T.C.
D A N I Ş T A Y
DÖRDÜNCÜ DAİRE
Esas No : 2023/11631
Karar No : 2025/597
TEMYİZ EDEN (DAVACI) : ... Anonim Şirketi
VEKİLİ : Av. ...
KARŞI TARAF (DAVALI) : ... Bakanlığı
VEKİLİ : Av. ...
İSTEMİN KONUSU : ... Bölge İdare Mahkemesi ... İdare Dava Dairesinin ... tarih ve E:..., K:... sayılı kararının temyizen incelenerek bozulması istenilmektedir.
YARGILAMA SÜRECİ :
Dava konusu istem: İstanbul İli, Eyüpsultan İlçesi, ... Merkez Mahallesi, ... ada, ... parselde bulunan taşınmaz üzerinde "ÇED Gerekli Değildir" belgesi alınmadan faaliyete başlanılmak suretiyle, 2872 sayılı Çevre Kanununun 10. maddesinin ihlal edildiğinden bahisle, aynı Kanunun 20. maddesinin (e) fıkrası uyarınca 5.000.000,00-TL (proje bedeli üzerinden %2 oranında) idari para cezası verilmesine ilişkin İstanbul Valiliği, Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği İl Müdürlüğünün … tarih ve … sayılı işlemi ile bildirilen … tarihli ve … sayılı işleminin iptali istenilmiştir.
İlk Derece Mahkemesi kararının özeti: ... İdare Mahkemesince verilen ... tarih ve E:..., K:... sayılı kararda; davacı şirketin, çevresel etki değerlendirmesi süreci işletilmeksizin inşai faaliyete başladığının anlaşıldığı, söz konusu eylem nedeniyle 2872 sayılı Çevre Kanunu'nun 10. maddesini ihlal ettiğinden bahisle, aynı Kanun'un 20/1-(e) maddesi hükmü uyarınca proje bedelinin yüzde ikisi oranında idari para cezası verilmesine ilişkin dava konusu işlemde hukuka aykırılık görülmediği, öte yandan, her ne kadar davalı idarece yapılan denetim sonrası davacıya yapılan ihtar üzerine hazırlanan proje için yapılan değerlendirme neticesinde İstanbul Valiliği Çevre ve Şehircilik İl Müdürlüğü tarafından 19/08/2020 tarihinde "çevresel etki değerlendirmesi gerekli değildir" belgesinin düzenlendiği görülmüş ise de, söz konusu belgenin sonradan düzenlenmiş olmasının davacının kusurlu eylemini ortadan kaldırmadığı sonucuna varıldığı gerekçeleriyle davanın reddine karar verilmiştir.
Bölge İdare Mahkemesi kararının özeti: Bölge İdare Mahkemesince; istinaf başvurusuna konu İdare Mahkemesi kararının usul ve hukuka uygun olduğu ve davacı tarafından ileri sürülen iddiaların söz konusu kararın kaldırılmasını sağlayacak nitelikte görülmediği belirtilerek 2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu'nun 45. maddesinin 3. fıkrası uyarınca istinaf başvurusunun reddine karar verilmiştir.
TEMYİZ EDENİN İDDİALARI : Bilirkişi ve keşif incelemesine ilişkin taleplerinin dikkate alınmadığı, hukuki dinlenilme hakkına aykırı şekilde karar verildiği, idari para cezası verilmesine sebebiyet verecek nitelikte inşaat faaliyetlerine başlanmadığı, tutanak ekindeki fotoğraflardan inşaata başlanmadığının görüldüğü, yıkım ve tahliye işlemlerinin yapı ruhsatına tabi ÇED süreci gerektiren inşaat faaliyeti olmadığı, inşaat öncesinde analiz yapmak adına, herhangi bir izne tabi olmayan, zemin etüdü çalışmaları yürütüldüğü, ÇED sürecine tabi projelerin Toplu Konut projeleri olduğu, projelerinin kamu dahli olmayan, özel nitelikli bir proje olduğu, yapı ruhsatına tabi, ÇED süreci gerektiren bir proje olmadığı, 17.09.2021 tarihli başvuru neticesinde ÇED Gerekli Değildir belgesi alındığı belirtilerek, temyize konu kararın bozulması gerektiği ileri sürülmektedir.
KARŞI TARAFIN SAVUNMASI : Temyiz isteminin reddi gerektiği savunulmuştur.
TETKİK HÂKİMİ : ...
