Danıştay 4. Daire Başkanlığı 2025/593 E. , 2025/4400 K.
"İçtihat Metni"
T.C.
D A N I Ş T A Y
DÖRDÜNCÜ DAİRE
Esas No : 2025/593
Karar No : 2025/4400
TEMYİZ EDENLER : 1- (DAVALI) ... Bakanlığı
VEKİLİ : Hukuk Müşaviri ...
2- (DAVALI YANINDA MÜDAHİL) ... Liman
İşletmeciliği Anonim Şirketi
VEKİLİ : Av. ...
KARŞI TARAF (DAVACI) : ... Ağaç Sanayi ve Ticaret Anonim Şirketi
VEKİLİ : Av. ...
İSTEMİN KONUSU : ... İdare Mahkemesinin ... tarih ve E:..., K:... sayılı kararının temyizen incelenerek bozulması istenilmektedir.
YARGILAMA SÜRECİ :
Dava konusu istem: Kocaeli ili, Başiskele ilçesi, ... Mahallesi sınırları içinde mevcut bulunan LİMAŞ Limanı bünyesinde sıvı yük depolama tanklarının sayı ve kapasitesinin artırılması amacıyla yapılması planlanan "Sıvı Yük Depolama Tankları İlavesi" projesi ile ilgili olarak Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığı, Çevresel Etki Değerlendirmesi, İzin ve Denetim Genel Müdürlüğünce verilen ... tarih ve ... sayılı "Çevresel Etki Değerlendirmesi (ÇED) Olumlu" kararının iptali istenilmiştir.
İlk Derece Mahkemesi kararının özeti: İdare Mahkemesince verilen kararda; uyuşmazlığın çözümü amacıyla iki çevre mühendisi, kimya mühendisi, uzakyol kaptanı, inşaat mühendisi, yangın güvenliği uzmanı, şehir plancısı, harita kadastro teknikeri ve trafik uzmanından oluşan bilirkişi heyetiyle yaptırılan keşif sonucunda düzenlenen bilirkişi raporu ile dosyada bulunan bilgi ve belgelerin birlikte değerlendirilmesinden; projenin özellikle çevre mühendisliği ve şehir plancılığı yönlerinden yerinde olmadığı, mühendislik raporuna göre projenin manevra simülasyonunun 2011 yılındaki modelleme raporuna göre yapıldığı, güncel ve gerçekçi bir simülasyonun yapılmadığı, manevralar esnasında kaza yapılması ihtimalinin yüksek olup büyük bir çevre felaketi yaşanabileceğine dair teknik görüş bulunduğu, kontrollü toz emisyonunun yapılmadığı, etki alanının hesaplamasının nasıl yapıldığının açıklanmadığı, beton dökümünden kaynaklı hafriyat hesaplamasının nasıl yapıldığının belli olmadığı, toz emisyonu hesabında kırılan beton için sökme hesabının yapılmadığı, gürültü kirliliği ile ilgili hesaplamanın yapılmadığı, sıvı yük elleçlenmesinde kostik ve petrolün suya karışması ile çevresel riskin olduğu, proje alanına ilişkin ekolojik değerlendirme raporunun hazırlanmadığı, Tabiat Varlıkları Koruma Genel Müdürlüğünün görüşünün alınmadığı, kurum görüşlerinin eksik alındığı, tankların taşkın riski taşıdığı; çevredeki yerleşim yerleri, sanayi kuruluşları, rekreasyon alanlarının olumsuz etkileneceği, 3621 sayılı Kıyı Kanunu ve ilgili Yönetmelik hükmüne göre, kıyılarda 100 metre mesafe içinde Kanunun öngördüğü istisnalar haricinde yapı yasağı olduğu, kimyasal tank yapımının da kıyı kenar çizgisinden 100 metre sonra karada yapılması gereken ve 100 metrelik mesafeye uyması gereken yapılar olduğu, tanklar için Kıyı Kanunu'ndaki 100 metrelik mesafenin dikkate alınmadığı görüldüğünden, dava konusu "ÇED Olumlu kararı"nda hukuka ve mevzuata uyarlık bulunmadığı sonucuna varılmıştır.
Belirtilen gerekçelerle, hukuka aykırı bulunan dava konusu işlemin iptaline karar verilmiştir.
