T.C.
D A N I Ş T A Y
DÖRDÜNCÜ DAİRE
Esas No : 2023/12482
Karar No : 2024/6933
TEMYİZ EDEN TARAFLAR: 1- (DAVACI) ... Turizm İşletmecilik Limited Şirketi
VEKİLİ : Av. ...
2- (DAVALI) ... Büyükşehir Belediye Başkanlığı
VEKİLİ : Av. ...
İSTEMİN KONUSU : ... Bölge İdare Mahkemesi ... İdare Dava Dairesinin ... tarih ve E:..., K:... sayılı kararının temyizen incelenerek bozulması istenilmektedir.
YARGILAMA SÜRECİ :
Dava konusu istem: İstanbul ili, Fatih ilçesi, ... Mahallesi, ... ada, ... parselin bitişiğinde bulunan 162,50 m²'lik tescil dışı alanın 05/11/2015 ile 31/10/2020 tarihleri arasında davacı şirket tarafından ''kış bahçesi ve giriş mahalli olarak'' işgal edildiğinden bahisle düzenlenen 1.887.764,86-TL tutarlı, ... tarih ve ... sayılı ecrimisil ihbarnamesinin iptali istenilmektedir.
İlk Derece Mahkemesi kararının özeti: ... İdare Mahkemesince verilen ... tarih ve E:..., K:.. sayılı kararda; dava konusu ecrimisil isteme yetkisinin davalı belediyeye ait olduğu Devletin hüküm ve tasarrufu altında bulunan taşınmazın, 05/11/2015 ile 31/10/2020 tarihleri arası davacı şirket tarafından 162,50 m²'lik kısmının kullanıldığının sabit olduğundan yukarıda anılan yasa ve yönetmelik hükümleri uyarınca bu kullanım nedeniyle davacıdan ecrimisil istenebileceği anlaşılmakla, dava konusu ecrimisil ihbarnamesinin yaptırılan keşif ve bilirkişi incelemesi sonucunda belirlenen 424.170,49-TL'lik kısmında hukuka aykırılık, bu tutarı aşan 1.463.594,37-TL'lik kısmında ise hukuka uyarlık bulunmadığı sonucuna varılmıştır. Belirtilen gerekçelerle dava konusu 16/03/2021 tarih ve 1.887.764,86-TL tutarlı ecrimisil ihbarnamesinin 424.170,49-TL'lik kısmına yönelik olarak davanın reddine 1.463.594,37-TL'lik kısmının iptaline karar verilmiştir.
Bölge İdare Mahkemesi kararının özeti: Bölge İdare Mahkemesince; istinaf başvurusuna konu İdare Mahkemesi kararının usul ve hukuka uygun olduğu ve taraflarca ileri sürülen iddiaların söz konusu kararın kaldırılmasını sağlayacak nitelikte görülmediği belirtilerek 2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu'nun 45. maddesinin 3. fıkrası uyarınca istinaf başvurularının reddine karar verilmiştir.
TEMYİZ EDEN DAVACININ İDDİALARI : Davaya konu işgal alanının, ana arter olmayan Arpacılar Caddesine cepheli olduğu, söz konusu alanın davalı idarenin tasarrufunda bulunmadığı, Fatih Belediyesinin tasarrufunda bulunduğu, dolayısıyla da davaya konu alandan ecrimisil isteme yetkisinin yalnızca Fatih Belediyesine ait olduğu, nitekim söz konusu alanla ilgili işgaliye bedellerinin Fatih Belediyesine ödendiği, Mahkemece dava konusu alanın davalı idarenin tasarruf yetkisi altında olduğuna dair herhangi bir gerekçeye kararda yer verilmediği, bilirkişi raporuna vaki itirazlarının Mahkemece dikkate alınmadığı, hükme esas alınan bilirkişi raporunda, işgal alanına ilişkin somut bir tespit yapılmaksızın; davalı idarece sunulan uydu görüntülerine göre belirleme yapıldığı, söz konusu uydu görüntülerinin ise işgali ortaya koymaktan uzak olduğu, bilirkişi tarafından yapılan hesaplamada, davaya konu alanın kullanılmadığı günlerin hesaplamadan bağışık tutulmadığı, hesaplamada esas alınan metre kare birim bedelinin fahiş olduğu, eksik incelemeye dayalı bilirkişi raporuna göre hüküm kurulmasının hukuka aykırı olduğu ileri sürülerek, kararın aleyhe olan kısmının bozulması talep edilmiştir.
