Danıştay 13. Daire Başkanlığı 2025/952 E. , 2025/2146 K.
"İçtihat Metni"
T.C.
D A N I Ş T A Y
ONÜÇÜNCÜ DAİRE
Esas No:2025/952
Karar No:2025/2146
TEMYİZ EDEN (DAVALI) : ... Üniversitesi ... Rektörlüğü
VEKİLİ : Av. ...
KARŞI TARAF (DAVACI) : ... Medikal Yazılım Sağlık Hizmetleri Sanayi ve Ticaret A.Ş.
VEKİLİ : Av. ...
İSTEMİN_KONUSU : ... İdare Mahkemesinin ... tarih ve E:..., K:... sayılı kararının temyizen incelenerek bozulması istenilmektedir.
YARGILAMA SÜRECİ :
Dava konusu istem: İstanbul Üniversitesi Cerrahpaşa Veteriner Sağlık Uygulama ve Araştırma Merkezine dava dışı ... Medikal Bilgisayar Sanayi Ticaret Ltd. Şti. (...) tarafından hibe edilen ... marka hormon analiz cihazında kullanılmak üzere 4734 sayılı Kamu İhale Kanunu'nun 22. maddesinin (a) bendi uyarınca 27/12/2024 tarihinde doğrudan temin usulüyle yapılan "kit alımı" işleminin iptali istenilmiştir.
İlk Derece Mahkemesi kararının özeti: ... İdare Mahkemesince verilen kararda; davalı idarenin bünyesinde verdiği sağlık hizmetinin bir kısmını hizmet alımı şeklinde ihaleye konu etmek suretiyle hizmetine devam ettiği, bu kapsamda laboratuvar hizmetlerine ilişkin ihaleler yaptığı, kamu hizmeti olmasına rağmen artı değer bırakarak kâr getiren işlerin, piyasa aktörleri tarafından görülmesine imkan veren ihale yönteminin haksız rekabete sebebiyet vermemesi gerektiği, ihaledeki temel ilkeler arasında sayılan "rekabetin sağlanması" şartının da bu düşünceyle uyumlu olarak getirildiği, rekabetin sağlanmasının ise ilk olarak ihalesi yapılan işin katılımı engelleyecek surette organize edilmemesi ile başlayacağı, olayda, ... cihazında kullanılacak hormon kitlerinin Türkiye'deki tek tedarikçisinin ... olduğu, ilk bakışta doğrudan temin için Kanunda belirtilen şartların oluştuğu söylenebilirse de, anılan şirket tarafından yapılan hibenin kabul edilmesiyle birlikte zaten cihazın çalışabilmesi için gerekli kitlerin hibeci şirketten alınması zorunluluğunun doğduğu, yani hibeyle birlikte muhtemel ihalenin doğrudan temin yoluyla yapılacağı ve kazanan kişinin de hibeci şirket olacağı hususu gözetilerek dava konusu işleme sebebiyet verildiği, söz konusu süreç incelendiğinde, "..." mahiyette ve görünüşte hukuki bir durum meydana getirildiği, internet üzerinden yapılan basit bir araştırmayla birçok firmaya ait hormon cihazının Türkiye'de bulunabilir olduğunun görülebileceği, buna rağmen 122.500,00-TL tutarlı bir cihazın davalı idareye hibe edildiği ve sonrasında hibeci şirket lehine 2.200.000,00-TL bedelli sözleşme imzalanmasına sebebiyet veren dava konusu alımın yapıldığı dikkate alındığında, davaya konu kamu hizmetinin, ihalelerdeki rekabet ilkesini herhangi bir zorunluluk olmaksızın işlevsiz hale getirecek şekilde tertiplendiği ve işin rekabet ilkesine hizmet edecek şekilde bölümlendirilmediği anlaşıldığından, dava konusu işlemde hukuka uygunluk bulunmadığı sonucuna varılmıştır.
Belirtilen gerekçelerle hukuka aykırı bulunan dava konusu işlemin iptaline karar verilmiştir.
