Danıştay 4. Daire Başkanlığı 2025/949 E. , 2025/5231 K.
"İçtihat Metni"
T.C.
D A N I Ş T A Y
DÖRDÜNCÜ DAİRE
Esas No : 2025/949
Karar No : 2025/5231
TEMYİZ EDEN (DAVACI) : ...
VEKİLİ : Av. ...
KARŞI TARAF (DAVALI) : ... Büyükşehir Belediye Başkanlığı
VEKİLİ : Av. ...
İSTEMİN KONUSU : ... Bölge İdare Mahkemesi ... İdare Dava Dairesinin ... tarih ve E:..., K:... sayılı kararının temyizen incelenerek bozulması istenilmektedir.
YARGILAMA SÜRECİ :
Dava konusu istem: İstanbul ili, Üsküdar ilçesi, ... Mahallesi, ... ada, ... parsel sayılı taşınmaz üzerinde bulunan binada projesine aykırı imalatlar yapıldığından bahisle, 2960 sayılı Boğaziçi Kanunu'nun 11. ve 12. maddeleri uyarınca düzenlenen ... tarih ve ... sayılı 1 no'lu yapı tatil tutanağı ile tespit edilen imar mevzuatına aykırı imalatların, 2960 sayılı Boğaziçi Kanunu'nun 13. maddesinin birinci fıkrasının (d) bendi uyarınca yıktırılarak yapının onaylı projesine uygun hale getirilmesine ilişkin İstanbul Büyükşehir Belediye Encümeninin ... tarih ve ...-... sayılı kararının iptali istenilmiştir.
İlk Derece Mahkemesi kararının özeti: ... İdare Mahkemesince verilen ... tarih ve E:..., K:... sayılı kararda; ... tarih ve ... sayılı 1 no'lu yapı tatil tutanağına dayalı olarak tesis edilen davacıya 3194 sayılı Kanun'un 42. maddesi uyarınca para cezası verilmesine ilişkin encümen kararının iptali istemiyle ... İdare Mahkemesinin E:... sayılı dosyasında görülen davada yaptırılan keşif sonucunda düzenlenen bilirkişi raporu ile dava dosyasında bulunan bilgi ve belgelerin birlikte değerlendirilmesinden; dava konusu taşınmazda tespit edilen aykırılıkların sabit olduğu, dava konusu taşınmazın bulunduğu parselin 22.07.1983 tasdik tarihli 1/5000 ölçekli Boğaziçi Doğal ve Tarihi Sit Değerlerini İçeren Nazım İmar Planı ve 22/07/1983 tasdik tarihli 1/1000 ölçekli Boğaziçi Sahil Şeridi ve Öngörünüm Bölgesi
Uygulama İmar Planı sınırları içinde kaldığı göz önünde bulundurulduğunda, Boğaziçi Sahil Şeridi ve Öngörünüm Bölgesinde yeni yapı yapılmasının 2960 sayılı Boğaziçi Kanunu uyarınca yasaklanmış olması ve sadece korunması gerekli taşınmaz kültür varlığı binaların restorasyonu veya rekonstrüksiyonu için yapı ruhsatı düzenlenebilecek olması nedeniyle, parseldeki herhangi bir yapılaşmaya ilişkin (bu davada brüt ve net kullanım alanını artıran ve taşıyıcı sistemi etkileyen ruhsat gerektiren aykırılık) yapı ruhsatı / tadilat ruhsatı düzenlenmesinin teknik açıdan mümkün olmadığı anlaşılmakta olup; dava konusu taşınmazda ruhsat ve projesine aykırı olarak imalatlar yapıldığı sabit olduğundan, ruhsat ve eklerine aykırı olarak yapılan kısımların yıkılmasına ilişkin dava konusu encümen kararında hukuka aykırılık bulunmadığı sonucuna varılmıştır.
Belirtilen gerekçelerle davanın reddine karar verilmiştir.
