Danıştay 13. Daire Başkanlığı 2025/574 E. , 2025/1736 K.
"İçtihat Metni"
T.C.
D A N I Ş T A Y
ONÜÇÜNCÜ DAİRE
Esas No:2025/574
Karar No:2025/1736
TEMYİZ EDEN (DAVACI) : ... Otomotiv Nakliyat Gıda
Sanayi ve Ticaret Ltd. Şti.
VEKİLİ : Av. ...
KARŞI TARAF (DAVALI) : ... Valiliği
VEKİLİ : Av. ...
İSTEMİN KONUSU : ... Bölge İdare Mahkemesi ... İdari Dava Dairesinin ... tarih ve E:..., K:... sayılı kararının temyizen incelenerek bozulması istenilmektedir.
YARGILAMA SÜRECİ :
Dava konusu istem: ... lisans numarasıyla davacının faaliyet gösterdiği "... Mahallesi, ... Caddesi, No:... Kaynaşlı/DÜZCE" adresinde bulunan akaryakıt istasyonunda yapılan denetim ve yoklama sonucunda düzenlenen tutanağa istinaden iş yerinin geçici süreyle mühürlenmesine ilişkin işlemin iptali istenilmiştir.
İlk Derece Mahkemesi kararının özeti: ... İdare Mahkemesince verilen ... tarih ve E:..., K:... sayılı kararda; 06/07/2022 tarihinde yapılan denetime istinaden düzenlenen dava konusu mühürleme tutanağında ve davalı idarece ibraz edilen 09/06/2023 tarihli savunma dilekçesinde, akaryakıt istasyonunda usule aykırı uygulamalarda bulunulduğu belirtilerek, iş yerinin 5015 sayılı Kanun uyarınca geçici süreyle mühürlendiği hususunun beyan edildiği, ancak işlemde ve savunma dilekçesinde 5015 sayılı Kanun'un hangi maddesi uyarınca bahsi geçen kararın alındığı hususunun belirtilmediği, bu haliyle dava konusu işlemin hukuki sebep unsurunda belirsizlik bulunduğu, bu durumda, geçici olarak alınan faaliyetten durdurma kararlarının belirli bir süreyle tesis edilmesi ve bu durumun açıkça belirtilmesi; yahut faaliyetten men kararının hangi şartların mevcut olması halinde ortadan kaldırılacağı hususunun açıkça belirtilmesi (ruhsat alınıncaya kadar, tespit edilen aykırılıklar giderilinceye kadar vs.) gerekirken, hangi mevzuat hükmü uyarınca tesis edildiği açıkça belirtilmemiş olan dava konusu işlemde hukuka uygunluk bulunmadığı sonucuna varılmıştır.
Belirtilen gerekçelerle hukuka aykırı bulunan dava konusu işlemin iptaline karar verilmiştir.
Bölge İdare Mahkemesi kararının özeti: ... Bölge İdare Mahkemesi ... İdari Dava Dairesince; hangi mevzuat hükmü uyarınca tesis edildiği açıkça belirtilmemiş olan dava konusu işlemde hukuka uygunluk bulunmadığı gerekçesiyle dava konusu işlemin iptaline karar verilmiş ise de, re'sen araştırma ilkesi uyarınca mühürleme işleminin sebebinin işlemin tesisinde yetkili idare olan Enerji Piyasası Düzenleme Kurumundan (EPDK) sorulabileceği, anılan hususun çözüme kavuşturulması amacıyla Dairelerinin 25/09/2024 tarihli ara kararı ile dava konusu mühürleme işleminin 5015 sayılı Kanun'un hangi maddesi uyarınca tesis edildiğinin EPDK'ya sorulduğu, ara kararına cevaben denetim esnasında
yapılan tespitlere istinaden 5015 sayılı Kanun'un 20. maddesinin 2. fıkrasının (b) bendi uyarınca lisans sahibinin faaliyetinin geçici olarak durdurulduğu bilgisine yer verildiği, bu durumda, davalı idare görevlilerince 06/07/2022 tarihinde yapılan denetime istinaden tespit edilen hususlara ilişkin kötüniyet sonucunu doğuran usule aykırı uygulamalar nedeniyle akaryakıt istasyonunun 5015 sayılı Petrol Piyasası Kanunu'nun 20. maddesinin 2. fıkrasının (b) bendi uyarınca geçici süreyle mühürlenmesine ilişkin dava konusu işlemde hukuka aykırılık bulunmadığı sonucuna varılmıştır.
Açıklanan nedenlerle, davalı idarenin istinaf başvurusunun kabulü ile İdare Mahkemesince verilen kararın kaldırılmasına ve 2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu'nun 45. maddesinin dördüncü fıkrası uyarınca esastan incelenen davanın reddine karar verilmiştir.
