olmasından söz edilemeyeceği, dolayısıyla bu yapılar için alınan yapı kayıt belgesine istinaden yapının bulunduğu taşınmazın satışının yapılmasının uygun olmayacağından, bu kapsamda 26/12/2019 tarihli ve 30990 sayılı Resmi Gazete'de yayımlanan 396 sıra numaralı Milli Emlak Genel Tebliği'nin 4. maddesinin birinci fıkrasının (l) bendi uyarınca yapılan düzenlemede ve bu düzenlemeye istinaden tesis edilen işlemde hukuka aykırı bulunmadığı savunulmaktadır.
2- Çeşme Kaymakamlığı tarafından savunma verilmemiştir.
DANIŞTAY TETKİK HÂKİMİ :...
DÜŞÜNCESİ : Davanın reddi gerektiği düşünülmektedir.
DANIŞTAY SAVCISI : ...
DÜŞÜNCESİ : Dava, İzmir ili, Çeşme İlçesi, ... Mahallesi, ... ada, ... parsel sayılı, üzerinde davacıya ait yapı kayıt belgesi bulunan yapının yer aldığı Hazineye ait taşınmazın satın alınması istemiyle yapılan başvurunun reddi yolundaki ... günlü,... sayılı Çeşme Kaymakamlığı işlemi ile bu işlemin dayanağı olan 26/12/2019 günlü, 30990 sayılı Resmi Gazete'de yayımlanan (396) sıra numaralı Milli Emlak Genel Tebliğinin 4.maddesinin 1. fıkrasının (l) bendinin iptali istemiyle açılmıştır.
Dosyanın incelenmesinden, İzmir ili, Çeşme İlçesi, ... Mahallesinde Hazineye ait ... ada, ... parsel sayılı taşınmaz üzerinde bulunan 84 m2 alanlı yapı için davacının başvurusu üzerine 3194 sayılı Yasanın Geçici 16. maddesi uyarınca 21/06/2019 tarihli yapı kayıt belgesinin düzenlendiği, bu yapı nedeniyle anılan taşınmazın 3194 sayılı Yasanın Geçici 16. maddesi kapsamında satın alınması istemiyle davacı tarafından yapılan başvurunun, 13/01/2020 tarihinde yapılan tespitte taşınmaz üzerinde konteyner olduğu, sabit yapının bulunmadığı, konteynerlerin bir kısmının daha sonra taşınmazın başka bölümüne taşınarak ilave yapı yapıldığının saptandığından bahisle, (396) sıra numaralı Milli Emlak Genel Tebliğinin 4.maddesinin 1. fıkrasının (l) bendi hükmü uyarınca başvurunun reddi yolundaki dava konusu işlemin tesis edildiği anlaşılmaktadır.
11.05.2018 günlü 7143 sayılı Yasa ile 3194 sayılı İmar Kanununa eklenen Geçici 16. maddede, afet risklerine hazırlık kapsamında ruhsatsız veya ruhsat ve eklerine aykırı yapıların kayıt altına alınması ve imar barışının sağlanması amacıyla, 31/12/2017 tarihinden önce yapılmış yapılar için Çevre ve Şehircilik Bakanlığı ve yetkilendireceği kurum ve kuruluşlara 31/10/2018 tarihine kadar başvurulması, bu maddedeki şartların yerine getirilmesi ve 31/12/2018 tarihine kadar kayıt bedelinin ödenmesi halinde Yapı Kayıt Belgesi verilebileceği, başvuruya konu yapının ve arsasının mülkiyet durumu, yapı sınıf ve grubu ve diğer hususların Bakanlık tarafından hazırlanan Yapı Kayıt Sistemine yapı sahibinin beyanına göre kaydedileceği; yapının bulunduğu arsanın Emlak Vergisi Kanununa göre belirlenen emlak vergi değeri ile yapının Çevre ve Şehircilik Bakanlığınca belirlenen yaklaşık maliyet bedelinin toplamı üzerinden konutlarda yüzde üç, ticari kullanımlarda yüzde beş oranında alınacak kayıt bedelinin başvuru sahibi tarafından genel bütçenin (B) işaretli cetveline gelir kaydedilmek üzere merkez muhasebe birimi hesabına yatırılacağı; Yapı Kayıt Belgesinin yapının kullanım amacına yönelik olduğu, Yapı Kayıt Belgesi alınan yapıların, Hazineye ait taşınmazlar üzerine inşa edilmiş olması halinde, bu taşınmazların Bakanlığa tahsis edileceği, Yapı Kayıt Belgesi sahipleri ile bunların kanuni veya akdi haleflerinin talepleri üzerine taşınmazların Bakanlıkça rayiç bedel üzerinden doğrudan satılacağı; Yapı Kayıt Belgesinin, yapının yeniden yapılmasına veya kentsel dönüşüm uygulamasına kadar geçerli olduğu, Yapı Kayıt Belgesi düzenlenen yapıların yenilenmesi durumunda yürürlükte olan imar mevzuatı hükümlerinin uygulanacağı; bu maddenin uygulanmasına ilişkin usul ve esasların Bakanlık ve Maliye Bakanlığı tarafından müştereken belirleneceği kurala bağlanmıştır.
Dava konusu (396) sıra numaralı Milli Emlak Genel Tebliği 3194 sayılı Yasanın Geçici 16. maddesine dayanılarak, bu madde kapsamında yapı kayıt belgesi alınan yapıların bulunduğu Hazineye ait taşınmazların, yapı kayıt belgesi sahiplerine satışına ilişkin usul ve esasların belirlenmesi amacıyla çıkarılmıştır. Tebliğin 4. maddesinde satılamayacak taşınmazlar düzenlenmiş, maddenin iptali istenilen 1. fıkrasının (l) bendinde "Taşkın yapı durumunda olanlar hariç; üzerinde havuz, spor sahası, konteyner ve benzeri bina niteliğinde olmayan yapı bulunan taşınmazlar"ın satılamayacağı hükme bağlanmış, 5.maddesinde, hak sahiplerinin satın alma başvurularını 31/12/2019 tarihine kadar idareye yapmaları gerektiği belirtilmiştir.
Davacı tarafından her ne kadar (396) sıra numaralı Milli Emlak Genel Tebliğinin 4.maddesinin 1. fıkrasının (l) bendinin tamamının iptali istenilmişse de, ... ada, ... parsel sayılı Hazineye ait taşınmaz üzerinde bulunan yapı kayıt belgeli yapının konteyner niteliğinde olduğu gözönünde bulundurulduğunda, davacının menfaatinin düzenlemede yer alan "konteyner" ibaresine ilişkin olması nedeniyle bent hükmüne yönelik inceleme "konteyner" ibaresi ile sınırlı olarak yapılmıştır.
