Danıştay 13. Daire Başkanlığı 2025/965 E. , 2025/2145 K.
"İçtihat Metni"
T.C.
D A N I Ş T A Y
ONÜÇÜNCÜ DAİRE
Esas No:2025/965
Karar No:2025/2145
TEMYİZ EDEN (DAVALI) : ... Üniversitesi ... Rektörlüğü
VEKİLİ : Av. ...
KARŞI TARAF (DAVACI) : ... Medikal Yazılım Sağlık Hizmetleri Sanayi ve Ticaret A.Ş.
VEKİLİ : Av. ...
İSTEMİN KONUSU : ... İdare Mahkemesinin ... tarih ve E:..., K:... sayılı kararının temyizen incelenerek bozulması istenilmektedir.
YARGILAMA SÜRECİ :
Dava konusu istem: İstanbul Üniversitesi Cerrahpaşa Veteriner Sağlık Uygulama ve Araştırma Merkezine dava dışı ... Veteriner Malzemeleri Sanayi ve Ticaret A.Ş. (...) tarafından hibe edilen ... marka analiz cihazlarında kullanılmak üzere 4734 sayılı Kamu İhale Kanunu'nun 22. maddesinin (a) bendi uyarınca 27/12/2024 tarihinde doğrudan temin usulüyle yapılan "kit alımı" işleminin iptali istenilmiştir.
İlk Derece Mahkemesi kararının özeti: ... İdare Mahkemesince verilen kararda; davalı idarenin bünyesinde verdiği sağlık hizmetinin bir kısmını hizmet alımı şeklinde ihaleye konu etmek suretiyle hizmetine devam ettiği, bu kapsamda laboratuvar hizmetlerine ilişkin ihaleler yaptığı, kamu hizmeti olmasına rağmen artı değer bırakarak kâr getiren işlerin, piyasa aktörleri tarafından görülmesine imkan veren ihale yönteminin haksız rekabete sebebiyet vermemesi gerektiği, ihaledeki temel ilkeler arasında sayılan "rekabetin sağlanması" şartının da bu düşünceyle uyumlu olarak getirildiği, rekabetin sağlanmasının ise ilk olarak ihalesi yapılan işin katılımı engelleyecek surette organize edilmemesi ile başlayacağı, olayda, ... marka analiz cihazlarında kullanılacak kitlerin Türkiye'deki tek tedarikçisinin ... olduğu, ilk bakışta doğrudan temin için gerekli şartların dava konusu olay nezdinde oluştuğu söylenebilirse de, anılan şirket tarafından yapılan hibenin kabul edilmesiyle birlikte zaten cihazın çalışabilmesi için gerekli kitlerin hibeci şirketten alınması zorunluluğunun doğduğu, yani hibeyle birlikte muhtemel ihalenin doğrudan temin yoluyla yapılacağı ve kazanan kişinin de hibeci şirket olacağı hususu gözetilerek dava konusu işleme sebebiyet verildiği, söz konusu süreç incelendiğinde, "..." mahiyette ve görünüşte hukuki bir durum meydana getirildiği, internet üzerinden yapılan basit bir araştırmayla söz konusu analiz cihazlarının birden fazla markaya ait olacak şekilde Türkiye'de bulunabilir olduğunun görülebileceği, buna rağmen 1.555.000,00-TL tutarlı cihazların davalı idareye hibe edildiği ve sonrasında hibeci şirket lehine 23.999.000,00-TL bedelli sözleşme imzalanmasına sebebiyet veren dava konusu alımın yapıldığı dikkate alındığında, davaya konu kamu hizmetinin, ihalelerdeki rekabet ilkesini herhangi bir zorunluluk olmaksızın işlevsiz hale getirecek şekilde tertiplendiği ve işin rekabet ilkesine hizmet edecek şekilde bölümlendirilmediği anlaşıldığından, dava konusu işlemde hukuka uygunluk bulunmadığı sonucuna varılmıştır.
Belirtilen gerekçelerle hukuka aykırı bulunan dava konusu işlemin iptaline karar verilmiştir.
