T.C.
D A N I Ş T A Y
DÖRDÜNCÜ DAİRE
Esas No : 2023/10801
Karar No : 2025/2720
TEMYİZ EDEN (DAVALI) : ... Genel Müdürlüğü
VEKİLİ : Av. ...
KARŞI TARAF (DAVACI) : ...
VEKİLİ : Av. ...
İSTEMİN KONUSU : ... Bölge İdare Mahkemesi ... İdare Dava Dairesinin ... tarih ve E:..., K:... sayılı kararının iptale ilişkin kısmının temyizen incelenerek bozulması istenilmektedir.
YARGILAMA SÜRECİ :
Dava konusu istem: Sivas 3. Kısım Arazi Toplulaştırma ve Tarla İçi Geliştirme Hizmetleri Projesi kapsamında,Sivas ili, Merkez ilçesi, ... Köyünde yer alan, davacıya ait ..., ..., ..., ..., ..., ..., ..., ..., ..., ..., ..., ..., ..., ..., ..., ... ve ... parsel sayılı taşınmazların bulunduğu alanda yapılan arazi toplulaştırmasının anılan parsellere ilişkin kısmının iptali istenilmektedir.
İlk Derece Mahkemesi kararının özeti: ... İdare Mahkemesince verilen ... tarih ve E:..., K:... sayılı kararda; dava konusu arazi toplulaştırma işlemine konu ... ve ... sayılı parsellerin birleştirilerek tek bir parselden tahsisi yapılabilecek nitelikte taşınmazlar olduğu, taştan ve kayalardan ari olan ... numaralı kadastro parseli yerine tahsis edilen parselin, herhangi bir tarla içi geliştirme faaliyeti yürütülerek taşlardan ve kayalardan temizlenmediği, bu yönüyle ... sayılı parsel yönünden yapılan tahsisin eşdeğer özellikli bir alandan yapılmadığı anlaşıldığından, anılan parseller yönünden yapılan arazi toplulaştırması işleminin; toplulaştırmanın ilke ve kurallarına uygun olmadığı, ..., ..., ... ve ... sayılı parseller, uygulama öncesinde davacı tarafından bir bütün olarak kullanılmakta iken, uygulama sonrasında, ... numaralı kadastro parselinin bulunduğu yerden ayrıştırılarak, araya mülkiyeti davacıya ait olmayan ... ada, ... parselin girdiği, böylelikle uygulamayla davacıya tahsis edilen ... ada, ... ve ... numaralı parsellerin birbirinden ayrı ve bütünlüğünün olmadığı anlaşıldığından toplulaştırmanın ilke ve kurallarına uygun olmadığı, ... ve ... sayılı parsellerin, yan yana ve Kızılırmak nehrine cepheli parseller olduğu, dava konusu kadastro parsellerinin bir bölümünün uygulamayla bulunduğu yerde bulunan ... ada, ... numaralı parsele tahsis edildiği, geri kalan kısmının ise yakınında olmayan ... ada ... numaralı parselden tahsis edildiği, davacıya tamamının ... ada, ... numaralı parselden tahsis yapılamama sebebinin, proje ile parselin ortasından geçen su kanalı olduğu, bu zorunluluk nedeniyle geri kalan hisselerinin ... ada, ... parselden tahsis edildiği anlaşıldığından, anılan parseller yönünden yapılan arazi toplulaştırması işleminin, toplulaştırmanın ilke ve kurallarına uygun olduğu, ..., ..., ..., ..., ..., ..., ..., ... ve ... sayılı kadastro parsellerinin, arazi toplulaştırma projesi kapsamında ... ada, ... parsel, ... ada, ... parsel, ... ada, ... parsel, ... ada, ... parsel ve ... ada, ... parsele tahsis edildiği, dava konusu ... numaralı kadastro parselinin uygulamayla bir bölümünün isabet ettiği ... ada, ... numaralı parsele tahsis edildiği, dava konusu ... numaralı kadastro parselinin geriye kalanı kısmının ise isabet etmediği fakat davacının başka parsellerinin bulunduğu dava konusu edilmeyen 18.800,00 m2 olan ... numaralı parsele isabet eden ... ada, ... numaralı parselden tahsis edildiği, eski ve yeni durumdaki parsellerin toprak indeksi değerlerinin aynı olduğu anlaşıldığından, anılan parseller yönünden yapılan arazi toplulaştırması işleminin, toplulaştırmanın ilke ve kurallarına uygun olduğu sonucuna varımıştır. Belirtilen gerekçelerle dava konusu arazi toplulaştırması işleminin; Sivas ili, Merkez ilçesi, ... köyü, ..., ..., ..., ..., ... ve ... parsel sayılı taşınmazlar yönünden iptaline, ..., ..., ..., ..., ..., ..., ..., ..., ..., ... ve ... parsel sayılı taşınmazlar yönünden ise davanın reddine karar verilmiştir.