TEMYİZ EDENİN İDDİALARI : Davalı idare tarafından, dava konusu doğrudan temin işleminin öncesinde 29/08/2024 tarihinde yapılan "cihaz kurulumu karşılığı kit alımı" ihalesinin 7 kısmının davacı şirketin üzerinde kaldığı, sözleşmeler imzalandıktan sonra hizmete başlamak üzere ihaleyi alan firmalara altmış (60) günlük süre tanındığı, ancak davacı şirketin kötüniyetli ve kamu zararına yol açacak şekilde bu sürenin tamamını kullandığı, cihaz kurulumunu takiben kalan sürede laboratuvar personelinin gerekli eğitim sürecinin davacı şirketçe yürütülemediği, aynı zamanda cihazın çalışması için gerekli kitlerin önemli bir bölümünün "gümrüğe takıldığı" gerekçesiyle getirilmediği ve hizmetin aksamasına neden olunduğu, bu nedenle kurumlarının CİMER şikayetlerine maruz kaldığı ve Avcılar İlçe Tarım Müdürlüğü tarafından denetime alındığı, davacı şirketin almış olduğu ihaleye geç başlaması, altmış günlük süre sonunda getirdiği "..." marka biyokimya cihazının kit stoklarını takip etmemesi, stoğu biten kitleri zamanında getirmemesi ve test kitlerinin düzgün çalışmaması, hatalı sonuçlar vermesi nedeniyle kurumda hizmet aksaması meydana geldiği, stoğu azalan veya biten test kitleri tutanak altına alınarak davacı şirkete bildirilmişse de gerekli önlemlerin ivedilikle alınmaması sebebiyle sağlık hizmetinin sürekli olarak aksadığı, söz konusu ihalenin sözleşmesinin 31/12/2024 tarihinde sona erecek olması nedeniyle ivedi şekilde aksiyon alma durumunun hasıl olduğu, ... tarafından "..." markalı hormon cihazının üniversite hastanesine 25/12/2024 tarihinde bedelsiz olarak hibe edildiği, Kurumlarınca, kaliteli veterinerlik hizmetlerinde kullanılan ve kuru test kitinde hızlı ve doğru sonuçlar veren anılan cihazın kullanılmasının kamu yararına uygun olduğuna karar verildiği, "..." marka cihazda çalışan test kitlerinin satış, dağıtım ve servisinde tek yetkili şirketin ... olması sebebiyle de doğrudan temin yoluyla uyuşmazlık konusu "kit alımı"nın gerçekleştirildiği, tüm bu süreç dikkate alındığında temyize konu Mahkeme kararında belirtilen "fiili durum oluşturularak görünüşte hukukilik yaratıldığı" tespitinin kabul edilemez nitelikte olduğu, hibe edilen cihazlar ile doğrudan temin arasındaki tarihsel yakınlığın temel sebebinin acil ihtiyaçtan kaynaklandığı ileri sürülmektedir.
