T.C.
D A N I Ş T A Y
DÖRDÜNCÜ DAİRE
Esas No : 2023/13274
Karar No : 2025/4143
TEMYİZ EDEN (DAVALILAR): 1- ... Belediye Başkanlığı
VEKİLİ : Av. ...
2- ... Büyükşehir Belediye Başkanlığı
VEKİLİ : Av. ...
KARŞI TARAF (DAVACI) : ... Anonim Şirketi
VEKİLİ : Av. ...
İSTEMİN KONUSU: ... Bölge İdare Mahkemesi .... İdare Dava Dairesinin ...... tarih ve E:..., K:... sayılı kararının temyizen incelenerek bozulması istenilmektedir.
YARGILAMA SÜRECİ:
Dava konusu istem: Manisa İli, Alaşehir İlçesi sınırları dahilinde bulunan işyerini işleten ve bu işyerine dayalı olarak adına katı atık bedeli tahakkuk ettirilen davacı şirket tarafından, Manisa Büyükşehir Belediye Meclisinin ... tarih ve ... sayılı kararı ile onaylanan Alaşehir Belediye Başkanlığının ... tarih ve .../... karar numaralı 2021 yılı Evsel Katı Atık Ücretinin belirlenmesine ilişkin Belediye Meclis Kararının ''marketlere'' ilişkin kısmının iptali istenilmiştir.
İlk Derece Mahkemesi kararının özeti: ... İdare Mahkemesince verilen ... tarih ve E:..., K:... sayılı kararda; dosyadaki bilgi ve belgelerin incelenmesi neticesinde, Alaşehir ilçesinde 2020 yılı Evsel Katı Atık Tarife Raporunun kabulüne dair... tarih ve... sayılı meclis kararında davacı şirketin dahil olduğu grup olan ''Her türlü yeme, içme, eğlence yerleri ve marketler'' e ilişkin kısmında 49-0 m² arası kullanım alanı için 20,00-TL, 99-50 m² arası kullanım alanı için 50,00-TL, 249-100 m² arası kullanım alanı için 150,00-TL, 499-250 m² arası kullanım alanı için 1.100,00-TL, 749-500 m² arası kullanım alanı için 1.700,00 TL, 1000-750 m² arası kullanım alanı için 1.750,00-TL, 1001 m² den büyük kullanım alanı için 1.800,00-TL katı atık bedeli belirlendiği, net sistem toplam maliyetinin; direkt maliyetlerden (hizmet alımı gideri (4734 sayılı Kanuna göre yapılmış olup, araç kirası, bakım onarım, akaryakıt giderleri dahil), konteyner/varil gideri (Amortisman) ve evsel katı atık hizmetinde çalışan personel giderlerinden oluşan toplam 11.331.988,58-TL) konutlar (339.019,93-TL) ve işyerleri (403.631,74-TL) için tahakkuk eden toplam 742.651,67.-TL çevre ve temizlik vergisinin çıkarılması sonucunda 10.589.336,91.-TL olarak belirlendiği, dava konusu meclis kararıyla belirlenen 2021 yılı Evsel Katı Atık Tarife Raporu ile davacı şirketin dahil olduğu grup olan ''Her türlü yeme, içme, eğlence yerleri ve marketler'' e ilişkin kısmında mükellef sayısı da dikkate alınarak 49-0 m² arası kullanım alanı için 17,50-TL, 99-50 m² arası kullanım alanı için 30,00-TL, 249-100 m² arası kullanım alanı için 200,00-TL, 499-250 m² arası kullanım alanı için 1.100,00-TL, 749-500 m² arası kullanım alanı için 1.700,00 TL, 1000-750 m² arası kullanım alanı için 1.750,00-TL, 1001 m² den büyük kullanım alanı için 2.000,00-TL katı atık bedeli belirlendiği, net sistem toplam maliyetinin; doğrudan maliyet kalemlerinin (7.510.420,821-TL), dolaylı maliyetlerin (0.-TL), öz kaynak getirisinin (0.-TL) toplamından konutlar (339.019,93.-TL) ve işyerleri (450.271,38.-TL) için tahakkuk eden çevre ve temizlik vergisinin ve diğer gelirlerin (0.-TL) çıkarılması sonucunda 6.721.129,511.