TEMYİZ EDEN DAVALININ İDDİALARI : Davaya konu ecrimisil miktarının yasada belirtilen koşullar doğrultusunda takdir edildiği, hükme esas alınan bilirkişi raporunda belirlenen ecrimisil miktarının taşınmazın konumu dikkate alınmaksızın tespit edildiği, rapordaki değerlendirmelerin subjektif nitelikte olduğu, davaya konu işgal alanının tamamında Büyükşehir Belediyesinin yetkili olduğu, bu durumun Mahkemece de kabul edildiği, dolayısıyla davacı tarafından iddia edilen Fatih Belediyesine 57 m²'lik alan için yapılan ödemenin, sanki Büyükşehir Belediyesine yapılmış bir ödeme gibi kabul edilerek işgal alanından çıkarılmasının mümkün olmadığı ileri sürülerek, kararın aleyhe olan kısmının bozulması talep edilmiştir.
DAVACININ SAVUNMASI : Temyiz isteminin reddi gerektiği savunulmuştur.
DAVALININ SAVUNMASI : Cevap verilmemiştir.
TETKİK HÂKİMİ : ...
DÜŞÜNCESİ :Temyiz istemlerinin kabulü ile usul ve yasaya aykırı Bölge İdare Mahkemesi kararının bozulması gerektiği düşünülmektedir.
TÜRK MİLLETİ ADINA
Karar veren Danıştay Dördüncü Dairesince, Tetkik Hâkiminin açıklamaları dinlendikten ve dosyadaki belgeler incelendikten sonra gereği görüşüldü:
İNCELEME VE GEREKÇE :
2886 sayılı Devlet İhale Kanunu'nun 75. maddesinde, "Devletin özel mülkiyetinde veya hüküm ve tasarrufu altında bulunan taşınmaz malları ve Vakıflar Genel Müdürlüğü ile idare ve temsil ettiği mazbut vakıflara ait taşınmaz malların, gerçek ve tüzelkişilerce işgali üzerine, fuzuli şagilden, bu Kanunun 9 uncu maddesindeki yerlerden sorulmak suretiyle, idareden taşınmaz ve değerleme konusunda işin ehli veya uzmanı üç kişiden oluşan komisyonca tespit tarihinden geriye doğru beş yılı geçmemek üzere tespit ve takdir edilecek ecrimisil istenir. Ecrimisil talep edilebilmesi için, Hazinenin işgalden dolayı bir zarara uğramış olması gerekmez ve fuzuli şagilin kusuru aranmaz.'' hükmü yer almaktadır.
Anılan Kanun'un 74. maddesine dayanılarak çıkarılan Hazine Taşınmazlarının İdaresi Hakkında Yönetmeliğin 85. maddesinin 2. fıkrasında; "Ecrimisilin tespit ve takdirinde; İdarenin zarara uğrayıp uğramadığına ve işgalcinin kusurlu olup olmadığına bakılmaksızın, taşınmazın işgalci tarafından kullanım şekli, fiili ve hukuki durumu ile işgalden dolayı varsa elde ettiği gelir, aynı yer ve mahalde bulunan emsal nitelikteki taşınmazlar için oluşmuş kira bedelleri veya ecrimisiller, varsa bunlara ilişkin kesinleşmiş yargı kararları, ilgisine göre belediye, ticaret odası, sanayi odası, ziraat odası, borsa gibi kuruluşlardan veya bilirkişilerden soruşturulmak suretiyle edinilecek bilgiler ile taşınmazın değerini etkileyecek tüm unsurlar göz önünde bulundurulur. İşgalin şekli, Hazine taşınmazının konumu ve taşınmazdan elde edilen gelir gibi unsurlar itibariyle asgari ecrimisil tutarlarını belirlemeye Bakanlık yetkilidir." hükmü yer almıştır.