KARŞI TARAFIN SAVUNMASI : Davacı tarafından, ihalelerde açık ihale ile belli istekliler arasında ihale usulünün temel usuller olduğu, doğrudan temin yoluyla ihtiyaçların karşılanmasının ise ancak Kanunda belirtilen özel hallerde mümkün olduğu, somut durumda doğrudan temine ilişkin koşulların oluşmadığı, Anayasa Mahkemesi içtihadına göre kamu zararı mevcudiyeti ve miktarı belirlenmemiş olsa da eşitliği, rekabeti, saydamlığı sağlamak üzere kanun ile belirlenmiş ihale usullerinden biri yerine işin parçalara bölünmesi ve doğrudan temin yoluyla ihtiyacın giderilmesinin hukuka aykırı olduğu, davalı idarenin uyuşmazlık konusu iş için 2017 yılından itibaren 12 kez açık ihale usulü ile ihalaye çıktığı, ... tarafından idareye hibe edilen ... marka cihazın, anılan şirketten doğrudan temin ile test kiti almadan kullanılamaz bir halde olduğu, zira cihazın ancak o cihaz için üretilen kit ile çalıştığı, dolayısıyla davalı idare ve ...in doğrudan temine giden süreci bu şekilde adım adım inşa ettiği, idarece doğrudan temin için izlenilen sürecin hukukiliğinden bahsedilemeyeceği, aksi yöndeki yorumun, tüm idarelerin istediği makineleri/cihazları hibe ile alıp, bu makinelere/cihazlara uygun ürünlerin ancak makine/cihaz üretici tarafından temin edileceği şeklindeki tutuma sebebiyet vereceği, bu durumun kamu ihale süreçlerini devre dışı bırakarak, keyfi bir şekilde kamunun parasının harcanması anlamına geleceği, davalı idarece her ne kadar doğrudan teminin acil ihtiyaç nedeniyle yapıldığı ileri sürülmüş ise de uhdelerinde kalan ihalenin 31/12/2024 tarihinde biteceği bilinmesine rağmen, işe başlama tarihi 02/01/2025 olan bir ihaleye çıkmamasının kabul edilemez ve kamu hizmetinin sürekliliği ilkesiyle de bağdaşmaz nitelikte olduğu, herkesin katılabileceği bir ihalenin yapılması yerine, Kanun dolanılarak doğrudan temin usulü ile tek kişiden alım yapılmasının rekabetin engellendiğini açıkça ortaya koyduğu, önceki yükleniciden memnun kalınmaması halinin doğrudan temin için bir sebep olamayacağı, ...in tek satıcı değil, distrübitör olduğu, dolayısıyla doğrudan teminin şartlarının bu yönüyle de gerçekleşmediği, davalı idarenin 17/03/2025 tarihinde aldığı yeni belgenin, dava konusu işleme hukukilik kazandıramayacağı, temyize konu Mahkeme kararının hukuka uygun olduğu belirtilerek istemin reddi gerektiği savunulmuştur.
DANIŞTAY TETKİK HÂKİMİ ...'IN DÜŞÜNCESİ : Temyiz isteminin kabulü gerektiği düşünülmektedir.
TÜRK MİLLETİ ADINA
Karar veren Danıştay Onüçüncü Dairesince, Tetkik Hâkiminin açıklamaları dinlendikten ve dosyadaki belgeler incelendikten sonra, 2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu'nun 17. maddesinin ikinci fıkrası uyarınca davalının duruşma istemi yerinde görülmeyerek ve dosya tekemmül ettiğinden yürütmenin durdurulması istemi hakkında ayrıca bir karar verilmeksizin gereği görüşüldü:
İNCELEME VE GEREKÇE:
ESAS YÖNÜNDEN:
İstanbul Üniversitesi Cerrahpaşa Veteriner Sağlık Uygulama ve Araştırma Merkezine dava dışı ... tarafından 25/12/2024 tarihinde ... marka cihaz hibe edilmiştir.
Davalı idarece söz konusu cihazda kullanılacak kitlerin tek yetkili satıcısının hibeyi yapan ... olması nedeniyle 4734 sayılı Kanun'un 22. maddesinin (a) bendi uyarınca 27/12/2024 tarihinde anılan firmadan doğrudan temin usulüyle kit alımı yapılmış, bu işlemin iptali istemiyle de bakılan dava açılmıştır.
İLGİLİ MEVZUAT:
4734 sayılı Kanun'un "Doğrudan Temin" başlıklı 22. maddesinde; "Aşağıda belirtilen hallerde ihtiyaçların ilân yapılmaksızın ve teminat alınmaksızın doğrudan temini usulüne başvurulabilir: a) İhtiyacın sadece gerçek veya tüzel tek kişi tarafından karşılanabileceğinin tespit edilmesi. b) Sadece gerçek veya tüzel tek kişinin ihtiyaç ile ilgili özel bir hakka sahip olması; c) Mevcut mal, ekipman, teknoloji veya hizmetlerle uyumun ve standardizasyonun sağlanması için zorunlu olan mal ve hizmetlerin, asıl sözleşmeye dayalı olarak düzenlenecek ve toplam süreleri üç yılı geçmeyecek sözleşmelerle ilk alım yapılan gerçek veya tüzel kişiden alınması; d) Büyükşehir belediyesi sınırları dahilinde bulunan idarelerin onbeş milyar, diğer idarelerin beşmilyar Türk Lirasını aşmayan ihtiyaçları ile temsil ağırlama faaliyetleri kapsamında yapılacak konaklama, seyahat ve iaşeye ilişkin alımlar; e) İdarelerin ihtiyacına uygun taşınmaz mal alımı veya kiralanması (...)
