T.C.
D A N I Ş T A Y
DÖRDÜNCÜ DAİRE
Esas No : 2023/12341
Karar No : 2025/2691
TEMYİZ EDEN (DAVACI) : ...
VEKİLİ : Av. ...
KARŞI TARAF (DAVALI) : ... Genel Müdürlüğü
VEKİLİ : Av. ...
İSTEMİN KONUSU : ... Bölge İdare Mahkemesi ... İdare Dava Dairesinin ... tarih ve E:..., K:... sayılı kararının temyizen incelenerek bozulması istenilmektedir.
YARGILAMA SÜRECİ :
Dava konusu istem: Mardin ili, Derik ilçesi, ... Mahallesinde Mardin 30. Kısım Arazi Toplulaştırma ve Tarla İçi Geliştirme Hizmetleri Projesi kapsamında yapılan toplulaştırma işleminin ... parsel sayılı taşınmaza ilişkin kısmı ile bu işleme karşı yapılan itirazın reddine ilişkin Devlet Su İşleri Genel Müdürlüğü GAP 15. Bölge Müdürlüğünün ... tarih ve ... sayılı işleminin iptali istenilmiştir.
İlk Derece Mahkemesi kararının özeti: ... İdare Mahkemesince verilen ... tarih ve E:..., K:... sayılı kararda; dava dosyasında yer alan bilgi ve belgeler ile bilirkişi raporunun birlikte değerlendirilmesi neticesinde dava konusu toplulaştırma işleminin, 3083 sayılı Kanun’un amacına ve kamu yararına uygun olarak tesis edildiği anlaşılmış olup; bu nedenle uyuşmazlık konusu toplulaştırma işleminin dava konusu taşınmaza ilişkin kısmında ve bu kısma yönelik yapılan itirazın reddine ilişkin işlemde hukuka ve mevzuata aykırılık bulunmadığı sonucuna varılmıştır. Belirtilen gerekçelerle davanın reddine karar verilmiştir.
Bölge İdare Mahkemesi kararının özeti: İdare Dava Dairesince; istinaf başvurusuna konu İdare Mahkemesi kararının usul ve hukuka uygun olduğu ve davacı tarafından ileri sürülen iddiaların söz konusu kararın kaldırılmasını sağlayacak nitelikte görülmediği belirtilerek 2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu'nun 45. maddesinin 3. fıkrası uyarınca istinaf başvurusunun reddine karar verilmiştir.
TEMYİZ EDENİN İDDİALARI : Toplulaştırma projesinden önceki 540 kök parselinin dört ayrı parsele bölündüğü ve birbirinden şekilsiz, değişik geometrik şekillerde parselasyona gidildiği, ayrıca tarla içi yolun bahçe olarak kullandığı evinin ve ağaçlarının olduğu, sulama kuyusunun olduğu yerin tam ortasından geçirildiği, Anayasayla güvence altına alınan mülkiyet hakkının açık bir ihlali olan söz konusu toplulaştırma işleminin iptal edilmesi gerektiği ileri sürülmektedir.
KARŞI TARAFIN SAVUNMASI : Cevap verilmemiştir.
TETKİK HÂKİMİ : ...
DÜŞÜNCESİ : Temyiz isteminin kabulü gerektiği düşünülmektedir.
TÜRK MİLLETİ ADINA
Karar veren Danıştay Dördüncü Dairesince, Tetkik Hâkiminin açıklamaları dinlendikten ve dosyadaki belgeler incelendikten sonra gereği görüşüldü:
İNCELEME VE GEREKÇE :
3083 sayılı Sulama Alanlarında Arazi Düzenlenmesine Dair Tarım Reformu Kanunu'nun, işlem tarihinde yürürlükte olan haliyle 1. maddesinde, bu Kanunun amacının, sulama alanları ile Bakanlar Kurulunca gerekli görülen alanlarda; toprağın verimli şekilde işletilmesini, işletilmesinin korunmasını, birim alandan azami ekonomik verimin alınmasını, tarım üretiminin sürekli olarak artırılmasını, değerlendirilmesini ve buralarda istihdam imkanlarının artırılmasını, ekonomik üretime imkan vermeyecek şekilde parçalanan tarım topraklarının gerektiğinde ve imkanlar ölçüsünde genişletilmesi suretiyle de toplulaştırılmasını, tarım arazisinin ailenin geçimini sağlamaya ve aile iş gücünü değerlendirmeye yeterli olmayacak derecede parçalanmasının ve küçülmesinin önlenmesini ... sağlamak olduğu hüküm altına alınmıştır.