TEMYİZ EDENİN İDDİALARI : Davalı idare tarafından, dava konusu doğrudan temin işleminin öncesinde 29/08/2024 tarihinde yapılan "cihaz kurulumu karşılığı kit alımı" ihalesinin 7 kısmının davacı şirketin üzerinde kaldığı, sözleşmeler imzalandıktan sonra hizmete başlamak üzere ihaleyi alan firmalara altmış (60) günlük süre tanındığı, ancak davacı şirketin kötüniyetli ve kamu zararına yol açacak şekilde bu sürenin tamamını kullandığı, cihaz kurulumunu takiben kalan sürede laboratuvar personelinin gerekli eğitim sürecinin davacı şirketçe yürütülemediği, aynı zamanda cihazın çalışması için gerekli kitlerin önemli bir bölümünün "gümrüğe takıldığı" gerekçesiyle getirilmediği ve hizmetin aksamasına neden olunduğu, bu nedenle kurumlarının CİMER şikayetlerine maruz kaldığı ve Avcılar İlçe Tarım Müdürlüğü tarafından denetime alındığı, davacı şirketin üzerinde kalan bahse konu ihaleye geç başlaması, altmış günlük süre sonunda getirdiği "..." marka biyokimya cihazının kit stoklarını takip etmemesi, stoğu biten kitleri zamanında getirmemesi ve test kitlerinin düzgün çalışmaması, hatalı sonuçlar vermesi nedeniyle kurumda hizmet aksaması meydana geldiği, stoğu azalan ve/veya biten test kitleri tutanak altına alınarak davacı şirkete bildirilmişse de gerekli önlemlerin ivedilikle alınmaması sebebiyle sağlık hizmetinin sürekli olarak aksadığı, söz konusu ihalenin sözleşmesinin 31/12/2024 tarihinde sona erecek olması nedeniyle ivedi şekilde aksiyon alma durumunun hasıl olduğu, ... tarafından "..." markalı ölçüm cihazlarının Üniversite Hastanesine 25/12/2024 tarihinde bedelsiz olarak hibe edildiği, Kurumlarınca kaliteli veterinerlik hizmetlerinde kullanılan ve kuru test kitinde hızlı ve doğru sonuçlar veren anılan cihazların kullanılmasının kamu yararına uygun olduğuna karar verildiği, "..." marka cihazda çalışan test kitlerinin satış, dağıtım ve servisinde tek yetkili şirketin ... olması sebebiyle de doğrudan temin yoluyla uyuşmazlık konusu test kiti alımı gerçekleştirildiği, tüm bu süreç dikkate alındığında temyize konu Mahkeme kararında belirtilen "fiili durum oluşturularak görünüşte hukukilik yaratıldığı" tespitinin kabul edilemez nitelikte olduğu, hibe edilen cihazlar ile doğrudan temin arasındaki tarihsel yakınlığın temel sebebinin acil ihtiyaçtan kaynaklandığı, "..." markasının alanında lider olduğu, ileri sürülmektedir.
KARŞI TARAFIN SAVUNMASI : Davacı tarafından, ihalelerde açık ihale ile belli istekliler arasında ihale usulünün temel usuller olduğu, doğrudan temin yoluyla ihtiyaçların karşılanmasının ise ancak Kanunda belirtilen özel hallerde mümkün olduğu, somut durumda doğrudan temine ilişkin koşulların oluşmadığı, Anayasa Mahkemesi içtihadına göre kamu zararı mevcudiyeti ve miktarı belirlenmemiş olsa da eşitliği, rekabeti, saydamlığı sağlamak üzere Kanun ile belirlenmiş ihale usullerinden biri yerine işin parçalara bölünmesi ve doğrudan temin yoluyla ihtiyacın giderilmesinin hukuka aykırı olduğu, davalı idarenin uyuşmazlık konusu iş için 2017 yılından itibaren 12 kez açık ihale usulü ile ihalaye çıktığı, ... tarafından idareye hibe edilen ... marka cihazın, anılan şirketten doğrudan temin ile test kiti almadan kullanılamaz bir halde olduğu, zira cihazın ancak o cihaz için üretilen kit ile çalıştığı, dolayısıyla davalı idare ve ...in doğrudan temine giden süreci bu şekilde adım adım inşa ettiği, idarece doğrudan temin için izlenilen sürecin hukukiliğinden bahsedilemeyeceği, aksi yöndeki yorumun, tüm idarelerin istediği makineleri/cihazları hibe ile alıp, bu makinelere/cihazlara uygun ürünlerin ancak makine/cihaz üreticisi tarafından temin edileceği şeklindeki tutum ile tüm kamu ihale süreçlerini devre dışı bırakarak, keyfi bir şekilde kamunun parasının harcanması anlamına geleceği, davalı idarece her ne kadar doğrudan teminin acil ihtiyaç nedeniyle yapıldığı ileri sürülmüş ise de uhdelerinde kalan ihalenin 31/12/2024 tarihinde biteceği bilinmesine rağmen, işe başlama tarihi 02/01/2025 olan bir ihaleye çıkmamasının kabul edilemez ve kamu hizmetinin sürekliliği ilkesiyle de bağdaşmaz nitelikte olduğu, herkesin katılabileceği bir ihalenin yapılması yerine, Kanun dolanılarak doğrudan temin usulü ile tek kişiden alım yapmanın, rekabetin engellendiğini de açıkça ortaya koyduğu, önceki yükleniciden memnun kalınmaması halinin doğrudan temin için bir sebep olamayacağı, ...in tek satıcı değil, distrübitör olduğu, dolayısıyla doğrudan teminin şartlarının bu yönüyle de gerçekleşmediği, davalı idarenin 07/03/2025 tarihinde aldığı yeni belgenin, dava konusu işleme hukukilik kazandıramayacağı, temyize konu Mahkeme kararının hukuka uygun olduğu belirtilerek istemin reddi gerektiği savunulmuştur.
