T.C.
D A N I Ş T A Y
DÖRDÜNCÜ DAİRE
Esas No : 2023/4662
Karar No : 2024/6944
TEMYİZ EDEN (DAVACI) : ... Sanayi ve Ticaret
Anonim Şirketi
VEKİLİ : Av. ...
KARŞI TARAF (DAVALI) : ... Genel Müdürlüğü
VEKİLİ : Av. ...
İSTEMİN KONUSU : ... İdare Mahkemesinin ... tarih ve E:..., K:... sayılı kararının temyizen incelenerek bozulması istenilmektedir.
YARGILAMA SÜRECİ :
Dava konusu istem: İzmir İli, Ödemiş İlçesi, Bozdağ Beldesi, ... Mevkii, ... ada, ... parsel sayılı taşınmazda bulunan yeraltı kaynak suyun ihtiyaç fazlasının ticari amaçlı olarak kullanıldığının tespit edilmesi nedeniyle davacı şirketten, 01/04/2012- 01/11/2013 tarihleri arası için 120.973,00-TL ecrimisil istenilmesine ilişkin davacı adına düzenlenen 13/11/2013 tarihli ecrimisil ihbarnamesinin iptali istenilmiştir.
İlk Derece Mahkemesi kararının özeti: İdare Mahkemesince verilen kararda; olayda davalı idarenin 2886 sayılı Kanun uyarınca yeraltı kaynak suyla ilgili olarak ecrimisil tahakkuk ettirme yetkisine sahip olduğu tartışmasız olup, davalı idare tarafından dava konusu ecrimisil ihbarnamesine konu toplam tutarın; uyuşmazlık konusu taşınmazla ilgili olarak mülkiyet sahipleri ile davacı şirket arasında yapılan kira sözleşmesi, 14/02/2014 tarihli teknik rapor, 11/11/2013 düzenleme tarihli komisyon kararı ve Türkiye İstatistik Kurumu verileri gözönünde bulundurulmak suretiyle hesaplanarak tespit edildiği anlaşıldığı bu durumda;167 Sayılı Yeraltı Suları Hakkında Kanun'un 4. maddesi ve 2886 Sayılı Yasanın 75. maddesi uyarınca Devletin hüküm ve tasarrufu altında bulunan ve davacı şirket tarafından kullanıldığı sabit olan yeraltı kaynak suyun kira bedeline ilişkin usulüne uygun olarak hesaplanıp düzenlenmiş olan dava konusu ecrimisil ihbarnamesinde hukuka aykırılık bulunmadığı sonucuna varılmıştır. Belirtilen gerekçelerle davanın reddine karar verilmiştir.
TEMYİZ EDENİN İDDİALARI : Davacı tarafından; 2004 yılından itibaren işyerinin davalı idareden ve mülk sahibinden kiraladığını, 2011 yılında kiralama işleminin iptaline ilişkin karardan sonra İl Özel idaresinin ihale açmadığı ve su kaynağı için ecrimisil düzenleme yetkisinin bulunmadığı, dava konusu olayda ecrimisil şartları oluşmadığı, yeraltı su kaynağının davalı idareye ait olmadığı bu nedenle dava konusu işlemin hukuka aykırı olduğu ve eksik inceleme hatalı değerlendirme sonucu verilen kararın usul ve hukuka aykırı olduğu ileri sürülerek kararın bozulması talep edilmiştir.
KARŞI TARAFIN SAVUNMASI : Temyiz isteminin reddi gerektiği savunulmuştur.
TETKİK HÂKİMİ : ...
DÜŞÜNCESİ : Temyiz isteminin kabulü gerektiği düşünülmektedir.
TÜRK MİLLETİ ADINA
Karar veren Danıştay Dördüncü Dairesince, Tetkik Hâkiminin açıklamaları dinlendikten ve dosyadaki belgeler incelendikten sonra gereği görüşüldü:
İNCELEME VE GEREKÇE :
2886 sayılı Devlet İhale Kanunu'nun 1. maddesinde, "Genel bütçeye dahil dairelerle katma bütçeli idarelerin, özel idare ve belediyelerin alım, satım, hizmet, yapım, kira, trampa, mülkiyetin gayri ayni hak tesisi ve taşıma işleri bu Kanunda yazılı hükümlere göre yürütülür.
Birinci fıkrada sayılan daire ve idarelere bağlı döner sermayeli kuruluşlar ile özel kanunlarla veya özel kanunların vermiş olduğu yetkiyle kurulmuş bulunan fonların yukarıda belirtilen işlerinin nasıl yapılacağı Cumhurbaşkanınca çıkarılacak yönetmelikte belirtilir."; 75. maddesinde, "Devletin özel mülkiyetinde veya hüküm ve tasarrufu altında bulunan taşınmaz malları ve Vakıflar Genel Müdürlüğü ile idare ve temsil ettiği mazbut vakıflara ait taşınmaz malların, gerçek ve tüzelkişilerce işgali üzerine, fuzuli şagilden, bu Kanunun 9 uncu maddesindeki yerlerden sorulmak suretiyle, idareden taşınmaz ve değerleme konusunda işin ehli veya uzmanı üç kişiden oluşan komisyonca tespit tarihinden geriye doğru beş yılı geçmemek üzere tespit ve takdir edilecek ecrimisil istenir. Ecrimisil talep edilebilmesi için, Hazinenin işgalden dolayı bir zarara uğramış olması gerekmez ve fuzuli şagilin kusuru aranmaz.'' hükmü yer almaktadır.
