Danıştay 13. Daire Başkanlığı 2025/681 E. , 2025/2272 K.
"İçtihat Metni"
T.C.
D A N I Ş T A Y
ONÜÇÜNCÜ DAİRE
Esas No:2025/681
Karar No:2025/2272
TEMYİZ EDEN (DAVALI) : ... Kurumu
VEKİLİ : Av. ...
KARŞI TARAF (DAVACI) :...Yağ Gıda İnşaat Nakliye Hayvancılık İthalat İhracat Sanayi ve Ticaret Ltd. Şti.
VEKİLİ : Av. ...
İSTEMİN KONUSU: ... Bölge İdare Mahkemesi ... İdari Dava Dairesinin ...tarih ve E:..., K:... sayılı kararının temyizen incelenerek bozulması istenilmektedir.
YARGILAMA SÜRECİ:
Dava konusu istem: Bayilik lisansı sahibi davacıya ait akaryakıt istasyonunda gerçekleştirilen denetimde, dağıtıcısı haricinde akaryakıt ikmali yapıldığının tespit edildiğinden bahisle 5015 sayılı Petrol Piyasası Kanunu'nun 19. maddesinin birinci fıkrasının (ı) bendi uyarınca 110.000,00-TL idari para cezası verilmesine ilişkin ... tarih ve ... sayılı Enerji Piyasası Düzenleme Kurulu (Kurul) kararının iptali istenilmiştir.
İlk Derece Mahkemesi kararının özeti: ... İdare Mahkemesince verilen ... tarih ve E:..., K:... sayılı kararda; Manisa İl Jandarma Komutanlığı tarafından gerçekleştirilen denetimde, 01/01/2019-14/03/2019 tarihleri arasında bayinin otomasyon sisteminde 77.257,03 litre motorin dolumunun yapıldığının tespit edildiği, buna ilişkin istasyon yetkilisi tarafından 18/01/2019 tarihli 13.010 litre, 31/01/2019 tarihli 22.851 litre, 20/02/2019 tarihli 22.851 litre olmak üzere toplamda 58.712 litre motorin alımına ilişkin 3 adet fatura sunulduğu, aradaki motorin farkına ilişkin faturanın sunulamadığı ve kayıt dışı ikmal yapıldığı yönünde tespitte bulunulduğu, davacı şirket hakkında davalı idarece yürütülen soruşturmada, 01/12/2018-14/03/2019 tarihleri arasındaki bayinin otomasyon bilgileri dökümünde A-1a ile A-1b'nin birlikte değerlendirildiği tablo ile bayinin sunduğu motorin alım faturaları ve söz konusu döneme ilişkin uzaktan erişim sisteminden elde edilen UE-2 Aylık Satış Takip Raporu incelendiğinde, bayilik lisansı sahibinin dağıtıcısından aldığı ve denetimde sunulan, 18/01/2019 tarihli 13.010 litre, 31/01/2019 tarihli 22.851 litre ve 20/02/2019 tarihli 22.851 litre motorin alımına ilişkin faturalar dışında, UE-2 Aylık Satış Takip Raporuna göre aynı bayinin dağıtıcısından 12/12/2018 tarihli faturayla 19.942 litre motorin aldığı ve söz konusu tarihlerde otomasyon sisteminde dolum yapıldığının görüldüğü ancak yine otomasyon sisteminde 05/01/2019 tarihinde 14.703,96 litre motorin dolumu görüldüğü halde söz konusu doluma İlişkin fatura/faturaların bulunmadığı, şirketin sözleşmeli dağıtıcısı dışında akaryakıt ikmal ettiği yönünde tespitte bulunulduğu, bayilerin lisanslarının devamı süresince dağıtıcı haricinde diğer dağıtıcı ve onların bayilerinden akaryakıt ikmali yapmasının mevzuata aykırı olduğu, yapılan denetimde davacı şirketin dağıtıcısı dışında akaryakıt ikmal ettiği anlaşıldığından, dava konusu Kurul kararında hukuka aykırılık bulunmadığı sonucuna varılmıştır.
Belirtilen gerekçelerle dava konusu işlem hukuka uygun bulunarak davanın reddine karar verilmiştir.