DANIŞTAY TETKİK HÂKİMİ ...'IN DÜŞÜNCESİ : Temyiz isteminin kabulü gerektiği düşünülmektedir.
TÜRK MİLLETİ ADINA
Karar veren Danıştay Onüçüncü Dairesince, Tetkik Hâkiminin açıklamaları dinlendikten ve dosyadaki belgeler incelendikten sonra, 2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu'nun 17. maddesinin ikinci fıkrası uyarınca davalının duruşma istemi yerinde görülmeyerek ve dosya tekemmül ettiğinden yürütmenin durdurulması istemi hakkında ayrıca bir karar verilmeksizin gereği görüşüldü:
İNCELEME VE GEREKÇE:
ESAS YÖNÜNDEN:
MADDİ OLAY :
İstanbul Üniversitesi Cerrahpaşa Veteriner Sağlık Uygulama ve Araştırma Merkezine dava dışı ... tarafından 25/12/2024 tarihinde ... marka; ProCyte DX Hematoloji Cihazı, Catalyst Biyokimyasal Analiz Cihazı, VetStat Kangazı ve Elektrolit Cihazı, CoagDx Koagulasyon Cihazı, ... UA İdrar Analiz Cihazı ve Snap Pro Analiz Cihazı olmak üzere 6 adet cihaz hibe edilmiştir.
Davalı idarece söz konusu cihazlarda kullanılacak kitlerin tek yetkili satıcısının hibeyi yapan ... olması nedeniyle 4734 sayılı Kanun'un 22. maddesinin (a) bendi uyarınca 27/12/2024 tarihinde anılan firmadan doğrudan temin usulüyle kit alımı yapılmış, bu işlemin iptali istemiyle de bakılan dava açılmıştır.
İLGİLİ MEVZUAT:
4734 sayılı Kanun'un "Doğrudan Temin" başlıklı 22. maddesinde; "Aşağıda belirtilen hallerde ihtiyaçların ilân yapılmaksızın ve teminat alınmaksızın doğrudan temini usulüne başvurulabilir: a) İhtiyacın sadece gerçek veya tüzel tek kişi tarafından karşılanabileceğinin tespit edilmesi; b) Sadece gerçek veya tüzel tek kişinin ihtiyaç ile ilgili özel bir hakka sahip olması; c) Mevcut mal, ekipman, teknoloji veya hizmetlerle uyumun ve standardizasyonun sağlanması için zorunlu olan mal ve hizmetlerin, asıl sözleşmeye dayalı olarak düzenlenecek ve toplam süreleri üç yılı geçmeyecek sözleşmelerle ilk alım yapılan gerçek veya tüzel kişiden alınması; d) Büyükşehir belediyesi sınırları dahilinde bulunan idarelerin onbeş milyar, diğer idarelerin beşmilyar Türk Lirasını aşmayan ihtiyaçları ile temsil ağırlama faaliyetleri kapsamında yapılacak konaklama, seyahat ve iaşeye ilişkin alımlar; e) İdarelerin ihtiyacına uygun taşınmaz mal alımı veya kiralanması (...)
Bu maddeye göre yapılacak alımlarda, ihale komisyonu kurma ve 10. maddede sayılan yeterlik kurallarını arama zorunluluğu bulunmaksızın, ihale yetkilisince görevlendirilecek kişi veya kişiler tarafından piyasada fiyat araştırması yapılarak ihtiyaçlar temin edilir." kuralına yer verilmiştir.
HUKUKİ DEĞERLENDİRME:
4734 sayılı Kanunun 22. maddesinden, ihtiyacın sadece gerçek veya tüzel tek kişi tarafından karşılanabileceğinin tespit edilmesi halinde ilan yapılmaksızın ve teminat alınmaksızın doğrudan temin usulüne başvurulabileceği, bu şekilde yapılacak alımlarda, ihale komisyonu kurma ve anılan Kanun'un 10. maddesinde sayılan yeterlik kurallarını arama zorunluluğu bulunmaksızın, ihale yetkilisince görevlendirilecek kişi veya kişiler tarafından piyasada fiyat araştırması yapılarak ihtiyaçların temin edileceği anlaşılmaktadır.