Sulama Alanlarında Arazi Düzenlenmesine Dair Tarım Reformu Kanunu Uygulama Yönetmeliğinin, işlem tarihinde yürürlükte olan "Toplulaştırma" başlıklı 20. maddesinde, toplulaştırmanın, uygulama alanında ekonomik üretime imkan vermeyecek şekilde parçalı ve hisseli arazinin birleştirilmesi ve bu amaçla kamulaştırma, az topraklı veya topraksız çiftçinin topraklandırılması, sahibine bırakılacak arazinin belirlenmesi, köy gelişme ve yeni köy yerleşme alanlarına yer ayrılması gibi arazi düzenlemesine dair diğer hususları kapsayacağı; "Talimat Hazırlanması" başlıklı 71. maddesinde, Genel Müdürlüğün bu Yönetmeliğin uygulamasını sağlamak, kolaylaştırmak, tamamlamak ya da açıklamak maksadıyla talimat çıkarmaya yetkili olduğu düzenlenmiştir.
Tarım Reformu Genel Müdürlüğü tarafından Haziran 2010'da çıkarılan "Arazi Toplulaştırması Teknik Talimatı"nın 3. maddesinde, "sabit tesis", ev, ahır, samanlık, ağıl, ambar, kuyu vb. yapılarla bağ, bahçe ve ağaçlık arazi olarak tanımlanmış, "Yeni Parsel Planlarının Hazırlanması" başlıklı 19. maddesinde yer alan "Yeni Parselasyon Planlamasında Dikkat Edilecek Hususlar" başlıklı bölümde, maliklere mümkün olduğu ölçüde eski arazisine eşdeğer ve tek parselde arazi verilmeye çalışılması, maliklerin istekleri dikkate alınarak arazisinin yoğun olduğu bölgede veya en büyük parselinin etrafında toplanarak arazi verilmeye çalışılması, umumi yola (asfalt, şose) bitişik olan parsellerin yine imkanlar ölçüsünde aynı yerde verilmesi, toplulaştırma alanındaki işletme yapı ve tesisleri ile bağ, bahçe vb. sabit tesislerin imkan ölçüsünde maliklerine verilmesi, birden fazla sabit tesisi bulunan maliklerin bu arazi parçalarından mümkün olduğu kadar birinin etrafında tercih vermek zorunda olması, her parselin yol ve sudan faydalanacak şekilde planlanması, küçük işletmelere ait parsellerin, yol ve sudan faydalanabilmesi için, gerektiğinde hisselendirilmesi, parsel şeklinin zorunlu durumlar dışında dikdörtgen olmasına ve en/boy oranının 1/3 - 1/7 arasında bulunmasına dikkat edilmesi, toplulaştırma yapılan köyler arasında sınır düzeltmesinin 3083 sayılı Kanunun 14. maddesine göre ve değer eşitliği sağlanarak yapılması, değişiklik yapıldığında köy sınırlarının yol, kanal gibi sabit sınırlara dayandırılmasına çalışılması, ancak zorunlu hallerde parsel sınırının köy sınırı olarak değerlendirilmesi, işletmeyi oluşturan maliklere ait arazinin bir arada değerlendirilebilmesi, maliklerin istekleri halinde tek parselde payları oranında adlarına hisseli olarak tescil edilmesi, parsel yerleştirilmesinde hısım ve hasım ilişkilerine dikkat edilmesi, arazi maliklerinden birden fazla ve komşu köylerde arazisi bulunanların arazilerinin ikamet ettikleri köyün sınırına yakın olacak şekilde planlanmaya çalışılması, blokların düzgün şekilli olmayan kısımlarına büyük parsellerin yerleştirilmeye çalışılması, düşük dereceli arazinin mümkün olduğu ölçüde eski sahiplerine bırakılması veya kendi aralarında toplulaştırılması, verasete iştiraklerden aynı maliklere ait olan arazinin bir işletme olarak değerlendirilmesi, davalı arazinin her birinin ayrı bir işletme olarak değerlendirilmesi, hisse uyuşmazlıkları giderilemeyen parsellerin her birinin ayrı bir işletme olarak değerlendirilerek eski maliklerine aynı hisselerle tescil ettirilmesi, bu araziden malik ve hisse oranları aynı olanların bir arada toplulaştırılabilmesi, Talimatın 9. maddesi kapsamında yer alan tesislerin bulunduğu parsellerin, planlamada öncelikle bulunduğu yerde bırakılmaya çalışılması hususlarına dikkat edilmesi gerektiği kurallarına yer verilmiştir.