Bölge İdare Mahkemesi kararının özeti: İdare Dava Dairesince; istinaf başvurusuna konu İdare Mahkemesi kararının usul ve hukuka uygun olduğu ve davacı tarafından ileri sürülen iddiaların söz konusu kararın kaldırılmasını sağlayacak nitelikte görülmediği belirtilerek 2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu'nun 45. maddesinin 3. fıkrası uyarınca istinaf başvurusunun reddine karar verilmiştir.
TEMYİZ EDENİN İDDİALARI : Uyuşmazlık konusu yapı hakkında 24/03/1960 tarihli inşaat ruhsatı ve 27/06/1961 tarihli yapı kullanma ruhsatı düzenlendiği; dava konusu taşınmazın davacı tarafından 09/09/2020 tarihinde satın alındığı, anılan yapının davacı tarafından satın alınmasından sonra ilgili idaresi ile yaptığı görüşmelerde projesine uygun olmadığının bildirilmesi üzerine ... Sulh Hukuk Mahkemesinin ... D. iş sayılı dosyasında yerinde yaptırılan keşif sonucunda düzenlenen bilirkişi raporu ile ceza davası kapsamında hazırlanan bilirkişi raporunda tespite konu imalatlardan bodrum katın büyütülme işleminin yapının ilk yapım tarihinde yapıldığına yönelik değerlendirmelerde bulunulduğu, işbu dava kapsamında hazırlanan bilirkişi raporunda da bu görüşü destekleyen ifadelere yer verildiği; öte yandan, çatı katı imalatının de en azından 1982'den bu yana mevcut olduğunun anılan bilirkişi raporlarında bulunan hava fotoğraflarından anlaşıldığı hususunun bilirkişiler tarafından bildirildiği, anılan imalatın da yapı kullanma ruhsatının düzenlendiği tarihte mevcut bulunduğunun yapılacak araştırma ile ortaya konulabileceği iddia olunmakta olup; bu bağlamda, bodrum katın büyütülmesi ve çatı katı yapılmasına ilişkin lmalatların yapının ilk yapım aşamasında mevcut olduğu, dolayısıyla yapı kullanma izin belgesi iptal edilmeden yıkım kararı alınamayacağına yönelik Danıştay içtihadı uyarınca tesis edilen işlemde bu yönüyle hukuka uyarlık bulunmadığı ileri sürülmektedir.
Öte yandan; tespite konu imalatlardan set altı otoparkının da binanın ilk inşa edildiği tarihte yapıldığı hususunun, taşınmazın eski maliklerden öğrenildiği ve anılan imalatın uygulama imar planı plan hükümleri uyarınca ruhsat gerektirmediği; ayrıca, binanın tüm cephesinin kompozit malzeme ile kaplanmasına ilişkin imalatın ise, imar mevzuatı kapsamında basit tamir ve tadil kapsamında olduğu ve yapı ruhsatı gerektirmeyen inşai faaliyet niteliğinde değerlendirilmesi gerektiği ileri sürülmektedir.
KARŞI TARAFIN SAVUNMASI : Temyiz isteminin reddi gerektiği savunulmuştur.
TETKİK HÂKİMİ : ...
DÜŞÜNCESİ : Temyiz isteminin kısmen kabulü, kısmen reddi ile; temyize konu İdare Dava Dairesi kararının, Dairemiz kararı doğrultusunda kısmen onanması, kısmen bozulması gerektiği düşünülmektedir.