336 sayılı Milli Emlak Genel Tebliği'nin "Ecrimisilin Tespit ve Takdir Edilmesi" başlıklı 5. maddesinin 3. fıkrasında; Hazine taşınmazlarının gerçek veya tüzel kişilerce işgale uğradığının tespit edilmesi hâlinde; tespit tarihinden itibaren onbeş gün içinde taşınmaz tespit tutanağına dayanılarak bedel tespit komisyonunca tespit tarihinden geriye doğru beş yılı geçmemek üzere, tarımsal amaçlı kullanımlar ile belediye ve mücavir alan sınırları dışında gelir getirici unsur taşımayan kullanımlar için taşınmazın emlak vergisine esas asgari değerinin yüzde birbuçuğundan; belediye ve mücavir alan sınırları içinde ve planlı alanlarda tarım dışı kullanımlar için ise taşınmazın emlak vergisine esas asgari değerinin yüzde üçünden az olmamak üzere ecrimisil tespit ve takdir edileceği; 5. fıkrasında, emlak vergisine esas asgari metrekare birim değeri belirlenmemiş olan yerler için, birim değeri belirlenen en yakın emsal taşınmazın emlak vergisine esas metre kare birim değerinin dikkate alınacağı; düzenlemelerine yer verilmiştir.
5393 sayılı Belediye Kanunu'nun 15. maddesinde, belediye mallarına karşı suç işleyenlerin Devlet malına karşı suç işlemiş sayılacağı, 2886 sayılı Devlet İhale Kanunu'nun 75. maddesi hükümlerinin belediye taşınmazları hakkında da uygulanacağı hükme bağlanmıştır.
3194 sayılı Kanun'un 'Kamuya ait gayrimenkuller' başlıklı 11.maddesinde; "İmar planlarında; meydan, yol, su yolu, park, yeşil saha, otopark, toplu taşıma istasyonu ve terminal gibi umumi hizmetlere ayrılmış yerlere rastlayan Vakıflar Genel Müdürlüğüne ait gayrimenkuller ile askeri yasak bölgeler, güvenlik bölgeleri ile ülke güvenliği ile doğrudan doğruya ilgili Türk Silahlı Kuvvetlerine ait harekat ve savunma amaçlı yerler hariç Hazine ve özel idareye ait arazi ve arsalar belediye veya valiliğin teklifi, Maliye ve Gümrük Bakanlığının onayı ile belediye ve mücavir alan sınırları içinde belediyeye; belediye ve mücavir alan hudutları dışında özel idareye bedelsiz terk edilir ve tapu kaydı terkin edilir. Ancak, bu yerlerin üzerinde bina bulunduğu takdirde, arsası hariç yalnız binanın halihazır kıymeti için takdir edilecek bedel ödenir. Bedeli ve ödeme şekli taraflarca tespit olunur. (...)" hükmüne yer verilmiştir.
