Danıştay 8. Daire Başkanlığı 2025/866 E. , 2025/6440 K.
"İçtihat Metni"
T.C.
D A N I Ş T A Y
SEKİZİNCİ DAİRE
Esas No : 2025/866
Karar No : 2025/6440
TEMYİZ İSTEMİNDE BULUNAN (DAVACI): ... Doğal Taş Mad. San. ve Tic. A. Ş.
VEKİLİ : Av. ...
KARŞI TARAF (DAVALI) : ... Genel Müdürlüğü
VEKİLİ : Av. ...
DAVALI YANINDA MÜDAHİL : ... Mer. Doğal Taş Mad. San. ve Tic. Ltd. Şti.
VEKİLİ : Av. ...
İSTEMİN KONUSU : ... Bölge İdare Mahkemesi... İdari Dava Dairesinin ... gün ve E:..., K:... sayılı kararının, temyizen incelenerek bozulması istenilmektedir.
YARGILAMA SÜRECİ :
Dava konusu istem: Konya ili, Beyşehir ilçesi hudutları dahilinde bulunan ER:... sayılı saha için II-b grubu arama ruhsatı verilmesi istemiyle yapılan başvurunun reddine ilişkin Maden ve Petrol İşleri Genel Müdürlüğünün ... tarih ve ... sayılı işleminin iptali istenilmiştir.
İlk Derece Mahkemesi kararının özeti: ...İdare Mahkemesince verilen... tarih ve E:..., K:... sayılı kararda; davacı tarafından maden ruhsatı istenen saha için zorunlu olan orman izini isteminin reddi işleminin dava konusu edilerek iptalinin sağlandığı ve davacı lehine "orman izni" konusunda lehine verilmiş bir yargı kararı bulunmakta ise de; bu kararın davalı idareye karşı açılmış bir dava olmadığı, başka bir deyişle davalı idarenin ruhsat verilmemesi işlemine karşı açılmış bir dava olmadığı, mevzuatta maden ruhsatı verilmesi şartlarından herhangi birisi için açılmış bir dava bulunması halinde yargılama süresince o maden sahasının ruhsat müracaatına kapatılacağına yönelik bir düzenleme bulunmadığı, buna yönelik bir iddia ve mevzuatın davacı tarafından da ortaya konulamadığı, bu nedenle davalı idare tarafından davacının ruhsat başvurusu yaparak yatırmış olduğu ruhsat bedeli uyarınca anılan saha için Kanun gereği davacıya bir yıllık süre tanındığı, bu sürede gerekli orman izninin alınamadığı, davacı tarafından tekrar ruhsat başvuru harcı yatırılması üzerine sahanın bir yıl daha müracaata kapatıldığı, ancak bu süre zarfında davacı tarafından orman izninin alınamadığı, orman izni verilmesi işlemi hakkında davacı lehine verilen yargı kararının, davalı idare bakımından davacıya aynı yer için doğrudan ruhsat verilmesi sonucuna ilişkin olmadığı, 3213 sayılı Kanun uyarınca bir yıl içerisinde gerekli izinler alınarak idareye teslim edilmemesi halinde sahanın tekrar müracaata açık hale gelebileceği ve bu hususta davalı idareye kusur atfının mümkün olmadığı da dikkate alındığında dava konusu işlemde hukuka aykırılık bulunmadığı gerekçesiyle davanın reddine karar verilmiştir.
Bölge İdare Mahkemesi kararının özeti: İstinaf başvurusuna konu kararın hukuka ve usule uygun olduğu ileri sürülen iddiaların söz konusu kararın kaldırılmasını sağlayacak nitelikte görülmediği belirtilerek 2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu'nun 45. maddesinin 3. fıkrası uyarınca istinaf başvurusunun reddine karar verilmiştir.
TEMYİZ EDENİN İDDİALARI : Davacı tarafından, davalı idarenin dürüst davranma ilkesine ve yükümlülüğüne aykırı davrandığı, idare tarafından ileri sürülen saha numaralarının farklı olduğuna dair gerekçenin dürüst işlem ilkesine aykırı olduğu, mahkemeye erişim hakkının engellendiği ileri sürülmektedir.