3194 sayılı yasanın geçici 16. maddesi hükmü ile aktif deprem kuşağında yer alan ülkemizde mevzuata aykırı şekilde inşa edilen yapıların tespit edilerek kayıt altına alınması amaçlanmış, yapı kayıt belgesi ile yapının yeniden yapılması veya kentsel dönüşüm uygulamasına karar verilene kadar ilgililerin yapıyı kullanmasına olanak tanınarak geçici süreliğine bazı haklar sağlanmış, hazineye ve belediyelere ait taşınmazlar üzerinde inşa edilen bu nitelikteki yapılar da aynı kapsamda kabul edilerek, şartları taşımaları halinde yapı kayıt belgesi sahiplerine satılmasına olanak sağlanmıştır.
3194 sayılı yasanın geçici 16. maddesi uyarınca çıkarılan ve 06/06/2018 günlü, 30443 sayılı Resmi Gazete'de yayımlanan Yapı Kayıt Belgesi Verilmesine İlişkin Usul ve Esasların yapı kayıt belgesi bedeli ve ödenmesi başlıklı 5. maddesinin 1. fıkrasında, yapı kayıt belgesi bedelinin yapının bulunduğu arsanın Emlak Vergisi Kanununa göre belirlenen emlak vergi değeri ile yapının yaklaşık maliyet toplamı üzerinden konut ve ticari kullanımlarda öngörülen oran üzerinden belirleneceği, belirleme yapılırken, yapının bulunduğu arsanın emlak vergi değerinin, ilgili belediyesinden temin edilen arsa ve arazi metrekare birim değerleri esas alınmak suretiyle hesaplanacağı, hazineye ve belediyelere ait taşınmazlar üzerinde inşa edilmiş yapılar için yapının oturum alanına karşılık gelen arsa payı üzerinden maddede sayılan yapıların maliyet bedelinin esas alınarak hesap yapılacağı düzenlenmiştir.
3194 sayılı yasanın geçici 16.madde hükmü ile Yapı Kayıt Belgesi Verilmesine İlişkin Usul ve Esaslarda yer alan ve hazineye ait taşınmazlar üzerindeki yapının oturum alanına göre değerlendirme yapılacağı yolundaki düzenlemenin birlikte değerlendirilmesinden, Hazineye ait taşınmazlar üzerinde yer alan yapıların yapı kayıt belgesine ve satışa konu edilebilmesi için konut veya ticari kullanıma yönelik sabit nitelikte yapı olması gerektiği, taşınabilir nitelikteki yapıların geçicilik özelliği nedeniyle bulunduğu taşınmazın ilgilisine satılmasına olanak bulunmadığı sonucuna varıldığından, (396) sıra numaralı Milli Emlak Genel Tebliğinin 4. maddesinin 1. fıkrasının (l) bendindeki "Taşkın yapı durumunda olanlar hariç; üzerinde havuz, spor sahası, konteyner ve benzeri bina niteliğinde olmayan yapı bulunmayan taşınmazlar"ın satılamayacağı yolundaki hükümde yer alan "konteyner" ibaresinde, mevzuata ve hukuka aykırılık görülmemiştir.
Dava konusu ...günlü, ...sayılı Çeşme Kaymakamlığı işlemine gelince;
Dosyanın incelenmesinden, İzmir ili, Çeşme İlçesi, Altınkum Mahallesinde Hazineye ait ... ada, ... parsel sayılı taşınmaz üzerinde bulunan 84 m2 alanlı yapı için davacının başvurusu üzerine 3194 sayılı Yasanın Geçici 16. maddesi uyarınca 21/06/2019 tarihli yapı kayıt belgesinin düzenlendiği, bu yapı nedeniyle 3194 sayılı Yasanın Geçici 16. maddesi kapsamında taşınmazın satın alınması istemiyle 27/12/2019 tarihinde davacı tarafından başvuruda bulunulduğu, taşınmaz ile ilgili olarak 13/01/2020 tarihinde yerinde yapılan tespit ve incelemede taşınmaz üzerinde iki adet konteyner bulunduğu, ancak dosyasında yapılan incelemede taşınmazda dört adet konteyner olduğunun görüldüğü, 04/09/2019 tarihli tespitte iki adet konteynerin yerinin değiştirildiği ve demir profillerle kaplı depo alanı yapıldığının görüldüğü, bu alanın Çeşme Belediyesince 21/01/2020 tarihinde yıkıldığının anlaşıldığı, bu tespite dayanılarak dava konusu tebliğ hükmünden hareketle dilekçe üzerine yapılacak işlem bulunmadığı belirtilerek dava konusu işlemin tesis edildiği, bakılan dava açıldıktan sonra 21/09/2020 tarihli işlemle uyuşmazlığa konu konteynere ilişkin yapı kayıt belgesinin iptal edildiği anlaşılmaktadır.
Bu durumda, Hazineye ait taşınmaz üzerinde yer alan uyuşmazlığa konu konteyner niteliğindeki yapının sabit yapı olmadığı, (396) sıra numaralı Milli Emlak Genel Tebliğinin 4. maddesinin 1. fıkrasının (l) bendi uyarınca bu nitelikteki yapıların bulunduğu Hazine taşınmazlarının satılmasına olanak bulunmadığı, diğer taraftan yapının yapı kayıt belgesinin de iptal edildiği gözönünde bulundurulduğunda, bu yapı nedeniyle Hazine taşınmazının satılması isteminin reddi yolundaki işlemde mevzuata ve hukuka aykırılık görülmemiştir.
Açıklanan nedenlerle, davanın reddine karar verilmesi gerektiği düşünülmektedir.
TÜRK MİLLETİ ADINA
Karar veren Danıştay Dördüncü Dairesince, Tetkik Hâkiminin açıklamaları dinlendikten ve dosyadaki belgeler incelendikten sonra, Çeşme Kaymakamlığı Milli Emlak Müdürlüğünün ... tarih ve ...sayılı işlemi ile dayanağı 26/12/2019 tarihli ve 30990 sayılı Resmi Gazete'de yayımlanan 396 sıra numaralı Milli Emlak Genel Tebliği'nin 4. maddesinin birinci fıkrasının (l) bendinin iptali talebiyle görülmekte olan davanın açıldığı dikkate alındığında; 2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu'nun 15. maddesinin 1. fıkrasının (c) bendi uyarınca davalılardan İzmir Valiliği hasım mevkiinden çıkarılarak gereği görüşüldü:
İNCELEME VE GEREKÇE :
MADDİ OLAY :
İzmir ili, Çeşme ilçesi, ... Mahallesi, ... ada, ... parsel sayılı taşınmazda bulunan yapı hakkında, 3194 sayılı İmar Kanunu'nun geçici 16. maddesi uyarınca yapı kayıt belgesi düzenlenmesi üzerine, söz konusu yapının bulunduğu taşınmazın, 3194 sayılı İmar Kanunu'nun geçici 16. maddesinin yedinci fıkrası uyarınca satın alınması talebiyle yapılan başvuru; Çeşme Kaymakamlığı Milli Emlak Müdürlüğünün... tarih ve ... sayılı işlemi ile, tespite konu taşınmaz üzerinde konteynerin bulunduğu, sabit yapının bulunmadığı, konteynerlerin bir kısmının daha sonra taşınmazın başka bir bölümüne taşındığı ve ilave bina yapıldığın gerekçesiyle, 26/12/2019 tarihli ve 30990 sayılı Resmi Gazete'de yayımlanan 396 sıra numaralı Milli Emlak Genel Tebliği'nin 4. maddesinin birinci fıkrasının (l) bendi uyarınca reddedilmiştir.