Bölge İdare Mahkemesi kararının özeti: ... Bölge İdare Mahkemesi .... İdari İdari Dava Dairesince; 05/01/2019 tarihinde davacıya ait akaryakıt istasyonunda 14.703,96 litre motorin dolumu olmasına rağmen davacı tarafından söz konusu doluma ilişkin herhangi bir fatura sunulamadığı dikkate alındığında, davacıya isnat edilen fiilin sübuta erdiği, dava konusu idari para cezasının sebebi olan dağıtıcı harici akaryakıt dolumunun 05/01/2019 tarihinde gerçekleştiği ve dolayısıyla dava konusu işleme dayanak fiil tarihi itibarıyla Kanun'un davacının lehine olan 19. maddesinin yedinci fıkrasının yürürlükte olduğu, davalı idarece bu hükmün uygulanması gerekirken dava konusu işlem tarihinde yürürlükte olmakla birlikte fiil tarihinden sonra yürürlüğe giren ve idari para cezasının miktarı itibarıyla davacının aleyhine olan 5015 sayılı Kanun'un 19. maddesinin birinci fıkrasının (ı) bendinin uygulanmasında hukuka uygunluk, davanın reddi yolundaki İdare Mahkemesinde ise hukuki isabet bulunmadığı sonucuna varılmıştır
Açıklanan nedenlerle, istinaf başvurusunun kabulü ile İdare Mahkemesi kararın kaldırılmasına ve dava konusu işlemin iptaline karar verilmiştir.
TEMYİZ EDENİN İDDİALARI: Davalı idare tarafından, davacı şirket hakkında tesis edilen... tarihli ve ... sayılı Kurul kararının iptal edilmesi ve söz konusu iptal kararının kesinleşmesi sebebiyle ilgilinin dağıtıcısı haricinde akaryakıt ikmali yapılması fiilini işlediğinin tespit edilmesi sonucunda dava konusu edilen idari işlemin tesis edildiği, 2019 yılında 5015 sayılı Kanunu'nun 19. maddesinin yedinci fıkrası için 2.660 - 124.373 TL alt ve üst sınır belirlendiği, 5015 sayılı Kanun'da öngörülmüş bulunan idari para cezalarının petrol piyasasını regüle etmeye yönelik olduğu, bağlı bulunulan dağıtıcı haricinde akaryakıt ikmal edilmemesine ilişkin yükümlülüğün piyasayı bozucu etkilerin önüne geçilmesini teminen yerine getirilmesi gereken önemli yükümlülüklerden biri olduğu, bu nedenle, davacı lisans sahibinin dağıtıcısı haricinde akaryakıt ikmal ettiği göz önüne alındığında 5015 sayılı Kanunu'nun 19. maddesinin yedinci fıkrasında yer alan cezanın üst sınırdan uygulanması gerektiğinin değerlendirildiği, bu çerçevede, uyarınca lisans sahibine soruşturma konusu fiili için 124.373,00-TL tutarında idari para cezası uygulanması öngörüldüğü, ancak 5015 sayılı Kanun'un 19. maddesinin birinci fıkrasının (ı) bendinde öngörülen alt sınır olan 110.000,00-TL tutarında idari para cezası uygulanması yoluna gidildiği, Kanun'un 19. maddesinin yedinci fıkrasının uygulanması halinde Kanun'un 19. maddesinin birinci fıkrasının (ı) bendinin uygulanmasına kıyasla davacı açısından daha aleyhe bir durum olacağı göz önüne alınarak para cezası verildiği ileri sürülmektedir.
KARŞI TARAFIN SAVUNMASI: Davacı tarafından savunma verilmemiştir.
DANIŞTAY TETKİK HÂKİMİ ...'İN DÜŞÜNCESİ: Temyiz isteminin kabulü ile Bölge İdare Mahkemesi kararının bozulması gerektiği düşünülmektedir.