-TL olarak belirlendiği, ayrıca Mahkemelerinin 17/06/2022 tarihli ara kararıyla; dava konusu tarifede davacı şirketin dahil olduğu gruba yönelik evsel katı atık bedellerin belirlenmesi sırasında esas alınan maliyet bilgisine ilişkin temel bileşenlerin neler olduğu, hesaplamanın nasıl yapıldığı ve 2021 yılı ücret artışının gerekçesinin sorulduğu, davalı idarelerce somut olarak ücret artışının gerekçelerini ortaya koyan bilgi ve belgelerin dava dosyasına sunulmadığının görüldüğü, bu durumda, 2021 yılı için belirlenen evsel katı atık ücret tarifesindeki net sistem toplam maliyetinin 2020 yılı için belirlenen evsel katı atık ücret tarifesindeki net sistem toplam maliyetinden düşük olmasına karşın, anılan düşüşün tarife tutarlarına yansıtılmadığı gibi 2021 yılı tarifesinde bazı kullanım alanları için daha yüksek bedel belirlendiğinin görüldüğü, davalı idarelerce bu durumun gerekçelerini ortaya koyacak şekilde somut bilgi ve belgenin dava dosyasına sunulamadığı da görüldüğünden, bu haliyle Alaşehir Belediyesi 2021 yılı Evsel Katı Atık Tarife Raporunda davalı idarelerce mevzuata ve kılavuza uygun olmayacak şekilde bedel belirlendiği anlaşıldığından, dava konusu ... tarih ve .../... karar numaralı 2021 yılı Evsel Katı Atık Ücretinin belirlenmesine ilişkin Belediye Meclis Kararının "Marketlere'' ilişkin kısmında hukuka uyarlık bulunmadığı sonucuna varılmıştır. Belirtilen gerekçelerle dava konusu işlemin; "marketlere'' ilişkin kısmının iptaline karar verilmiştir.
Bölge İdare Mahkemesi kararının özeti: İdare Dava Dairesince; uyuşmazlıkta; Alaşehir Belediyesi tarafından dosyaya sunulan bilgi ve belgelerden, anılan belediye tarafından hazırlanan tarifede, toplam maliyet hesabına bertaraf hizmetleri giderlerinin eklenmediği, sadece ilçe belediyesi tarafından verilen toplama, taşıma ve personel giderlerini içerecek şekilde 2021 yılı Evsel Katı Atık Tarifesinin hazırlandığının belirtildiği, Manisa Büyükşehir Belediye Meclisinin... tarih ve... sayılı meclis kararıyla da dava konusu tarifenin bertaraf ücreti dahil edilmeden onaylanarak yürürlük kazandırıldığı anlaşılmakta olup, diğer yandan; davalı büyükşehir belediyesince sunulan istinaf ve savunma dilekçelerinde de, katı atık toplama ve taşıma bedelinin ilçe belediyesince hazırlanan tarifeye istinaden ilçe belediyesince alındığı, bertaraf bedelinin ise büyükşehir belediyesince belirlenecek tarifeyle ayrıca büyükşehir belediyesi tarafından alındığı hususunun vurgulandığı, bu durumda; ücretlendirmeye konu hizmetin ilgili mevzuatta bütüncül olarak ele alınıp belirlenmesi gerektiğinin kurala bağlandığı, somut uyuşmazlıkta ise ilçe belediyesince toplama ve taşıma bedelinin ayrı bir tarife ile belirlendiği, buna mukabil büyükşehir belediyesince bertaraf ücreti adı altında ayrı bir tarife belirlendiği anlaşılmakta olup, bu durumun ilgili mevzuat ve emsal nitelikteki benzer uyuşmazlıklarda Danıştay tarafından verilen içtihat niteliğindeki yargı kararıyla vurgulanan katı atık toplama, taşıma ve bertaraf hizmetinin kümülatif olarak ele alınarak tek bir tarife ile ücretlendirilmesi ilkesine aykırılık teşkil ettiği sonucuna varıldığından, dava konusu işlemde bu yönüyle hukuka uyarlık, istinaf kanun yoluna konu edilen idare mahkemesi kararında sonucu itibarıyla hukuki isabetsizlik bulunmadığından, istinaf başvurularının yukarıda açıklanan gerekçeyle reddine reddine karar verilmiştir.
TEMYİZ EDENİN İDDİALARI : Alaşehir Belediye Başkanlığı tarafından, hazırlanan evsel katı atık toplama ücretinin mevzuata uygun olarak belirlendiği ve Büyükşehir Belediye Meclisince onaylandığı; Manisa Büyükşehir Belediye Başkanlığı tarafından ise dava konusu işlemin hukuka ve mevzuata uygun tesis edildiği ileri sürülmektedir.
KARŞI TARAFIN SAVUNMASI: Temyiz isteminin reddi gerektiği savunulmuştur.
TETKİK HÂKİMİ: ...
