Danıştay 13. Daire Başkanlığı 2025/836 E. , 2025/2166 K.
"İçtihat Metni"
T.C.
D A N I Ş T A Y
ONÜÇÜNCÜ DAİRE
Esas No:2025/836
Karar No:2025/2166
TEMYİZ EDEN (DAVACI) : ... Enerji İnşaat Turizm Danışmanlık Sanayi
ve Ticaret Anonim Şirketi
VEKİLİ : Av. ...
KARŞI TARAF (DAVALI) : ... Genel Müdürlüğü
VEKİLİ : Av. ...
MÜDAHİL (DAVALI YANINDA) : ... İnşaat Metal Sanayi ve Ticaret Anonim Şirketi
VEKİLİ : Av. ...
İSTEMİN KONUSU : ... İdare Mahkemesinin ... tarih ve E:..., K:... sayılı kararının temyizen incelenerek bozulması istenilmektedir.
YARGILAMA SÜRECİ :
Dava konusu istem: Karayolları Genel Müdürlüğü Program ve İzleme Dairesi Başkanlığınca 17/09/2024 tarihinde 4734 sayılı Kamu İhale Kanunu'nun 21. maddesinin birinci fıkrasının (b) bendi kapsamında pazarlık usulüyle gerçekleştirilen ... ihale kayıt numaralı "Kars-Digor-(Tuzluca-Kağızman) Ayr. Yolunun Km:37+800-43+000 (İkmal), Km:68+400-77+657 Kesimleri Yapım İşi"ne ilişkin ihalenin iptali istenilmiştir.
İlk Derece Mahkemesi kararının özeti: ... İdare Mahkemesince verilen kararda; Yapım İşleri Uygulama Yönetmeliği'nin 44. maddesinin 9. fıkrası uyarınca iş durum belgesinin düzenlendiği tarihten itibaren bir yıl süreyle kullanılabileceğinin açık bir şekilde düzenleme altına alındığından ihalenin yapıldığı 17/09/2024 tarihi itibarıyla davacı tarafından sunulan 13/02/1992 tarihli iş deneyim belgesinin kullanım ve/veya geçerlilik süresinin sona erdiği,
davacı şirket ihaleye davet edilmiş olsa dahi ihaleye katılma koşullarını sağlayamayacağı için ihalenin iptal edilmesinde davacının meşru ve güncel bir yararının bulunmadığı, öte yandan dava konusu ihalenin iptalini isteme hususunda dava açma ehliyetinin çok geniş şekilde yorumlanmasının ihale işinin tarafları açısından birtakım olumsuzluklar doğuracağı ve kamu hizmetinin sekteye uğrayacağı dikkate alındığında, işbu davada davacının kişisel, güncel ve meşru menfaati bulunmadığından, davanın ehliyet yönünden reddine karar verilmesi gerektiği sonucuna varılmıştır.
Belirtilen gerekçelerle davanın ehliyet yönünden reddine karar verilmiştir.
TEMYİZ EDENİN İDDİALARI : Davacı tarafından, hukuk devletinin bir gereği olarak ehliyetin dar yorumlanmaması gerektiği, bir ortakla birlikte ihaleye girebileceği, İdare Mahkemesinin ihale komisyonu gibi davrandığı, inşaat mühendisliği diplomasının varlığının hiç araştırılmadığı, inşaat mühendislerinin alt yapı ve üst yapı ihalelerine girebildiği, ihale konusu alanda faaliyette bulunulduğuna dair şartın herhangi bir belgeyle ispatlanabileceği, bu şartın iş deneyim belgesiyle ispatlanacağına dair herhangi bir düzenlemenin olmadığı, ihale konusu alanda faaliyette bulunmanın dava açabilmek için yeterli olduğu, ihaleye dava açmak ile ihaleye katılımın farklı şeyler olduğu, iş deneyim belgesinin ihaleye katılımla ilişkili olduğu, mahkemeye erişim hakkının engellendiği ileri sürülmektedir.
KARŞI TARAFIN SAVUNMASI : Davalı idare tarafından, dava konusu ihale ile temyize konu İdare Mahkemesi kararının hukuka uygun olduğu belirtilerek istemin reddi gerektiği savunulmuş;
Davalı idare yanında müdahil tarafından savunma verilmemiştir.
DANIŞTAY TETKİK HÂKİMİ ...'IN DÜŞÜNCESİ : Dairemizin 26/05/2022 tarih ve E:2022/1860, K:2022/2327 sayılı kararının Tetkik Hâkiminin düşüncesi kısmında yer alan gerekçelerle davacının dava açma ehliyetinin var olduğu ve aksi yöndeki temyize konu İdare Mahkemesi kararının bozulması gerektiği düşünülmektedir.
