T.C.
D A N I Ş T A Y
DÖRDÜNCÜ DAİRE
Esas No : 2023/11555
Karar No : 2025/4267
TEMYİZ EDEN (DAVACI) : 1- ...
2- ...
3- ...
4- ...
VEKİLİ : Av. ...
KARŞI TARAF (DAVALI) : ... Bakanlığı
VEKİLİ : Av. ...
İSTEMİN KONUSU : ... Bölge İdare Mahkemesi ... İdare Dava Dairesinin ... tarih ve E:..., K:... sayılı kararının temyizen incelenerek bozulması istenilmektedir.
YARGILAMA SÜRECİ :
Dava konusu istem: Uşak İli, Merkez İlçesi, ... Mahallesi, ... ada, ... parsel sayılı taşınmazın "korunması gerekli taşınmaz kültür varlığı" olarak tescil edilmesine ilişkin Kütahya Kültür Varlıklarını Koruma Bölge Kurulunun ... tarih ve ... sayılı kararı ile bu karara yapılan itirazın reddine ilişkin Kültür Varlıklarını Koruma Yüksek Kurulunun ... tarih ve ... nolu toplantısında alınan ... sayılı kararının iptali istenilmiştir.
İlk Derece Mahkemesi kararının özeti: ... İdare Mahkemesince verilen ... tarih ve E:..., K:... sayılı kararda; Mahkemece konusu aynı olan E:... sayılı dosyada aldırılan bilirkişi raporunda; Kültür ve Tabiat Varlıklarını Koruma Yüksek Kurulu'nun ... tarih ve ... sayılı ilke kararı uyarınca, yine Yüksek Kurulun tescilli parsellerin koruma alanında kalan parsellerdeki uygulamalara ilişkin ... tarih ve ... sayılı İlke Kararına göre tescilli yapıların kentsel doku ve sokak silueti göz önünde bulundurularak tescilli yapı/vapılarla olan cephe, kütle, konum, gabari ilişkileri dikkate alındığında; Uşak ili, Merkez ilçesi, ... Mahallesi, ... ada, ... ve ... sayılı parsel sayılı taşınmazların bulunduğu alana ilişkin Kütahya Kültür Varlıklarını Koruma Bölge Kurulu'nun ... tarih ve ... sayılı kararının koruma ilkeleri ve mevzuatına uygun olduğu" yönünde görüş ve kanaat belirtildiği görülmüş, dava dosyasında yer alan tüm bilgi ve belgelerle bilirkişi raporu birlikte değerlendirilerek, davaya konu, Uşak ili, Merkez ilçesi, ... Mahallesi, ... ada, ... parselde kayıtlı taşınmazın, 2863 sayılı Kültür ve Tabiat VarlıklarınıKoruma Kanunu, Korunması Gerekli Taşınmaz Kültür Varlıklarının ve Sitlerin Tespit ve Tescili Hakkında Yönetmeliğin "Tespit ve tescil işlemlerinde değerlendirme kıstasları" ve koruma ilkelerine uygun şekilde "Korunması Gerekli Taşınmaz Kültür Varlığı" olarak tescil edilmesine ilişkin dava konusu kararlarda hukuka aykırılık bulunmadığı sonucuna varılmıştır. Belirtilen gerekçelerle davanın reddine karar verilmiştir.
Bölge İdare Mahkemesi kararının özeti: İdare Dava Dairesince; istinaf başvurusuna konu İdare Mahkemesi kararının usul ve hukuka uygun olduğu ve davacılar tarafından ileri sürülen iddiaların söz konusu kararın kaldırılmasını sağlayacak nitelikte görülmediği belirtilerek 2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu'nun 45. maddesinin 3. fıkrası uyarınca istinaf başvurusunun reddine karar verilmiştir.
TEMYİZ EDENİN İDDİALARI: Davacılar tarafından, dosyada keşif yapılmadığından tanıklarının da dinletilemediği, başka bir dosyaya sunulan bilirkişi raporunun temyize konu hükme esas alınmasının usule aykırı olduğu, anılan raporun idarenin uzmanlarınca hazırlanan raporların tekrarı niteliğinde olduğu, eksik inceleme sonucunda verilen temyize konu kararın bozulması gerektiği ileri sürülmektedir.
KARŞI TARAFIN SAVUNMASI : Cevap verilmemiştir.
TETKİK HÂKİMİ : ...
DÜŞÜNCESİ : Temyiz isteminin kabulü gerektiği düşünülmektedir.