DÜŞÜNCESİ : Temyiz isteminin reddi ile Bölge İdare Mahkemesi kararının gerekçesinin değiştirilerek onanması gerektiği düşünülmektedir.
TÜRK MİLLETİ ADINA
Karar veren Danıştay Dördüncü Dairesince, Tetkik Hâkiminin açıklamaları dinlendikten ve dosyadaki belgeler incelendikten sonra gereği görüşüldü:
İNCELEME VE GEREKÇE :
MADDİ OLAY :
Manisa İli, Alaşehir İlçesi sınırları dahilinde bulunan işyerini işleten ve bu işyerine dayalı olarak adına katı atık bedeli tahakkuk ettirilen davacı şirket tarafından, Manisa Büyükşehir Belediye Meclisinin ... tarih ve .../... sayılı kararı ile onaylanan Alaşehir Belediye Başkanlığının ... tarih ve .../... karar numaralı 2021 yılı Evsel Katı Atık Ücretinin belirlenmesine ilişkin Belediye Meclis Kararının ''marketlere'' ilişkin kısmının iptali istemiyle görülmekte olan dava açılmıştır.
İLGİLİ MEVZUAT:
5216 sayılı Büyükşehir Belediye Kanunu'nun "Büyükşehir, İlçe ve İlk Kademe Belediyelerinin Görev ve Sorumlulukları" başlıklı 7. maddesinin birinci fıkrasının (i) bendinde; büyükşehir katı atık yönetim plânını yapmak, yaptırmak; katı atıkların kaynakta toplanması ve aktarma istasyonuna kadar taşınması hariç katı atıkların ve hafriyatın yeniden değerlendirilmesi, depolanması ve bertaraf edilmesine ilişkin hizmetleri yerine getirmek, bu amaçla tesisler kurmak, kurdurmak, işletmek veya işlettirmek; sanayi ve tıbbî atıklara ilişkin hizmetleri yürütmek, bunun için gerekli tesisleri kurmak, kurdurmak, işletmek veya işlettirmek; deniz araçlarının atıklarını toplamak, toplatmak, arıtmak ve bununla ilgili gerekli düzenlemeleri yapmak Büyükşehir Belediyesi'nin görevleri arasında sayılmış; aynı maddenin üçüncü fıkrasının (a) bendinde, Kanunlarla münhasıran büyükşehir belediyesine verilen görevler ile birinci fıkrada sayılanlar dışında kalan görevleri yapmak ve yetkileri kullanmak; (b) bendinde ise, Büyükşehir katı atık yönetim plânına uygun olarak, katı atıkları toplamak ve aktarma istasyonuna taşımak ilçe ve ilk kademe belediyelerinin görev ve yetkileri arasında olduğu hükmüne yer verilmiştir.
2872 sayılı Çevre Kanunu'nun 11. maddesinin 11. fıkrasında; büyükşehir belediyeleri ve belediyelerin evsel katı atık bertaraf tesislerini kurmak, kurdurmak, işletmek veya işlettirmekle yükümlü oldukları, bu hizmetten yararlanan ve/veya yararlanacakların, sorumlu yönetimlerin yapacağı yatırım, işletme, bakım, onarım ve ıslah harcamalarına katılmakla yükümlü oldukları, bu hizmetten yararlananlardan, belediye meclisince belirlenecek tarifeye göre katı atık toplama, taşıma ve bertaraf ücreti alınacağı ve bu fıkra uyarınca tahsil edilen ücretlerin katı atıkla ilgili hizmetler dışında kullanılamayacağı hükümlerine yer verilmiştir.