5216 sayılı Büyükşehir Belediyesi Kanunu'nun 'Büyükşehir ve ilçe belediyelerinin görev ve sorumlulukları' başlıklı 7.maddesinde; "Büyükşehir belediyesinin görev, yetki ve sorumlulukları şunlardır: (...)
f) Büyükşehir ulaşım ana plânını yapmak veya yaptırmak ve uygulamak; ulaşım ve toplu taşıma hizmetlerini plânlamak ve koordinasyonu sağlamak; kara, deniz, su ve demiryolu üzerinde işletilen her türlü servis ve toplu taşıma araçları ile taksi sayılarını, bilet ücret ve tarifelerini, zaman ve güzergâhlarını belirlemek; durak yerleri ile karayolu, yol, cadde, sokak, meydan ve benzeri yerler üzerinde araç park yerlerini tespit etmek ve işletmek, işlettirmek veya kiraya vermek; kanunların belediyelere verdiği trafik düzenlemesinin gerektirdiği bütün işleri yürütmek.
g) Büyükşehir belediyesinin yetki alanındaki mahalleleri ilçe merkezine bağlayan yollar, meydan, bulvar, cadde ve ana yolları yapmak, yaptırmak, bakım ve onarımı ile bu yolların temizliği ve karla mücadele çalışmalarını yürütmek; kentsel tasarım projelerine uygun olarak bu yerlere cephesi bulunan yapılara ilişkin yükümlülükler koymak; ilân ve reklam asılacak yerleri ve bunların şekil ve ebadını belirlemek; meydan, bulvar, cadde, yol ve sokak ad ve numaraları ile bunlar üzerindeki binalara numara verilmesi işlerini gerçekleştirmek. (...)" hükmüne yer verilmiştir.
2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu'nun 31. maddesi ile "bilirkişi" konusunda atıfta bulunulan 6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu'nun 266. maddesinde, "Mahkeme, çözümü hukuk dışında, özel veya teknik bilgiyi gerektiren hâllerde, taraflardan birinin talebi üzerine yahut kendiliğinden, bilirkişinin oy ve görüşünün alınmasına karar verir" hükmü yer almaktadır.
Dava, İstanbul ili, Fatih ilçesi, ... Mahallesi, ... ada, ... parselin bitişiğinde bulunan 162,50 m²'lik alanın 05/11/2015 ile 31/10/2020 tarihleri arasında davacı şirket tarafından ''kış bahçesi ve giriş mahalli olarak'' işgal edildiğinden bahisle davalı İstanbul Büyükşehir Belediye Başkanlığınca düzenlenen 1.887.764,86-TL tutarlı, ... tarih ve ... sayılı ecrimisil ihbarnamesinin iptali istemiyle ikame edilmiştir.
3194 sayılı Kanun'un 11. maddesine göre kamu hizmetlerinin realize edilebilmesi bakımından imar planında meydan, yol, park, yeşil saha, otopark, toplu taşıma istasyonu ve terminal olarak düzenlenen taşınmazların belediyeye terk edileceği belirtilmiş olup; 5393 sayılı Belediye Kanunu'nun 15. ve 2886 sayılı Kanun'un 75. maddelerine istinaden belediye taşınmazı olarak kabul edilen yerlerden de belediyece ecrimisil istenebileceği tabiidir. Bu itibarla, niteliği gereği devletin hüküm ve tasarrufu altında kabul edilen tescil dışı alanlardan belediyelerce ecrimisil istenilebilmesi için, söz konusu alanların imar planında meydan, yol, park gibi umumî hizmetlere ayrılan yerlerden olması gerektiği kuşkusuzdur.
Öte yandan, 5216 sayılı Büyükşehir Belediye Kanunu'nun, büyükşehir belediyesinin görev, yetki ve sorumluluklarını düzenleyen 7.maddesinin (g) fıkrası ile büyükşehir belediyesinin yetki alanındaki meydan, bulvar, cadde ve ana yolları yapmak, yaptırmak, bakım ve onarımını sağlamak ve bu yerlere cephesi bulunan yapılara ilişkin yükümlülükler koymak konularında büyükşehir belediyeleri görevli ve yetkili kılınmış olup; söz konusu düzenleme uyarınca ana arterler ve ana arterlere cepheli kamu malı sahalarının (imar planlarında yeşil alan, park, meydan gibi umumi hizmete ayrılan alanların) Büyükşehir Belediyesi'nin yetki ve sorumluluğunda olduğu açıktır.