TÜRK MİLLETİ ADINA
Karar veren Danıştay Dördüncü Dairesince, Tetkik Hâkiminin açıklamaları dinlendikten ve dosyadaki belgeler incelendikten sonra gereği görüşüldü:
İNCELEME VE GEREKÇE:
MADDİ OLAY :
İstanbul ili, Üsküdar ilçesi, ... Mahallesi, ... ada, ... parselde yer alan ve 22/07/1983 tarih ve 1/1000 ölçekli Boğaziçi Sahil Şeridi ve Öngörünüm Bölgesi İmar Planı sınırları içinde parsel fonksiyonu "konut alanı" olan taşınmaz üzerindeki 24/03/1960 tarihli yapı ruhsatı ve 21/06/1961 tarihli yapı muayene raporu (yapı kullanma izin belgesi) bulunan binada, projesine aykırı olarak ölçüleri yapı tatil tutanağında belirtilen krokide belirtilen şekilde bodrum katın tam kata çevrilerek açığa çıkartıldığı, çatı katı yapıldığı, tüm cephelerin kompozit malzeme ile kaplandığı ve ne zaman yapıldığı bilinmeyen set altı otopark yapıldığı hususu, 2960 sayılı Boğaziçi Kanunu'nun 11. ve 12. maddeleri uyarınca düzenlenen ... tarih ve ... sayılı 1 no'lu yapı tatil tutanağı ile tespit edilmiştir.
Anılan tutanak dayanak alınarak tesis edilen İstanbul Büyükşehir Belediye Encümeninin ... tarih ve ... sayılı kararında, ... tarih ve ... sayılı 1 no'lu yapı tatil tutanağı ile tespit edilen imar mevzuatına aykırı imalatların, 2960 sayılı Boğaziçi Kanunu'nun 13. maddesinin birinci fıkrasının (d) bendi uyarınca yıktırılarak yapının onaylı projesine uygun hale getirilmesine karar verilmiştir.
Bunun üzerine, anılan encümen kararının iptali istemiyle görülmekte olan dava açılmıştır.
HUKUKİ DEĞERLENDİRME:
Bölge İdare Mahkemesi İdare Dava Dairesi kararının tespite konu imalatlardan bodrum katın tam kata çevrilerek açığa çıkartılması, çatı katı yapılması ve set altı otopark yapılmasına yönelik imalatların yıkımına ilişkin kısmı hakkında;
Bölge İdare Mahkemesi İdari Dava Daireleri tarafından verilen kararların temyiz yolu ile incelenerek bozulabilmeleri 2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu'nun 49. maddesinde belirtilen nedenlerden birinin bulunması halinde mümkündür.
Temyize konu İdari Dava Dairesi kararının kararının tespite konu imalatlardan bodrum katın tam kata çevrilerek açığa çıkartılması, çatı katı yapılması ve set altı otopark yapılmasına ilişkin kısmında, 2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu'nun 49. maddesinde sayılan bozma nedenlerinden hiçbirisi bulunmamaktadır.
Kararın tespite konu imalatlardan tüm cephelerin kompozit malzeme ile kaplanmasına ilişkin imalatın yıkımına ilişkin kısmına gelince;
2960 sayılı Boğaziçi Kanunu'nun "Yapının denetimi" başlıklı 11. maddesinde, "Boğaziçi Alanındaki yapılar, kazı izni verildiği günden itibaren Boğaziçi İmar Müdürlüğünce inşaat ruhsatına ve eklerine ve bu Kanunla belirlenen esaslara göre denetlenir. Boğaziçi İmar Müdürlüğü, denetleme sırasında inşaat ruhsatı ve eklerine ve bu Kanunla belirlenen imar mevzuatına aykırılıkları bir tutanakla tespit eder. Tutanak tanziminde mal sahibi veya müteahhit veya fenni mesulün bulunması esastır. Bunların bulunmamaları halinde inşaatta çalışan herhangi bir kişinin bulunması da yeterlidir. Terkedilmiş bir inşaatta tutanak, Boğaziçi