Dosyanın incelenmesinden, 25/12/2024 tarihinde ... tarafından ... marka analiz cihazlarının davalı idareye hibe edildiği, davalı idarece anılan cihazlarda çalışacak kitlerin tek yetkili satıcısının hibeyi yapan şirket olduğunun anlaşılması üzerine 4734 sayılı Kanun'un 22. maddesinin (a) bendi uyarınca doğrudan temin usulüyle kit alımının yapıldığı, bu işlemin iptali istemiyle de bakılan davanın açıldığı görülmektedir.
Uyuşmazlık, söz konusu alımın doğrudan temin usulü ile yapılıp yapılamayacağı, bu bağlamda, doğrudan temin usulünün uygulanabilmesi için gerekli şartların bulunup bulunmadığı noktasında toplanmaktadır.
Kamu idarelerinin sunmakla yükümlü oldukları hizmetlerin ifasında işin niteliğine uygun teknoloji ve cihazları belirleme noktasında takdir yetkileri bulunmaktadır. Bu kapsamda hem araştırma hemde uygulama faaliyetleri yürüten davalı idare de mesleki uzmanlığının verdiği yetkinlikle, ifa etmekle yükümlü olduğu kamu hizmetinin zorunlu kıldığı ihtiyaçlarına en uygun cihazları temin etme noktasında kamu yararını gerçekleştirmeye yönelik bir tasarruf olması kaydıyla bir tercihte bulunabilecektir. Ancak bu durum, mutlak bir serbesti olduğu anlamına da gelmemekte olup "hukuk devleti" ilkesinin tabii bir sonucu olarak, kamu ihtiyaçlarının karşılanmasında keyfilikten uzak, objektif ve denetlenebilir veriler esas alınarak kamu yararı amacı ortaya konulmalıdır.
Dava dosyasına davalı idarece sunulan bilimsel makaleler incelendiğinde, ... ProCyte Dx model cihazın, veteriner hekimliği alanında üstün özelliklere sahip olduğu, cihazın floresan kanal kullanarak yaptığı retikülosit ölçümlerinin bilimsel literatürde 'altın standart' olarak kabul edilen yöntemlerle benzer doğrulukta sonuçlar verdiği, bu sayede anemi değerlendirmesinde ve kemik iliği takibinde kullanışlılık sağladığı, veteriner kliniklerinde hızlı ve güvenilir tam kan sayımı sonuçları sağlayan bir analizör olarak değerlendirildiği, yapılan karşılaştırmalı çalışmalarda ise cihazın RBC, HCT, WBC ve PLT için "çok iyi ile mükemmel arasında" bir korelasyon gösterdiği (Goldmann, F., Bauer, N., Moritz, A. Evaluation of the ... ProCyte Dx Analyzer for Dogs and Cats Compared to the Siemens ADVIA 2120 and Manual Differential, Comparative Clinical Pathology, 2014, 23, 283-296); ProCyte Dx'in köpeklerde retikülosit değerlendirmesi için 'günümüzdeki en iyi klinik içi analizör' olarak nitelendirildiği, veteriner hekimler, teknisyenler ve hemşireler için zaman ve emek tasarrufu sağlayabileceği, elde edilen bulguların cihazın köpeklerde rutin hematoloji analizleri için oldukça uygun olduğunu gösterdiği, (Fujino, Y., Nakamura, Y., Matsumoto, H., Fukushima, K., Takahashi, M., Ohno, K., Tsujimoto, H. Development and Evaluation of a Novel In-Clinic Automated Hematology Analyzer, ProCyte Dx, for Canine Erythrocyte Indices, Leukogram, Platelet Counts and Reticulocyte Counts. Journal of Veterinary Medical Science, 2013 75(11), 1519-1524.); ProCyte Dx’in lazer akış sitometrisi ve floresan optik hücresel analiz kullanarak kırmızı kan hücreleri ve trombositler arasında daha doğru bir ayrım sağladığı, bu sistemin aynı zamanda hücre hacimlerini sayma ve ölçme konusunda mükemmel olan empedans teknolojisinden de faydalandığı, cihazın hücresel analiz sırasında tesadüfi eşleşme veya tekrar dolaşım problemlerinden kaçınmak için hücreleri algılama sistemlerine odaklanan özel bir laminar akış empedans sistemi kullandığı, bu teknolojinin retükilositlerin en hassas ve doğru ölçümünü sağladığı, böylece en doğru yorumlamayı garanti ettiği (DeNicola, D. B. Advances in Hematology Analyzers. Topics in Companion Animal Medicine, 2011, 26(2), 52-61.) vurgulanmıştır.