Bunun üzerine, Çeşme Kaymakamlığı Milli Emlak Müdürlüğünün ...tarih ve ... sayılı işlemi ile dayanağı 26/12/2019 tarihli ve 30990 sayılı Resmi Gazete'de yayımlanan 396 sıra numaralı Milli Emlak Genel Tebliği'nin 4. maddesinin birinci fıkrasının (l) bendinin iptali istemiyle bakılan dava açılmıştır.
ESAS YÖNÜNDEN:
İlgili Mevzuat:
3194 sayılı İmar Kanunu'nun, 11/05/2018 tarihli, 7143 sayılı Kanun ile ek ve dava konusu düzenlemenin yayımlandığı tarih itibarıyla 04/07/2019 tarihli, 7181 sayılı Kanun ile değişik geçici 16. maddesinde, "(1) Afet risklerine hazırlık kapsamında ruhsatsız veya ruhsat ve eklerine aykırı yapıların kayıt altına alınması ve imar barışının sağlanması amacıyla, 31/12/2017 tarihinden önce yapılmış yapılar için Çevre ve Şehircilik Bakanlığı ve yetkilendireceği kurum ve kuruluşlara 31/10/2018 tarihine kadar başvurulması, bu maddedeki şartların yerine getirilmesi ve 31/12/2018 tarihine kadar kayıt bedelinin ödenmesi halinde Yapı Kayıt Belgesi verilebilir. Başvuruya konu yapının ve arsasının mülkiyet durumu, yapı sınıf ve grubu ve diğer hususlar Bakanlık tarafından hazırlanan Yapı Kayıt Sistemine yapı sahibinin beyanına göre kaydedilir.
...
(3) Yapı Kayıt Belgesi yapının kullanım amacına yöneliktir. Yapı Kayıt Belgesi alan yapılara, talep halinde ilgili mevzuatta tanımlanan ait olduğu abone grubu dikkate alınarak geçici olarak su, elektrik ve doğalgaz bağlanabilir.
...
(7) Yapı Kayıt Belgesi alınan yapıların, Hazineye ait taşınmazlar üzerine inşa edilmiş olması halinde, bu taşınmazlar Bakanlığa tahsis edilir. Yapı Kayıt Belgesi sahipleri ile bunların kanuni veya akdi haleflerinin 31/12/2019 tarihine kadar yapacakları satın alma talepleri üzerine taşınmazlar Bakanlıkça rayiç bedel üzerinden doğrudan satılır. Bu durumda elde edilen gelirler bu maddenin ikinci fıkrasına göre genel bütçeye gelir kaydedilir. Ayrıca bu gelirler hakkında 29/6/2001 tarihli ve 4706 sayılı Hazineye Ait Taşınmaz Malların Değerlendirilmesi ve Katma Değer Vergisi Kanununda Değişiklik Yapılması Hakkında Kanunun 5 inci maddesinin beşinci fıkrası, yapı ve tesisler hakkında ise onbirinci fıkrası hükmü uygulanmaz. Yapı kayıt belgesine konu taşınmaz için 24/2/1984 tarihli ve 2981 sayılı İmar ve Gecekondu Mevzuatına Aykırı Yapılara Uygulanacak Bazı İşlemler ve 6785 Sayılı İmar Kanununun Bir Maddesinin Değiştirilmesi Hakkında Kanun hükümlerine göre tapu tahsis belgesi alınması ve bu belgeye esas arsa bedellerinin ödenmiş olması hâlinde bu madde uyarınca ayrıca satış bedeli alınmaz. Yapı kayıt belgesi alınan taşınmazların satışa konu edilen kısımlarından yapı kayıt belgesi tarihi ile satış tarihi arasındaki dönem için ecrimisil alınmaz, tahakkuk ettirilen ecrimisiller terkin edilir, satış tarihi itibarıyla tahsil edilen ecrimisil tutarı satış bedelinden mahsup edilir, bu tutardan fazlası iade edilmez."
(8) Yapı Kayıt Belgesi alınan yapıların belediyelere ait taşınmazlar üzerine inşa edilmiş olması halinde, Yapı Kayıt Belgesi sahipleri ile bunların kanuni veya akdi haleflerinin talepleri üzerine bedeli ilgili belediyesine ödenmek kaydıyla taşınmazlar rayiç bedel üzerinden belediyelerce doğrudan satılır.
(9) Üçüncü kişilere ait özel mülkiyete konu taşınmazlarda bulunan yapılar ile Hazineye ait sosyal donatı için tahsisli araziler üzerinde bulunan yapılar bu madde hükümlerinden yararlandırılmaz.
(10) Yapı Kayıt Belgesi, yapının yeniden yapılmasına veya kentsel dönüşüm uygulamasına kadar geçerlidir. Yapı Kayıt Belgesi düzenlenen yapıların yenilenmesi durumunda yürürlükte olan imar mevzuatı hükümleri uygulanır.
(11) Bu madde hükümleri, 18/11/1983 tarihli ve 2960 sayılı Boğaziçi Kanununda tanımlanan Boğaziçi sahil şeridi ve öngörünüm bölgesi içinde ekli kroki ile listede sınır ve koordinatları gösterilen alan ile İstanbul tarihi yarımada içinde ekli kroki ile listede sınır ve koordinatları gösterilen alanlarda ve ayrıca 19/6/2014 tarihli ve 6546 sayılı Çanakkale Savaşları Gelibolu Tarihi Alan Başkanlığı Kurulması Hakkında Kanunun 2 nci maddesinin birinci fıkrasının (e) bendinde belirlenmiş Tarihi Alanda uygulanmaz.
(12) Bu maddenin uygulanmasına ilişkin usul ve esaslar Bakanlık ve Maliye Bakanlığı tarafından müştereken belirlenir." hükümleri yer almıştır.