TÜRK MİLLETİ ADINA
Karar veren Danıştay Onüçüncü Dairesince, Tetkik Hâkiminin açıklamaları dinlendikten ve dosyadaki belgeler incelendikten sonra gereği görüşüldü:
İNCELEME VE GEREKÇE:
MADDİ OLAY :
Bayilik lisansı sahibi davacıya ait ... Mahallesi, ... Caddesi, No:... .../... adresindeki akaryakıt istasyonunda 14/03/2019 tarihinde Manisa İl Jandarma Komutanlığınca gerçekleştirilen denetimde, istasyon otomasyon sisteminde 01/01/2019-14/03/2019 tarihleri arasında yapılan inceleme neticesinde, otomasyon sisteminde 77.257,03 litre motorin dolumu yapıldığı bilgisinin yer aldığı, 18/01/2019 tarihli 13.010 litre, 31/01/2019 tarihli 22.851 litre, 20/02/2019 tarihli 22.851 litre olmak üzere toplamda 58.712 litre motorin alımına ilişkin 3 adet fatura ibraz edildiği, aradaki 18.545,03 litre motorin farkına ilişkin faturanın istenildiği, istasyon yetkilisinin bu motorine ait faturanın bulunmadığını beyan ederek fatura ve sevk irsaliyesinin ibraz edilemediğinin tespit edildiği, diğer taraftan 01/12/2018-14/03/2019 tarihleri arasındaki bayinin otomasyon bilgileri dökümünde A-1a ile A-1b'nin birlikte değerlendirildiği, tablo ile bayinin sunduğu motorin alım faturaları ve söz konusu döneme ilişkin uzaktan erişim sisteminden elde edilen UE-2 Aylık Satış Takip Raporu incelendiğinde, bayilik lisansı sahibinin dağıtıcısından aldığı ve denetimde sunduğu faturalar dışında, UE-2 Aylık Satış Takip Raporuna göre aynı bayinin dağıtıcısından 12/12/2018 tarihli faturayla 19.942 litre motorin aldığı ve söz konusu tarihlerde otomasyon sisteminde dolum yapıldığının görüldüğü ancak yine otomasyon sisteminde 05/01/2019 tarihinde 14.703,96 litre motorin dolumu görüldüğü halde söz konusu doluma ilişkin fatura/faturaların bulunmadığı, bu kapsamda davacı şirketin sözleşmeli dağıtıcısı dışında akaryakıt ikmal ettiğinin tespit edildiği, dağıtıcısı haricinde akaryakıt ikmali yaptığı sonucuna varılan davacı şirket hakkında, 5015 sayılı Kanunu'nun 19. maddesinin 1. fıkrasının (ı) bendi uyarınca 110.000,00 TL idari para cezası verilmesi üzerine bakılan davanın açıldığı anlaşılmaktadır.
İLGİLİ MEVZUAT:
5015 sayılı Petrol Piyasası Kanunu'nun "Bayiler" başlıklı 8. maddesinin birinci fıkrasında, bayi lisanslarına ilişkin düzenlemelerin (teknik, güvenlik, kapasite, çevre vb.) Kurum tarafından yapılacağı, bayilerin, dağıtıcıları ile yapacakları tek elden satış sözleşmesine göre bayilik faaliyetini yürütecekleri; aynı maddenin ikinci fıkrasının (a) bendinde, bayilerin lisanslarının devamı süresince, bayisi olduğu dağıtıcı haricinde diğer dağıtıcı ve onların bayilerinden akaryakıt ikmali yapılmaması ile yükümlü olduğu kuralına yer verilmiştir.
5015 sayılı Kanun'un "İdari para cezaları" başlıklı 19. maddesinin ikinci fıkrasının (c) bendinin (3) numaralı alt bendinde, 5, 6, 7, 8 ve 17. maddelerin ihlali halinde, sorumlulara sekiz yüz elli bin Türk Lirası idari para cezası verileceği; aynı maddenin ikinci fıkrasının (d) bendinde, 8. maddenin ihlali halinde bayiler için (c) bendinde yer alan cezanın beşte birinin uygulanacağı; yedinci fıkrasında ise, yukarıda belirtilenlerin dışında kalan, ancak bu Kanun'un getirdiği yükümlülüklere uymayanlara Kurumca bin beş yüz Türk Lirasından yetmiş bin Türk Lirasına kadar idari para cezası verileceği kurala bağlanmış iken Dairemizce, 5015 sayılı Kanun'un 19. maddesinin ikinci fıkrasının (c) bendinin "Aşağıdaki hallerde sorumlulara sekiz yüz elli bin Türk Lirası idari para cezası verilir:" bölümünün, anılan bendin (3) numaralı alt bendindeki, "8. maddenin ihlâli" yönünden Anayasa'ya aykırı olduğu kanaatiyle Anayasa Mahkemesine başvurulması üzerine Anayasa Mahkemesi'nin 03/05/2016 tarih ve 29701 sayılı Resmî Gazete'de yayımlanan 07/04/2016 tarih ve E:2015/109, K:2016/28 sayılı kararıyla; anılan kuralın 5015 sayılı Kanun'un 8. maddesinin ikinci fıkrasının (a) bendi yönünden Anayasa'nın 2. maddesine aykırı bulunarak iptaline ve iptal hükmünün de kararın Resmî Gazete'de yayımlanmasından başlayarak dokuz ay sonra yürürlüğe girmesine karar verilmiştir.
