T.C.
DANIŞTAY
DÖRDÜNCÜ DAİRE
Esas No : 2023/12038
Karar No : 2023/7538
TEMYİZ EDEN (DAVALI) : ... Belediye Başkanlığı (E-Tebligat)
VEKİLİ : Av....
KARŞI TARAF (DAVACI) : ... Çelik Turizm Anonim Şirketi
VEKİLİ : Av. ...
İSTEMİN KONUSU : ... Bölge İdare Mahkemesi .... İdare Dava Dairesinin ... tarih ve E:..., K... sayılı kararının temyizen incelenerek bozulması istenilmektedir.
YARGILAMA SÜRECİ :
Dava konusu istem: Bursa ili, Nilüfer ilçesinde evsel katı atık ücret tarifesinin belirlenmesine ilişkin Nilüfer Belediye Meclisinin ... tarih ve ... sayılı kararının büyük ölçekli işletmelere ilişkin kısmının (Bursa Büyükşehir Belediye Meclisinin ... tarihli, ... sayılı kararı ile onaylanmıştır.) iptali istenilmiştir.
İlk Derece Mahkemesi kararının özeti: .... İdare Mahkemesince verilen ... tarih ve E:..., K:... sayılı kararda; katı atık bertaraf tesisini kurması ve işletmesi gereken kurumun Bursa Büyükşehir Belediyesi olduğu dikkate alındığında, evsel katı atıkları toplama ve taşıma aşamalarının da dahil olduğu katı atıkların bertaraf sürecine ilişkin giderlerin de içinde yer aldığı bütün maliyet unsurlarına göre ücretin 2872 sayılı Kanun'un 11/11. maddesi ve 5216 sayılı Kanun'un 7/1-i maddesi gereğince Bursa Büyükşehir Belediye Meclisince tahsil edilmesi gerektiğinden; Nilüfer Belediye Meclisince kabul edilen katı atık tarifesinin BUSKİ faturaları üzerinden tahsiline ilişkin işlemde yetki yönünden hukuka uyarlık bulunmadığı sonucuna varılmıştır. Belirtilen gerekçelerle dava konusu işlemin iptaline karar verilmiştir.
Bölge İdare Mahkemesi kararının özeti: Bölge İdare Mahkemesince; dava konusu işlemin iptali yolundaki İdare Mahkemesi kararına karşı yapılan istinaf başvurunun reddine dair Bölge İdare Mahkemesi kararının, Danıştay Altıncı Dairesinin 17/05/2022 tarih ve E:2020/4307, K:2022/5749 sayılı kararı ile dava konusu Meclis kararının, Büyükşehir Belediye Meclisi tarafından onaylanıp onaylanmadığının araştırılması gerektiği gerekçesi ile bozulması üzerine, bozma kararına uyularak dava konusu işlemin Bursa Büyükşehir Belediye Meclisinin .... tarih ve ... sayılı kararı ile onaylandığı; buna karşın dava konusu ücret tarifesi belirlenirken, küçük, orta ve büyük ölçekli işletmeler şeklinde üç kategorinin dikkate alındığı, belirtilen üç kategoriden birisine dahil tüm işletmelerden aynı ücretin istenildiği, işletmelerin faaliyet türü, kapasitesi, çevreye bıraktığı atık miktarı, konteyner sayısı, atık toplama sıklığı gibi hususların dikkate alınmadığı, bu bağlamda, her işletmenin faaliyet konusu ve üretim kapasitesine göre üretilen atığın miktarının farklı olabilmesi, aynı kategoride yer alan ve fakat daha az atık üreten ilgililer açısından belirtilen durumun haksızlık oluşturabileceği, Tarife'nin tam maliyet esasına göre kirleten öder ilkesine uygun biçimde belirlenmesi gerektiği, bu nedenle, dava konusu işlemde hukuka uyarlık bulunmadığı sonucuna varılmıştır. Dava konusu işlemin iptali yolunda verilen İdare Mahkemesi kararına karşı yapılan istinaf başvurusunun yukarıda belirtilen gerekçeyle reddine karar verilmiştir.