Anılan hükme istinaden, önce, yapı kayıt belgesi verilmesine ilişkin usul ve esasları düzenlemek amacıyla davalı Bakanlık ile Maliye Bakanlığı tarafından müştereken hazırlanan ve mali hükümler içermesi sebebiyle Sayıştay'ın görüşüne sunulan Yapı Kayıt Belgesi Verilmesine İlişkin Usul ve Esaslar, 06/06/2018 tarih ve 30443 sayılı Resmi Gazete'de yayımlanarak yürürlüğe konulmuştur. Anılan Usul ve Esaslar'ın;
"Hazineye ve belediyeye ait taşınmazlar üzerindeki yapılar" başlıklı 7. maddesinde,
"(1) Yapı Kayıt Belgesi alınan yapıların Hazineye ait taşınmazlar üzerine inşa edilmiş olması halinde, bu taşınmazlardan özel kanunları kapsamında kalan ve bu özel kanunlara göre değerlendirilmesi gerekenler dışında kalanlar Bakanlığa tahsis edilir. Tahsis işleminden sonra, Yapı Kayıt Belgesi sahipleri ile bunların kanuni veya akdi haleflerinin talepleri üzerine bu taşınmazlar Bakanlıkça rayiç bedel üzerinden doğrudan satılır. Rayiç bedel Bakanlıkça tespit edilir veya ettirilir. Bu suretle yapılacak satışlarda satış bedeli, en az yüzde onu peşin ödenmek üzere beş yıla kadar taksitlendirilebilir. Taksit tutarlarına ödeme tarihine kadar kanunî faiz oranının yarısı uygulanır.
(2) Taşınmazın yüzölçümü büyük olmakla birlikte üzerindeki yapının küçük bir alanı kaplaması halinde yapının bulunduğu alan ifraz edilerek, ifrazın mümkün olmaması durumunda taşınmaz hisseli olarak satışa konu edilir.
(3) Birinci fıkra uyarınca yapılan satışlardan elde edilen gelirler genel bütçenin (B) işaretli cetveline gelir kaydedilmek üzere, Hazine ve Maliye Bakanlığının merkez muhasebe birimi hesabına yatırılır. Bu gelirler hakkında 29/6/2001 tarihli ve 4706 sayılı Hazineye Ait Taşınmaz Malların Değerlendirilmesi ve Katma Değer Vergisi Kanununda Değişiklik Yapılması Hakkında Kanunun 5 inci maddesinin beşinci fıkrası hükmü uygulanmaz.
..." kuralına;
"Yapı kayıt belgesi düzenlenemeyecek yapılar" başlıklı 8. maddesinde,
(1) Yapı Kayıt Belgesi;
a) 18/11/1983 tarihli ve 2960 sayılı Boğaziçi Kanununda tanımlanan Boğaziçi sahil şeridi ve öngörünüm bölgesi içinde, 3194 sayılı Kanunun geçici 16 ncı maddesi uyarınca adı geçen Kanuna eklenmiş olan kroki ile listede sınır ve koordinatları gösterilen alanda,
b) İstanbul tarihi yarımada içinde 3194 sayılı Kanunun geçici 16 ncı maddesi uyarınca adı geçen Kanuna eklenmiş olan kroki ile listede sınır ve koordinatları gösterilen alanlarda,
c) 19/5/2014 tarihli ve 6546 sayılı Çanakkale Savaşları Gelibolu Tarihi Alan Başkanlığı Kurulması Hakkında Kanunun 2 nci maddesinin birinci fıkrasının (e) bendinde belirlenmiş Tarihi Alanda,
ç) Üçüncü kişilere ait özel mülkiyete konu taşınmazlar üzerinde,
d) Kesinleşmiş planlar neticesinde sosyal donatı alanı olarak belirlenmiş ve Maliye Bakanlığınca aynı amaçla değerlendirilmek üzere ilgili kurumlara tahsis edilmiş Hazineye ait taşınmazlar üzerinde,
bulunan yapılar hakkında Yapı Kayıt Belgesi düzenlenemez.
(2) Yapı Kayıt Belgesi düzenlenemeyecek yapılar için bu belgenin düzenlendiğinin tespit edilmesi durumunda, Yapı Kayıt Belgesi iptal edilir, bu belgenin sağlamış olduğu haklar geri alınır ..." kuralına yer verilmiştir.
Söz konusu Usul ve Esaslar'ın ardından, yine 3194 sayılı İmar Kanunu'nun Geçici 16. maddesine dayanılarak, bu kez yalnızca davalı Bakanlık tarafından, yapı kayıt belgesi alınan yapıların bulunduğu Hazineye ait taşınmazların, yapı kayıt belgesi sahiplerine satışına ilişkin usul ve esasları belirlemek amacıyla hazırlanan 396 sıra numaralı Milli Emlak Genel Tebliği, 26/12/2019 tarihli ve 30990 sayılı Resmi Gazete'de yayımlanarak yürürlüğe konulmuştur. Dava konusu Genel Tebliğ'in;
"Satılamayacak taşınmazlar" başlıklı 4. maddesinde,
"(1) Bu Tebliğ kapsamında;
a) 31/12/2017 tarihinden sonra üzerinde yapı yapılan taşınmazlar,
b) 25/2/1998 tarihli ve 4342 sayılı Mera Kanunu kapsamında kalan taşınmazlar,
c) 31/8/1956 tarihli ve 6831 sayılı Orman Kanunu kapsamında kalan taşınmazlar,
ç) 4/4/1990 tarihli ve 3621 sayılı Kıyı Kanununa göre kıyıda kalan yerler,
d) 9/8/1983 tarihli ve 2873 sayılı Milli Parklar Kanunu uyarınca milli park, tabiat parkı, tabiat anıtı ve tabiatı koruma alanları içinde kalan taşınmazlar,
e) 21/7/1983 tarihli ve 2863 sayılı Kültür ve Tabiat Varlıklarını Koruma Kanunu kapsamında satışı mümkün olmayan taşınmazlar ve ilgili idare tarafından satılması uygun görülmeyen taşınmazlar,
f) 18/11/1983 tarihli ve 2960 sayılı Boğaziçi Kanununda tanımlanan Boğaziçi sahil şeridi ve öngörünüm bölgesi içinde 3194 sayılı Kanunun geçici 16 ncı maddesi uyarınca adı geçen Kanuna eklenmiş olan kroki ile listede sınır ve koordinatları gösterilen alanda bulunan taşınmazlar,
g) İstanbul tarihi yarımada içinde 3194 sayılı Kanunun geçici 16. maddesi uyarınca adı geçen Kanuna eklenmiş olan kroki ile listede sınır ve koordinatları gösterilen alanlarda bulunan taşınmazlar,
ğ) 19/6/2014 tarihli ve 6546 sayılı Çanakkale Savaşları Gelibolu Tarihi Alanı Hakkında Bazı Düzenlemeler Yapılmasına Dair Kanunun 2 nci maddesinin birinci fıkrasının (c) bendinde belirlenmiş Tarihi Alanda bulunan taşınmazlar,