Bölge İdare Mahkemesi kararının özeti: İdare Dava Dairesince; istinaf başvurusuna konu İdare Mahkemesi kararının usul ve hukuka uygun olduğu ve davalı tarafından ileri sürülen iddiaların söz konusu kararın kaldırılmasını sağlayacak nitelikte görülmediği belirtilerek 2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu'nun 45. maddesinin 3. fıkrası uyarınca istinaf başvurusunun reddine karar verilmiştir.
TEMYİZ EDENİN İDDİALARI : Davalı idare tarafından toplulaştırma işlemlerinin parseller yola cephe ve tarımsal vasfa en uygun olacak şekilde planlandığı ileri sürülmektedir.
KARŞI TARAFIN SAVUNMASI : Temyiz isteminin reddi gerektiği savunulmuştur.
TETKİK HÂKİMİ : ...
DÜŞÜNCESİ : Temyiz isteminin kabulü gerektiği düşünülmektedir.
TÜRK MİLLETİ ADINA
Karar veren Danıştay Dördüncü Dairesince, Tetkik Hâkiminin açıklamaları dinlendikten ve dosyadaki belgeler incelendikten sonra gereği görüşüldü:
İNCELEME VE GEREKÇE :
3083 sayılı Sulama Alanlarında Arazi Düzenlenmesine Dair Tarım Reformu Kanunu'nun 1. maddesinde kanunun amacı, toprağın verimli şekilde işletilmesini, işletilmesinin korunmasını, birim alandan azami ekonomik verimin alınmasını, tarım üretiminin sürekli olarak artırılmasını, değerlendirilmesini ve buralarda istihdam imkanlarının artırılması, yeterli toprağı bulunmayan ve topraksız çiftçilerin zirai aile işletmeleri kurabilmeleri için Devletin mülkiyetinde bulunan topraklarla topraklandırılmaları, desteklenmeleri, eğitilmeleri, ekonomik üretime imkan vermeyecek şekilde parçalanan tarım topraklarının gerektiğinde ve imkanlar ölçüsünde genişletilmesi suretiyle de toplulaştırılmasını, tarım arazisinin ailenin geçimini sağlamaya ve aile iş gücünü değerlendirmeye yeterli olmayacak derecede parçalanmasını ve küçülmesini önlemeyi, yeni yerleşme yerleri kurmayı, mevcut yerleşme yerlerine eklemeler yapmayı, zorunluluk halinde tarım arazisinin diğer amaçlara tahsisini düzenlemeyi, dağıtılmayan tarım arazisinin değerlendirilme şeklini belirlemeyi, Cumhurbaşkanınca gerekli görülen diğer bölgelerde gayrimenkullerin Milli Güvenlik nedeniyle mülkiyet ve tasarruf şekillerinde ve yerleşim yerlerinde düzenlemeler yapmayı, sağlamak olarak tanımlanmıştır. Arazi Toplulaştırması Ve Tarla İçi Geliştirme Hizmetleri Uygulama Yönetmeliği'nin "Parsellerin yeniden düzenlenmesi" başlıklı 16. maddesinde; proje alanının yeniden düzenlenmesinde; maliklerin istekleri de dikkate alınarak parsel değer sayılarından azami yüzde on ortak tesislere katılım payı düşüldükten sonra kalan miktarın toplamına eşit değerdeki alan, mümkünse tek parsel olarak tercih sırasına göre verilmeye çalışılacağı, uygulamaya tabi parseller üzerinde zemine bağlı hakların varlığı halinde söz konusu parsellerin, hak lehtarlarının görüşü doğrultusunda parselasyon işlemine tabi tutulacağı, sabit tesisler ile çevre ve doğaya görünüm güzelliği veren arazi, yapı ve tesislerin mümkün olduğunca eski maliklerine