TEMYİZ EDENİN İDDİALARI : Nilüfer Belediye Başkanlığınca tam maliyet esasına göre belirlenen katı atık bedellerinin, su faturası üzerinden Bursa Büyükşehir Belediye Başkanlığı tarafından tahsil edildiği, 5216 sayılı Kanun'a göre katı atıkların toplanması ve aktarma istasyonuna kadar taşınması yetkisinin İlçe Belediye Başkanlıklarında olduğu, davalı idarenin atık üreticilerinin hane halkı büyüklüğü, okullarda öğrenci ve işyerlerinde çalışan sayıları gibi özellikleri dikkate alınarak küçük, orta ve büyük ölçekli işletme şeklinde üç kategori üzerinden dava konusu Tarife'nin belirlendiği, dava konusu işlemin usul ve yasaya uygun olduğu ileri sürülmektedir.
KARŞI TARAFIN SAVUNMASI : Temyiz isteminin reddi gerektiği savunulmuştur.
TETKİK HÂKİMİ : ...
DÜŞÜNCESİ : Temyiz isteminin reddi ile usul ve yasaya uygun olan Bölge İdare Mahkemesi kararının onanması gerektiği düşünülmektedir.
TÜRK MİLLETİ ADINA
Karar veren Danıştay Dördüncü Dairesince, Tetkik Hâkiminin açıklamaları dinlendikten ve dosyadaki belgeler incelendikten sonra gereği görüşüldü:
İNCELEME VE GEREKÇE :
Bölge idare mahkemelerinin nihai kararlarının temyizen bozulması, 2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu'nun 49. maddesinde yer alan sebeplerden birinin varlığı hâlinde mümkündür.
Temyizen incelenen karar usul ve hukuka uygun olup, dilekçede ileri sürülen temyiz nedenleri kararın bozulmasını gerektirecek nitelikte görülmemiştir.
KARAR SONUCU :
Açıklanan nedenlerle;
1. Temyiz isteminin reddine,
2. Temyize konu ... Bölge İdare Mahkemesi .... İdare Dava Dairesinin ... tarih ve E:..., K:...sayılı kararının ONANMASINA,
3. Temyiz giderlerinin istemde bulunan üzerinde bırakılmasına,
4. 2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu'nun 50. maddesi uyarınca, kararın taraflara tebliğini ve bir örneğinin de İdare Dava Dairesine gönderilmesini teminen dosyanın İdare Mahkemesine gönderilmesine, 28/12/2023 tarihinde oyçokluğuyla kesin olarak karar verildi.
(X) KARŞI OY :
2872 sayılı Çevre Kanunu'nun 11. maddesinin 11. fıkrasında; büyükşehir belediyeleri ve belediyelerin evsel katı atık bertaraf tesislerini kurmak, kurdurmak, işletmek veya işlettirmekle yükümlü oldukları, bu hizmetten yararlanan ve/veya yararlanacakların, sorumlu yönetimlerin yapacağı yatırım, işletme, bakım, onarım ve ıslah harcamalarına katılmakla yükümlü oldukları, bu hizmetten yararlananlardan, belediye meclisince belirlenecek tarifeye göre katı atık toplama, taşıma ve bertaraf ücreti alınacağı ve bu fıkra uyarınca tahsil edilen ücretlerin katı atıkla ilgili hizmetler dışında kullanılamayacağı hükümlerine yer verilmiştir.