Aktarılan bilimsel makalelerde belirtilen hususlar ve davalı idarenin bu alandaki mesleki uzmanlığı da dikkate alındığında, piyasadaki herhangi bir cihaza kıyasla anılan cihazın, hizmet gereksinimlerini en üst düzeyde karşılayabileceği ve hizmet kalitesini artırabileceği anlaşıldığından, bahse konu cihazın hibe yoluyla envantere dahil edilmesinde hukuka aykırılık bulunmamaktadır.
Bu durumda, davalı idarenin envanterinde bulunan ... marka analiz cihazlarının kullanılabilmesi için temini zorunlu olan bu cihazlarda çalışacak kitlerin alımının yapılması gerektiği, idarece dosyaya sunulan 04/07/2024 ve 11/03/2025 tarihli belgeler birlikte değerlendirildiğinde anılan cihazlarda çalışacak kitlerin tek yetkili satıcısının ... olduğu, dolayısıyla 4734 sayılı Kanun'un 22. maddesi (a) bendinde belirtilen "ihtiyacın sadece gerçek veya tüzel tek kişi tarafından karşılanabileceğinin tespit edilmesi" halinin gerçekleştiği anlaşıldığından, bahse konu analiz cihazlarında kullanılacak kitlerin alımının doğrudan temin usulüyle yapılmasına ilişkin dava konusu işlemde hukuka aykırılık bulunmadığı sonucuna varılmıştır.
Öte yandan, davacı tarafından, "doğrudan temin için gerekli şartların sağlanmadığı, aynı veya benzer malların başka isteklilerden de temin edilebileceği" iddia edilmiş ve emsal olarak Dairemizin 21/03/2014 tarih ve E:2013/1930, K:2014/1116 sayılı, 28/09/2016 tarih ve E:2016/2905, K:2016/3062 sayılı, 04/07/2023 tarih ve E:2022/2392, K:2023/3368 sayılı kararları gösterilmişse de, anılan kararlara konu alımlarda "hizmetin başka şirketlerce de karşılanabileceği"nin ortaya konulduğu ancak işbu uyuşmazlıkta idarenin mülkiyetinde olan ... marka analiz cihazlarının kullanımının sağlanması amacıyla kit alımı yapıldığı, bu cihazda çalışacak kitlerin tek yetkili satıcısının ise ... olduğu hususu dosyaya sunulan belgelerle sabit olduğundan, anılan Dairemiz kararlarının işbu uyuşmazlığa emsal olarak kabul edilmesine imkan bulunmamaktadır. .
Bu itibarla, dava konusu işlemde hukuka aykırılık, dava konusu işlemin iptali yönündeki İdare Mahkemesi kararında ise hukuki isabet bulunmamaktadır.
KARAR SONUCU :
Açıklanan nedenlerle;
1. Davalının temyiz isteminin kabulüne;
2. 2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu'nun 49. maddesi uyarınca ... İdare Mahkemesinin ... tarih ve E:..., K:... sayılı kararının BOZULMASINA,
3. DAVANIN REDDİNE,
4. Ayrıntısı aşağıda gösterilen ...-TL ilk derece yargılama giderinin davacı üzerinde bırakılmasına,
5. Kullanılmayan ... TL ilk derece aşamasındaki yürütmeyi durdurma harcının istemi halinde davacıya iadesine,
6. Davalı idarece yapılan ...-TL temyiz yargılama gideri ile Avukatlık Asgari Ücret Tarifesi uyarınca ...-TL vekalet ücretinin davacıdan alınarak davalı idareye verilmesine;
7. Davalı idare harçtan muaf olduğundan, 492 sayılı Harçlar Kanunu'nun 13/j maddesi uyarınca temyiz aşamasında tahsil edilmeyen toplam ...-TL temyiz harcının davacıdan tahsil edilerek Hazine'ye irat kaydedilmesine, gereği için Mahkemece ilgili vergi dairesine müzekkere yazılmasına,
8. Posta giderleri avansından artan tutarın davalı idareye iadesine,
9. Dosyanın anılan Mahkemeye gönderilmesine,
10. 2577 sayılı Kanun'un 20/A maddesinin ikinci fıkrasının (i) bendi uyarınca kesin olarak (karar düzeltme yolu kapalı olmak üzere), 28/05/2025 tarihinde oybirliğiyle karar verildi.
karar