Bu maddeye göre yapılacak alımlarda, ihale komisyonu kurma ve 10. maddede sayılan yeterlik kurallarını arama zorunluluğu bulunmaksızın, ihale yetkilisince görevlendirilecek kişi veya kişiler tarafından piyasada fiyat araştırması yapılarak ihtiyaçlar temin edilir." kuralına yer verilmiştir.
HUKUKİ DEĞERLENDİRME:
4734 sayılı Kanun'un 22. maddesinden, ihtiyacın sadece gerçek veya tüzel tek kişi tarafından karşılanabileceğinin tespit edilmesi halinde ilan yapılmaksızın ve teminat alınmaksızın doğrudan temin usulüne başvurulabileceği, bu şekilde yapılacak alımlarda, ihale komisyonu kurma ve anılan Kanun'un 10. maddesinde sayılan yeterlik kurallarını arama zorunluluğu bulunmaksızın, ihale yetkilisince görevlendirilecek kişi veya kişiler tarafından piyasada fiyat araştırması yapılarak ihtiyaçların temin edileceği anlaşılmaktadır.
Dosyanın incelenmesinden, 25/12/2024 tarihinde ... tarafından ... marka hormon cihazının davalı idareye hibe edildiği, davalı idarece anılan cihazda çalışacak kitlerin tek yetkili satıcısının hibeyi yapan şirket olduğunun anlaşılması üzerine 4734 sayılı Kanun'un 22. maddesinin (a) bendi uyarınca doğrudan temin usulüyle "kit alımı"nın yapıldığı, bu işlemin iptali istemiyle de bakılan davanın açıldığı görülmektedir.
Uyuşmazlık, söz konusu alımın doğrudan temin usulü ile yapılıp yapılamayacağı, bu bağlamda, doğrudan temin usulünün uygulanabilmesi için gerekli şartların bulunup bulunmadığı noktasında toplanmaktadır.
Kamu idarelerinin sunmakla yükümlü oldukları hizmetlerin ifasında işin niteliğine uygun teknoloji ve cihazları belirleme noktasında takdir yetkileri bulunmaktadır. Bu kapsamda hem araştırma hemde uygulama faaliyetleri yürüten davalı idare de mesleki uzmanlığının verdiği yetkinlikle, ifa etmekle yükümlü olduğu kamu hizmetinin zorunlu kıldığı ihtiyaçlarına en uygun cihazları temin etme noktasında kamu yararını gerçekleştirmeye yönelik bir tasarruf olması kaydıyla bir tercihte bulunabilecektir. Ancak bu durum, mutlak bir serbesti olduğu anlamına da gelmemekte olup "hukuk devleti" ilkesinin tabii bir sonucu olarak, kamu ihtiyaçlarının karşılanmasında keyfilikten uzak, objektif ve denetlenebilir veriler esas alınarak kamu yararı amacı ortaya konulmalıdır.
Davalı idarece, ... marka analiz cihazının, kedi ve köpeklerin hastalıklarının teşhis ve tedavisinde, özellikle cerrahi müdahale kararı alma sürecinde ve cerrahi müdahale gerekli görüldüğü takdirde yapılacak olan anestezi hazırlığı aşamasında ihtiyaç duyulan T4, TSH, SDMA, cNT-pro BNP, fNT-pro BNP, cCRP, D-Dimer gibi parametrelerin analizinin hızlı ve pratik bir şekilde yapılması ihtiyacını karşıladığının ve piyasadaki herhangi bir cihaza kıyasla anılan cihazın, hizmet gereksinimlerini en üst düzeyde karşılayacağı ve hizmet kalitesini artıracağının belirtildiği dikkate alındığında, idarenin ihtiyacı olan cihazın hibe yoluyla envantere dahil edilmesinde hukuka aykırılık bulunmamaktadır.
