Danıştay 10. Daire Başkanlığı 2025/583 E. , 2025/2442 K.
"İçtihat Metni"
T.C.
D A N I Ş T A Y
ONUNCU DAİRE
Esas No : 2025/583
Karar No : 2025/2442
TEMYİZ EDEN (DAVACILAR) : 1- ...
2- ...
VEKİLLERİ : Av. ...
KARŞI TARAF (DAVALI) : ... Bakanlığı / ANKARA
VEKİLİ : Av. ...
İSTEMİN_KONUSU : ... Bölge İdare Mahkemesi ... İdari Dava Dairesinin ... tarih ve E:..., K:... sayılı kararının davacılar tarafından aleyhlerine olan kısımlarının temyizen incelenerek bozulması istenilmektedir.
YARGILAMA SÜRECİ :
Dava konusu istem: Davacılar tarafından, yakınları ...'nin Jandarma Uzman Çavuş olarak Hakkari ili, ... ilçe Jandarma Komutanlığı emrinde görev yaptığı dönemde Çukurca/Hakkari karayolunda 21/09/2016 tarihinde terör örgütü tarafından kaçırıldığından ve sonrasında Kuzey Irak'ın Gara bölgesinde terör örgütü tarafından 13/02/2021 tarihinde şehit edildiğinden bahisle uğradıkları iddia edilen zararlarına karşılık müteveffanın annesi ... ve kardeşi ... için şimdilik ayrı ayrı 5.000,00 TL maddi ve ayrı ayrı 1.000.000,00 TL manevi tazminatın olay tarihi olan 13/02/2021 tarihinden itibaren işleyecek yasal faiziyle birlikte ödenmesine karar verilmesi istenilmiştir.
İlk Derece Mahkemesi kararının özeti: ... İdare Mahkemesinin ... tarih ve E:..., K:... sayılı kararıyla; Mahkemelerince alınan 14/03/2023 tarihli bilirkişi raporunda davacı anne ...'in destekten yoksun kalma zararının karşılanmış olduğu, ayrıca 5434 ve 2330 sayılı Kanunlar uyarınca davacıya yapılan ödeme ve bağlanan aylıklar dikkate alındığında yoksun kaldığı desteğin karşılandığı, davacı kardeş ...'ye de şehit ... tarafından sürekli destekte bulunulduğu iddiasının ispatlanamadığı, şehidin kanunen kardeşine bakma yükümlülüğünün bulunmadığı, ayrıca Nakdi Tazminat Kanunu ve JGY 12-1 Şehit Vefat Vazife Malulü, Malül Gazi ve Aileleri ile Yaralı Personel İşlemler Genelgesi hükümleri uyarınca yapılan ödemelere kardeş ...'nin tabi olmadığı hususları birlikte değerlendirildiğinde destekten yoksun kalma tazminatının reddi gerektiği, manevî zararı doğuran olayın yaşam hakkını sona erdiren bir ölüm olayı olması, ölüme neden olan eylemin oluş şekli itibarıyla toplumda yarattığı infial, ölüm olayının doğrudan davalı idare eyleminden kaynaklanmaması, olayın etkisi ve niteliği ve zarar gören davacılar ile hayatını kaybeden kişi arasındaki yakınlık ilişkisi dikkate alınarak, ölüm olayı nedeniyle duyulan acı ve elemle orantılı olacak şekilde manevi tazminat takdir edilmesi gerektiği gerekçesiyle maddi tazminat istemleri yönünden davanın reddine, manevi tazminat istemleri yönünden ise kabulüne karar verilmiştir.
Bölge İdare Mahkemesi kararının özeti: ... Bölge İdare Mahkemesi ... İdari Dava Dairesince; davacıların maddi tazminata ilişkin istinaf başvurusunun reddine, davalı idarenin manevi tazminata yönelik istinaf başvurusunun kısmen kabulüne, kararın bu kısmının kaldırılmasına, davacı anne için 500.000,00 TL, kardeş için 250.000,00 TL olmak üzere davacıların manevi tazminat isteminin toplam 750.000,00 TL'lik kısmının kabulüne, fazlaya ilişkin 1.250,000,00 TL manevi tazminat isteminin reddine, kabul edilen toplam 750.000,00 TL'nin idareye başvuru tarihi olan 18/02/2022 tarihinden itibaren işletilecek yasal faizi ile birlikte davacılara ödenmesine karar verilmiştir.