27.10.2010 tarih ve 27742 sayılı Resmi Gazetede yayımlanarak yürürlüğe giren Altyapı ve Evsel Katı Atık Bertaraf Tesisleri Tarifelerinin Belirlenmesinde Uyulacak Usul ve Esaslara İlişkin Yönetmelik'in "tanımlar" başlıklı 4. maddesinde; "(j) Tam maliyet esaslı tarife: atıksu ve evsel katı atık ile ilgili verilen tüm hizmetler karşılığında ortaya çıkan toplam sistem maliyetinin bu hizmetlerden yararlananlara yansıtılmasına yönelik yöntemi ve bu yöntemle hesaplanmış ücretler listesini... (l) Toplam sistem maliyeti: Yatırımın finansal maliyetini, sistemin işletilmesi ve bakımını, sabit varlıkların amortismanını, yönetim ve izleme giderlerini, vergileri, kamulaştırmayı ve sistemin finansal sürdürülebilirliğini sağlayacak özkaynak getirisini de içeren toplam değeri... ifade eder." hükmüne, 5. maddesinde; (1) Sürdürülebilir atıksu ve evsel katı atık hizmetlerinin yönetilmesi amacıyla tarifelerin belirlenmesinde; a) Toplam sistem maliyetlerinin tarifelere yansıtılması, b) Tarifelerin kirleten öder ilkesine göre belirlenmesi, c) Atıksu hizmetlerinden tahsil edilen ücretlerin, atıksu; evsel katı atık hizmetlerinden tahsil edilen ücretlerin de evsel katı atık ile ilgili hizmetler dışında kullanılmaması esastır." düzenlemesine, 13. maddesinde; "(1) Toplam sistem maliyeti, yatırımın finansal maliyeti, sistemin işletilmesi ve bakımı, sabit varlıkların amortisman maliyetleri, yönetim ve izleme giderleri, vergiler, kamulaştırma ve sistemin finansal sürdürülebilirliğini sağlayacak özkaynak getirisinden oluşan tam maliyeti içerir. Toplam sistem maliyeti, atıksu veya evsel katı atık sisteminin işletilmesi ve sürdürülebilirliği ile bağlantısı olmayan maliyetleri içermez..." hükmüne, 15. maddesinde; (1) Evsel katı atık idarelerinin toplam sistem maliyetinin hesaplanmasında esas alacağı temel bileşenler şunlardır: a) Toplama, b) Taşıma, c) Aktarma, ç) Geri kazanım (kompost, yakma gibi), d) Bertaraf (Düzenli depo sahasının kurulması, işletilmesi, kapatılması, kapatma sonrası bakım ve gözetim), e) Satış" düzenlemesine, 18. maddesinde ise; (1) Evsel katı atık hizmetleri için ücretlendirme yapılırken tam maliyet ve kirleten öder esasları kullanılır..." hükmüne, ücret belirlenirken, atık üreticisinin ürettiği atık miktarının; atık ağırlığı, konteyner sayısı, konteyner hacmi, konteyner doluluk oranı ve atık toplama sıklığı, atık toplama aracı sayısı, araç hacmi, araç doluluk oranı ve atık toplama sıklığı, atık üreticilerinin hane halkı büyüklüğü, hastanelerde yatak sayısı, okullarda öğrenci sayısı gibi belirli özelliklerine göre belirlenebilecek sabit atık üretim değerlerinden biri veya birkaçı kullanılarak tespit edilebileceği, 20. maddesinde ise atık miktarı belirleme yöntemine göre sabit ve değişken olmak üzere iki farklı tarife türü üzerinden ücretlendirilebileceği hükme bağlanmıştır.
Çevre ve Şehircilik Bakanlığı Çevre Yönetimi Genel Müdürlüğünce hazırlanan Evsel Katı Atık Tarifelerinin Belirlenmesine Yönelik Kılavuz'da evsel katı atık ücret tarifelerinin belirlenmesine yönelik detayları içeren ve tam maliyet esaslı tarifelerinin belirlenmesinde faydalanılabilecek usul ve esaslara, tarife hesaplama ilkeleri, hizmetin kapsamı, tam maliyet hesabı, maliyetleri hesaplama yöntemleri, tarifenin belirlenmesinde dikkate alınması gereken ilke ve yöntemlerine ilişkin açıklamalara yer verilmiştir.
Yukarıda yer verilen mevzuat hükümlerinin değerlendirilmesinden; anılan Yönetmelik ve Kılavuz'da belirlenen usul ve esaslara göre toplam sistem maliyetlerinin tarifelere yansıtılacağı, tam maliyet ve kirleten öder esaslarının kullanılarak belediye tarafından belirlenecek sabit veya değişken tarife esas alınarak evsel katı atık ücretinin belirlenebileceği, anılan Yönetmelik ve Kılavuzdaki usul ve esaslara göre evsel katı atık ücret tarifesinin belirleneceği, tarifeler belirlenirken yatırım, bakım, onarım, toplama, taşıma, geri kazanım ve bertaraf gibi işletme kalemlerinin dikkate alınacağı anlaşılmaktadır. Öte yandan, katı atık idaresince bu hizmetlerden yalnızca bir kısmının yerine getirilmesi halinde, yalnızca verilen hizmetlere ilişkin maliyetlerin tarifeye yansıtılabileceği açıktır. Başka bir ifadeyle, idare tarafından yukarıda sayılan evsel katı atıkla ilgili hizmetlerden bir kısmının sunulması halinde, sunulan hizmetlerle sınırlı olarak evsel katı atık ücretinin talep edilmesi mümkündür.