5393 sayılı Belediye Kanunu'nun 15. maddesinde, belediye mallarına karşı suç işleyenlerin Devlet malına karşı suç işlemiş sayılacağı, 2886 sayılı Devlet İhale Kanunu'nun 75. maddesi hükümlerinin belediye taşınmazları hakkında da uygulanacağı hükme bağlanmıştır.
2560 sayılı İstanbul Su ve Kanalizasyon İdaresi Genel Müdürlüğü Kuruluş ve Görevleri Hakkında Kanun'un 1. maddesinde, "... İstanbul Su ve Kanalizasyon İdaresi, İstanbul Büyük Şehir Belediyesine bağlı müstakil bütçeli ve kamu tüzel kişiliğini haiz bir kuruluştur..."; 22. maddesinde, "İSKİ'nin işlemleri 2886 sayılı Devlet İhale, 1050 sayılı Muhasebei Umumiye Kanunları ile bunların ek ve tadillerine tabi değildir.
Kuruluşun alım, satım ve ihalelerinde uygulanacak esas ve usuller bir yönetmelikle
belirlenir." Ek 5. maddesinde "Bu Kanun diğer büyükşehir belediyelerinde de uygulanır." hükmüne yer verilmiştir.
Dosyanın incelenmesinden, Mülkiyeti dava dışı üçüncü Kişilere ait Ödemiş İlçesi, Bozdağ Beldesi, ... Mevkii, ... ada, ... parselde bulunan taşınmazdaki Devletin hüküm ve tasarufu altında bulunan kaynak suyu öncelikle Ödemiş Mal Müdürlüğü tarafından ... Sanayi İç ve Dış Ticaret Ltd.Şti.'ne ... tarih ve ... sayılı yevmiye numarasıyla kiralandığı ve 4916 sayılı kanunun 22. maddesi gereğince kiralama yetkisi İl Özele idaresine geçtiğinden anılan sözleşme idareye devredildiği, İl Encümeninin ... tarih ve ... sayılı kararı ile kira sözleşmesi Ömer Lütfi Özen tarafından da aynı kira sözleşmesi 2886 sayılı Devlet İhale Kanununun sözleşmenin devri başlıklı 66. maddesine göre ... Sanayi ve Ticaret A.Ş. ne devredildiği, ... Sanayi İç ve Dış Tic. Ltd. Şti. vekili aynı zamanda davacı vekili tarafından söz konusu kaynak suyunun 02/06/2011 tarihinde ihaleye çıkılmadan tek taraflı işlemle ... Sanayi ve Ticaret A.Ş.'ne ihaleye çıkartılmadan kiralandığı ve rekabet ortamı sağlanmadığından bahisle ... İdare Mahkemesi nezdinde açılan davada ... İdare Mahkemesinin ... tarih ve E:... sayılı yürütmenin durdurulması kararı ile "Kira sözleşmesinin bitimi üzerine bir yerin yeniden kiraya verilmesi ancak yeniden ihale yapılması halinde mümkün olacağı" kuralı karşısında söz konusu kaynak suyuna yönelik 5 yıllık kira sözleşmesinin bitimini müteakip yeniden ihale yapılması gerektiğinin açık olduğu, süre sona erdikten sonra ... Nak. San. ve Tic. A.Ş.' ne kira sözleşmesinin devredilmesine ilişkin dava konusu işlemde hukuka ve mevzuata uyarlık bulunmadığı gerekçesiyle verilen yürütmenin durdurulması kararı üzerine ... tarihli ... yevmiye numaralı ... Sanayi İç ve Dış Tic. Ltd. Şti.' ne İzmir 5. Noterliği'nin ... tarih ve ... nolu yevmiye numarası ile devredilen kaynak suyu kira sözleşmesi devir sözleşmesi İzmir Valiliğinin ... tarih ve ... sayılı onayı ile fesih edildiği, Ödemiş Kadastro Müdürlüğünün ... tarih ve ... sayılı yazısında Sofular mevkiinde kalan suyun Bozdağ beldesi, ... ada, ... no.lu kadastro parseli içinde kaldığı, İzmir Halk Sağlığı Müdürlüğünün ... tarihli ve ... sayılı yazısıyla Ödemiş ilçesi, Bozdağ Beldesi, ... Mevkii adresinde özel mülkiyette bulunan suyun kaynak suyu olarak değerlendirildiğinin davalı idareye bildirildiği, suyun debisi, mülkiyet durumu ve yeraltı suyu mu yoksa kaynak suyumu olduğunun tespiti amacıyla DSİ ... Bölge Müdürlüğüne yazı yazıldığı, DSİ. ... Bölge Müdürlüğünün ... tarih ve ... sayılı yazısında, "... İzmir İli, Ödemiş İlçesi, Bozdağ Beldesi, ... Mevkiinde akışını sürdüren tekneci deresinin kenarında bulunan ve ... Nak. San. ve Tic. A.