TEMYİZ EDENİN İDDİALARI : Davacı tarafından, mühürlü olan ödeme kaydedici cihaz ile satış yapıldığı iddiasının somut bir tespite dayanmadığı, davaya konu mühürleme tutanağında 5015 sayılı Kanun'un hangi maddesi uyarınca işlem tesis edildiği hususunun belirtilmediği, davalı idarece verilen savunma dilekçesinde, dava konusu işlemin 5015 sayılı Kanun'un 7. maddesine aykırılıkla ilgili olduğu belirtilmesine karşın, Mahkemece yapılan ara kararı üzerine Enerji Piyasası Düzenleme Kurumunca verilen cevapta 5015 sayılı Kanun'un 20. maddesinin ikinci fıkrasının (b) bendinin dava konusu işleme dayanak gösterildiği, Bölge İdare Mahkemesince istinaf nedenleri dışına çıkılarak karar verildiği, savunmanın genişletilmesi yasağı kapsamındaki açıklamalara muvafakatlerinin bulunmadığı ileri sürülmektedir.
KARŞI TARAFIN SAVUNMASI : Davalı idare tarafından savunma verilmemiştir.
DANIŞTAY TETKİK HÂKİMİ ...'İN DÜŞÜNCESİ : Temyiz isteminin kabulü ile Bölge İdare Mahkemesi kararının bozulması gerektiği düşünülmektedir.
TÜRK MİLLETİ ADINA
Karar veren Danıştay Onüçüncü Dairesince, Tetkik Hâkiminin açıklamaları dinlendikten ve dosyadaki belgeler incelendikten sonra gereği görüşüldü:
İNCELEME VE GEREKÇE:
MADDİ OLAY :
Kaçakçılık ve Organize Suçlarla Şube Müdürlüğü EPDK Denetçilerince 06/07/2022 tarihinde Kaynaşlı ilçesinde akaryakıt istasyonu denetimi yapılacağından, Düzce Valiliği İl Emniyet Müdürlüğünün 05/07/2022 tarihli yazısı ile Düzce Defterdarlığından denetimde görevlendirilmek üzere yetkili personel talep edilmiştir.
Bunun üzerine KOM Şube Müdürlüğü EPDK görevlileri ile Düzce Defterdarlığı görevlilerince 06/07/2022 tarihinde davacının ... lisans numarası ile faaliyet gösterdiği "... Mahallesi, ... Caddesi, No:... Kaynaşlı/DÜZCE" adresinde bulunan akaryakıt istasyonunda denetim gerçekleştirilmiştir.
06/07/2022 tarihli denetim sonucu düzenlenen tutanakta, davacının mevzuata aykırı muhtelif fiillerinin bulunduğunun tespit edildiğinden bahisle 5015 sayılı Kanun'un ilgili maddeleri gereğince geçici olarak mühürlenen akaryakıt istasyonunun faaliyeti durdurulmuştur.
Bunun üzerine bakılan dava açılmıştır.
İLGİLİ MEVZUAT:
5015 sayılı Petrol Piyasası Kanunu'nun "Dağıtım" başlıklı 7. maddesinde, "Dağıtıcı lisansı sahipleri, akaryakıt olarak tanımlanan ürünlerin dağıtım hakkına sahip olur. Dağıtıcı lisansı sahipleri, kendi mülkiyetlerindeki veya sözleşmelerle oluşturacakları bayilerinin istasyonlarına akaryakıt dağıtımının yanı sıra, serbest kullanıcılara akaryakıt toptan satışı ve depolama tesislerinin yakınındaki tesislere boru hatları ile taşıma faaliyetlerinde bulunabilir. Dağıtıcılar başka akaryakıt dağıtıcılarının bayilerine dağıtım yapamazlar. Dağıtıcılar, yıllık pazarlama projeksiyonları yapmak ve detayları ile her yıl Kuruma Şubat ayı içinde vermekle yükümlüdür. Yıl içinde, üçer aylık dönemlerde projeksiyonlarının gerçekleşme değerlemesini yaparak Kuruma; Ocak, Nisan, Temmuz, Ekim aylarında verir ve projeksiyonlarında oluşan yüzde ondan fazla artış ve eksilişleri açıklarlar. Dağıtıcılar, 2. maddenin birinci fıkrasının (10) ve (13) numaralı bentlerinde belirtilen şekilde sözleşme ile bayilikler oluşturur. Bayilik süresi bitiminden üç ay öncesinde bayiliğin devamı için sözleşme yenilenemez ise sürenin bitimine kadar dağıtıcı, bayinin ikmal ihtiyacını karşılar. Süre bitiminde bayi, sözleşme yaptığı