İmar Müdürlüğünce görevlendirilecek asgari üç görevli tarafından tanzim edilir. İnşaat ruhsatı ve eklerine ve imar mevzuatına aykırılığı tespit edilen yapılar için, tutanak tanzimi ile birlikte inşaat mühürlenir. Yapının mühürlendiğini belirten belge ve levhalar yapının muhtelif cephelerine asılır. Bu suretle durum mal sahibine veya müteahhide veya fenni mesule tebliğ edilmiş sayılır. Tanzim edilen tutanak ve yapının mühürlendiğini belirten belge, bir kroki ile birlikte derhal Boğaziçi İmar Müdürlüğüne gönderilir. Mal sahibi veya müteahhit inşaat ruhsatı ve eklerini denetlemeye hazır bir şekilde inşaat mahallinde bulundurmakla yükümlüdürler. Denetleme usulleri, yapıların denetiminde kabul edilebilir hata payları ve ölçüleri, tarafların yükümlülükleri ve inşaat mahallinde bulundurulması gereken belge ve levhalar ve denetime ilişkin diğer hususlar İmar ve İskan Bakanlığınca hazırlanacak yönetmelikte belirtilir." hükmüne; aynı Kanun'un "Kullanılan yapının denetimi" başlıklı 12. maddesinde; "Kullanma izni verilen yapıların, Boğaziçi İmar Müdürlüğünce tespit edilecek önceliklere görev ve bir program dahilinde, projelerine ve imar mevzuatına uygunluğu denetlenir. Denetleme sırasında tespit edilen aykırılıklar bu kanunun 11. maddesinde belirtilen esaslara göre tespit edilir ve derhal Boğaziçi İmar Müdürlüğünce bildirilir. Yapıda imar mevzuatına aykırı olarak yapılan değişiklikler ve eklentiler, bu kanunun 13. maddesinde belirtilen esaslara göre Boğaziçi İmar Müdürlüğünce yıkılır ve yıktırılır." hükmü; aynı Kanun'un "Yıkım işleri" başlıklı 13. maddesinde ise; “Aşağıda belirtilen yapılar Boğaziçi İmar İdare Heyetinin kararı ve Boğaziçi İmar Müdürünün yazılı emri ile yıkılır veya yıktırılır. a) İnşaat ruhsatı olmayan yapılar, b) Yapının, inşaat ruhsatı ve eklerine ve imar mevzuatına aykırı yapılmış bölümleri, c) Boğaziçi İmar Müdürlüğünce mühürlenerek yapımı durdurulmuş yapıların mühürlendikten sonra yapılan ilaveleri, d) Yapılarda kullanma izni verildikten sonra imar mevzuatına aykırı olarak yapılan değişiklikler ve eklentileri. Bu kanun hükümlerine göre yıkılması gereken yapılar tespit edildiğinde Boğaziçi İmar Müdürlüğünce derhal valiliğe bildirilir. Vali, Boğaziçi İmar İdare Heyetini en geç yedi gün içinde toplayarak konunun karara bağlanmasını sağlar ve kararı Boğaziçi İmar Müdürlüğüne gönderir. Yıkım emri 7201 sayılı Tebligat Kanunu hükümlerine bağlı kalınmaksızın güvenlik kuvvetleri veya belediye zabıta kuvvetleri tarafından mal sahibine veya müteahhide tebliğ edilir. Bu tebligat onbeş gün içinde tamamlanır. Tebligatın bu şekilde yapılması mümkün olmadığı takdirde, yıkım emri yapı mahallinde görülebilecek bir yere onbeş gün müddetle asılır ve bu işlem bir tutanakla belirlenir. Bu suretle durum mal sahibi veya müteahhide tebliğ edilmiş sayılır. Tebligatın tamamlanmasından itibaren onbeş gün içinde yapı, mal sahibi veya müteahhit tarafından yıkılmadığında, yıkım işlemi Boğaziçi İmar Müdürlüğünce yerine getirilir ve yıkım masrafları % 20 fazlası ile mal sahibi veya müteahitten tahsil edilir.” hükmüne yer verilmiştir.