TEMYİZ EDENLERİN İDDİALARI : 1- Davalı tarafından, toz emisyonu ile ilgili nihai ÇED raporunun "Projenin İnşaat Öncesi (Arazi Hazırlık), İnşaat ve İşletme Aşamasında Çevresel Etkileri ve Alınacak Önlemler" başlığı altında konu ilgili gerekli açıklamaların yapıldığı; anılan raporun "Kümülatif Çevresel Etki Değerlendirme" kısmında, işletme aşamasında gürültü konusunda bilgilere yer verildiği; sıvı yük elleçlemesi ile ilgilisinin olarak ÇED raporunun 165. sayfasında gerekli taahhütlerin verildiği; imar planı onay tarihinin, proje alanını da kapsayan alanın, Marmara Denizi ve Adalar Özel Çevre Koruma Bölgesi olarak ilan edilmesinden önce olduğundan, Tabiat Varlıklarını Koruma Bölge Müdürlüğünün Komisyon üyesi yapılmadığı; bu nedenle dava konusu işlemin iptali yolunda verilen temyize konu İdare Mahkemesi kararının bozularak davanın reddine karar verilmesi gerektiği ileri sürülmektedir.
2- Davalı yanında müdahil tarafından, davanın süre aşımı yönünden reddine karar verilmesi gerektiği; temyize konu İdare Mahkemesi kararının gerekçesinde belirtilenin aksine, manevra simülasyonu konusunun, LİMAŞ iskelesi ile ilgili plan tadilatı kapsamında gündeme getirilen bir iddia olduğu; belirtilen konunun görülmekte olan "ÇED Olumlu kararı"nın iptali istemiyle görülen işbu dava ile ilgisinin olmadığı; çevre mühendisliği konusunda uzman bilirkişinin kendi uzmanlık alanı dışında değerlendirmeler yaptığı; bu bağlamda gemicilik konusunda uzman bilirkişi tarafından yapılan değerlendirmelerin dikkate alınmasının gerektiği, çevre mühendisliği konusunda uzman bilirkişi tarafından tozuma olgusu konusunda bildirilen görüşün yerinde olmadığı, inşaat aşamasında hiçbir tozuma ile karşılaşılmadığı ve çevreye zarar verilmediği, ilave tanklarda yapılacak depolama faaliyetleri sırasında gürültü meydana getirecek bir faaliyet bulunmadığından, gürültü hesaplamasının yapılmadığı; kaldı ki tesis ile ilgili Kocaeli Büyükşehir Belediye Başkanlığınca verilmiş gürültü muafiyet yazısının bulunduğu, liman işletmesinde proses kazalarının olma olasılığına karşı tüm tedbirlerin alındığı; proje kapsamında yapılması planlanan deniz yapısı bulunmadığı ve herhangi bir dolgu yapılmayacağı için Tabiat Varlıklarını Koruma Genel Müdürlüğünün görüşünün gerekli olmadığı; kadastro bilirkişisinin kendi görev alanı dışında şehir ve bölge planlaması açısından değerlendirmeler yaptığı; bilirkişi tarafından yapılan değerlendirmelerin aksine, dere yatağına ve sağlık koruma bandına ilişkin mesafelere uyulduğu; dere ıslah çalışmalarının idarenin gözetiminde yapıldığı, olumsuz görüş bildiren bilirkişinin uzmanlık alanı dışında görüş bildirmesinin tarafsızlığı açısından şüpheye yol açtığı; bu nedenle dava konusu işlemin iptali yolunda verilen temyize konu İdare Mahkemesi kararının bozularak davanın reddine karar verilmesi gerektiği ileri sürülmektedir.
KARŞI TARAFIN SAVUNMASI : Davacı tarafından, dava konusu projeyle ilgili tankların dere yatağına yapıldığı, tanklar için ilgili mevzuat kapsamında öngörülen çekme mesafelerine uyulmadığı, inşaat ve yapı malzemeleri açısından verilen taahhütlerle ilgili belirsizlik bulunduğu, sağlık koruma bandı için öngörülen mesafeye uyulmadığı, usule aykırı biçimde tehlike yükler uygunluk belgesinin alınmadığı, gürültü kirliliği ile ilgili hesaplamanın yapılmadığı, projenin yangın riski barındırdığı ve trafik yüküne neden olacağı, dava konusu işlemde kamu yararının bulunmadığı, dolayısıyla dava konusu işlemin hukuka aykırı olduğu belirtilerek, temyiz isteminin reddi gerektiği savunulmuştur.
TETKİK HÂKİMİ : ...