İptal hükmünün yürürlüğe girmesinden sonra, 28/02/2019 tarih ve 30700 sayılı Resmî Gazete'de yayımlanarak yürürlüğe giren 7164 sayılı Maden Kanunu İle Bazı Kanunlarda ve Kanun Hükmünde Kararnamede Değişiklik Yapılmasına Dair Kanun'un 32. maddesiyle, 5015 sayılı Kanun'un 19. maddesi yeniden düzenlenmiş, maddenin 1. fıkrasının (f) bendinin (3) numaralı alt bendinde, "8. maddenin ihlali (8. maddenin 2. fıkrasının (b) bendi hariç)" halinde, yüz yirmi beş bin Türk Lirasından az olmamak ve altı yüz yirmi beş bin Türk Lirasını geçmemek üzere fiilin işlendiği tarihten bir önceki yılda ilgili lisansa konu petrol piyasası faaliyetine ilişkin net satış hasılatının binde onu oranında idari para cezası uygulanacağı kurala bağlanmıştır.
7164 sayılı Kanunu'nun 32. maddesiyle yeniden düzenlen 5015 sayılı Kanun'un 19. maddesinin 1. fıkrasının (ı) bendinde, "Yukarıda belirtilenlerin dışında kalan ancak bu Kanunun getirdiği yükümlülüklere, ikincil mevzuat veya lisans hükümlerine, Kurul kararlarına uymayanlara Kurumca yüz on bin Türk Lirasından az olmamak ve beş yüz elli bin Türk Lirasını geçmemek üzere fiilin işlendiği tarihten bir önceki yılda ilgili lisansa konu petrol piyasası faaliyetine ilişkin net satış hasılatının binde sekizi oranında idari para cezası uygulanır." kuralı yer almıştır.
Öte yandan, 5326 sayılı Kabahatler Kanunu'nun "İdari para cezası" başlıklı 17. maddesinin son fıkrasında, idari para cezalarının her takvim yılı başından geçerli olmak üzere o yıl için 04/01/1961 tarih ve 213 sayılı Vergi Usul Kanunu'nun mükerrer 298. maddesi hükümleri uyarınca tespit ve ilan edilen yeniden değerleme oranında artırılarak uygulanacağı kuralına yer verilmiştir.
5015 Sayılı Petrol Piyasası Kanunu'nun 19. Maddesi Uyarınca 2019 Yılında Uygulanacak Para Cezaları Hakkında Tebliğ'in "İdari para cezası miktarları" başlıklı 3. maddesinde, "5015 sayılı Petrol Piyasası Kanunu'nun 19. maddesi uyarınca uygulanacak idari para cezaları aşağıdaki şekilde belirlenmiştir... 19. maddesinin yedinci fıkrası uyarınca 2019 yılında uygulanacak idari para cezası 2.660-124.373TL" kuralı yer almıştır.
HUKUKİ DEĞERLENDİRME:
Dava konusu işlemin tesis edilmesinde sebep unsuru olarak gösterilen fiilin işlendiği 2019 yılı itibarıyla 5015 sayılı Kanun'un "İdari para cezaları" başlıklı 19. maddesinin 7164 sayılı Kanun ile yeniden düzenlenmesinden önceki halinde bir kısım fiillere yönelik idari para cezaları fıkralar halinde sayıldıktan sonra aynı maddenin yedinci fıkrasında 'yukarıda belirtilenlerin dışında kalan, ancak bu Kanun'un getirdiği yükümlülüklere uymayanlara (yeniden değerleme oranında yapılan artırım ile birlikte) 2.660-TL'den 124.373-TL'ye kadar idari para cezası verileceği' kurala bağlanmıştır. Kanun koyucunun bu düzenlemeyle Kanun'a aykırı hiçbir fiilin yaptırımsız kalmamasını sağlamayı amaçladığı görülmektedir.