KARŞI TARAFIN SAVUNMALARI :
Davalı idare tarafından, davacının dava konusu olan ER:... sayılı talep ile ilgili olarak süresi içinde yükümlülüklerini yerine getirmediği, süresi sonunda bu alanın mevzuat gereği silinen saha haline geldiği ertesi günü aynı alana ER:... sayısıyla ruhsat talebinde bulunması ve... tarih ve ... sayılı dilekçesinde ER:... sayılı talep sahasıyla çakışmalı durumda olduğu özel izin alanı (Devlet Koruma Ormanları) ile ilgili davanın açıldığını bildirmiş olması, açılan davanın ER:... sayılı talep sahasıyla ilgili olması hususları gözetildiğinde, davacı tarafından birbirleriyle çelişen iş ve işlemler gerçekleştirildiği, aramalara açık hale getirilen sahalara sektördeki tüm ilgililerin eşit düzeyde başvuru hakkı bulunduğu, müdahil ... Mer. Doğal Taş Mad. San. ve Tic. Ltd. Şti. tarafından usulüne uygun olarak yapılan başvuru, tüm yasal gereklilikleri sağladığından, herhangi ayrımcı bir uygulamaya sebebiyet verilmeden kanunun emredici hükümleri doğrultusunda arama ruhsatı düzenlendiği, ruhsat hukukunun devam ettiği, dava konusu işlemde hukuka aykırı yön bulunmadığı belirtilerek istemin reddi gerektiği savunulmuştur.
Davalı yanında müdahil ... Mer. Doğal Taş Mad. San. ve Tic. Ltd. Şti. tarafından, davacının dava konusu ruhsat sahalarına ilişkin erişim numaralarının koordinatlarının birebir aynı olduğunun belirtildiği, ancak davacı tarafından erişim numarasının ne olduğu ve davalı kurum tarafından ruhsat sahasına yapılan müracaatın akıbetine göre değişebilmesi veyahut devam etmesi hususunun hiçbir şekilde belirtilmemiş olduğu, bu durumda sanki aynı sahalara yapılan müracaat varmış gibi bir iddiası bulunsa da erişim numarası bulunan sahalar ile kendi ruhsat sahalarının farklı olduğu, davacı tarafından ruhsata ilişkin yasal şartların yerine getirilmediği, ruhsatın ilgili herkesin müracaatına açık hale geldiği, davacı tarafından ruhsatın müracaata kapalı olduğuna dair açılan bir dava ve yürütmeyi durdurma kararı olmadığından davalı idarenin ruhsat verilmesi amacıyla ilgililerden müracaat aldığı, davacı tarafın kendi kusuruna dayalı eylemlerinden dolayı davalı kurumun sorumluluğunu talep ettiği, ancak davacının beyanlarının aksine asıl bu durum dürüst davranma ilkesine aykırı olduğu belirtilerek istemin reddi gerektiği savunulmuştur.
DANIŞTAY TETKİK HÂKİMİ ...'NIN DÜŞÜNCESİ : Temyiz isteminin reddi ile usul ve yasaya uygun olan Bölge İdare Mahkemesi kararının onanması gerektiği düşünülmektedir.
TÜRK MİLLETİ ADINA
Karar veren Danıştay Sekizinci Dairesince, dosya tekemmül ettiğinden yürütmenin durdurulması istemi hakkında ayrıca bir karar verilmeksizin işin gereği görüşüldü:
İNCELEME VE GEREKÇE:
MADDİ OLAY :
Konya ili, Beyşehir ilçesi sınırlarında yer alan ER:..., ER:..., ER:... sayılı talep sahaları için, davalı idareye 19/08/2015 tarihinde II-b grubu (mermer) maden arama ruhsat müracaatlarında bulunularak 09/10/2015 tarihinde arama ruhsat bedellerinin yatırıldığı, davacı tarafından, maden arama sahalarının özel izin alınarak çalışılacak Devlet Koruma Orman sahaları ile çakışması nedeniyle orman izni verilmesi istemiyle yapılan başvurunun Konya Orman Bölge Müdürlüğünün ... tarih ve ... sayılı işlemiyle reddedildiği, anılan işlemin iptali istemiyle ... İdare Mahkemesinin E:... sayılı dosyası üzerine dava açıldığı, bu dava devam ederken, 3213 sayılı Maden Kanunu'nun 7'nci ve Maden Yönetmeliği'nin 11'inci maddeleri uyarınca arama ruhsat bedeli yatırılma tarihiden itibaren 1 (bir) yıl içerisinde ilgili kurumlardan gerekli izinler alınarak davalı idareye ibraz edilemediğinden bahisle anılan sahaların yeni müracaatlar için açık hale getirildiği, davacı tarafından, başvuru yapılan sahaların 12/10/2016 tarihi itibarıyla -kanun gereği- yeni müracaatlara açık hale getirilmesi nedeniyle, 13/10/2016 tarihinde tekrar arama ruhsat müracaatında bulunularak ruhsat bedellerinin 12/12/2016 tarihinde yatırıldığı, bu noktada sahanın yeni erişim numarası aldığı ve yine orman izni alınamadığından, söz konusu başvurunun reddedildiği ve sahanın 12/12/2017 tarihi itibarıyla arama ruhsatı müracaatına açık hale geldiği, bu gelişme üzerine müdahil şirketçe, süresi sonunda silinen saha konumuna gelen ER:... sayılı talep sahasının büyük bir bölümünü kapsayacak şekilde, ... tarih ve ... değerlendirme sayısıyla ER:... sayılı II- B grubu (mermer) maden arama ruhsat müracaatında bulunulduğu, 08/10/2020 tarihinde arama ruhsat bedeli yatırıldığı ve Orman Genel Müdürlüğünden... tarih ve ... sayılı izin yazısının alınması üzerine 31/05/2021 tarihinden itibaren geçerli maden arama ruhsatı düzenlendiği anlaşılmaktadır.