DÜŞÜNCESİ : Temyiz isteminin reddi ile Mahkeme kararının onanması gerektiği düşünülmektedir.
TÜRK MİLLETİ ADINA
Karar veren Danıştay Dördüncü Dairesince, Tetkik Hâkiminin açıklamaları dinlendikten ve dosyadaki belgeler incelendikten sonra gereği görüşüldü:
İNCELEME VE GEREKÇE :
MADDİ OLAY:
İstanbul İli, Eyüpsultan İlçesi, ... Mahallesi, ... ada, ... parselde bulunan taşınmaz üzerinde "ÇED Gerekli Değildir" belgesi alınmadan faaliyete başlanılmak suretiyle, 2872 sayılı Çevre Kanununun 10. maddesinin ihlal edildiğinden bahisle, aynı Kanunun 20. maddesinin (e) fıkrası uyarınca 5.000.000,00-TL (proje bedeli üzerinden %2 oranında) idari para cezası verilmesine ilişkin İstanbul Valiliği, Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği İl Müdürlüğünün … tarih ve … sayılı işlemi ile bildirilen … tarihli ve … sayılı işleminin iptali istemiyle bakılmakta olan davanın açıldığı anlaşılmaktadır.
İLGİLİ MEVZUAT:
2872 sayılı Çevre Kanunu'nun 2. maddesinde; ''Çevresel etki değerlendirmesi: Gerçekleştirilmesi plânlanan projelerin çevreye olabilecek olumlu ve olumsuz etkilerinin belirlenmesinde, olumsuz yöndeki etkilerin önlenmesi ya da çevreye zarar vermeyecek ölçüde en aza indirilmesi için alınacak önlemlerin, seçilen yer ile teknoloji alternatiflerinin belirlenerek değerlendirilmesinde ve projelerin uygulanmasının izlenmesi ve kontrolünde sürdürülecek çalışmaları,'' olarak tanımlanmış, aynı Kanunun 10. maddesinde; ''Gerçekleştirmeyi plânladıkları faaliyetleri sonucu çevre sorunlarına yol açabilecek kurum, kuruluş ve işletmeler, Çevresel Etki Değerlendirmesi Raporu veya proje tanıtım dosyası hazırlamakla yükümlüdürler. Çevresel Etki Değerlendirmesi Olumlu Kararı veya Çevresel Etki Değerlendirmesi Gerekli Değildir Kararı alınmadıkça bu projelerle ilgili onay, izin, teşvik, yapı ve kullanım ruhsatı verilemez; proje için yatırıma başlanamaz ve ihale edilemez. (İptal üçüncü fıkra: Anayasa Mahkemesi’nin 15/1/2009 tarihli ve E.:2006/99, K.:2009/9 sayılı Kararı ile.) Çevresel Etki Değerlendirmesine tâbi projeler ve Stratejik Çevresel Değerlendirmeye tâbi plân ve programlar ve konuya ilişkin usûl ve esaslar Bakanlıkça çıkarılacak yönetmeliklerle belirlenir.'' denilmiş, yine 20. maddesinin (e) bendinde ''Çevresel Etki Değerlendirmesi süreci tamamlamadan inşaata başlayan ya da faaliyete geçenlere proje bedelinin yüzde ikisi oranında idarî para cezası verilir. Cezaya konu olan durumlarda yatırımcı faaliyet alanını eski hale getirmekle yükümlüdür. (...) hükmüne yer verilmiştir.
HUKUKİ DEĞERLENDİRME:
Dosya kapsamındaki bilgi ve belgeler ile davaya konu idari para cezasına dayanak alınan 08.10.2021 tarihli çevre denetim tutanağı incelendiğinde; alanda 365 konut, 1 adet ticari bağımsız bölüm ve 1 adet sosyal tesis binası yapılmasının planlandığı, alanda ağaç bulunduğu, alanda evsel, ambalaj vb. atıkların bulunduğu, söz konusu atıkların arazide gecekonduların kaldırılması sırasında oluştuğunun beyan edildiği, proje alanının sınırından dere geçtiği, altından ise metro projesi geçeceği, proje alanının belirli bölümlerinde çalışmaların yapılmış olduğu, D1 - A6 blokta zemin etüt çalışmalarındaki sondajın temel alt kotundan yapılması amacıyla hafriyat toprağının alındığının beyan edildiği ve yaklaşık 3 m zemin altına inildiği, proje alanından fotoğrafların alındığı, proje alanının kenarında satış ofisinin kurulmuş olduğu, 195 ada 10 parsel dışında kullanıldığının beyan edildiği, proje alanında su seviyesinin tespiti amacıyla kuyu açıldığı tespitlerinin yapıldığı, anılan tutanağın tesis yetkilisi tarafından imzalandığı anlaşılmaktadır.