3194 sayılı İmar Kanunu'nun "İstisnalar" başlıklı 4. maddesinin birinci fıkrasında "2634 sayılı Turizmi Teşvik Kanunu, 2863 sayılı Kültür ve Tabiat Varlıklarını Koruma Kanunu, bu Kanunun ilgili maddelerine uyulmak kaydı ile 2960 sayılı İstanbul Boğaziçi Kanunu ve 3030 sayılı Büyük Şehir Belediyelerinin Yönetimi Hakkında Kanun ile diğer özel kanunlar ile belirlenen veya belirlenecek olan yerlerde, bu Kanunun özel kanunlara aykırı olmayan hükümleri uygulanır." hükmüne yer verilmiş; aynı Kanun'un "Tanımlar" başlıklı 5. maddesinde, yapı, karada ve suda, daimi veya muvakkat, resmi ve hususi yeraltı ve yerüstü inşaatı ile bunların ilave, değişiklik ve tamirlerini içine alan sabit ve müteharrik tesisler şeklinde tanımlanmış; aynı Kanun'un "Yapı ruhsatiyesi" başlıklı 21. maddesinde "Bu Kanunun kapsamına giren bütün yapılar için 26 ncı maddede belirtilen istisna dışında belediye veya valiliklerden yapı ruhsatiyesi alınması mecburidir. Ruhsat alınmış yapılarda herhangi bir değişiklik yapılması da yeniden ruhsat alınmasına bağlıdır. Bu durumda; bağımsız bölümlerin brüt alanı artmıyorsa ve nitelik değişmiyorsa ruhsat, hiçbir vergi, resim ve harca tabi olmaz. Ancak; derz, iç ve dış sıva, boya, badana, oluk, dere, doğrama, döşeme ve tavan kaplamaları, elektrik ve sıhhi tesisat tamirleri ile çatı onarımı ve kiremit aktarılması ve yönetmeliğe uygun olarak mahallin hususiyetine göre belediyelerce hazırlanacak imar yönetmeliklerinde belirtilecek taşıyıcı unsuru etkilemeyen diğer tadilatlar ve tamiratlar ruhsata tabi değildir. Belediyeler veya valilikler mahallin ve çevrenin özelliklerine göre yapılar arasında uyum sağlamak, güzel bir görünüm elde etmek amacıyla dış cephe boya ve kaplamaları ile çatının malzemesini ve rengini tayin etmeye yetkilidir. Bu Kanunun yürürlüğe girmesinden önce yapılmış olan yapılar da bu hükme tabidir." hükmüne yer verilmiştir.
03/07/2017 tarihli ve 30113 sayılı Resmi Gazete’de yayımlanan Planlı Alanlar İmar Yönetmeliği'nin "Tanımlar" 4. maddesinin birinci fıkrasının (i) bendinde basit tadil, yapılarda esaslı tadilat kapsamında olmayan, taşıyıcı sistemi, bağımsız bölümün dış cephesini, ıslak hacimlerin yerini ve sayısını değiştirmeyen; derz, iç ve dış sıva, boya, badana, oluk dere, doğrama, döşeme ve tavan kaplamaları, elektrik ve sıhhi tesisat tamirleri ile bahçe duvarı, duvar kaplamaları, baca, saçak, çatı onarımı ve kiremit aktarılması gibi her türlü tamir ve tadil işlemleri" olarak; aynı fıkranın (y) bendinde ise esaslı tadilat, yapılarda taşıyıcı unsuru etkileyen veya yapı inşaat alanını veya emsale konu alanını veya taban alanını veya bağımsız bölüm sayısını veya ortak alanların veya bağımsız bölümlerin alanını veya kullanım amacını veya ruhsat eki projelerini değiştiren işlemleri olarak tanımlanmış ve esaslı tadilatın ruhsata tabi olduğu kurala bağlanmıştır. Aynı Yönetmelik'in "Yapı ruhsatı gerekmeyen inşai faaliyetler" başlıklı 59. maddesinin birinci fıkrasında "Basit tamir ve tadiller, balkonlarda yapılan açılır kapanır katlanır cam panel uygulamaları, korkuluk, pergola, çardak/kameriye ve benzerlerinin yapımı ile bölme duvar, bahçe duvarı, duvar kaplamaları, baca, saçak, çatı ve benzeri elemanların tamiri ve pencere değişimi ruhsata tabi değildir. (Ek cümle:RG-25/2/2022-31761) Ayrıca iç mekânların tasarımına dair iç mekân projesi değişikliği ile taşıyıcı sistemi ve yangın güvenliğini etkilemeyen mahal listesi değişiklikleri de ruhsata tabi değildir." hükmüne yer verilmiştir.