Dosyanın incelenmesinden; Bursa ilinde bulunan 17 İlçe Belediye Başkanlığının 2019 yılı katı atık toplama ve taşımaya ilişkin evsel katı atık ücret tarifelerine ilişin tekliflerinin, Bursa Büyükşehir Belediye Meclisinin ... tarihli, ... sayılı kararı ile anılan İlçe Belediye Başkanlıklarından geldiği şekliyle aynen kabul edilerek onaylandığı, görülmekte olan davanın ise, Bursa ili, Nilüfer ilçesinde evsel katı atık ücret tarifesinin belirlenmesine ilişkin Nilüfer Belediye Meclisinin ... tarih ve... sayılı kararının iptali istemiyle açıldığı anlaşılmaktadır. Bu bağlamda Nilüfer Belediye Meclisinin ... tarih ve... sayılı kararının, Bursa Büyükşehir Belediye Meclisinin ... tarihli, ... sayılı kararı ile onaylandığı hususu dikkate alındığında, dava konusu işlemde yetki unsuru yönünden hukuka aykırılık bulunmadığı sonucuna varılmıştır.
Uyuşmazlıkta; Bursa Büyükşehir Belediye Meclisinin ... tarihli, ... sayılı kararı ile Bursa ilinde bulunan 17 ilçe belediyesinde küçük ölçekli işyerlerinin aylık 14,00-TL ila 35,00-TL; orta ölçekli işyerlerinin aylık 15,00-TL ila 690,00-TL ve büyük ölçekli işletmelerin ise 15,00-TL ila 5.000,00-TL arasında evsel katı ücreti bedeli belirlendiği; anılan işlemin dava konusu edilen Nilüfer Belediye Başkanlığı açısından ise, büyük ölçekli işletmelerin aylık 3.950,00-TL olarak ücretlendirildiği görülmektedir.
Bu durumda; davalı idare tarafından evsel katı atıkla ilgili hizmetlerden bir kısmının sunulması durumunda sunulan hizmetlerle sınırlı olarak evsel katı atık ücreti belirlenebileceği, sağlanan evsel katı atık toplama ve taşıma hizmetleri dikkate alınarak "toplama ve taşıma hizmeti"nin tam maliyeti dikkate alınarak belirlenmesi gerektiği değerlendirilmekle birlikte; yukarıda yer verilen bilgilerde de görüleceği üzere, evsel katı atık toplama ve taşıma tarifelerine ilişkin ilçe belediye başkanlıklarınca sunulan ve Bursa Büyükşehir Belediye Meclisi tarafından aynen kabul edilen tarifeler arasında ciddi farklılıkların bulunduğu; dava konusu evsel katı atık ücreti tarifesinin büyük işletmelere ilişkin kısmının, anılan Yönetmelik ve Kılavuz'da yer alan kriterlere uygun olarak belirlenip belirlenmediği hususunun, bilirkişi incelemesi yaptırılmak suretiyle incelenmesi sonucunda, uyuşmazlığın esası hakkında bir karar verilmesi gerekirken, bu husus gözetilmeksizin dava konusu işlemin iptali yolunda verilen İdare Mahkemesi kararına karşı yapılan istinaf başvurusunun eksik incelemeye dayalı olarak Bölge İdare Mahkemesi İdare Dava Dairesi kararında belirtilen gerekçe ile reddedilmesine ilişkin temyize konu kararda hukuki isabet görülmediğinden; temyize konu kararın bozulması gerektiği görüşüyle aksi yöndeki çoğunluk kararına katılmıyorum.