TÜRK MİLLETİ ADINA
Karar veren Danıştay Dördüncü Dairesince, Tetkik Hâkiminin açıklamaları dinlendikten ve dosyadaki belgeler incelendikten sonra gereği görüşüldü:
İNCELEME VE GEREKÇE :
2863 sayılı Kültür ve Tabiat Varlıklarını Koruma Kanununun 3. maddesinde; "Korunma alanı; taşınmaz kültür ve tabiat varlıklarının muhafazaları veya tarihi çevre içinde korunmalarında etkinlik taşıyan korunması zorunlu olan alandır." şeklinde tanımlanmış, aynı Kanunun 6. maddesinde; "Korunması gerekli taşınmaz kültür ve tabiat varlıkları şunlardır: a) Korunması gerekli tabiat varlıkları ile 19. yüzyıl sonuna kadar yapılmış taşınmazlar, b) Belirlenen tarihten sonra yapılmış olup önem ve özellikleri bakımından Kültür ve Turizm Bakanlığınca korunmalarında gerek görülen taşınmazlar, c) Sit alanı içinde bulunan taşınmaz kültür varlıkları, d) Milli tarihimizdeki önemleri sebebiyle zaman kavramı ve tescil söz konusu olmaksızın Milli Mücadele ve Türkiye Cumhuriyetinin kuruluşunda büyük tarihi olaylara sahne olmuş binalar ve tesbit edilecek alanlar ile Mustafa Kemal ATATÜRK tarafından kullanılmış evler. ..." hükmüne yer verilmiş, 7. maddesinde ise, Korunması gerekli taşınmaz kültür ve tabiat varlıklarının ve doğal sit alanlarının tespiti, Kültür ve Turizm Bakanlığının koordinatörlüğünde ilgili ve faaliyetleri etkilenen kurum ve kuruluşların görüşü alınarak yapılacağı, yapılacak tespitlerde, kültür ve tabiat varlıklarının tarih, sanat, bölge ve diğer özelliklerinin dikkate alınacağı, Devletin imkanları göz önünde tutularak, örnek durumda olan ve ait olduğu devrin özelliklerini yansıtan yeteri kadar eserin korunması gerekli kültür varlığı olarak belirleneceği, korunması gerekli taşınmaz kültür ve tabiat varlıkları ile ilgili yapılan tespitlerin koruma bölge kurulu kararı ile tescil olunacağı, tespit ve tescil ile ilgili usullerin, esasların ve kıstasların yönetmelikte belirtileceği hükme bağlanmıştır.
13.03.2012 tarih ve 28232 sayılı Resmi Gazete'de yayımlanarak yürürlüğe giren Korunması Gerekli Taşınmaz Kültür Varlıklarının ve Sitlerin Tespit ve Tescili Hakkında Yönetmeliğin "Tespit ve tescil işlemlerinde değerlendirme kıstasları" başlıklı 4. maddesinde, ...a) On dokuzuncu yüzyıl sonuna kadar yapılmış taşınmazlardan olması, b) Ondokuzuncu yüzyıl sonrasında yapılmış olmasına rağmen önem ve özellikleri bakımından korunmalarına gerek görülmesi veya bu yapıların ait oldukları dönemin kendine özgü niteliklerini anlatan belge niteliğinde olması ya da var olan bir geleneğin hala sürdüğünün göstergesi olan ve bir bütünün parçası olarak çevreye katkıda bulunan taşınmazlardan olması, c) (Değişik:RG-9/1/2015-29231) Tek yapılar için; taşınmazın sanat, mimari, tarihi, estetik, mahalli, dekoratif, simgesel, belgesel, işlevsel, maddi, hatıra, izlenim, özgünlük, teklik, nadirlik, homojenlik, onarılabilirlik değerlerinin yanı sıra, yapısal durum, malzeme, yapım tekniği, biçim bakımından özellik göstermesi, kent ve çevre kimliğine, dokusuna katkıda bulunması, yöresel yaşam biçimini yansıtması,...hususları göz önünde bulundurulur." düzenlemesine yer verildiği anlaşılmaktadır.
Kültür ve Tabiat Varlıklarını Koruma Yüksek Kurulu’nun ... tarih ve ... sayılı ilke kararında; “Yapı Grupları: Yapılar, kendi başlarına bir tarihi ve estetik değer taşımaları ya da kentlerin tarihi kimliğini oluşturan kentsel sitler, sokaklar ve siluetlerin ögeleri olarak iki gruba ayrılmıştır: 1. Grup Yapılar: Toplumun maddi tarihini oluşturan kültür verileri içinde tarihsel, simgesel, anı ve estetik nitelikleriyle korunması zorunlu yapılardır. 2. Grup Yapılar: Kent ve çevre kimliğine katkıda bulunan kültür varlığı niteliğindeki yöresel yaşam biçimini yansıtan yapılardır." ifadesi yer almaktadır.