İdare Mahkemesi'nce mahallinde yapılan keşif ve bilirkişi incelemesi sonrası düzenlenen Bilirkişi Raporu'nda, "dava konusu taşınmazın toplulaştırma öncesi alanının 117.250,00 m² olduğu, dava konusu taşınmazda davacı 1/1 hisse oranına sahip olup toplulaştırmaya girmeyen alanının bulunmadığı, dava konusu parselde eski kullandığı alanın büyük bir kısmının yine davacıda bırakıldığının görüldüğü, tahsis işlemine geçilirken söz konusu davacıya blok planına uygun olarak ... ada ... parsel, ... ada ... parsel, ... ada ... parsel ile ... ada ... parselin tahsis edildiği, Konak Mahallesi için hesaplanan KYPKO oranı olarak 0.050815 hesaplandığı ve bu oranın bütün parseller 1. derece toprak sınıfına çevrildikten sonra bütün parsellerden aynı oranda kesinti yapıldığı, dava konusu ... nolu parselin dağıtımının sonucunda kök parselin ayrı parsellere ayrılmış olmasının blok planlarından kaynaklandığı, toplulaştırma sonucu oluşan bu 4 parselin ayrı yerlerde bulunmayıp komşu parsel niteliğinde olduğu ve sadece aralarından toplulaştırma yolunun geçtiği, bu durumun oluşmasındaki en büyük durumun ise DSİ tarafından hazırlanan, parselasyon planlarına altlık teşkil eden blok planlarının bu şekilde tescil edilmesi olduğu, blok planları ise herhangi bir parseli ikiye bölmek ya da farklı bir yere taşımak gibi bir amaç gütmeyip tamamıyla sulama sistemleri ve drenaj şebekeleri doğrultusunda hazırlandığından dolayı bu blokların alanı fazlasıyla büyük olmakla birlikte güzergâhları net olan alanlar olduğu, dolayısıyla kök 540 nolu parselin, toplulaştırmanın en temel amaçlarından biri olan, parselin sulamaya ve yola kavuşturulması olduğundan kök ... nolu parselinde blok planlarından kaynaklı bölünmesinin olağan bir durum olduğu kanaatinin oluştuğu, toplulaştırma öncesinde ... nolu parselin ortalama derecelendirme puanı 79.7034, toplulaştırma sonrasında ... ada ... parselin 80.00, ... ada ... nolu parselin 79.9998, ... ada ... nolu parselin 79.4469, ... ada ... nolu parselin 78.9996 olduğundan dolayı davacıya benzer dereceli alanların verildiğinin görüldüğü, toplulaştırma öncesi ve sonrası verilen parsellerin toprak özellikleri benzer olup, farklılaşma olmayıp, kullanımı sınırlayıcı herhangi bir faktör olmadığı, toprak özellikleri ve arazi kullanımı olarak, alanın aynı özelliklere sahip olduğunu ve değişen veya farklılaşan toprak özelliğinin olmadığının tespit edildiği, Mardin İli Derik İlçesi Konak Mahallesinde yapılan toplulaştırma işleminin sonucunda, 3083 sayılı Kanun ve uygulama yönetmeliğinde öngördüğü dağıtım ilke ve kurallarına ve toplulaştırma tekniğine uygun olduğu, yapılan toplulaştırma işlemi sonucunda verilen taşınmaz ile önceki taşınmazların bulundukları konum ve verimlilik esaslarına göre eşdeğer olduğu, davacıya ait parsel ile tahsis edilen yerlerin ilişkisi gözetilerek hukuka ve fiili duruma uygun olduğu ve davacıya toplulaştırma işleminden önceki taşınmazların bulunduğu yerden veya yakınından yer verilmesinin mümkün olduğu ve bu esasa göre uygun işlem tesis edildiği" tespitlerine yer verilmiştir.
Arazi toplulaştırmasının niteliği dikkate alındığında, uygulama alanı kapsamında taşınmazları bulunan maliklerin parçalı nitelikte olan arazilerinin tek parsel etrafında birleştirilerek, tarımsal üretim verimliliğinin arttırılmasının amaçlandığı, ancak yapılan toplulaştırma işlemi ile toplulaştırmanın amacına aykırı olarak davacıya ait kök ... parselin 4 ayrı parsele ayrıldığı, (... ada ... parsel, ... ada ... parsel, ... ada ... parsel, ... ada ... parsel) taşınmazın parçalı olarak verildiği ve "parsel şeklinin zorunlu durumlar dışında dikdörtgen olmasına ve en/boy oranının 1/3 - 1/7 arasında bulunmasına dikkat edilir" hükmüne uygun olmadığı anlaşıldığından, toplulaştırma işleminin anılan parsellere ilişkin kısmında hukuka uygunluk bulunmadığı sonucuna varılmıştır.
Bu itibarla davanın reddi yönündeki İdare Mahkemesi kararına ilişkin istinaf başvurusunun reddine dair Bölge İdare Mahkemesi İdare Dava Dairesi kararında hukuki isabet bulunmamaktadır.
KARAR SONUCU :
Açıklanan nedenlerle;
1. Temyiz isteminin kabulüne,
2. Temyize konu ... Bölge İdare Mahkemesi ... İdare Dava Dairesinin ... tarih ve E:..., K:... sayılı kararının BOZULMASINA,
3. Yeniden bir karar verilmek üzere dosyanın İdare Dava Dairesine gönderilmesine, 28/04/2025 tarihinde oyçokluğuyla kesin olarak karar verildi.
(X) KARŞI OY :
Temyiz isteminin reddi ile Bölge İdare Mahkemesi kararının onanması gerektiği görüşüyle Dairemiz kararına katılmıyoruz.