h) Özel kanunlar kapsamında kalan ve ilgili idare tarafından satışı uygun görülmeyen taşınmazlar,
ı) Sosyal donatı için tahsisli alanlarda kalan taşınmazlar,
i) İmar planlarında kamu hizmeti için ayrılmış taşınmazlar (ilgili idare tarafından bu hizmette kullanılmayacağı belirtilenler, fiili veya hukuki durumu itibarıyla kamu hizmetlerinde kullanılması mümkün bulunmayanlar veya ilgili milli emlak idaresince fiilen kamu hizmetinde kullanılmadığı tespit edilenler hariç) veya fiilen kamu hizmetlerinde kullanılan taşınmazlar,
j) Teferruğ yoluyla edinilen ve edinme tarihinden itibaren bir yıl geçmemiş taşınmazlar,
k) Kamulaştırma yoluyla edinilip 4/11/1983 tarihli ve 2942 sayılı Kamulaştırma Kanununun 23 üncü maddesinde yazılı süresi dolmamış taşınmazlar,
l) Taşkın yapı durumunda olanlar hariç; üzerinde havuz, spor sahası, konteyner ve benzeri bina niteliğinde olmayan yapı bulunan taşınmazlar,
m) Devletin hüküm ve tasarrufu altında olup tescili mümkün olmayan taşınmazlar,
n) Özel kanun hükümleri gereği kamu kurum ve kuruluşlarına tahsisi, devri, terki ve kullanım hakkı verilmesi gereken taşınmazlar,
o) Hatay ili sınırları içerisinde bulunanlar ile Çanakkale ilinin Bozcaada ve Gökçeada ilçeleri sınırları içerisinde bulunan taşınmazlar,
ö) Yapı Kayıt Belgesi iptal edilen taşınmazlar,
p) Bakanlıkça satışı uygun görülmeyen taşınmazlar,
satılamaz." kuralı;
"Başvuru ve değerlendirme" başlıklı 5. maddesinin 2. fıkrasında,
"İdare satın alma başvurularını, herhangi bir yazışma yapmaksızın, öncelikle Milli Emlak Otomasyon Projesi (MEOP) ve İdare kayıtları üzerinden inceler. Yapılan bu incelemede başvuruda bulunulan taşınmazın Hazine taşınmazı olup olmadığı kontrol edilir. Taşınmazın, Hazine taşınmazı olmadığının anlaşılması halinde bu durum başvuru sahibine bildirilir. Taşınmazın, Hazine taşınmazlarından olması durumunda ayrıca 4 üncü madde kapsamında satılamayacak taşınmazlardan olup olmadığı tespit edilir. Başvuruda bulunulan taşınmazın satılamayacak taşınmazlardan olduğunun tespit edilmesi halinde bu husus gerekçesi ile birlikte başvuru sahibine bildirilir." kuralı;
"Satış işlemleri" başlıklı 9. maddesinin 5. fıkrasında,
"Kişilerin özel mülkiyetinde bulunan taşınmazlarda yer alan yapı, istinat duvarı ve benzeri nitelikteki müştemilatın bir kısmının Hazine taşınmazı üzerinde taşkın yapı niteliğinde olması ve bunlara ilişkin Yapı Kayıt Belgesi bulunması halinde satışa konu edilebilir. Taşkın yapı için satılacak Hazine taşınmazının alanı, Yapı Kayıt Belgesi sahibinin özel mülkiyetinde bulunan taşınmazın alanının yüzde beşini geçemez." kuralı yer almıştır.
Öte yandan, Milli Emlak Genel Müdürlüğü, 178 sayılı Maliye Bakanlığının Teşkilat ve Görevleri Hakkında Kanun Hükmünde Kararname (KHK) ile "Hazinenin özel mülkiyetindeki taşınmazların satışı, kiralanması, trampası ve üzerinde sınırlı aynî hak tesisi, Devletin hüküm ve tasarrufu altındaki yerlerin kiralanması ve bu yerler için gerekli görülen hallerde kullanma izni verilmesi işlemlerini yapmak" ile görevli olmak üzere adı geçen Bakanlığın ana hizmet birimlerinden biri olarak düzenlenmiş iken; 178 sayılı KHK'nın, 09/07/2018 tarihli ve 30473 (3. Mükerrer) sayılı Resmi Gazete'de yayımlanan 703 sayılı KHK'nın 13. maddesi ile yürürlükten kaldırılması ve hemen akabinde 1 sayılı Cumhurbaşkanlığı Teşkilatı Hakkında Cumhurbaşkanlığı Kararnamesinin 10/07/2018 tarihli ve 30474 sayılı Resmi Gazete'de yayımlanarak yürürlüğe girmesi üzerine, anılan Kararnamenin Dördüncü Bölümünde kuruluş ve görevleri düzenlenen Çevre ve Şehircilik Bakanlığı'nın, aynı görev tanımına sahip bir hizmet birimi halini almıştır. Ayrıca aynı Kararnamenin 97. maddesinin 1. fıkrasının (a) bendinde, milli emlâke ilişkin görevlerinin yanı sıra "Yerleşmeye, çevreye ve yapılaşmaya dair imar, çevre, yapı ve yapım mevzuatını hazırlamak, uygulamaları izlemek ve denetlemek, Bakanlığın görev alanı ile ilgili mesleki hizmetlerin norm ve standartlarını hazırlamak, geliştirmek, uygulanmasını sağlamak ve ilgililerin kayıtlarını tutmak," ile (ğ) bendinde, "Gecekondu, kıyı alanları ve tesisleri ile niteliğinin bozulması nedeniyle orman ve mera dışına çıkarılan alanlar dâhil kentsel ve kırsal alan ve yerleşmelerde yapılacak iyileştirme, yenileme ve dönüşüm uygulamalarında idarelerce uyulacak usul ve esasları belirlemek" de Çevre ve Şehircilik Bakanlığı'nın görevleri arasında sayılmıştır.
HUKUKİ DEĞERLENDİRME:
Anayasa'nın 124. maddesinde, Cumhurbaşkanı, bakanlıklar ve kamu tüzelkişilerinin, kendi görev alanlarını ilgilendiren kanunların ve Cumhurbaşkanlığı kararnamelerinin uygulanmasını sağlamak üzere ve bunlara aykırı olmamak şartıyla, yönetmelikler çıkarabileceği hükmüne yer verilmiştir.
Buna göre, idari teşkilat yapısı içinde yer alan Bakanlıklar ile diğer kamu kurum ve kuruluşları, görev alanlarına ilişkin olarak ve yönetmelik, yönerge, tebliğ, genelge ve talimat gibi çeşitli adlar altında düzenleme yapabilmektedirler.