(XX) KARŞI OY :
2872 sayılı Çevre Kanunu'nun 11. maddesinin 11. fıkrasında; Büyükşehir belediyeleri ve belediyelerin evsel katı atık bertaraf tesislerini kurmak, kurdurmak, işletmek veya işlettirmekle yükümlü oldukları, bu hizmetten yararlanan ve/veya yararlanacakların, sorumlu yönetimlerin yapacağı yatırım, işletme, bakım, onarım ve ıslah harcamalarına katılmakla yükümlü oldukları, bu hizmetten yararlananlardan, belediye meclisince belirlenecek tarifeye göre katı atık toplama, taşıma ve bertaraf ücreti alınacağı ve bu fıkra uyarınca tahsil edilen ücretlerin katı atıkla ilgili hizmetler dışında kullanılamayacağı hükümlerine yer verilmiştir.
10/07/2004 tarihli ve 5216 sayılı Büyükşehir Belediye Kanunu'nun "Büyükşehir, İlçe ve İlk Kademe Belediyelerinin Görev ve Sorumlulukları" başlıklı 7. maddesinin birinci fıkrasının (i) bendinde; büyükşehir katı atık yönetim plânını yapmak, yaptırmak; katı atıkların kaynakta toplanması ve aktarma istasyonuna kadar taşınması hariç katı atıkların ve hafriyatın yeniden değerlendirilmesi, depolanması ve bertaraf edilmesine ilişkin hizmetleri yerine getirmek, bu amaçla tesisler kurmak, kurdurmak, işletmek veya işlettirmek; sanayi ve tıbbî atıklara ilişkin hizmetleri yürütmek, bunun için gerekli tesisleri kurmak, kurdurmak, işletmek veya işlettirmek; deniz araçlarının atıklarını toplamak, toplatmak, arıtmak ve bununla ilgili gerekli düzenlemeleri yapmak Büyükşehir Belediyesi'nin görevleri arasında sayılmış, aynı maddenin üçüncü fıkrasının (a) bendinde; Kanunlarla münhasıran büyükşehir belediyesine verilen görevler ile birinci fıkrada sayılanlar dışında kalan görevleri yapmak ve yetkileri kullanmak, (b) bendinde; Büyükşehir katı atık yönetim plânına uygun olarak, katı atıkları toplamak ve aktarma istasyonuna taşımak ilçe ve ilk kademe belediyelerinin görev ve yetkileri arasında olduğu hükmüne yer verilmiştir.
27/10/2010 tarihli, 27742 sayılı Resmi Gazete'de yayımlanarak yürürlüğe giren Atıksu Altyapı ve Evsel Katı Atık Bertaraf Tesisleri Tarifelerinin Belirlenmesinde Uyulacak Usul ve Esaslara İlişkin Yönetmeliğin "Tanımlar" başlıklı 4. maddesinin (m) bendinde; "Ücret: ... tarihli ve ... sayılı Belediye Gelirleri Kanunu'nun mükerrer 44 üncü maddesi hükmü gereği çevre temizlik vergisi ile aynı Kanun'un 87 nci maddesi uyarınca kanalizasyon harcamalarına katılma payı ve 2560 sayılı Kanun'un 13 üncü maddesi uyarınca alınan kullanılmış suları uzaklaştırma bedelini de içerecek şekilde; atıksu ve evsel katı atık ile ilgili verilen tüm hizmetler karşılığında tam maliyet esaslı tarifeye göre belirlenen toplam sistem maliyetini karşılamak üzere evsel katı atık ve atıksu hizmetlerinden yararlananlar tarafından ödenmesi gereken parasal değeri," ifade edeceği, Yönetmeliğin "Evsel Katı Atık İdarelerinin Görev ve Yetkileri" başlıklı 8. maddesinde; Evsel Katı Atık İdareleri; a) Evsel katı atık hizmetini vermek veya verdirmekle, b) Evsel katı atık hizmetlerine ilişkin tarifeleri belirlemekle, c) Evsel katı atık ücretini toplamakla, yükümlü oldukları kurallarına yer verilmiş, son olarak Yönetmeliğin "Faturalandırma" başlıklı 22. maddesinde ise; atıksu ve evsel katı atık hizmetlerine ait ücretlendirme yapılan hizmetin karşılığı olarak müstakilen, düzenli aralıklarla su faturaları üzerinden faturalandırma yapılacağı kuralı getirilmiştir.