Davacının orman izni isteminin reddine dair ... tarih ve ... sayılı işlemin iptali istemiyle açılan davada ... İdare Mahkemesinin ...tarih ve E:..., K:... sayılı kararıyla; "...İşlemin tesis edildiği tarihte yürürlükte bulunan Yönetmelikte II(b) grubu madenler için bir kısıtlama getirilmemekle birlikte, Genelge ile getirilen bu kısıtlama Orman Kanunu'na aykırılık oluşturmadığından, davalı idare tarafından davacı başvurusunun Genelge dayanak gösterilerek reddedilmesinde hukuka aykırılık bulunmadığı sonucuna ulaşılmıştır. Öte yandan benzer bir uyuşmazlıkta Danıştay Sekizinci Dairesinin E:2016/1359, K:2017/1227 sayılı kararı da bu yöndedir..." gerekçesiyle davanın reddine karar verildiği, bu karara karşı yapılan istinaf başvurusunun ... Bölge İdare Mahkemesi... İdari Dava Dairesinin ... tarih ve E:..., K:... sayılı kararıyla Danıştay temyiz yolu açık olmak üzere reddine karar verildiği, davacı tarafından yapılan temyiz başvurusu üzerine Danıştay 8. Dairesinin 14/10/2022 tarih ve E:2018/6100, K:2022/5661 sayılı kararıyla; "...Bu durumda dava konusu işlemin dayanağı Genelgenin, üst hukuk normlarını aşar nitelikte düzenleme içermesi nedeniyle iptal edilmiş olması karşısında, davacının izin talebinin sırf Genelge gerekçe gösterilerek değerlendirmeye alınmamasına yönelik dava konusu işlemde hukuka uyarlık bulunmadığı sonucuna varılmıştır."...." Bu itibarla, davanın reddi yönündeki karara yönelik istinaf isteminin reddine ilişkin temyize konu Bölge Mahkemesi kararında hukuki isabet bulunmamaktadır." gerekçesiyle ... Bölge İdare Mahkemesi ...İdari Dava Dairesi'nin kararın bozulduğu, ... Bölge İdare Mahkemesi ... İdari Dava Dairesi'nin ...tarih ve E:..., K:... sayılı kararıyla Danıştay bozma ilamına uyularak dava konusu işlemin iptaline karar verildiği, ve iptal kararının Danıştay Sekizinci Dairesi'nin 17/11/2023 tarih ve E:2023/2558, K:2023/6006 sayılı kararıyla onanarak kesinleştiği görülmektedir.
Gelinen noktada, davacı şirket tarafından 02/08/2023 tarihli dilekçe ile davalı idareye başvuru yapılarak orman izni isteminin reddine ilişkin işlemin Mahkeme kararıyla iptaline karar verildiğinden bahisle anılan ruhsat sahalarına ilişkin işlemlerin yeniden başlatılması isteminde bulunulduğu, davalı idarenin ... tarih ve ...sayılı işleminde; "...ruhsat müracaatlarının yapıldığı tarihte geçerli olan 3213 sayılı Maden Kanunu'nun 7. maddesinin üçüncü fıkrası, Maden Yönetmeliğinin 11. maddesinin ikinci fıkrası uyarınca, ER:..., ER:..., ER:... sayılı II-b grubu maden arama ruhsat müracaatlarınız ile ilgili olarak yapılacak herhangi başka bir işlem bulunmamaktadır." gerekçesiyle reddi üzerine, anılan işlemin iptaline karar verilmesi istemiyle bakılmakta olan davanın açıldığı anlaşılmıştır.