verilecek şekilde parselasyon planlaması yapılacağı, ancak mal sahibinin birden fazla bu özellikte sabit tesisi var ise malikin bunlardan birinin etrafındaki toplulaştırma isteğinin dikkate alınacağı, proje alanında birden fazla yerleşim birimleri arasındaki sınır düzeltmelerinin, parsel değer sayısı dikkate alınarak ilgili mevzuat hükümlerine göre yapılacağı, dikili tarım arazileri ile örtü altı tarımı yapılan arazilerin gerektiğinde kendi içinde toplulaştırmaya konu olacağı, bu yerlerde Tarım ve Orman Bakanlığı tarafından 3/7/2005 tarihli ve 5403 sayılı Toprak Koruma ve Arazi Kullanımı Kanunu kapsamında belirlenen parsel büyüklüklerinin esas alınacağı, uygulamaya tabi parsellerde kamu kuruluşlarınca tesis edilmiş olan irtifak haklarının varlığı halinde; derecelendirme ile denklik sağlanarak ve mülkiyet-zemin uyumu korunarak parselasyon işlemi yapılacağı, kamu kuruluşlarınca tesis edilmiş olan irtifak hakları, yeni parsellere maliklerin muvafakati alınmadan ve herhangi bir bedel ödenmeden aktarılacağı, proje sahasındaki sabit tesislerin tescile tabi olsun ya da olmasın tüm dokümanları ilgili kişi ve kuruluşlardan temin edilerek bunlardan yerleri değiştirilemeyecek olanların mevcut durumlarının korunabileceği, mevcut hali ile korunamayan, ancak korunması gereken sabit tesis içeren parsellerde kesinti miktarı kadar alan, öncelikle malikin diğer parsellerinden, bu yolla karşılanamaması halinde hazine arazisinin buraya taşınması ile hisseli hale getirilerek karşılanabileceği, buna rağmen karşılanamayan sabit tesisler için ödeme yapılabileceği, hazine taşınmazı ile karşılanacak alan, arazi toplulaştırması kriterlerine göre bağımsız bir parsel olma niteliğini kazanabilecek durumda ise müstakil parsel olarak, aksi takdirde sabit tesis parseli ile hisselendirilebileceği, davalı parsellerin, dava konuları incelenerek, tarafların rızası ve istekleri doğrultusunda toplulaştırmaya konu edilebileceği düzenlenmektedir. Öte yandan Sulama Alanlarında Arazi Düzenlenmesine Dair Tarım Reformu Kanunu Uygulama Yönetmeliğine dayanılarak çıkarılan, dava konusu toplulaştırma işleminin tesis edildiği tarihte yürürlükte olan Arazi Toplulaştırma Teknik Talimatı'nın "Yeni Parsel Planlarının Hazırlanması" başlıklı 19. maddesinde, her parselin yol ve sudan faydalanacak şekilde planlanacağı düzenlenmiştir.
Arazi toplulaştırma işlemine konu Sivas ili, Merkez ilçesi, ... köyü, ... ve ... sayılı parseller yönünden verilen iptal kararının incelenmesinden, ... parsele karşılık ... ada ... parselin, ... parsele karşılık ... ada ... parselin tahsis edildiği, temyize konu mahkeme kararında, bu parsellerin birleştirilerek tek bir parselden tahsisi yapılabilecek nitelikte taşınmazlar olması ve taştan, kayalardan ari olan ... numaralı kadastro parseli yerine tahsis edilen parselin taşlardan ve kayalardan temizlenmediği gerekçesiyle dava konusu işlemin iptaline karar verildiği anlaşılmaktadır.