Bu düzenlemeler arasında uyulması gereken "normlar hiyerarşisi" kuramına göre, hukuk düzeni, farklı kademede yer alan Anayasa, kanun, yönetmelik ve diğer düzenleyici işlemlerden oluşan birçok normu içermekte ve her norm geçerliliğini bir üst basamakta yer alan normdan almaktadır. Normlar hiyerarşisine göre kanundan sonra gelen yönetmelik, genelge, tebliğ, talimat gibi düzenlemelerin ancak kanunda verilmiş olan hakkın kullanılmasının açıklanması ile ilgili olacağı, bu metinlerde kanun ile verilmiş olan hakkı genişletici veya daraltıcı mahiyette ve bu normları aşar nitelikte hükümlere yer verilemeyeceği hukukun genel ilkelerindendir.
3194 sayılı Kanun'un geçici 16. maddesinin son fıkrasında, maddenin uygulanmasına ilişkin usul ve esasların davalı Bakanlık ve Maliye Bakanlığı tarafından müştereken belirleneceği öngörülmüştür. Maddenin içeriğine bakıldığında, ruhsatsız veya ruhsata aykırı yapıların kayıt altına alınması ve imar barışının sağlanması amacıyla yapı kayıt belgesi düzenlenmesi ile yapı kayıt belgeli yapıların Hazineye ait taşınmazlar üzerine inşa edilmiş olması halinde bu taşınmazların rayiç bedel üzerinden satışının gerçekleştirilmesi konularında Çevre ve Şehircilik (Bayındırlık ve İskan) Bakanlığının yetkilendirildiği, satıştan elde edilen gelirlerin muhasebeleştirilmesi (bütçeye gelir kaydı vb.) konusundaki detayların belirlenmesinin ise Maliye Bakanlığına bırakıldığı anlaşılmaktadır. Dolayısıyla kanun koyucu, yukarıda sayılan konuların iki Bakanlığın görev ve yetki alanına girmesi nedeniyle konuya ilişkin usul ve esasları müştereken düzenlemelerini öngörmüştür.
Diğer taraftan, yukarıda aktarıldığı üzere, "Hazinenin özel mülkiyetindeki taşınmazların satışı veya Devletin hüküm ve tasarrufu altındaki yerlerin kiralanması vb. işlemlerini yapmak" ile görevli bulunan Milli Emlak Genel Müdürlüğü'nün bünyesinde bulunduğu Bakanlık, 3194 sayılı Kanun'un geçici 16. maddesi ile Yapı Kayıt Belgesi Verilmesine İlişkin Usul ve Esaslar'ın yürürlüğe girdiği tarih itibarıyla Maliye Bakanlığı iken, dava konusu Tebliğin yayımlandığı tarih itibarıyla Çevre ve Şehircilik Bakanlığı olmuştur.
Dava konusu Milli Emlak Genel Tebliği ise, 3194 sayılı Kanun'un geçici 16. maddesi ile Yapı Kayıt Belgesi Verilmesine İlişkin Usul ve Esaslar'ın yanı sıra, davalı Bakanlığın milli emlâka ilişkin yukarıda özetlenen yetkileri de dayanak alınarak, bütünüyle yapı kayıt belgeli yapıların bulunduğu Hazineye ait taşınmazların, yapı kayıt belgesi sahiplerine satışına ilişkin usul ve esasları belirlemek amacıyla hazırlanmıştır. Bu kapsamda Genel Tebliğde, Kanun ile Usul ve Esaslar'da davalı Bakanlığın yetkilendirildiği satın alma taleplerini inceleme ve sonuçlandırma, rayiç bedeli tespit etme ve doğrudan satışı yapma konularına (satışa konu olacak taşınmazlara, satış ve tahsilat işlemlerine) ilişkin detaylı düzenlemeler yer aldığı, satıştan elde edilen gelirlerin muhasebeleştirilmesine, yani Maliye Bakanlığının görevli ve yetkili olduğu alana ilişkin herhangi bir kurala yer verilmediği görülmektedir.
Buna göre, davalı Bakanlığın, 3194 sayılı Kanun'un geçici 16. maddesi ile Yapı Kayıt Belgesi Verilmesine İlişkin Usul ve Esaslar'ın yanı sıra, milli emlâke ilişkin yukarıda özetlenen yetkilerini de dayanak alarak ve yalnızca kendi görev-yetki alanı ile sınırlı kalmak suretiyle dava konusu Genel Tebliğ ile tek başına (Maliye Bakanlığının iştiraki olmaksızın) düzenleme yapmaya yetkili olduğu, dava konusu işlemde bu yönden hukuka aykırılık bulunmadığı sonucuna varılmıştır.
Davalı Bakanlığın, anılan düzenleme kapsamında satılamayacak taşınmazları belirleme yetkisi bulunup bulunmadığı hususuna gelince;
3194 sayılı Kanun'un geçici 16. maddesinin 9. ve 11. fıkralarında, madde hükümlerinden yararlandırılamayacak, bir başka ifadeyle yapı kayıt belgesi düzenlenemeyecek yapılar ile Hazineye ait satılamayacak taşınmazlar sayılmıştır. Anılan fıkralara göre, 1) Üçüncü kişilere ait özel mülkiyete konu taşınmazlarda bulunan yapılar, 2)Hazineye ait sosyal donatı için tahsisli araziler üzerinde bulunan yapılar, 3) 2960 sayılı Boğaziçi Kanununda tanımlanan Boğaziçi sahil şeridi ve öngörünüm bölgesi içinde ekli kroki ile listede sınır ve koordinatları gösterilen alan, 4) İstanbul tarihi yarımada içinde ekli kroki ile listede sınır ve koordinatları gösterilen alanlar, 5) 6546 sayılı Çanakkale Savaşları Gelibolu Tarihi Alan Başkanlığı Kurulması Hakkında Kanunun 2. maddesinin 1. fıkrasının (e) bendinde belirlenmiş tarihi alan, Kanun hükmü kapsamı dışında tutulmuştur.