yeni dağıtıcının ürünlerini pazarladığı anlaşılacak şekilde faaliyetine devam eder ve en geç bir ay içinde eski dağıtım şirketi ile ilgili tüm belirtileri kaldırır. Dağıtıcıların kendi işlettiği istasyonlar aracılığı ile yaptığı satış, dağıtıcının toplam yurt içi pazar payının yüzde onbeşinden fazla olamaz. Dağıtıcıların yurt içi pazar payı, toplam yurt içi pazarın yüzde kırkbeşini geçemez. Dağıtıcı, kendi işlettiği istasyonlara sübvansiyon ve bayi istasyonlarından farklı uygulama yapamaz. Dağıtıcı lisansı sahipleri, Kurum tarafından belirlenen esaslara uygun olarak bayilerinde kaçak akaryakıt satışının yapılmasını önleyen teknolojik yöntemleri de içeren bir denetim sistemi kurmak ve uygulamakla yükümlüdür. Dağıtıcı lisansı sahibi, Kurumca yetkilendirilen tüzel kişiler aracılığı ile denetim sistemini kurar ve uygular. Denetim sistemini kuracak ve uygulayacak tüzel kişilerde aranacak idari, mali ve teknik şartlar ile bu tüzel kişilerin hak ve yükümlülükleri Kurum tarafından belirlenir. Denetim sisteminin kurulması ve uygulanmasına ilişkin yükümlülüklerin yerine getirilmemesinden lisans sahibi ile Kurumca yetkilendirilen tüzel kişiler müştereken sorumludur. Dağıtıcı lisansı sahibi, Kurumun bu sisteme erişimini sağlar. Kurum; Bilim, Sanayi ve Teknoloji Bakanlığı, Gümrük ve Ticaret Bakanlığı, İçişleri Bakanlığı, Maliye Bakanlığı, Ulaştırma, Denizcilik ve Haberleşme Bakanlığı ve ilgili diğer kamu kurum ve kuruluşlarının görevlerinin gerektirdiği ölçüde bu sisteme doğrudan erişimini sağlar. Kurum, yukarıda sayılan kamu kurum ve kuruluşlarının ihtiyaç duyacağı bilgi ve belgeleri yine görevlerinin gerektirdiği ölçüde verir. Söz konusu sistemi kurmadığı ya da Kurumca belirlenen usul ve esaslara uygun denetimi sağlayamadığı tespit edilen dağıtıcılara ve yetkilendirilen tüzel kişilere 19. maddede öngörülen miktarda idari para cezası uygulanır. Dağıtıcı lisansı sahipleri, bayi denetim sisteminin kurulmadığı veya kurulan sistemin Kurumca yapılan düzenlemelere uygun bulunmadığı tespit edilen bayilere akaryakıt ikmali yapamaz. Dağıtıcılar, tescilli markası altında yapılan faaliyetlere ilişkin kalite kontrol izlemesini etkin biçimde yapmak, bayilik iptallerini gerekçeleriyle birlikte Kuruma bildirmekle yükümlüdür. Akaryakıt dağıtımı için kurulacak tesis ve ekipmanlara ilişkin teknik, güvenlik, çevre ve benzeri kriterler Kurum tarafından çıkarılacak yönetmelikle belirlenir."; "İdari yaptırımlar" başlıklı 20. maddesinin ikinci fıkrasının (b) bendinde ise, "Lisans sahibi kişiler hakkında, bu Kanuna, ikincil mevzuata veya lisans hükümlerine, Kurul kararlarına aykırı davranılması hâlinde, niteliği itibarıyla düzeltme imkanı olmayan fiiller ile 5607 sayılı Kanunda belirtilen akaryakıt kaçakçılığına ilişkin fiiller için ilgilisi hakkında Kurum tarafından doğrudan idari soruşturma başlatılarak gerekli yaptırımlar uygulanır. Lisans sahibinin ilgili piyasa faaliyeti niteliği itibarıyla düzeltme imkanı olmayan, kötüniyet veya tehlikeli eylem sonucunu doğuran fiilleri nedeniyle Kurumca geçici olarak durdurulabilir." kurallarına yer verilmiştir.
HUKUKİ DEĞERLENDİRME:
Bolu İdare Mahkemesince, Düzce Valiliği hasım mevkine alınmış ve mühürleme işleminin 5015 sayılı Kanun'un hangi maddesi uyarınca tesis edildiğinin anılan idarece ortaya konulamadığından bahisle dava konusu işlemin iptaline karar verilmiştir.