Bu durumda, davalı idarenin envanterinde bulunan ... marka analiz cihazının kullanılabilmesi için temini zorunlu olan bu cihazda çalışacak kitlerin alımının yapılması gerektiği, idarece dosyaya sunulan 26/08/2023 ve 17/03/2025 tarihli belgeler birlikte değerlendirildiğinden anılan cihazda çalışacak kitlerin tek yetkili satıcısının ... olduğu, dolayısıyla 4734 sayılı Kanun'un 22. maddesi (a) bendinde belirtilen "ihtiyacın sadece gerçek veya tüzel tek kişi tarafından karşılanabileceğinin tespit edilmesi" halinin gerçekleştiği anlaşıldığından, bahse konu analiz cihazında kullanılacak kitlerin alımının doğrudan temin usulüyle yapılmasına ilişkin dava konusu işlemde hukuka aykırılık bulunmadığı sonucuna varılmıştır.
Öte yandan, davacı tarafından, "doğrudan temin için gerekli şartların sağlanmadığı, aynı veya benzer malların başka isteklilerden de temin edilebileceği" iddia edilmiş ve emsal olarak Dairemizin 21/03/2014 tarih ve E:2013/1930, K:2014/1116 sayılı, 28/09/2016 tarih ve E:2016/2905, K:2016/3062 sayılı, 04/07/2023 tarih ve E:2022/2392, K:2023/3368 sayılı kararları gösterilmişse de; anılan kararlara konu alımlarda "hizmetin başka şirketlerce de karşılanabileceği"nin ortaya konulduğu, ancak işbu uyuşmazlıkta idarenin mülkiyetinde olan ... marka cihazın kullanımının sağlanması amacıyla kit alımı yapıldığı, bu cihazda çalışacak kitlerin tek yetkili satıcısının ise ... olduğu hususu dosyaya sunulan belgelerle sabit olduğundan, anılan Dairemiz kararlarının işbu uyuşmazlığa emsal olarak kabul edilmesine imkan bulunmamaktadır.
Bu itibarla, dava konusu işlemde hukuka aykırılık, dava konusu işlemin iptali yönündeki İdare Mahkemesi kararında ise hukuki isabet bulunmamaktadır.
KARAR SONUCU :
Açıklanan nedenlerle;
1. Davalının temyiz isteminin kabulüne;
2. 2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu'nun 49. maddesi uyarınca ... İdare Mahkemesinin ... tarih ve E:..., K:... sayılı kararının BOZULMASINA,
3. DAVANIN REDDİNE,
4. Ayrıntısı aşağıda gösterilen ...-TL ilk derece yargılama giderinin davacı üzerinde bırakılmasına,
5. Kullanılmayan ...-TL ilk derece aşamasındaki yürütmeyi durdurma harcının istemi halinde davacıya iadesine,
6. ...-TL temyiz yargılama gideri ile Avukatlık Asgari Ücret Tarifesi uyarınca ...-TL vekalet ücretinin davacıdan alınarak davalı idareye verilmesine;
7. Davalı idare harçtan muaf olduğundan, 492 sayılı Harçlar Kanunu'nun 13/j maddesi uyarınca temyiz aşamasında tahsil edilmeyen toplam ...-TL temyiz harcının davacıdan tahsil edilerek Hazine'ye irat kaydedilmesine, gereği için Mahkemece ilgili vergi dairesine müzekkere yazılmasına,
8. Posta giderleri avansından artan tutarın davalı idareye iadesine,
9. Dosyanın anılan Mahkemeye gönderilmesine,
10. 2577 sayılı Kanun'un 20/A maddesinin ikinci fıkrasının (i) bendi uyarınca kesin olarak (karar düzeltme yolu kapalı olmak üzere), 28/05/2025 tarihinde oybirliğiyle karar verildi.
karar