İLGİLİ MEVZUAT:
Türkiye Cumhuriyeti Anayasasının 138. maddesinin 4. fıkrasında, “Yasama ve yürütme organları ile idare, mahkeme kararlarına uymak zorundadır; bu organlar ve idare, mahkeme kararlarını hiçbir suretle değiştiremez ve bunların yerine getirilmesini geciktiremez.” hükmü yer almaktadır.
2577 sayılı İdarî Yargılama Usulü Kanunu'nun 28. maddesinde, "Danıştay, bölge idare mahkemeleri, idare ve vergi mahkemelerinin esasa ve yürütmenin durdurulmasına ilişkin kararlarının icaplarına göre idare, gecikmeksizin işlem tesis etmeye veya eylemde bulunmaya mecburdur. (...)" hükmüne yer verilmiştir.
HUKUKİ DEĞERLENDİRME:
Türk İdare Hukukunda idari yargı kararlarını uygulama görev ve yetkisi idareye aittir. İdarenin idari yargı kararının yerine getirilip getirilmemesinde herhangi bir takdir yetkisi bulunmamaktadır.
İptal kararları, dava konusu idari işlemi tesis edildiği tarihten itibaren geçerli olmak üzere ortadan kalkmasına, hukuk aleminde hiç doğmamış sayılmasına yol açmaktadır. Bunun sonucunda önceki hukuki durum kendiliğinden geri gelmektedir. İptal kararı çerçevesinde eski hukuki durumu tesis etme, idarenin ödevi olup genellikle bu duruma iptal kararlarının uygulanması / yerine getirilmesi denmektedir.
İptal kararı karşısında idareye düşen ödev, iptal edilen idari işlem neticesinde meydana gelmiş sonuçları gidermek; hukuka aykırı durumdan hukuka uygun hale, mahkeme
kararı doğrultusunda dönülmesini sağlamaktır.
İdarenin yargı kararlarına uyması için bazı hallerde pasif kalması eski hukuki durumun geri getirilmesi bakımından yeterli olurken, bazı hallerdeyse aktif bir biçimde eylem ve işlemler tesis etmesi gereklidir. İdari yargı yerleri tarafından verilen iptal kararlarının tümü, idari işlemler üzerinde aynı etkiyi göstermezler. Bazı durumlarda iptal kararları ile idari işlemin tesis edildiği andaki hukuki duruma kendiliğinden dönülmüş olmaktadır. Bazı durumlarda ise, o durumun veya koşulların sağlanabilmesi için idarenin birtakım eylem ve işlemlerde bulunması gerekmektedir.
Dava konusu işlemlerin temel sebebi, davacının orman izni alamaması olup, buna karşı açılan davada da işlem iptal edilmiştir.
Buna göre, davacının orman izni başvurusunun reddine ilişkin işlem iptal edildiğinden, davacının hakkının bulunması sebebiyle dava konusu işlemde hukuka uygunluk bulunmadığı sonucuna varılmaktadır.
Bu itibarla, davanın reddi yönündeki ...İdare Mahkemesi kararına yönelik istinaf isteminin reddine ilişkin temyize konu Bölge İdare Mahkemesi kararında hukuki isabet bulunmamaktadır.
KARAR SONUCU:
Açıklanan nedenlerle;
1. 2577 sayılı Kanun'un 49. maddesine uygun bulunan temyiz isteminin kabulüne,
2. ... Bölge İdare Mahkemesi ... İdari Dava Dairesinin ... tarih ve E:..., K:... sayılı kararının BOZULMASINA,
3. Kullanılmayan...-TL yürütmeyi durdurma harcının istemi hâlinde davacıya idareye iadesine,
4. Yeniden bir karar verilmek üzere dosyanın yukarıda belirtilen Bölge İdare Mahkemesi İdari Dava Dairesine gönderilmesine,
5. Kesin olarak 08/07/2025 tarihinde oybirliği ile karar verildi.
karar