Anılan karara karşı kanun yoluna başvuran Düzce Valiliğinin istinaf dilekçesinde, 5015 sayılı Kanun'un 7. maddesinin dava konusu işlemin dayanağını oluşturduğu beyan edilmiştir.
İstinaf incelemesini yapan ... Bölge İdare Mahkemesi ... İdari Dava Dairesince, 25/09/2024 tarihli ara kararı ile Enerji Piyasası Düzenleme Kurumuna, dava konusu mühürleme işleminin 5015 sayılı Kanun'un hangi maddesi uyarınca tesis edildiği sorulmuştur.
Verilen cevap incelendiğinde, "lisans sahibine ait istasyonda 06/07/2022 tarihinde Düzce İl Emniyet Müdürlüğü ve Düzce Defterdarlığı personellerinin müştereken yaptığı denetimde, 30 nolu yer altı tankına ait probun arızalı olduğu ve otomasyon sistemine yanlış veri aktardığı, ara birim ünitelerinin mühürsüz olduğu ve yapılan satışların ödeme kaydedici cihaza yansıyıp otomasyon sistemine yansımadığı hususlarının tespit edildiği, bu tespitlere istinaden 5015 sayılı Kanun'un 20. maddesinin ikinci fıkrasının (b) bendinde yer alan "(...) Lisans sahibinin ilgili piyasa faaliyeti niteliği itibarıyla düzeltme imkanı olmayan, kötüniyet veya tehlikeli eylem sonucunu doğuran fiilleri nedeniyle Kurumca geçici olarak durdurulabilir." kuralı uyarınca davacının faaliyetinin geçici olarak durdurulduğu, devam eden süreçte davacının 07/07/2022 tarihinde yapmış olduğu başvuruya binaen Düzce İl Emniyet Müdürlüğünce denetim yapıldığı ve aykırılıkların giderildiğinin görülmesi üzerine ilgili istasyonun faaliyetine izin verildiği" ifadelerine yer verilmiştir.
Bunun üzerine Bölge İdare Mahkemesince, dava konusu işlemin dayanağının bulunmadığı gerekçesiyle verilen dava konusu işlemin iptali yönündeki Mahkeme kararı kaldırılarak, 5015 sayılı Kanun'un 20/2(b) maddesi uyarınca tesis edilen işlemde hukuka aykırılık bulunmadığı gerekçesiyle davanın reddine karar verilmiştir.
Bölge İdare Mahkemesinin ara kararına cevaben Enerji Piyasası Düzenleme Kurumunca gönderilen belgeler arasında, davacıya ait akaryakıt istasyonunda yer alan 4 adet yer altı tankının ve pompaların 5015 sayılı Kanun uyarınca eksiklikler tamamlanıncaya ve işlemler süresince mühürlendiğine dair denetimle görevli emniyet personelince 06/07/2022 tarihinde düzenlenmiş matbu formdaki EPDK mühürleme tutanağının da yer aldığı görülmüştür. Dolayısıyla, dava konusu işlemin Kurum adına tesis edildiği dikkate alındığında, Enerji Piyasası Düzenleme Kurumu da hasım mevkiine alınarak karar verilmesi gerekirken, sadece Düzce Valiliği husumetiyle verilen kararda usul hükümlerine uygunluk bulunmamaktadır.
Sonuç olarak, Enerji Piyasası Düzenleme Kurumu hasım mevkiine alınarak, dava konusu mühürleme işleminin 5015 sayılı Kanun'un hangi maddesi uyarınca tesis edildiği hususlarının araştırılması suretiyle yeniden bir karar verilmesi gerekmektedir.
Bu itibarla, dava konusu işlemin iptaline ilişkin İdare Mahkemesi kararına yönelik istinaf başvurusunun kabulü ile Mahkeme kararının kaldırılması ve davanın reddi yolundaki temyize konu Bölge İdare Mahkemesi kararında usul hükümlerine uygunluk bulunmamaktadır.
KARAR SONUCU :
Açıklanan nedenlerle;
1. Davacının temyiz isteminin kabulüne;
2. Dava konusu işlemin iptaline ilişkin İdare Mahkemesi kararına yönelik istinaf başvurusunun kabulü ile Mahkeme kararının kaldırılması ve davanın reddi yolundaki temyize konu ... Bölge İdare Mahkemesi ... İdari Dava Dairesinin ... tarih ve E:..., K:... sayılı kararının, 2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu'nun 49. maddesi uyarınca BOZULMASINA,
3. Yeniden bir karar verilmek üzere dosyanın ... Bölge İdare Mahkemesi ... İdari Dava Dairesine gönderilmesine, 28/04/2025 tarihinde kesin olarak oybirliğiyle karar verildi.
karar