TEMYİZ_EDENİN_İDDİALARI : Davacılar tarafından; bilirkişi hesap raporları tamamlanmadan karar verildiği, yakınlarının kardeşine destek olduğu, gerekli bilgi ve belgelerin getirilmediği, müteveffanın uzun süre esaret altında kaldığı, hükmedilen manevi tazminatın düşük olduğu, tamamına hükmedilmesi ve olay tarihinden itibaren işleyecek faizi ile birlikte ödenmesine karar verilmesi gerektiği ileri sürülmektedir.
KARŞI TARAFIN_SAVUNMASI : Savunma verilmemiştir.
DANIŞTAY TETKİK HAKİMİ : ...
DÜŞÜNCESİ : Bölge idare mahkemesi kararının kısmen onanması, kısmen bozulması gerektiği düşünülmektedir.
TÜRK MİLLETİ ADINA
Karar veren Danıştay Onuncu Dairesince, Tetkik Hâkiminin açıklamaları dinlendikten ve dosyadaki belgeler incelendikten sonra dosyanın tekemmül ettiği görülmekle davacıların yürütmenin durdurulması istemi hakkında bir karar verilmeksizin, ayrıca 2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu'nun 17. maddesinin 2. fıkrası uyarınca duruşma istemi yerinde görülmeyerek gereği görüşüldü:
İNCELEME VE GEREKÇE :
MADDİ OLAY :
Dosyanın incelenmesinden; davacıların yakınları ...'nin Jandarma Uzman Çavuş olarak görev yaptığı dönemde Çukurca/Hakkari karayolunda 21/09/2016 tarihinde terör örgütü tarafından kaçırıldığı, yaklaşık 4,5 yıl rehin tutulduğu ve sonrasında Kuzey Irak'ın Gara bölgesine güvenlik güçlerince yapılan operasyon sırasında terör örgütü tarafından 13/02/2021 tarihinde şehit edildiği, davacılar tarafından dava konusu olay sebebiyle maddî ve manevî zararlarının tazmini istemiyle 14/02/2022 tarihli dilekçeyle davalı idareye başvurulduğu, yapılan başvurunun zımnen reddedilmesi üzerine bakılan davanın açıldığı anlaşılmaktadır.
İLGİLİ MEVZUAT:
Anayasanın 125. maddesinde, idarenin her türlü eylem ve işlemlerine karşı yargı yolunun açık olduğu belirtildikten sonra, son fıkrasında, idarenin kendi eylem ve işlemlerinden doğan zararı ödemekle yükümlü olduğu hükme bağlanmıştır.
İdare, kural olarak yürüttüğü kamu hizmetiyle nedensellik bağı kurulabilen zararları tazminle yükümlü olup; idari eylem ve/veya işlemlerden doğan zararlar idare hukuku kuralları çerçevesinde, hizmet kusuru veya kusursuz sorumluluk ilkeleri gereği tazmin edilmektedir.
Kusursuz sorumluluk, kamu hizmetinin görülmesi sırasında kişilerin uğradıkları özel ve olağan dışı zararların idarece tazmini esasına dayanmakta olup; kusur sorumluluğuna oranla ikincil derecede bir sorumluluk türüdür. Bu bağlamda, kamu görevlilerinin görevini yaparken, görevi nedeniyle uğramış olduğu zararların da kusursuz sorumluluk ilkesi uyarınca tazmini gerekmektedir.
HUKUKİ DEĞERLENDİRME:
A) Temyize konu Bölge İdare Mahkemesi kararının, İdare Mahkemesi kararının maddi tazminat istemlerinin reddine ilişkin kısmına karşı davacılar tarafından yapılan istinaf başvurusunun reddine dair kısmı ile davacı ...'nin manevi tazminat isteminin kısmen reddine dair kısmının incelenmesi:
Bölge idare mahkemelerinin nihai kararlarının temyizen bozulması, 2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu'nun 49. maddesinde yer alan sebeplerden birinin varlığı hâlinde mümkündür.
Temyizen incelenen kararın, İdare Mahkemesi kararının maddi tazminat istemlerinin reddine ilişkin kısmına karşı davacılar tarafından yapılan istinaf başvurusunun reddine dair kısmı ile davacı ...'nin manevi tazminat isteminin kısmen reddine dair kısmı usul ve hukuka uygun olup, davacıların dilekçesinde ileri sürülen temyiz nedenleri kararın bu kısımlarının bozulmasını gerektirecek nitelikte görülmemiştir.