Bakılan davada, davaya konu ecrimisil ihbarnamesinin dayanağı 05/11/2020 tarihli tespit tutanağında Fatih ilçesi, ... ... Mahallesi, ... ada ... parsel sayılı taşınmazın kuzeybatısında yer alan ana arter ... Caddesine cepheli kamu malı sahasında bulunan toplam 162,5-m2'lik alanın davacı şirkete ait işletmenin kullanımında olduğu tespitlerine yer verildiği, davaya konu ihbarname ile de davacı şirket adına 1.887.764,86-TL ecrimisil tahakkuk ettirildiği, Mahkemece uyuşmazlığın çözümü için yapılan keşif neticesinde tanzim edilen bilirkişi raporunda ise, ecrimisil istenen alan ... Caddesi ana arter hükmünde olduğundan bahisle söz konusu alandaki yetkinin İstanbul Büyükşehir Belediye Başkanlığına ait olduğu, ayrıca ... ada ... parselin ... Caddesi cepheli olmasının da bu durumu desteklediği, işgal edilen alanın tespit tutanağında 162,50-m² olarak belirlendiği, ecrimisil hesaplaması bu alan üzerinden yapıldığı, keşif esnasında yapılan ölçümler ve uydu görüntüleri ve dosyasında yapılan tespitler neticesinde 162,50 m² alanın doğru olduğu, davacı tarafından Fatih Belediyesine ödenen alan 57,00 m²'nin bedelinin de bu alandan düşüldüğünde ortaya çıkan sonuçta 100,5 m² alan için 424.170,49-TL olarak hesaplandığı Mahkemece söz konusu rapor doğrultusunda, dava konusu ihbarnamenin 424.170,49-TL'lik kısmına yönelik olarak davanın reddine; 1.463.594,37-TL'lik kısmının ise iptaline karar verildiği anlaşılmaktadır.
Bilirkişiye başvurulmasındaki amacın, hukuka uygun karar verebilmek için gerekli verilere ulaşmak olduğu göz önünde tutulduğunda, bilirkişilerin uyuşmazlık konusunda özel ve teknik bilgiye sahip olan kişiler arasından seçilmesi gerektiği kuşkusuz olup, bilirkişi veya bilirkişilerce düzenlenen raporda, sorulara verilen cevapların şüpheye yer vermeyecek şekilde açık, rapor içeriğinin ise hükme esas alınabilecek nitelikte olması gerekmektedir.
Uyuşmazlıkta, Mahkemece hükme esas alınan bilirkişi raporunda, bir taraftan ecrimisile konu işgal alanında davalı büyükşehir belediyesinin yetkili olduğu ve idarece belirlenen 162,50 m² alanın doğru olduğu belirtilmesine karşılık, diğer taraftan davacı tarafından Fatih Belediyesine ödendiği iddia edilen 57,00 m²'nin bedelinin de davaya konu işgal alanından tenzil edilerek ecrimisil hesabı yapıldığı dikkate alındığında, rapordaki söz konusu değerlendirmelerin açık bir çelişki oluşturduğu sonucuna varılmıştır.
Ayrıca, raporda davaya konu işgal alanının ana arter mahiyetindeki Reşadiye Caddesine cepheli olduğundan bahisle söz konusu alanın büyükşehir belediyesinin tasarrufunda olduğu belirtilmiş ise de; taşınmaz tespit tutanağı ve ekli krokilerin incelenmesinden, işgale konu alanın 406 ada 23 parsel sayılı taşınmazın bitişiğinde kaldığı anlaşılmakla, söz konusu işgal alanının, imar planında hangi fonksiyonda kaldığına dair herhangi bir değerlendirme ve tespite de rapor kapsamında yer verilmediği, bu hususa ilişkin Mahkemece başkaca bir araştırmanın da yapılmadığı anlaşılmıştır.