TÜRK MİLLETİ ADINA
Karar veren Danıştay Onüçüncü Dairesince, Tetkik Hâkiminin açıklamaları dinlendikten ve dosyadaki belgeler incelendikten sonra gereği görüşüldü:
İNCELEME VE GEREKÇE :
MADDİ OLAY :
Karayolları Genel Müdürlüğü Program ve İzleme Dairesi Başkanlığınca 4734 sayılı Kamu İhale Kanunu'nun 21. maddesinin birinci fıkrasının (b) bendi kapsamında pazarlık usulüyle 17/09/2024 tarihinde "Kars-Digor-(Tuzluca-Kağızman) Ayr. Yolunun Km:37+800-43+000 (İkmal), Km:68+400-77+657 Kesimleri Yapım İşi" ihalesi gerçekleştirilmiştir.
Bunun üzerine, anılan ihalenin iptali istemiyle bakılan dava açılmıştır.
İLGİLİ MEVZUAT:
2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu'nun 2. maddesinde, iptal davaları, idari işlemler hakkında menfaatleri ihlal edilenler tarafından, tam yargı davaları ise idari eylem ve işlemlerden dolayı kişisel hakları doğrudan muhtel olanlar tarafından açılan davalar olarak tanımlanmış; 14. maddesinin üçüncü fıkrasının (c) bendinde, dava dilekçelerinin, diğer ilk inceleme konuları yanında ehliyet yönünden de inceleneceği belirtilmiş; 15. maddesinin birinci fıkrasının (b) bendinde ise, 14. maddenin 3/c, 3/d ve 3/e bentlerinde yazılı hallerde davanın reddine karar verileceği kurala bağlanmıştır.
4734 sayılı Kamu İhale Kanunu'nun 10. maddesinde, "İhaleye katılacak isteklilerden, ekonomik ve malî yeterlik ile mesleki ve teknik yeterliklerinin belirlenmesine ilişkin olarak aşağıda belirtilen bilgi ve belgeler istenebilir:
(…)
b ) Mesleki ve teknik yeterliğin belirlenmesi için;
(…)
2) İstekli tarafından kamu veya özel sektöre bedel içeren bir sözleşme kapsamında taahhüt edilen ihale konusu iş veya benzer işlere ilişkin olarak;
a) Son onbeş yıl içinde geçici kabulü yapılan yapım işleri ile kabul işlemleri tamamlanan yapımla ilgili hizmet işleriyle ilgili deneyimi gösteren belgeler,
b) Son onbeş yıl içinde geçici kabulü yapılan yapım işleri ile kabul işlemleri tamamlanan yapımla ilgili hizmet işlerinde sözleşme bedelinin en az % 80'i oranında denetlenen ya da yönetilen işlerle ilgili deneyimi gösteren belgeler,
c) Devam eden yapım ve yapımla ilgili hizmet işlerinde; ilk sözleşme bedelinin tamamlanması şartıyla, son onbeş yıl içinde gerçekleşme oranı toplam sözleşme bedelinin en az % 80'ine ulaşan ve kusursuz olarak gerçekleştirilen, denetlenen veya yönetilen işlerle ilgili deneyimi gösteren belgeler,
d) Son beş yıl içinde kabul işlemleri tamamlanan mal ve hizmet alımlarına ilişkin deneyimi gösteren belgeler,
e) Devredilen işlerde sözleşme bedelinin en az % 80’inin tamamlanması şartıyla, son onbeş yıl içinde geçici kabulü yapılan yapım işleri ile kabul işlemleri tamamlanan yapımla ilgili hizmet işleri ve son beş yıl içinde kabul işlemleri tamamlanan mal ve hizmet alımlarıyla ilgili deneyimi gösteren belgeler.