Ayrıca, her ne kadar anılan maddede açıkça belirtilmemiş ve "satılır" ibaresine yer verilerek davalı idareye bağlı yetki tanınmış ise de; özel kanun hükümleri gereği satışa konu olamayacak alanların/taşınmazların (örneğin, 4342 sayılı Mera Kanunu, 6831 sayılı Orman Kanunu, 3621 sayılı Kıyı Kanunu, 2873 sayılı Milli Parklar Kanunu, 2863 sayılı Kültür ve Tabiat Varlıklarını Koruma Kanunu kapsamında satışı mümkün olmayan taşınmazların, 6183 sayılı Kanun'un 98. maddesinin 2. fıkrası uyarınca teferruğ edilen gayrimenkul teferruğ kararı tarihinden itibaren bir yıl müddetle satışa çıkarılamayacağından, teferruğ yoluyla edinilen ve edinme tarihinden itibaren bir yıl geçmemiş taşınmazların), kamu hizmetine tahsisli olup fiilen bu amaçla kullanılan alanların (örneğin, yol, meydan, park, otopark, çocuk bahçesi, yeşil saha, ibadet yeri, karakol, pazar yeri, semt spor alanı gibi kamusal hizmete ayrılan umumi hizmet alanlarının), satışının kamu yararına aykırı olacağı değerlendirilen Hazineye ait taşınmazların (örneğin, kamulaştırma amacı kapsamında kullanılmasının sağlanmasına ve kanun hükmünün dolanılması suretiyle 5 yıllık süre tamamlanmadan önce eski maliklerince geri alınmasının önlenmesine yönelik kamu yararı doğrultusunda 2942 sayılı Kamulaştırma Kanunu'nun 23. maddesinde yazılı süresi dolmamış taşınmazların), satışa konu olması hukuken imkânsız bulunan taşınmazların (örneğin, 31/12/2017 tarihinden sonra üzerinde yapı inşa edilen veya yapı kayıt belgesi iptal edilen taşınmazların, özel mülkiyete konu olamayacak taşınmazların, Devletin hüküm ve tasarrufu altında olup tescili mümkün olmayan taşınmazların) da 3194 sayılı Kanun'un Geçici 16. maddesi kapsamında yer alamayacağı hususunda duraksama bulunmamaktadır. Zira, özel kanun hükümlerinin 3194 sayılı Kanun'un Geçici 16. maddesi ile ilga edildiğinden söz edilemeyeceği gibi, kanun koyucunun, satışa konu olması hukuken imkânsız bulunan veya kamunun istifadesine bırakılan alanlar ile Hazinenin mülkiyetinde kalmasında kamusal yarar bulunan taşınmazların fuzuli işgal suretiyle özel mülkiyete konu edilmesini öngördüğünün kabulüne de imkan bulunmamaktadır. Kanun koyucu abesle iştigal etmeyeceğinden, anılan hükümde geçen "satılır" ibaresinden de, Kanun hükmünde açıkça sayılanlara ek olarak yukarıda belirtilenler dışında kalan taşınmazların satışında davalı Bakanlığın bağlı yetki içerisinde bulunduğunun anlaşılması gerekmektedir.
Bir başka anlatımla, "yapı kayıt belgesi alınması" ile "yapı kayıt belgeli yapının bulunduğu Hazineye ait taşınmazın satın alınması" farklı konular olup, yapı kayıt belgesi alınmış olması, yapı malikine mutlak surette fuzulen işgal ettiği Hazineye ait taşınmazı satın alma hakkı tanımamaktadır. Esasen, yapı kayıt belgesinin misyonu, ruhsata aykırı/ruhsatsız yapının yeniden yapılmasına veya kentsel dönüşüm uygulamasına, yani yapının imar mevzuatına uygun hale getirilmesine kadar geçen süre ile sınırlı olmak üzere, yapıya su, elektrik ve doğalgaz bağlama imkanı ile anılan yapıyı (yıkım, para cezası gibi yaptırımların ya da elektrik, su bağlanmaması gibi uygulamaların tehdidi altında olmaksızın) kullanma olanağı sunmaktan ibaret bulunmaktadır. Dolayısıyla, yapı kayıt belgesinin varlığı, işgalci yapı malikine, başka ek bir koşulun varlığı aranmaksızın, doğrudan ve her halûkarda yapının üzerinde bulunduğu Hazineye ait taşınmazı satın alma hakkı bahşetmemektedir. Nitekim, 3194 sayılı Kanun'un Geçici 16. maddesinde ifade edilen "doğrudan satış" ibaresinden maksat, Hazineye ait taşınmazın koşulsuz ve şartsız yapı malikine satılması değil, ihaleye çıkılmaksızın, yani başka istekli aranmaksızın yapı malikine satılmasıdır.
Bu itibarla, 1 sayılı Cumhurbaşkanlığı Kararnamesi uyarınca Hazinenin özel mülkiyetindeki taşınmazların satış işlemlerini yürütmekle görevli bulunan davalı Bakanlığın, Hazineye ait bir taşınmazın satışında sakınca bulunup bulunmadığını değerlendirmeye ve 3194 sayılı Kanun'un geçici 16. maddesi kapsamında satışa konu edilecek Hazineye ait taşınmazları, yukarıda aktarılan ilkeler çerçevesinde belirlemeye de yetkili olduğu sonucuna varılmaktadır.
26/12/2019 tarihli ve 30990 sayılı Resmi Gazete'de yayımlanan 396 sıra numaralı Milli Emlak Genel Tebliği'nin 4. maddesinin birinci fıkrasının (l) bendinin iptali istemi hakkında;
Dava konusu bentte, "Taşkın yapı durumunda olanlar hariç; üzerinde havuz, spor sahası, konteyner ve benzeri bina niteliğinde olmayan yapı bulunan taşınmazlar"ın satılamayacağı öngörülmüştür.
Genel Tebliğin dayanağı olan 3194 sayılı Kanun'un 5. maddesinde, yapı, "karada ve suda, daimi veya muvakkat, resmi ve hususi yeraltı ve yerüstü inşaatı ile bunların ilave, değişiklik ve tamirlerini içine alan sabit ve müteharrik tesisler" şeklinde; bina ise, "kendi başına kullanılabilen, üstü örtülü ve insanların içine girebilecekleri ve insanların oturma, çalışma, eğlenme veya dinlenmelerine veya ibadet etmelerine yarıyan, hayvanların ve eşyaların korunmasına yarayan yapılar" olarak tanımlanmıştır. Tanımlardan da anlaşılacağı üzere, "yapı" kavramı, "bina" kavramını da içine alan daha geniş bir kapsama sahiptir ve 3194 sayılı Kanun'un Geçici 16. maddesinin 7. fıkrasında, Hazineye ait taşınmazın satışının ön koşulu olarak, bu taşınmaz üzerine inşa edilmiş ve yapı kayıt belgesi düzenlenmiş bir "yapı"nın bulunması gerektiği belirtilmiştir.
Bununla birlikte, yukarıda da belirtildiği üzere, "yapı kayıt belgesi alınması" ile "yapı kayıt belgeli yapının bulunduğu Hazineye ait taşınmazın satın alınması" farklı konular olup üzerinde yapı kayıt belgeli yapı bulunan Hazineye ait her taşınmazın yapı malikine satışı zorunlu değildir. Ancak 3194 sayılı Kanun'un Geçici 16. maddesi kapsamında satışa konu edilecek Hazineye ait taşınmazları belirleme yetkisi olan davalı Bakanlığın, bu takdir yetkisini hukuka ve kamu yararına uygun kullanması gerektiğinde de kuşku bulunmamaktadır.