Buna göre öncelikle, davaya konu taşınmaz özelinde, tasarruf yetkisinin hangi kurumda olduğunun belirlenebilmesini teminen; uyuşmazlığa konu taşınmazı (işgalin gerçekleştiği alanı) içeren 1/1000 ölçekli plan paftasının istenilmesine ve anılan taşınmazın bu planda hangi fonksiyonda kaldığının araştırılarak; davaya konu işgal alanının hangi kurumun tasarruf yetkisinde olduğu hususunun açık ve tereddüte mahal vermeyecek bir şekilde ortaya konulması gerekmektedir.
Diğer taraftan, Mahkemece hükme esas alınan bilirkişi raporunda, ecrimisil tutarı tespit edilirken, emsal olarak dava konusu taşınmazın yakınında bulunan ve ''tekne bağlama alanı" ve "otopark" olarak kullanılmakta olan taşınmazlar için belirlenen ecrimisil bedellerinden yararlanıldığı görülmekte ise de, ecrimisilin fahiş olduğu iddiasının emsal bir taşınmaza göre değerlendirilmesi yolunun seçilmesi ve bu emsalin, ecrimisile konu taşınmaz ile aynı amaçla kullanılan ve taşınmaza en yakın özellikleri taşıyan nitelikte olması gerektiği de kuşkusuzdur.
Bu itibarla, dava konusu ecrimisile ilişkin işgal alanın imar durumunun ve bu alandaki tasarruf yetkisinin hangi kurumda olduğu hususunun açıklığa kavuşturulması; neticesine göre de söz konusu işgalin davalı büyükşehir belediyesinin tasarrufu altındaki yerlere ilişkin olduğunun saptanması halinde, davaya konu 162,50-m2'lik alanın davacı tarafından ''kış bahçesi ve giriş mahalli" olarak kullanıldığı hususu da göz önünde bulundurularak, bu yer için belirlenen ecrimisilin uygunluğunun tespiti amacıyla; dava konusu taşınmaza en yakın özellikleri taşıyan ve benzer amaçla kullanılan, emsal oluşturabilecek taşınmazların kira bedeli ve varsa önceki dönem ecrimisil bedelleri dikkate alınarak, ticari sirkülasyon, kullanımın amacı, şekli ve niteliği itibarıyla civardaki emsalleri, taşınmazın konumu, mevkii, metrekare değeri, çevre koşulları ve davacının taşınmazın işgali ile elde ettiği gelir ve taşınmaz için belirlenen emlak vergisine esas asgari değerin yüzde üçlük tutarı da gözetilmek ve gerekirse yeniden bilirkişi raporu aldırılmak suretiyle 05/11/2015 ile 31/10/2020 tarihleri arasındaki ecrimisil bedeli hesaplandıktan sonra davalı idarece belirlenen bedelin uygunluğu hakkında karar verilmesi gerektiğinden, uyuşmazlığın çözümü için yeterli olmadığı sonucuna varılan bilirkişi raporuna dayalı olarak verilen Mahkeme kararına karşı yapılan istinaf başvurularının reddine dair Bölge İdare Mahkemesi kararında hukuki isabet bulunmamaktadır.
KARAR SONUCU :
Açıklanan nedenlerle;
1. Temyiz istemlerinin kabulüne,
2. Temyize konu ... Bölge İdare Mahkemesi ... İdare Dava Dairesinin ... tarih ve E:..., K:... sayılı kararının BOZULMASINA,
3.Yürütmenin durdurulması isteminde bulunmadığı halde fazla yatırıldığı anlaşılan ...-TL yürütmenin durdurulması harcının istemi halinde davacıya iadesine,
4.Yeniden bir karar verilmek üzere dosyanın İdare Dava Dairesine gönderilmesine, 03/12/2024 tarihinde oybirliğiyle kesin olarak karar verildi.