Davada, her ne kadar Mahkeme tarafından, davacı şirketin, çevresel etki değerlendirmesi süreci işletilmeksizin inşai faaliyete başladığı, bu eylem nedeniyle 2872 sayılı Çevre Kanunu'nun 10. maddesini ihlal ettiğinden bahisle, aynı Kanun'un 20/e maddesi hükmü uyarınca proje bedelinin yüzde ikisi oranında idari para cezası verilmesine ilişkin dava konusu işlemde hukuka aykırılık görülmediği gerekçesi ile davanın reddine karar verilmiş ise de, 08.10.2021 tarihli çevre denetim tutanağı ve ekindeki fotoğraflar incelendiğinde; davacı şirket tarafından, davaya konu alanda yapılan çalışmaların, zemin etüdü amaçlı hafriyat toprağı alınmasından ibaret bir takım yüzeysel kazı çalışmaları olduğu, yapılan bu çalışmaların alanda yapılacak konut projesine ilişkin inşai nitelikte çalışmalar olarak kabul edilmesinin mümkün olmadığı, davacının alanda inşaat öncesinde analiz amaçlı zemin etüt çalışması yapıldığı yönündeki iddiaları da dikkate alındığında, tutanakta ve eki fotoğraflarda, toplu konut projesi kapsamındaki yapılar için temel kazısı yapılması, beton dökülmesi gibi inşai faaliyetlere başlandığını tartışmasız biçimde gösterir mahiyette, davacının söz konusu iddiasının aksini ortaya koyar nitelikte bir tespit bulunmadığı, ayrıca yapıldığı belirtilen satış ofisinin, proje kapsamında ve proje alanı sınırları içerisinde olduğuna dair net bir tespit bulunmadığı, dayanak alınan tespitlerin ve fotoğrafların, davaya konu idari para cezasına sebebiyet veren fiilin davacı şirket tarafından işlendiğini somut olarak ortaya koyar şekilde tespitler olarak kabulünün mümkün olmadığı sonucuna ulaşılmıştır.
Öte yandan, davaya konu işleme ilişkin idari süreç incelendiğinde; davacı tarafından ÇED sürecinin başlatılması için 17.09.2021 tarihinde İstanbul Valiliği Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği İl Müdürlüğü'ne başvurulduğu, sonrasında ÇED Şube Müdürlüğü ekipleri tarafından projenin gerçekleştirileceği alanda, 08.10.2021 tarihinde çevre denetim tutanağının düzenlendiği, yapılan tespitlere istinaden Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği İl Müdürlüğü tarafından 25.10.2021 tarihli dava konusu idari yaptırım kararının tesis edildiği, yine aynı gün (25.10.2021) projeye ilişkin ''ÇED Gerekli Değildir'' kararının verildiği anlaşılmakta olup, söz konusu sürecin sonucunda, davacıya idari para cezası uygulanmasının, özellikle aynı gün ÇED Gerekli Değildir kararının da verildiği dikkate alındığında, hakkaniyetli bir durum olarak kabulü de mümkün değildir.
Bu durumda, davaya konu işleme dayanak fiilin davacı şirket tarafından işlendiği hususunda yeterli, somut tespit yapılamamış olması sebebiyle, davaya konu işlemin iptali gerekirken, davanın reddi yolunda verilen temyize konu İdare Mahkemesi kararında hukuka uyarlık bulunmamaktadır.
KARAR SONUCU :
Açıklanan nedenlerle;
1. Temyiz isteminin kabulüne,
2. Temyize konu ... Bölge İdare Mahkemesi ... İdare Dava Dairesinin ... tarih ve E:..., K:... sayılı kararının BOZULMASINA,
3. Yeniden bir karar verilmek üzere dosyanın İdare Dava Dairesine gönderilmesine, 29/01/2025 tarihinde oyçokluğuyla kesin olarak karar verildi.
(X) KARŞI OY :
Temyize konu edilen Bölge İdare Mahkemesi İdari Dava Dairesi kararında, 2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanununun 49. maddesinde belirtilen bozma nedenleri bulunmadığından, temyiz isteminin reddi ile anılan kararın onanması gerektiği oyu ile çoğunluk kararına katılmıyorum.