Yukarıda yer verilen Kanun hükümleri ve konu ile ilgili özel düzenlemeler getiren Yönetmelik hükümlerinin birlikte değerlendirilmesinden; katı atık bertaraf tesislerinin kurulması, işletilmesi ve buna bağlı olarak bu tesislere ilişkin tüm yükümlülüklerin yerine getirilmesi hususunda Büyükşehir Belediyelerinin yetkili ve görevli kabul edildiği, ilçe ve/veya ilk kademe belediyelerinin ise, bu süreçte sadece katı atıkları toplamak ve aktarma istasyonlarına taşımak ile yükümlü kılındıkları, 2872 sayılı Kanun'un 11. maddesinde ise; söz konusu bertaraf tesislerinin işletme, bakım ve onarım masraflarını karşılamak üzere, katı atık toplama, taşıma ve bertaraf ücretinin alınacağı ifade edilerek, katı atık bertaraf sürecinde oluşan maliyetlerin bir bütün olarak (toplama, taşıma ve bertaraf) değerlendirildiği ve bu süreçte oluşan giderlerin bu hizmetten yararlananlardan alınacak katılım ücreti ile karşılanacağının ifade edildiği, ilgili Yönetmelikte de aynı doğrultuda düzenlemeler yapıldığı, görevli ve yetkili olan Belediye tarafından kurulacak olan katı atık bertaraf tesisleri için, bu tesisin işletme maliyetlerine katılım ve katı atıkların toplanma ve taşınma maliyetlerine ilişkin objektif maliyet hesaplama kuralları getirildiği ve buna göre belirlenen ücretin ise su faturaları ile katı atık üreticisi olan ilgililere faturalandırılacağının belirtildiği, sonuç olarak anılan hizmetten yararlananlara yönelik olarak belirlenecek olan tarife uyarınca yapılacak olan ücretlendirme yetkisinin, bahsi geçen tesisleri kurma ve işletme sorumluluğu olan Belediyeye, diğer bir ifadeyle, Büyükşehir Belediyesi olan yerlerde anılan Büyükşehir Belediyesine ait olduğu görülmektedir.
Uyuşmazlıkta; Bursa ilinde bulunan 17 İlçe Belediye Başkanlığının 2019 yılı evsel katı atık ücret tarifelerine ilişin İlçe Belediye Meclis kararlarının, Bursa Büyükşehir Belediye Meclisinin ... tarihli, ... sayılı kararı ile İlçe Belediye Başkanlıklarından geldiği şekliyle aynen kabul edilerek onaylandığı; buna karşın yukarıda yer verilen mevzuat hükümleri uyarınca Büyükşehir Belediye Meclislerinin evsel katı atık ücret tarifesini, katı atıkların toplanması ve taşınmasının yanı sıra, bertarafının da dahil olduğu ve tüm giderlerin içinde yer aldığı şekilde "toplam maliyet" unsurlarına göre belirlemesi gerektiği; bu bağlamda Nilüfer Belediye Meclisinin... tarih ve ... sayılı kararı ile belirlenen evsel katı atık ücret tarifesinin, Bursa Büyükşehir Belediye Meclisinin ... tarihli, ... sayılı kararı ile onaylanmasının işlemi yetki unsuru yönünden hukuka uygun kılmayacağı sonucuna varılmıştır. Bu nedenle; dava konusu işlemde, yetki unsuru yönünden hukuka uyarlık bulunmadığı görüldüğünden; dava konusu işlemin iptali yolunda verilen İdare Mahkemesi kararına karşı yapılan istinaf başvurusunun doğrudan reddedilmesi gerekirken; söz konusu İdare Mahkemesi kararın Bölge İdare Mahkemesi kararında belirtilen gerekçe ile reddedilmesine ilişkin temyize konu kararda, sonucu itibarıyla isabetsizlik bulunmadığından, anılan kararın aynen onanmasına ilişkin Dairemiz çoğunluk kararına katılmıyorum.
Full & Egal Universal Law Academy