27/10/2010 günlü, 27742 sayılı Resmi Gazetede yayımlanarak yürürlüğe giren Altyapı ve Evsel Katı Atık Bertaraf Tesisleri Tarifelerinin Belirlenmesinde Uyulacak Usul ve Esaslara İlişkin Yönetmeliğin "Tanımlar" başlıklı 4. maddesinde; "(j) Tam maliyet esaslı tarife: atıksu ve evsel katı atık ile ilgili verilen tüm hizmetler karşılığında ortaya çıkan toplam sistem maliyetinin bu hizmetlerden yararlananlara yansıtılmasına yönelik yöntemi ve bu yöntemle hesaplanmış ücretler listesini... (l) Toplam sistem maliyeti: Yatırımın finansal maliyetini, sistemin işletilmesi ve bakımını, sabit varlıkların amortismanını, yönetim ve izleme giderlerini, vergileri, kamulaştırmayı ve sistemin finansal sürdürülebilirliğini sağlayacak özkaynak getirisini de içeren toplam değeri... ifade eder." hükmüne, 5. maddesinde; (1) Sürdürülebilir atıksu ve evsel katı atık hizmetlerinin yönetilmesi amacıyla tarifelerin belirlenmesinde; a) Toplam sistem maliyetlerinin tarifelere yansıtılması, b) Tarifelerin kirleten öder ilkesine göre belirlenmesi, c) Atıksu hizmetlerinden tahsil edilen ücretlerin, atıksu; evsel katı atık hizmetlerinden tahsil edilen ücretlerin de evsel katı atık ile ilgili hizmetler dışında kullanılmaması esastır." düzenlemesine, 13. maddesinde; "(1) Toplam sistem maliyeti, yatırımın finansal maliyeti, sistemin işletilmesi ve bakımı, sabit varlıkların amortisman maliyetleri, yönetim ve izleme giderleri, vergiler, kamulaştırma ve sistemin finansal sürdürülebilirliğini sağlayacak özkaynak getirisinden oluşan tam maliyeti içerir. Toplam sistem maliyeti, atıksu veya evsel katı atık sisteminin işletilmesi ve sürdürülebilirliği ile bağlantısı olmayan maliyetleri içermez..." hükmüne, 15. maddesinde; "(1) Evsel katı atık idarelerinin toplam sistem maliyetinin hesaplanmasında esas alacağı temel bileşenler şunlardır: a) Toplama, b) Taşıma, c) Aktarma, ç) Geri kazanım (kompost, yakma gibi), d) Bertaraf (Düzenli depo sahasının kurulması, işletilmesi, kapatılması, kapatma sonrası bakım ve gözetim), e) Satış" düzenlemesine,18. maddesinde; evsel katı atık hizmetleri için ücretlendirme yapılırken tam maliyet ve kirleten öder esasları kullanılacağı, ücret belirlenirken, atık üreticisinin ürettiği atık miktarının; atık ağırlığı, konteyner sayısı, konteyner hacmi, konteyner doluluk oranı ve atık toplama sıklığı, atık toplama aracı sayısı, araç hacmi, araç doluluk oranı ve atık toplama sıklığı, atık üreticilerinin hane halkı büyüklüğü, hastanelerde yatak sayısı, okullarda öğrenci sayısı gibi belirli özelliklerine göre belirlenebilecek sabit atık üretim değerlerinden biri veya birkaçı kullanılarak tespit edilebileceği, 20. maddesinde ise atık miktarı belirleme yöntemine göre sabit ve değişken olmak üzere iki farklı tarife türü üzerinden ücretlendirilebileceği hükme bağlanmıştır.
Çevre ve Şehircilik Bakanlığı Çevre Yönetimi Genel Müdürlüğünce hazırlanan Evsel Katı Atık Tarifelerinin Belirlenmesine Yönelik Kılavuzda, evsel katı atık ücret tarifelerinin belirlenmesine yönelik detayları içeren ve tam maliyet esaslı tarifelerinin belirlenmesinde faydalanılabilecek usul ve esaslara, tarife hesaplama ilkeleri, hizmetin kapsamı, tam maliyet hesabı, maliyetleri hesaplama yöntemleri, tarifenin belirlenmesinde dikkate alınması gereken ilke ve yöntemlerine ilişkin açıklamalara yer verilmiştir.
HUKUKİ DEĞERLENDİRME:
Yukarıda yer verilen Kanun ve Yönetmelik hükümlerinin birlikte değerlendirilmesinden; katı atık bertaraf tesislerinin kurulması, işletilmesi ve buna bağlı olarak bu tesislere ilişkin tüm yükümlülüklerin yerine getirilmesi hususunda Büyükşehir Belediyelerinin yetkili ve görevli kabul edildiği, ilçe ve/veya ilk kademe belediyelerinin ise, bu süreçte sadece katı atıkları toplamak ve aktarma istasyonlarına taşımak ile yükümlü kılındıkları; 2872 sayılı Kanun'un 11. maddesinde ise; söz konusu bertaraf tesislerinin işletme, bakım ve onarım masraflarını karşılamak üzere, katı atık toplama, taşıma ve bertaraf ücretinin alınacağı ifade edilerek, katı atık bertaraf sürecinde oluşan maliyetlerin bir bütün olarak (toplama, taşıma ve bertaraf) değerlendirildiği ve bu süreçte oluşan giderlerin bu hizmetten yararlananlardan alınacak katılım ücreti ile karşılanacağının ifade edildiği; sonuç olarak anılan hizmetten yararlananlara yönelik olarak belirlenecek olan tarife uyarınca yapılacak olan ücretlendirme yetkisinin, bahsi geçen tesisleri kurma ve işletme sorumluluğu olan Belediyeye, Büyükşehir Belediyesi olan yerlerde ise Büyükşehir Belediyesine ait olduğu, anılan Yönetmelik ve Kılavuzda belirlenen usul ve esaslara göre toplam sistem maliyetlerinin tarifelere yansıtılacağı, tam maliyet ve kirleten öder esaslarının kullanılarak belediye tarafından belirlenecek sabit veya değişken tarife esas alınarak evsel katı atık ücretinin belirlenebileceği, tarifeler belirlenirken yatırım, bakım, onarım, toplama, taşıma, geri kazanım ve bertaraf gibi işletme kalemlerinin dikkate alınacağı anlaşılmaktadır.