Dosyanın incelenmesinden; dava konusu Kütahya Kültür Varlıklarını Koruma Bölge Kurulunun ... tarih ve ... sayılı kararında, "davaya konu taşınmazın, koruma kurulunun ... tarih ve ... sayılı kararı gereği, 2863 sayılı yasanın 7. maddesi kapsamında korunması gerekli taşınmaz kültür varlığı olarak tescil ettirilmesine, koruma grubunun II. Grup yapı olarak belirlenmesine, koruma bölge kurulu müdürlüğü uzmanlarınca hazırlanan koruma alanı haritasının uygun olduğuna ve koruma alanı sınırları içerisinde yapılacak her türlü fiziki ve inşai müdahalede koruma bölge kurulundan izin alınması gerektiğine" karar verildiği, bu karara göre ... ada ... ve ... parsel ile ... ada ... parsel ve ... ada ... parselinde içinde bulunduğu alanın koruma alanı olarak belirlendiği, söz konusu karara karşı, ... ada, ... parsel sayılı taşınmazın maliki olan davacılar tarafından, ... tarih ve ... sayıda kayıtlı dilekçe ile itiraz edildiği, anılan itirazın değerlendirilmesine ilişkin Kültür Varlıkları Koruma Yüksek Kurulunun ... tarih ve ... nolu toplantısında, 1634 sayılı kararla itirazın reddine karar verildiği, bunun üzerine bakılmakta olan davanın açıldığı anlaşılmaktadır.
Uyuşmazlıkta; koruma alanı sınırları içerisinde bulunan taşınmazlardan ... ada, ... parsel ile ... ada, ... parselin komşu parseller olduğu ancak farklı sokaklardan cephe aldığı, parsel üzerinde bulunan yapılar arasında geniş bir bahçenin bulunduğu, söz konusu parsellerde bulunan yapılara ilişkin fotoğrafların incelenmesinden ise; yapıların sanat, mimari, tarihi, estetik, yapısal durum, malzeme, yapım tekniği, kent dokusuna katkıda bulunması, yöresel yaşam biçimini yansıtması gibi hususlar yönünden farklılık arz ettiğinin görüldüğü, dava konusu işlemde belirtilen taşınmazın, 2863 sayılı Kanunun 6. maddesi ve Yönetmeliğin 4. maddesinde taşınmazın kültür varlığı olarak tescil ve tespitine ilişkin hususlar yönünden yeterli düzeyde incelenmediği ve yapılan değerlendirmelerin soyut ve yüzeysel olduğu, söz konusu yapının hangi özellikleri itibarıyla kültür varlığı olarak tescilinin uygun olup olmadığının somut ve açık bir biçimde ortaya konulamadığı anlaşılmaktadır.
Bu durumda, İdare Mahkemesince; ... ada, ... parsel sayılı taşınmaz maliklerince açılan davada (E. ...) mahallinde yaptırılan keşif ve bilirkişi incelemesi sonucunda düzenlenen raporda belirtilen hususların, uyuşmazlığa konu ... ada ... parsel sayılı taşınmazda bulunan yapı için de geçerli olduğunun kabulüne hukuken olanak bulunmamaktadır. Bu nedenle, yukarıda yer verilen hususlar ile temyiz dilekçesindeki iddialar da dikkate alınarak, dava konusu yapının korunması gerekli kültür varlığı olup olmadığının belirlenebilmesi amacıyla mimar, sanat tarihçisi ve inşaat mühendisi bilirkişiler ile gerekirse başka dallarda da uzmanlar seçilerek oluşturulacak bilirkişi heyetiyle davacıların maliki olduğu 431 ada, 19 parsel sayılı taşınmazdaki yapının mahallinde keşif ve bilirkişi incelemesi yaptırılarak hazırlanacak raporun incelenip değerlendirilmesi suretiyle işin esası hakkında yeniden bir karar verilmesi gerekmektedir.
Bu itibarla, davanın reddi yönündeki İdare Mahkemesi kararına ilişkin istinaf isteminin reddine dair temyize konu Bölge İdare Mahkemesi kararında hukuki isabet bulunmamaktadır.
KARAR SONUCU :
Açıklanan nedenlerle;
1. Temyiz isteminin kabulüne,
2. Temyize konu ... Bölge İdare Mahkemesi ... İdare Dava Dairesinin ... tarih ve E:..., K:... sayılı kararının Başkan ... ve Üye ...'in karşı oyları ve oyçokluğuyla BOZULMASINA,
3. Yeniden bir karar verilmek üzere dosyanın İdare Dava Dairesine gönderilmesine, 07/07/2025 tarihinde kesin olarak karar verildi.
(X) KARŞI OY :
Bölge idare mahkemelerinin nihai kararlarının temyizen bozulması, 2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu'nun 49. maddesinde yer alan sebeplerden birinin varlığı hâlinde mümkündür.
Temyizen incelenen karar usul ve hukuka uygun olup, dilekçelerde ileri sürülen temyiz nedenleri kararın bozulmasını gerektirecek nitelikte görülmediğinden temyize konu Bölge İdare Mahkemesi kararının onanması gerektiği görüşüyle çoğunluk kararına katılmıyoruz.