20/05/2018 tarih ve 30426 sayılı Resmi Gazete'de yayımlanan İstanbul İmar Yönetmeliği'nin "Tanımlar" başlıklı 4. maddesinin birinci fıkrasının (j) bendinde, basit tamir ve tadil, yapılarda esaslı tadilat kapsamında olmayan, taşıyıcı sistemi, bağımsız bölümün dış cephesini, ıslak hacimlerin yerini ve sayısını değiştirmeyen; derz, iç ve dış sıva, boya, badana, oluk dere, doğrama, döşeme ve tavan kaplamaları, elektrik ve sıhhi tesisat tamirleri ile bahçe duvarı, duvar kaplamaları, baca, saçak, çatı onarımı ve kiremit aktarılması gibi her türlü tamir ve tadil işlemleri olarak; aynı fıkranın (z) beninde ise esaslı tadilat, yapılarda taşıyıcı unsuru etkileyen veya yapı inşaat alanını veya emsale konu alanını veya taban alanını veya bağımsız bölüm sayısını veya ortak alanların veya bağımsız bölümlerin alanını veya kullanım amacını veya ruhsat eki projelerini değiştiren işlemleri olarak tanımlanmış ve esaslı tadilatın ruhsata bağlı olduğu kurala bağlanmıştır. Aynı Yönetmelik'in "Yapı ruhsatı gerekmeyen inşai faaliyetler" başlıklı 62. maddesinin birinci fıkrasında "Basit tamir ve tadiller, balkonlarda yapılan açılır kapanır katlanır cam panel uygulamaları, korkuluk, pergola, çardak/kameriye ve benzerlerinin yapımı ile bölme duvar, bahçe duvarı, duvar kaplamaları, baca, saçak, çatı ve benzeri elemanların tamiri ve pencere değişimi ruhsata tabi değildir." hükmüne yer verilmiştir.
Uyuşmazlıkta, dava konusu yapı tatil tutanağında tespit edilen yapının tüm cephelerinin kompozit malzeme ile kaplanmasına ilişkin imalatın; yapının taşıyıcı unsurunu etkilediğine veya yapı inşaat alanını veya emsale konu alanı artırdığına yönelik idarece herhangi bir tespitin yapılmamış olduğu hususu da dikkate alındığında, yukarıda yer verilen mevzuat hükümleri uyarınca yapı ruhsatı gerektirmeyen "basit tamir ve tadil" niteliğinde olduğu ve ruhsata tabi olmadığı değerlendirilmekte olup, dava konusu encümen kararının yapının tüm cephelerinin kompozit malzeme ile kaplanmasına ilişkin imalata ilişkin kısmında hukuka uyarlık, davanın reddi yolunda verilen İdare Mahkemesi kararına karşı yapılan istinaf başvurusunun reddine dair temyize konu İdare Dava Dairesi kararının belirtilen kısmında ise hukuki isabet görülmemiştir.
KARAR SONUCU :
Açıklanan nedenlerle;
1. Temyiz isteminin kısmen kabul, kısmen reddine,
2. ... Bölge İdare Mahkemesi ... İdare Dava Dairesinin ... tarih ve E:..., K:... sayılı kararının bodrum katın tam kata çevrilerek açığa çıkartılması, çatı katı yapılması ve set altı otopark yapılmasına yönelik imalatların yıkımına ilişkin kısmının ONANMASINA,
3. Anılan İdare Dava Dairesi kararının tüm cephelerin kompozit malzeme ile kaplanmasına yönelik imalatın yıkımına ilişkin kısmının ise BOZULMASINA,
4. Bozulan kısım hakkında yeniden bir karar verilmek üzere dosyanın İdare Dava Dairesine gönderilmesine, 14/10/2025 tarihinde oybirliğiyle kesin olarak karar verildi.
karar