DÜŞÜNCESİ : Temyiz istemlerinin kabulü ile temyize konu İdare Mahkemesi kararının, Dairemiz kararında belirtilen gerekçe doğrultusunda bozularak, karar verilmesine yer olmadığına karar verilmesi gerektiği düşünülmektedir.
TÜRK MİLLETİ ADINA
Karar veren Danıştay Dördüncü Dairesince, Tetkik Hâkiminin açıklamaları dinlendikten ve dosyadaki belgeler incelendikten sonra gereği görüşüldü:
İNCELEME VE GEREKÇE :
MADDİ OLAY :
Kocaeli ili, Başiskele ilçesi, Sepetlipınar Mahallesi sınırları içinde mevcut bulunan ... Limanı bünyesinde sıvı yük depolama tanklarının sayı ve kapasitesinin artırılması amacıyla yapılması planlanan "Sıvı Yük Depolama Tankları İlavesi" projesi ile ilgili olarak Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığı, Çevresel Etki Değerlendirmesi, İzin ve Denetim Genel Müdürlüğünce verilen ... tarih ve ... sayılı "Çevresel Etki Değerlendirmesi (ÇED) Olumlu" kararı kararı verilmiştir.
Bunun üzerine, anılan kararın iptali istemiyle bakılan dava açılmıştır.
İLGİLİ MEVZUAT:
2872 sayılı Çevre Kanununun 2. maddesinde; çevresel etki değerlendirmesi, gerçekleştirilmesi plânlanan projelerin çevreye olabilecek olumlu ve olumsuz etkilerinin belirlenmesinde, olumsuz yöndeki etkilerin önlenmesi ya da çevreye zarar vermeyecek ölçüde en aza indirilmesi için alınacak önlemlerin, seçilen yer ile teknoloji alternatiflerinin belirlenerek değerlendirilmesinde ve projelerin uygulanmasının izlenmesi ve kontrolünde sürdürülecek çalışmalar olarak tanımlanmış, 10. maddesinde; "Gerçekleştirmeyi plânladıkları faaliyetleri sonucu çevre sorunlarına yol açabilecek kurum, kuruluş ve işletmeler, Çevresel Etki Değerlendirmesi Raporu veya proje tanıtım dosyası hazırlamakla yükümlüdürler. Çevresel Etki Değerlendirmesi Olumlu Kararı veya Çevresel Etki Değerlendirmesi Gerekli Değildir Kararı alınmadıkça bu projelerle ilgili onay, izin, teşvik, yapı ve kullanım ruhsatı verilemez; proje için yatırıma başlanamaz ve ihale edilemez. Çevresel Etki Değerlendirmesine tâbi projeler ve Stratejik Çevresel Değerlendirmeye tâbi plân ve programlar ve konuya ilişkin usûl ve esaslar Bakanlıkça çıkarılacak yönetmeliklerle belirlenir." hükmüne yer verilmiştir.
29/07/2022 tarih ve 31907 sayılı Resmi Gazete'de yayımlanarak yürürlüğe giren Çevresel Etki Değerlendirmesi Yönetmeliği'nin 4. maddesinde; ''Çevresel etki değerlendirmesi olumlu kararı: Çevresel Etki Değerlendirmesi Raporu hakkında Komisyon tarafından yapılan değerlendirmeler dikkate alınarak, projenin çevre üzerindeki muhtemel olumsuz etkilerinin, alınacak önlemler sonucu ilgili mevzuat ve bilimsel esaslara göre kabul edilebilir düzeylerde olduğunun belirlenmesi üzerine projenin gerçekleşmesinde çevre açısından sakınca görülmediğini belirten Bakanlık kararı olarak tanımlanmıştır. Aynı Yönetmeliğin 6. maddesinde ise; "(1) Bu Yönetmelik kapsamındaki bir projeyi gerçekleştirmeyi planlayan gerçek veya tüzel kişiler; Çevresel Etki Değerlendirmesine tabi projeleri için; ÇED Başvuru Dosyasını ve ÇED Raporunu, Seçme Eleme Kriterleri uygulanacak projeler için ise Proje Tanıtım Dosyasını Bakanlıkça yeterlik verilmiş kurum/kuruluşlara hazırlatmak, ilgili makama sunulmasını sağlamak ve proje kapsamında verdikleri taahhütlere uymakla yükümlüdürler. (2) Kamu kurum/kuruluşları, bu Yönetmelik hükümlerinin yerine getirilmesi sürecinde proje sahiplerinin veya Bakanlıkça yeterlik verilmiş kurum/kuruluşların isteyeceği konuya ilişkin her türlü bilgi, doküman ve görüşü vermekle yükümlüdürler. (3) Bu Yönetmeliğe tabi projeler için "Çevresel Etki Değerlendirmesi Olumlu" kararı veya "Çevresel Etki Değerlendirmesi Gerekli Değildir" kararı alınmadıkça bu projelerle ilgili teşvik, onay, izin, yapı ve kullanım ruhsatı verilemez, proje için yatırıma başlanamaz ve ihale edilemez. Ancak bu durum söz konusu teşvik, onay, izin ve ruhsat süreçlerine başvurulmasına engel teşkil etmez." kuralına; 7. maddesinde; "(1) Bu Yönetmeliğin; a) Ek-1 listesinde yer alan projelere, b) "ÇED Gereklidir" kararı verilen projelere, c) Kapsam dışı değerlendirilen veya kanunen muafiyeti bulunan projelere ilişkin kapasite artırımı ve/veya genişletilmesinin planlanması halinde, mevcut proje kapasitesi ve kapasite artışları toplamı ile birlikte projenin yeni kapasitesinin Ek-1'deki listede yer aldığı projelere, ÇED Raporu hazırlanması zorunludur." kuralına yer verilmiştir.