Buna göre, davalı Bakanlığın; Yapı Kayıt Belgesi Verilmesine İlişkin Usul ve Esaslar'ın 7. maddesinin 2. fıkrasını (Taşınmazın yüzölçümü büyük olmakla birlikte üzerindeki yapının küçük bir alanı kaplaması halinde yapının bulunduğu alan ifraz edilerek, ifrazın mümkün olmaması durumunda taşınmaz hisseli olarak satışa konu edilir.) ve basit, küçük tesis niteliğindeki yapıların satışından elde edilerek genel bütçeye kaydedilecek gelirin düşüklüğünü de dikkate alarak Hazineye ait taşınmazı satmaya değer bulunmayacak nitelikteki bağımsız yapıları, yapı kayıt belgeli bulunsalar dahi (Usul ve Esaslar'ın 5. maddesinin 1. fıkrasının (b) bendinin 8 numaralı alt bendinde; istinat duvarı, dolgu alanı, havuz, spor sahaları ve benzeri bina niteliğinde olmayan yapılar için yapı kayıt belgesi düzenleneceği açıkça kabul edilmiştir.) satış kapsamı dışında bırakırken; kişinin özel mülkiyetindeki taşınmazı üzerinde bulunan ruhsatsız ya da ruhsata aykırı yapıların bir kısmının Hazineye ait taşınmaz üzerinde taşkın yapı niteliğinde bulunması halini (ana yapının mütemmim cüz ya da eklentilerinden ayrılmaması ve imar affının amacına ulaşması için) ve üzerinde -yapı kayıt belgeli- bina bulunan Hazineye ait taşınmazları kapsama dahil etmesinde kamu yararı bulunduğu ve dava konusu düzenlemeyle kamu yararı ile bireysel yarar arasında ölçülü bir denge kurulduğu sonucuna varılmıştır.
Öte yandan, yapı kayıt belgesi, ruhsata aykırı/ruhsatsız yapı malikine, yapıyı imar mevzuatına uygun hale getirilmesine kadar geçen süre boyunca (yıkım, para cezası gibi yaptırımların ya da elektrik, su bağlanmaması/kesilmesi gibi uygulamaların tehdidi altında olmaksızın) kullanma olanağı sağladığından, belge bedelinin -asgari olarak- bu olanaklara sahip olunması karşılığında ödendiğinin kabulü zorunludur. Dolayısıyla işgal edilen Hazine taşınmazının satın alınamamasına rağmen belge bedeli ödenmiş olmasının zarara yol açtığından ve bu anlamda mülkiyet hakkının ihlal edildiğinden bahsetmek de mümkün değildir.
Bu itibarla, dava konusu düzenlemelerin hukuka ve kamu yararına uygun bulunduğu sonucuna varılmıştır.
Çeşme Kaymakamlığı Milli Emlak Müdürlüğünün ...tarih ve ... sayılı işleminin iptali istemine gelince;
Dosyanın incelenmesinden; İzmir ili, Çeşme ilçesi, ... Mahallesi, ... ada, ... parsel sayılı taşınmazda bulunan yapı hakkında, 3194 sayılı İmar Kanunu'nun geçici 16. maddesi uyarınca yapı kayıt belgesi düzenlenmesi üzerine, söz konusu yapının bulunduğu taşınmazın, 3194 sayılı İmar Kanunu'nun geçici 16. maddesinin yedinci fıkrası uyarınca satın alınması talebiyle yapılan başvuru; Çeşme Kaymakamlığı Milli Emlak Müdürlüğünün ... tarih ve ... sayılı işlemi ile, tespite konu taşınmaz üzerinde konteynerin bulunduğu, sabit yapının bulunmadığı, konteynerlerin bir kısmının daha sonra taşınmazın başka bir bölümüne taşındığı ve ilave bina yapıldığın gerekçesiyle, 26/12/2019 tarihli ve 30990 sayılı Resmi Gazete'de yayımlanan 396 sıra numaralı Milli Emlak Genel Tebliği'nin 4. maddesinin birinci fıkrasının (l) bendi uyarınca reddedildiği görülmektedir.
Bu durumda, uyuşmazlığa konu Hazineye ait taşınmaz üzerinde inşa edilmiş olan ve hakkında 3194 sayılı Kanun'un geçici 16. maddesi uyarınca yapı kayıt belgesi düzenlenen konteynerin, yukarıda yer verilen mevzuat hükmü uyarınca Hazine'ye ait taşınmazın davacıya satılması konusunda bir hak getirmediği; 3194 sayılı İmar Kanunu'nun geçici 16. maddesi uyarınca ... tarih ve ... belge numaralı yapı kayıt belgesi ve dosyada bulunan diğer bilgi ve belgeler incelendiğinde, başvuruya konu yapının 84 m2 (4 adet konteyner) olduğunun anlaşıldığı; öte yandan, 2 adet konteynerin yerinin değiştirildiği ve demir profillerle kaplı depo alanı yapıldığının tespiti üzerine demir profillerle kaplı depo alanının Çeşme Belediye Başkanlığı tarafından 21/01/2020 tarihinde yıkıldığının anlaşıldığı; bu kapsamda uyuşmazlık konusu taşınmaz üzerinde yer alan 84 m2'lik 4 adet konteyner yapıldığından bahisle, 3194 sayılı Kanun'un geçici 16. maddesi uyarınca düzenlenen yapı kayıt belgesine istinaden, söz konusu konteynerlerin bulunduğu Hazine'nin mülkiyetindeki taşınmazın, davacıya satışında kamu yararı bulunmadığı kanaatine varılarak yukarıda hukuka uygunluğu tespit edilen dava konusu Genel Tebliğ'in 4. maddesinin 1. fıkrasının (l) bendine istinaden tesis edilen dava konusu bireysel işlemde de hukuka aykırılık görülmemektedir.
KARAR SONUCU :
Açıklanan nedenlerle;
1. DAVANIN REDDİNE,
2. Ayrıntısı aşağıda gösterilen toplam...-TL yargılama giderinin davacı üzerinde bırakılmasına,
3. Karar tarihinde yürürlükte bulunan Avukatlık Asgari Ücret Tarifesi uyarınca ...-TL vekâlet ücretinin davacıdan alınarak davalı idarelerden vekil ile temsil edilen Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığına verilmesine,
4. Posta giderleri avansından artan tutarın kararın kesinleşmesinden sonra davacıya iadesine,
5. Kararın bir örneğinin hasım mevkiinden çıkarılan İzmir Valiliğine tebliğine,
6. Bu kararın tebliğ tarihini izleyen otuz (30) gün içinde Danıştay İdari Dava Daireleri Kurulu nezdinde temyiz yolu açık olmak üzere, 25/02/2025 tarihinde oybirliğiyle karar verildi.
karar