Ş. firmasınca tel örgü ile çevrilmiş arazi içerisinde su kaptaj tesisinin bulunduğu, kaptaj tesisinde elde edilen suyun boru hattı ile aynı firmanın Bozdağ beldesinde buluan su şişeleme fabrikasına taşınıp, taşınan suyun şişelenerek satıldığı, kaptaj tesisinde yapılan incelemede kaptajın yaklaşık 4 metre derinliğe sahip olduğu, kaptajın yeraltına yaklaşık 4 metre indikten sonra yeraltında yatayda yaklaşık 20-25 metre güneydoğuya yönelerek açıldığı, kaptajın içinde 3 havuzun bulunduğu, havuzların su ile dolu olduğu, havuzları dolduran suyun yeraltı suyu ve tekneci dereden sızarak katılan sular olduğunun görüldüğü, mevcut arazinin Devletin hüküm ve tasarrufunda kaldığının belirtildiği, 167 Sayılı Yeraltı Suları Hakkında Kanunun 4/3 maddesi gereği kiralama yetkisi davalı idarede bulunan kaynak suyu yukarıda adı geçen kişiler tarafından davalı idare izni olmadan 01/04/2012 tarihli taşınmaz kira sözleşmesi ile ... Nak. San. ve Tic. A.Ş.'ne kiralandığı her ne kadar kira sözleşmesinde kiralananın cinsi "Ödemiş Tapusunun Bozdağ Beldesi, ... Mevkiinde kain ... ada, ... ile ... parsel nolu taşınmazların tamamı" olarak belirtilmişse de kiranın kapsamı başlıklı maddede" Kiracı kiralanan taşınmazın ve yasalar çerçevesinde yeraltı kaynak suları dahil yeraltı ve yerüstü her türlü ayrılır ve ayrılmaz parçasının kullanım hakkı kiracıya aittir." şeklinde yazıldığı, dava konusu ... ada, ... parselden çıkan suyun ihtiyaç fazlasının davalı idare izni olmadan ticari amaçlı olarak davacı şirket tarafından kullanıldığı tespit edildiğinden 01.04.2012-01.11.2013 tarihleri için 2886 sayılı Kanunun 75. maddesi gereği ecrimisil tahakkuk ettirildiği, bu ecrimisil ihbarnamesinin davacı şirket tarafından iptali istemiyle bakılmakta olan iş bu davanın açıldığı anlaşılmıştır.
2886 sayılı Kanun kapsamında ecrimisil istenebilmesi için taşınmazın madde kapsamında sayılan idarelere ait olması gerekmektedir. Bu bağlamda, davalı idarenin belirtilen Kanun maddesinde sayılmadığı, özel bütçeli olmadığı, 2560 sayılı Kanun'un yukarıda yer verilen 22. maddesi uyarınca işlemlerinde 2886 sayılı Kanun'a tabi olmadığı kuralı dikkate alındığında, uyuşmazlık konusu ecrimisil tutarının genel hükümlere göre istenebileceği ve tahsil edebileceğinden, uyuşmazlığa konu tutar hakkında ecrimisil mevzuatının uygulanamayacağı sonucuna varılmıştır.
Nitekim, davalı idareye ait taşınmaz malların kullanımından kaynaklanan ecrimisil alacağı kapsamının Türk Medeni Kanunu'na göre belirleneceğine yönelik Yargıtay ... Hukuk Dairesinin ... tarih ve E:..., K:..., ... tarih ve E:..., K:... ve ... tarih ve E:..., K:... sayılı kararları da bulunmaktadır.
Bu durumda, dava konusu işlem hakkında genel hükümlere göre değerlendirme yapılarak hüküm kurulması gerekirken, İdare Mahkemesince 2886 sayılı Kanun 75. Maddesi uyarınca işin esası hakkında hüküm kurulmak suretiyle verilen kararda hukuka ve usule uygunluk görülmemiştir.
KARAR SONUCU :
Açıklanan nedenlerle;
1. Temyiz isteminin kabulüne,
2. Temyize konu ... İdare Mahkemesinin ... tarih ve E:..., K:... sayılı kararının BOZULMASINA,
3. Yeniden bir karar verilmek üzere dosyanın anılan İdare Mahkemesine gönderilmesine,
4. 2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu'nun (Geçici 8. maddesi uyarınca uygulanmasına devam edilen) 54. maddesinin 1. fıkrası uyarınca bu kararın tebliğ tarihini izleyen onbeş (15) gün içinde kararın düzeltilmesi yolu açık olmak üzere, 03/12/2024 tarihinde oybirliğiyle karar verildi.