13/02/2009 tarih ve 2009/7 sayılı "ÇED Yönetmeliği Uygulamaları" konulu Çevre ve Orman Bakanlığı Çevresel Etki Değerlendirmesi ve Planlama Genel Müdürlüğü Genelgesinde; "...Çevresel Etki Değerlendirmesi Olumlu Kararları hakkındaki yürütmenin durdurulması/iptal kararları, hakkında ÇED Olumlu Kararı verilen ÇED Raporunun bir ya da birkaç bölümüne ilişkin ise ve yürütmenin durdurulması/iptal kararı, ÇED Raporunun diğer bölümlerini olumsuz yönde etkilemiyor, yani Kararın tümünün yeniden ele alınıp değerlendirilmesini gerektirmiyorsa, ÇED Raporunun hazırlanmasına ilişkin tüm sürecin en baştan tekrarlanmasına gerek bulunmamaktadır.
Böyle bir durumda uygulamanın yürütmenin durdurulması/iptal kararının gerekçesi dikkate alınarak, sadece eksik veya yetersiz görülen kısımların yeniden düzenlenerek hazırlandığı ÇED Raporunun Bakanlığa sunulmasını müteakip, Bakanlıkça bir toplantı tarihi belirlenerek, İnceleme ve Değerlendirme Komisyonu tekrar toplanır ve komisyonca değerlendirilir. Yapılan düzenlemelerin yeterli görülmesi halinde ÇED Raporu Komisyonca nihai edilir. Komisyonun değerlendirmeleri, üyeler tarafından imzalanarak tutanak altına alınır. Bakanlık, proje ile ilgili olarak ÇED Olumlu ya da ÇED Olumsuz Kararını verir. Bu kararı, proje sahibi ile ilgili kurum ve kuruluşlara yazılı olarak bildirir. Valilik, alınan kararın içeriğini, karara esas gerekçelerini uygun araçlarla halka duyurur." düzenlemesine yer verilmiştir.
HUKUKİ DEĞERLENDİRME :
Yukarıda yer verilen mevzuat hükümlerinin birlikte değerlendirilmesinden; Yönetmeliğin 7. maddesi kapsamındaki bir projenin, çevre üzerindeki muhtemel olumsuz etkilerinin, alınacak önlemler sonucu ilgili mevzuat ve bilimsel esaslara göre kabul edilebilir düzeylerde olduğu ve dolayısıyla projenin gerçekleşmesinde çevre açısından sakınca görülmediğini belirten ÇED Olumlu kararı alınmadıkça, projenin uygulanamayacağı açıktır.