Dosyaya sunulan 24/11/2021 tarihli bilirkişi raporunda; ... ve ... sayılı parsellere karşılık tahsis edilen ... ada ... ve ... parselin toprak endeksleri ve eşdeğerlikleri yönünden bir eleştiri bulunmamaktadır. ... ve ... nolu kadastro parselleri yola cepheleri olmayan parsellerdir. Toplulaştırma çalışmaları ile tüm parsellerin yola cepheli hale getirilmesi zorunludur. Dava konusu işlemde de, dava konusu parseller büyük oranda eski yerlerinde korunarak, yola cephe alabilmesi adına parsel şekli değiştirilmiş, tarla içerisindeki taşların davalı idare tarafından tarla içi geliştirme hizmetleri kapsamında temizleneceği belirtilmiştir. Dolayısıyla ... ve ... nolu parseller teknik zorunluluk gereği mümkün olduğunca eski yerinde korunarak planlanmıştır. Bu parsellerin birleştirilerek tek bir parselden tahsisi yapılabileceği yorumunun ise, kendi başına işlemin iptalini gerektirmediği, davacının önceki durumda da iki ayrı parselinin bulunduğu, iki parseli arasında üçüncü kişiye ait bir parsel bulunmakta ise de, dava dışı parsel malikinin kendi parselinin yerinde korunmasının esas olduğu dikkate alındığında, dava konusu işlemde hukuka aykırılık, İdare Mahkemesi kararının, bu parsellere ilişkin iptale dair kısmına yönelik istinaf isteminin reddine dair temyize konu Bölge İdare Mahkemesi kararında hukuki isabet bulunmamaktadır.
Temyize konu kararın ..., ..., ... ve ... sayılı parseller yönünden incelenmesinden, bu parseller uygulama öncesinde davacı tarafından bir bütün olarak kullanılmakta iken, uygulama sonrasında, ... numaralı kadastro parselinin bulunduğu yerden ayrıştırıldığı, uygulamayla mülkiyeti davacıya ait olmayan ... ada, ... parselin araya girdiği, böylelikle uygulamayla davacıya tahsis edilen ... ada, ... ve ... numaralı parsellerin birbirinden ayrı ve bütünlüğünün olmadığı gerekçesiyle dava konusu işlemin iptaline karar verildiği anlaşılmaktadır.
Bilirkişi raporunda; ..., ..., ... ve ... sayılı parsellere karşılık tahsis edilen ... ada ... ve ... parselin toprak endeksleri ve eşdeğerlikleri yönünden bir eleştiri bulunmamaktadır. ... ada ... parselin tamamen ... parselle çakışık olduğu, ... ada ... parselin ise ... parselle neredeyse tamamen çakışık, ... ve ... parsellerle de büyük oranda çakışık olduğu, dava konusu dört kadastro parselin uç uca bağlı olmakla beraber, tarım arazisi olarak şeklinin tamamen bozuk olması nedeniyle, bu parsellerin bütün halinde tek bir parsel olarak yeri değiştirilmeden planlanmasının imkansız olduğu, araya girdiği belirtilen ... ada ... parselin büyük oranda dava dışı üçüncü bir şahsa ait olan ... parselle büyük oranda çakıştığı ve bu parselin yola cephesi olmadığı için kaydırıldığı, davacıların ve ... ada içerisindeki diğer arazi maliklerinin mümkün olduğunca yerlerinde korunarak ve yola cephe sağlanarak planlandığı, toplulaştırmada, parsellerin yola cephe olacak şekilde, sulama imkanlarından en iyi şekilde yararlanması sağlanarak mümkün olduğunca düzgün şekillerde ve parçalı arazilerin toplanması amaçlandığından ..., ..., ... ve ... nolu parseller yönünden de toplulaştırma işleminin anılan mevzuata, toplulaştırma ilke ve esaslarına uygun olduğu sonucuna varılmış olup, İdare Mahkemesi kararının iptale ilişkin kısmına yönelik istinaf isteminin reddine dair temyize konu Bölge İdare Mahkemesi İdare Dava Dairesi kararında hukuki isabet bulunmamaktadır.
KARAR SONUCU :
Açıklanan nedenlerle;
1. Temyiz isteminin kabulüne,
2. Temyize konu ... Bölge İdare Mahkemesi ... İdare Dava Dairesinin ... tarih ve E:..., K:... sayılı kararının iptale ilişkin kısmının BOZULMASINA,
3. Yeniden bir karar verilmek üzere dosyanın İdare Dava Dairesine gönderilmesine, 28/04/2025 tarihinde oybirliğiyle kesin olarak karar verildi.