Öte yandan, katı atık idaresince bu hizmetlerden yalnızca bir kısmının yerine getirilmesi halinde, verilen bu hizmetlere ilişkin maliyetler esas alınarak tarife oluşturulmasının, mevzuat hükümlerine aykırı bir yönü bulunmamakta olup, idare tarafından yukarıda sayılan evsel katı atıkla ilgili hizmetlerden bir kısmının sunulması halinde, sunulan hizmetlerle sınırlı olarak büyükşehir belediyesinin vereceği onay ile geçerlilik kazanmak suretiyle evsel katı atık ücretinin talep edilmesi de mümkündür.
Dava dosyasının incelenmesinden; Alaşehir Belediyesince hazırlanan, toplama ve taşıma giderlerini içeren 2021 yılına ilişkin Evsel Katı Atık Tarifesinin Manisa Büyükşehir Belediye Meclisince incelenerek Manisa Büyükşehir Belediye Meclisinin ... tarih ve .../... sayılı kararı ile aynen kabul edildiği anlaşılmaktadır.
Bu durumda; İdare Dava Dairesince, Alaşehir Belediyesinin söz konusu süreçteki görevinin 5216 sayılı Kanunun 7/3. maddesinin (b) bendinde belirtilen "katı atıkları toplama ve taşıma" olduğu, bunun dışında katı atıkların bertaraf edilmesi sürecindeki 5216 ve 2872 sayılı Kanun hükümleri ile verilen başka bir görev ve buna bağlı yetkisinin bulunmadığı, sözü edilen yetkinin Büyükşehir Belediyelerine ait olduğu; dolayısıyla tarife belirleme sürecinin ilçe belediye meclisinin kararının onaylanmasından ziyade, doğrudan büyükşehir belediye meclisince belirlenmesi gerektiği gerekçesiyle istinaf isteminin reddine karar verilmiş ise de; katı atık hizmet bedeline ilişkin ücret tarifesini belirleme yetkisine sahip olan Manisa Büyükşehir Belediye Meclisince, Alaşehir Belediye Meclisince hazırlanan tarife raporunun aynı şekilde kabul edilerek uygulamaya konulması sebebiyle dava konusu işlemde hukuka aykırılık bulunmadığı, idare tarafından katı atıkla ilgili hizmetlerden bir kısmının sunulması halinde, sunulan hizmetlerle sınırlı olarak katı atık ücreti belirlenebileceği dikkate alındığında, dava konusu Manisa Büyükşehir Belediye Meclisinin ... tarih ve ... sayılı kararı ile onaylanan Alaşehir Belediye Başkanlığının ... tarih ve... karar numaralı 2021 yılı Evsel Katı Atık Ücretinin belirlenmesine ilişkin Belediye Meclis Kararının ''marketlere'' ilişkin kısmının esasının incelenerek 'marketler' kısmın yönünden iptali yolundaki İdare Mahkemesi kararına yönelik istinaf başvurusunun gerekçesinin değiştirilerek reddine ilişkin temyize konu Bölge İdare Mahkemesi kararında sonucu itibarıyla hukuka aykırılık bulunmamaktadır.
KARAR SONUCU:
Açıklanan nedenlerle;
1.Temyiz isteminin reddine,
2.Temyize konu ... Bölge İdare Mahkemesi ... İdare Dava Dairesinin ... tarih ve E..., K:... sayılı kararının yukarıda belirtilen gerekçeyle ONANMASINA,
3.Temyiz giderlerinin istemde bulunan üzerinde bırakılmasına,
4.2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu'nun 50. maddesi uyarınca, kararın taraflara tebliğini ve bir örneğinin de İdare Dava Dairesine gönderilmesini teminen dosyanın İdare Mahkemesine gönderilmesine, 30/06/2025 tarihinde oybirliğiyle kesin olarak karar verildi.