Diğer taraftan, anılan Genelge'ye göre yapılması planlanan projeyle ilgili verilen ÇED Olumlu kararına karşı açılan davada, Mahkemesince verilen yürütmenin durdurulması veya iptal kararları, ÇED Olumlu kararının dayanağı ÇED raporunun bir veya birkaç bölümüne ilişkinse ve ÇED raporunun tamamını kusurlandırmıyorsa, ÇED raporunun yetersiz görülen bu kısımları yeniden düzenlenmek suretiyle davalı idareye sunulması üzerine, Yönetmelikte öngörülen ÇED sürecinin en başından işletilmeyerek değerlendirme yapıldığı anlaşılmakta olup, davalı idare tarafından söz konusu projeyle ilgili revize ÇED raporu hakkında ikinci bir ÇED Olumlu kararının verilmesi ile ilk ÇED Olumlu kararının, zımni olarak geri alındığının ve dolayısıyla hukuken uygulanamayacağının kabulü gerekmektedir. Nitekim, söz konusu projeyle ilgili ilk "ÇED Olumlu" kararının hukuken geçerli olduğunun kabul edilmesi halinde, revize edilen ÇED raporuna istinaden verilen ikinci "ÇED Olumlu" kararının da hukuken geçerli olduğu dikkate alındığında, aynı projeyle ilgili iki farklı "ÇED Olumlu" kararının birlikte uygulanmasına olanak bulunmamaktadır.
Uyuşmazlıkta; Kocaeli ili, Başiskele ilçesi, ... Mahallesi sınırları içinde mevcut bulunan ... Limanı bünyesinde sıvı yük depolama tanklarının sayı ve kapasitesinin artırılması amacıyla yapılması planlanan "Sıvı Yük Depolama Tankları İlavesi" projesi ile ilgili olarak Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığı, Çevresel Etki Değerlendirmesi, İzin ve Denetim Genel Müdürlüğünce verilen ... tarih ve ... sayılı "Çevresel Etki Değerlendirmesi (ÇED) Olumlu" iptali istemiyle görülen işbu davada; ... İdare Mahkemesinin ... tarih ve E:..., K:... sayılı iptal kararı sonrasında [Bakanlığın internet sayfasının (https://eced-duyuru.csb.gov.tr/eced-prod/duyurular.xhtml) incelenmesinden] yukarıda yer verilen Genelge uyarınca, dava konusu işlemin iptaline ilişkin temyize konu İdare Mahkemesi kararının gerekçesinde yer verilen ÇED raporunda eksik ve yetersiz görülen kısımların revize edildiği belirtilerek, ÇED raporunun davalı idareye sunulması üzerine, "Sıvı Yük Depolama Tankları İlavesi" projesi ile ilgili olarak 29/08/2025 tarihinde ilana çıkarılan (yeni bir) "Çevresel Etki Değerlendirmesi Olumlu" kararının verilmesiyle, aynı projeyle ilgili iki farklı "Çevresel Etki Değerlendirmesi Olumlu" kararının birlikte uygulanma olanağının bulunmadığı dikkate alındığında, davalı idarece, dava konusu "Çevresel Etki Değerlendirmesi Olumlu" kararının zımni olarak geri alındığının kabulü gerekmekte olup, gelinen aşama itibarıyla bakılmakta olan davanın konusunun kalmadığı sonucuna varılmıştır.
KARAR SONUCU :
Açıklanan nedenlerle;
1. Temyiz istemlerinin kabulüne,
2. Temyize konu ... İdare Mahkemesinin ... tarih ve E:..., K:... sayılı kararının BOZULMASINA, 2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu'nun 20/A-2(i) maddesi uyarınca KARAR VERİLMESİNE YER OLMADIĞINA,
3. Davacı tarafından yapılan ve aşağıda dökümü gösterilen toplam ... TL yargılama gideri ile hüküm tarihinde yürürlükte bulunan Avukatlık Asgari Ücret Tarifesi uyarınca duruşmalı işler için belirlenen ...-TL vekalet ücretinin, (temyize konu kararda davacı lehine vekalet ücreti hükmedildiğinden, tahsilatta mükerrerliğe yol açmayacak şekilde) davalı idareden alınarak davacıya verilmesine,
4. Davalı tarafından yapılan ve aşağıda dökümü gösterilen toplam ...-TL yargılama giderinin davalı üzerinde bırakılmasına,
5. Davalı yanında müdahil tarafından yapılan ve aşağıda dökümü gösterilen toplam ...-TL yargılama giderinin davalı yanında müdahil üzerinde bırakılmasına,
6. Davalı yanında müdahil tarafından fazladan (ikinci defa) yatırılan ...-TL temyiz başvuru harcı ve ...-TL temyiz karar harcı olmak üzere toplam ...-TL harcın istemi halinde davalı yanında müdahile iadesine,
7. Artan posta avanslarının istemleri halinde davacıya, davalıya ve davalı yanında müdahile iadesine,
8. Dosyanın anılan Mahkemeye gönderilmesine,
9. 2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu'nun 20/A-2-(i) maddesi uyarınca, kesin olarak, 09/09/2025 tarihinde oybirliğiyle karar verildi.
karar