(…)
Birinci fıkranın (b) bendinin (2) numaralı alt bendinde belirtilen belgelerden, yapım ve yapımla ilgili hizmet işlerinde, denetleme veya yönetme görevi nedeniyle alınanlarda gerçek kişinin mühendis veya mimar olma şartı aranır. İş bitirme, yönetim veya denetim suretiyle elde edilecek belgeler, belge sahibi kişi veya kuruluşların dışındaki istekliler tarafından kullanılamaz, belgeler devredilemez, kiraya verilemez ve satılamaz. Bu belge sahiplerinin kuracakları veya ortak olacakları tüzel kişilerin ihaleye girebilmesinde en az bir yıldır tüzel kişiliğin yarısından fazla hissesine sahip olması ve bu sürede bu Kanuna göre yapılacak ihalelere ilişkin sözleşmelerin yürütülmesi konusunda temsile ve yönetime yetkili olması, bu şartların her ihalede aranması ve teminat süresi sonuna kadar muhafaza edilmesi zorunludur. Denetim ve yönetim faaliyetleri nedeniyle alınacak belgeler beşte bir oranında dikkate alınır. Ancak, yapımla ilgili hizmet işlerinden elde edilen belgeler yapım işlerinde kullanılamaz. Bir sözleşme kapsamında gerçekleştirilen iş dolayısıyla düzenlenecek iş deneyim belgelerinin toplam tutarına ve belge verilecek kişilere yönelik sınırlamalar getirmeye Kurum yetkilidir. (…)"; 62. maddesinin birinci fırkasının (h) bendinde, "İş deneyimi bulunmayan mühendis veya mimarların, aldıkları lisans eğitimine uygun yapım işi ihalelerine başvurularında, toplam süresi onbeş yılı geçmemek kaydıyla mezuniyetlerinden sonra geçen her yıl, yüzyirmiikibinüçyüzseksenyedi Yeni Türk Lirası olarak hesaplanmak üzere 10'uncu madde kapsamındaki benzer iş deneyimi olarak dikkate alınır. Bu süre iş deneyimi bulunan mimar ve mühendisler için uygulanmaz. Bu bent kapsamında elde edilen deneyim mühendis ve mimarın beş yıldır en az % 51 hissesine sahip olduğu tüzel kişiler tarafından da kullanılabilir." kuralları yer almıştır.
Yapım İşleri İhaleleri Uygulama Yönetmeliği'nin 30. maddesinin birinci fıkrasının (a) bendinde, "(1) Ekonomik ve mali yeterlik ile mesleki ve teknik yeterliğin değerlendirilmesinde kullanılmak üzere aday veya isteklilerden istenecek belgeler aşağıdaki esaslara göre belirlenir:
a) Yaklaşık maliyetine bakılmaksızın aday veya isteklinin teklif vermeye yetkili olduğunu gösteren belgeler ile iş deneyim belgesinin her ihalede istenilmesi zorunludur. (…)" kuralına yer verilmiştir.
HUKUKİ DEĞERLENDİRME:
2577 sayılı Kanun'un 2. maddesinde, iptal davaları, idari işlemler hakkında yetki, şekil, sebep, konu ve maksat yönlerinden biriyle hukuka aykırı olduklarından dolayı iptalleri için menfaatleri ihlal edilenler tarafından açılan davalar olarak tanımlanmıştır.
Yargı kararlarında ve doktrinde "menfaat" kavramının davacı ile iptalini istediği idari işlem arasındaki bağı, ilgiyi ifade ettiği belirtilmekte ve idari işlem ile dava açan kişi arasında meşru, güncel ve ciddi bir alaka söz konusu ise, davada menfaat bağının bulunduğu kabul edilmektedir. İptal davalarında davacı olabilmek için subjektif bir hakkın ihlal edilmesi şartı aranmamakta, menfaat ihlali yeterli sayılmaktadır.
İptal davasının gerek anılan maddede, gerekse içtihat ve doktrinde belirtilen hukuki nitelikleri göz önüne alındığında, idare hukuku alanında tek taraflı irade açıklamasıyla kesin ve yürütülmesi zorunlu nitelikte tesis edilen idari işlemlerin, bu idari işlemle meşru, kişisel ve güncel bir menfaat alakası kurabilenler tarafından iptal davasına konu edilebileceğinin kabulü gerekmektedir.
Bununla birlikte, idari işlemle meşru, kişisel ve güncel bir menfaat alakasını kuramayan, idari işlemin hukuki aleminde sonuç doğurduğunu, hatta sonuç doğurabileceğini dahi ortaya koyamayan davacılar yönünden 2577 sayılı Kanun'un 14. ve 15. maddesi uyarınca davanın ehliyet yönünden reddedileceği açıktır.
Dosyanın incelenmesinden, davacı tarafından, davalı idarece pazarlık usulüyle gerçekleştirilen "Kars-Digor-(Tuzluca-Kağızman) Ayr. Yolunun Km:37+800-43+000 (İkmal), Km:68+400-77+657 Kesimleri Yapım İşi" ihalesinde 4734 sayılı Kanun'un 21. maddesinin birinci fıkrasının (b) bendinde yer alan şartların oluşmadığı, dolayısıyla ihalenin pazarlık usulüyle yapılmasının hukuka aykırı olduğu iddiasıyla bakılan davanın açıldığı anlaşılmaktadır.