B) Temyize konu Bölge İdare Mahkemesi kararının, davacı ...'in manevi tazminat isteminin kısmen reddine ilişkin kısmının incelenmesi:
Manevi tazminat, kişinin mal varlığında meydana gelen eksilmeyi gidermeye yönelik bir tazmin aracı değil, manevi değerlerinde bir eksilme meydana gelen ve yaşama sevinci ve zevki azalan kişinin manen tatminini sağlamaya yönelik bir tazmin aracıdır. Manevi zararın başka türlü giderim yollarının bulunmayışı veya yetersiz kalışı manevi tazminatın parasal olarak belirlenmesini zorunlu kılmaktadır. Manevi tazminat, olay nedeniyle duyulan elem ve ızdırabı kısmen de olsa hafifletmeyi amaçlamaktadır. Tam yargı davalarının ve manevi tazminatın belirtilen niteliği gereği takdir edilecek manevi tazminat miktarının, olayın, zararın ve varsa idarenin kusurunun ağırlığını ortaya koyacak, hukuka aykırılığı özendirmeyecek, bir başka ifade ile benzeri hak ihlallerinin bir daha yaşanmaması için caydırıcı ve aynı zamanda cezalandırıcı olacak şekilde belirlenmesi, bununla birlikte olayın meydana geliş şekli, idari faaliyetin niteliği, zararlı sonuca etkisi ve idarenin sorumluluk sebebi gözetilerek hakkaniyetli ve makul bir tutarı aşmaması gerekmektedir.
Buna göre, manevi tazminat takdir edilirken, davacı yönünden, manevi tatmin duygusunu sağlamaya yetecek, zarara yol açan idari faaliyet sonucu duyulan elem ve ızdırabın kişi üzerindeki etki ve ağırlığını karşılayacak düzeyde olmasına; davalı yönünden ise, hakkaniyet sınırlarını aşmayan, ölçülü, adil dengeyi sağlayacak ve aşırı mali külfet oluşturmayacak makul bir seviyede olmasına dikkat edilmesi gerektiği açıktır.
Bölge İdare Mahkemesince; müteveffanın annesi için 500.000,00 TL manevi tazminata hükmedilmişse de, dava konusu olayın vehameti, davacılar yakınının terör örgütü mensuplarınca kaçırılarak yaklaşık 4,5 yıl boyunca rehin tutulduğu, yapılan operasyon sonrasında Irak'ın Gara bölgesinde bulunan mağarada şehit edildiği, söz konusu olayın davacılar üzerinde yarattığı etki ve davacıların yaşadığı acı ve sıkıntılar ile toplumda yarattığı infial göz önünde bulundurulduğunda; Bölge İdare Mahkemesince davacı ... için takdir edilen manevi tazminat miktarının, duyulan elem ve ızdırabı kısmen de olsa giderecek düzeyde olmadığı görülmektedir.
Bu durumda, Mahkemece, manevi tazminatın amaç ve niteliği dikkate alınarak ayrıca davacının talep ettiği manevi tazminat miktarı makul ve hakkaniyete uygun olduğundan davacı ...'in manevi tazminat isteminin tamamının kabulü gerektiği sonucuna varılmaktadır.
Bu itibarla, ... Bölge İdare Mahkemesi ... İdari Dava Dairesi kararının temyize konu davacı ...'in manevi tazminat isteminin kısmen reddine ilişkin kısmında hukuki isabet bulunmamaktadır.
KARAR SONUCU :
Açıklanan nedenlerle;
1. Davacıların temyiz isteminin KISMEN KABULÜNE, KISMEN REDDİNE
2. ... Bölge İdare Mahkemesi ... İdari Dava Dairesinin ... tarih ve E:..., K:... sayılı kararının temyize konu İdare Mahkemesi kararının maddi tazminat istemlerinin reddine ilişkin kısmına karşı davacılar tarafından yapılan istinaf başvurusunun reddine dair kısmı ile davacı kardeş ...nin manevi tazminat isteminin kısmen reddine ilişkin kısımlarının ONANMASINA, davacı anne ...'in manevi tazminat isteminin kısmen reddine ilişkin kısmının BOZULMASINA,
3. Bozulan kısım hakkında yeniden bir karar verilmek üzere dosyanın ... Bölge İdare Mahkemesi ... İdari Dava Dairesine gönderilmesine, 07/05/2025 tarihinde oy birliğiyle kesin olarak karar verildi.
karar