Dosyanın incelenmesinden, davacı şirkete uyuşmazlık konusu fiili nedeniyle 125.000,00-TL idari para cezası verilmesine ilişkin... tarihli ve ...-... sayılı Kurul Kararının iptali istemiyle açılan davada... İdare Mahkemesinin... tarih ve E:..., K:...sayılı kararıyla davanın reddine karar verildiği, bu kararın ... Bölge İdare Mahkemesi .... İdari Dava Dairesinin ... tarih ve E:..., K:... sayılı kararıyla kaldırıldığı ve dava konusu işlemin iptaline karar verildiği, anılan kararın temyiz edilmeyerek kesinleştiği, aktarılan süreç sonrasında aynı fiil nedeniyle dava konusu işlemin tesis edildiği ve 7164 sayılı Kanun'un 32. maddesiyle yeniden düzenlen 5015 sayılı Kanun'un 19. maddesinin 1. fıkrasının (ı) bendinin asgari sınırının davacı şirketin lehine olduğu gerekçesiyle 110.000,00-TL idari para cezası verildiği anlaşılmaktadır.
Olayda, fiilin işlendiği tarihte yürürlükte bulunan 5015 sayılı Kanun'un 19. maddesinin yedinci fıkrası uyarınca, 2.660-TL'den 124.373-TL'ye kadar idari para cezası verilebileceği, fiilin kamusal düzene ve rekabet ortamına etkisine göre idarece takdir hakkının cezanın en üst sınırdan verilmesi yönünde kullanılmasında hukuka aykırılık bulunmadığının idari yargı mercilerince de benimsendiği, bu itibarla anılan Kanun'un 19. maddesinin yedinci fıkrasına göre en üst sınırdan verilebilecek idari para cezası miktarı dikkate alındığında, 28/02/2019 tarihindeki Kanun değişikliği ile yürürlüğe giren 5015 sayılı Kanun'un 19. maddesinin 1. fıkrasının (ı) bendinde öngörülen alt sınırdan verilen 110.000,00-TL idari para cezasının davacının lehine olduğu anlaşılmıştır.
Bu itibarla, dağıtıcısı dışında akaryakıt ikmal etmeme yükümlülüğüne ilişkin olarak, Anayasa Mahkemesince verilen iptal kararının, cezanın miktarına ilişkin olduğu, belirtilen yükümlülüğün Anayasa'ya aykırı olduğundan bahisle verilmiş bir iptal kararı bulunmadığı, belirtilen yükümlülüğe riayet etmeyenlere, bu ihlal nedeniyle verilecek cezayı özel olarak ayrıca düzenleyen Kanun maddesinin iptali nedeniyle oluşan hukuki durum dikkate alındığında, fiilin işlendiği tarihte Kanun'un 19. maddesinde özel olarak sayılmayan ihlaller nedeniyle uygulanacak cezaları düzenleyen 19. maddenin yedinci fıkrası uyarınca en üst sınırdan verilecek idari para cezası miktarının, 2019 yılında yapılan Kanun değişikliğiyle Kanun'un 19. maddesinde özel olarak sayılmayan ihlaller nedeniyle uygulanacak cezaları düzenleyen 19. maddenin birinci fıkrasının (ı) bendiyle getirilen alt sınırdan verilebilecek idari para cezası miktarından daha fazla olduğu ve idare tarafından bu husus gözetilerek 19. maddenin yedinci fıkrası yerine daha düşük miktarda ceza öngören 19. maddenin birinci fıkrasının (ı) bendinin alt sınırı tatbik edilmek suretiyle işlem tesis edildiği anlaşıldığından, dava konusu işlemde hukuka aykırılık, davanın reddine ilişkin Bölge İdare Mahkemesi kararına yönelik istinaf başvurusunun kabulü ile İdare Mahkemesi kararın kaldırılması ve dava konusu işlemin iptaline dair Bölge İdare Mahkemesi kararında ise hukuki isabet bulunmamaktadır.
KARAR SONUCU :
Açıklanan nedenlerle;
1. Davalının temyiz isteminin kabulüne;
2. Davanın yukarıda özetlenen gerekçeyle reddine ilişkin İdare Mahkemesi kararına yönelik istinaf başvurusunun kabulü ile İdare Mahkemesi kararın kaldırılması ve dava konusu işlemin iptali yolundaki temyize konu ... Bölge İdare Mahkemesi ... İdari Dava Dairesinin... tarih ve E:... K:... sayılı kararının 2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu'nun 49. maddesi uyarınca BOZULMASINA,
3. Yeniden bir karar verilmek üzere dosyanın ... Bölge İdare Mahkemesi .... İdari Dava Dairesine gönderilmesine, 12/06/2025 tarihinde kesin olarak oybirliğiyle karar verildi.
karar