Dairemizin yerleşik içtihadı olduğu üzere, pazarlık usulüyle yapılan ihalelere karşı, ihalede 4734 sayılı Kanun'da aranan şartların bulunmadığından bahisle pazarlık usulüyle yapılamayacağı iddiasıyla açılan davalarda, dava konusu ihalenin 4734 sayılı Kanun'un 19. maddesi uyarınca açık ihale usulüyle yapılması halinde de mevzuat uyarınca ihaleye katılım şartlarını taşımayan kişilerin, dava konusu ihaleyle aralarında meşru, kişisel ve güncel bir menfaat alakası bulunmadığı kabul edilmektedir.
Yukarıda yer verilen mevzuattan, 4734 sayılı Kanun kapsamında gerçekleştirilen ihalelerde, isteklilerce ihaleye katılabilmek için anılan Kanun'un 10. maddesinin (b) bendinin (2) numaralı alt bendinde belirtilen şartları sağlayan iş deneyim belgesinin sunulmasının zorunlu olduğu, bununla birlikte tüzel kişinin kendisine ait iş deneyim belgesi bulunmasa sermayesinin yarısından fazlasına en az bir yıldan fazla sahip olan ve bu sürede 4734 sayılı Kanuna göre yapılacak ihalelere ilişkin sözleşmelerin yürütülmesi konusunda temsile ve yönetime yetkili olan ortağına ait iş deneyim belgeleriyle de Kanun'un 10. maddesinin (b) bendinin (2) numaralı alt bendinde belirtilen şartların sağlanabileceği, öte yandan, iş deneyimi bulunmayan mimar ve mühendislerin diplomalarının iş deneyimi belgesi olarak kullanabileceği ve bunlara özgü olarak iş deneyimi belgesi tutarının hesaplanacağı ve yine mimar ve mühendis diplomalarının beş yıldır en az % 51 payına sahip olduğu tüzel kişiler tarafından da kullanılabileceği anlaşılmaktadır.
Dosyanın incelenmesinden, davacı şirket tarafından, ehliyetinin ortaya koyulabilmesi için dava dilekçesinin ekinde ...'a ait "İnşaat Mühendisliği" diploması ile ...-... iş ortaklığı adına düzenlenen 13/02/1992 tarihli iş bitirme belgesinin sunulduğu, ...'ın davacı şirketin sermayesinin yarısından fazlasına sahip ortağı olmadığı, dolayısıyla 4734 sayılı Kanun'un gerek 10. maddesi uyarınca 13/02/1992 tarihli iş bitirme belgesinden gerekse 62. maddesinin birinci fıkrasının (h) bendi uyarınca inşaat mühendisliği diplomasından faydalanamayacağı, ayrıca davacı şirketin anılan belgeleri 4734 sayılı Kanun'un 19. maddesi uyarınca açık ihale usulüyle yapılan bir ihalede de kullanamayacağı anlaşılmaktadır.
Bu itibarla, davacı şirketin sermayesinin yarısından fazlasına sahip olan ... İnşaat ve Ticaret A.Ş.'ye ait olmayan belgelerle ihaleye katılması mümkün olmadığından ihaleye katılmasının mümkün olduğunu ve dava konusu ihalenin meşru, kişisel ve güncel bir menfaatini ihlal ettiğini ortaya koyamayan davacı şirketin bakılan davayı açma ehliyetinin bulunmadığı sonucuna varıldığından, davanın ehliyet yönünden reddine ilişkin İdare Mahkemesi kararında sonucu itibarıyla hukuki isabetsizlik bulunmamaktadır.
KARAR SONUCU :
Açıklanan nedenlerle;
1. Davacının temyiz isteminin reddine,
2. Davanın ehliyet yönünden reddi yolundaki ... İdare Mahkemesinin ... tarih ve E:..., K:... sayılı temyize konu kararında, 2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu'nun 49. maddesinde sayılan bozma nedenlerinden hiçbirisi bulunmadığından anılan Mahkeme kararının yukarıda belirtilen GEREKÇEYLE ONANMASINA,
3. Temyiz giderlerinin istemde bulunan üzerinde bırakılmasına,
4. Posta giderleri avansından artan tutarın davacıya iadesine,
5. Dosyanın anılan Mahkemeye gönderilmesine,
6. 2577 sayılı Kanun'un 20/A maddesinin ikinci fıkrasının (i) bendi uyarınca kesin olarak (karar düzeltme yolu kapalı olmak üzere), 29/05/2025 tarihinde oybirliğiyle karar verildi.
karar