T.C.
DANIŞTAY
DÖRDÜNCÜ DAİRE
Esas No : 2023/6977
Karar No : 2023/7164
TEMYİZ EDEN (DAVACI) : ... Derneği
VEKİLİ : Av. ...
KARŞI TARAF (DAVALI) : ... Belediye Başkanlığı (E-Tebligat)
VEKİLİ : Av. ...
MÜDAHİL (DAVALI YANINDA) : ... Elektrik Üretim Anonim Şirketi
VEKİLLERİ : Av. ...
İSTEMİN KONUSU : ... Bölge İdare Mahkemesi .... İdare Dava Dairesinin ... tarih ve E:..., K:... sayılı kararının temyizen incelenerek bozulması istenilmektedir.
YARGILAMA SÜRECİ :
Dava konusu istem: Davacı tarafından, Aydın İli, Germencik İlçesi, ... Turanlar No:... adresinde bulunan ve ... Elektrik Üretim Anonim Şirketine ait jeotermal elektrik üretim santrali için Germencik Belediye Başkanlığınca düzenlenen ... tarih ve ... sayılı işyeri açma ve çalışma ruhsatının iptali istenilmiştir.
İlk Derece Mahkemesi kararının özeti: .... İdare Mahkemesince verilen... tarih ve E:..., K:... sayılı sayılı kararda; dosyada yer alan bilgi ve belgelerin incelenmesinden; dava dilekçesinde ileri sürülen temel iddianın uyuşmazlık konusu santralin insan sağlığı ve çevreye olan olumsuz etkilerine ilişkin olduğu, oysa tüm bu hususların ÇED sürecinde değerlendirildiğinin görüldüğü, işyeri açma ve çalışma ruhsatı talep edilen jeotermal enerji santralinin ikinci sınıf gayri sıhhi müesseseler kapsamında olduğu, işyeri açma ve çalışma ruhsatı talep edilen tesis için Çevresel Etki Değerlendirilmesi Olumlu kararı verildiği, Aydın Valiliği'nin ... tarihli E... sayılı yazısında, ilgili yazıda adı geçen JES'ler için ÇED Yöntmeliği kapsamında ÇED Olumlu Belgeleri alındığı belirtilerek ilgili kurumdan işyeri açma ve çalışma ruhsat alınmasında sakınca bulunmadığı yönünde görüş belirtildiği görülmüş olup, Çevresel Etki Değerlendirilmesi Yönetmeliği hükümleri uyarınca verilen ÇED olumlu kararını veriliş süreci ve Yönetmeliğin aradığı diğer koşullar bakımından yapılan incelemeler dikkate alındığında, yukarıda yer verilen davalı idarece tesis edilen işlemde hukuka aykırılık bulunmadığı sonucuna varılmıştır.
Belirtilen gerekçelerle davanın reddine karar verilmiştir.
Bölge İdare Mahkemesi kararının özeti: Bölge İdare Mahkemesince; istinaf başvurusuna konu İdare Mahkemesi kararının usul ve hukuka uygun olduğu ve davacı tarafından ileri sürülen iddiaların söz konusu kararın kaldırılmasını sağlayacak nitelikte görülmediği belirtilerek 2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu'nun 45. maddesinin 3. fıkrası uyarınca istinaf başvurusunun reddine karar verilmiştir.
TEMYİZ EDENİN İDDİALARI : Davacı tarafından, dosyada keşif ve bilirkişi incelemesi yaptırılmak suretiyle karar verilmesi gerektiği, ÇED kararının kesinleşmesinin tek başına yeterli olmadığı, santralden doğaya salınan atıkların çevreyi kirlettiği ileri sürülmektedir.
KARŞI TARAFIN SAVUNMASI : Cevap verilmemiştir.
TETKİK HÂKİMİ : ...
DÜŞÜNCESİ : Temyiz isteminin reddi ile usul ve yasaya uygun olan Bölge İdare Mahkemesi kararının onanması gerektiği düşünülmektedir.
TÜRK MİLLETİ ADINA
Karar veren Danıştay Dördüncü Dairesince, Tetkik Hâkiminin açıklamaları dinlendikten ve dosyadaki belgeler incelendikten sonra gereği görüşüldü:
İNCELEME VE GEREKÇE :
Bölge idare mahkemelerinin nihai kararlarının temyizen bozulması, 2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu'nun 49. maddesinde yer alan sebeplerden birinin varlığı hâlinde mümkündür.
Temyizen incelenen karar usul ve hukuka uygun olup, dilekçede ileri sürülen temyiz nedenleri kararın bozulmasını gerektirecek nitelikte görülmemiştir.
KARAR SONUCU :
Açıklanan nedenlerle;
1. Temyiz isteminin reddine,
2. Temyize konu ... Bölge İdare Mahkemesi .... İdare Dava Dairesinin ... tarih ve E:..., K:... sayılı kararının ONANMASINA,
3. Temyiz giderlerinin istemde bulunan üzerinde bırakılmasına,
4. 2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu'nun 50. maddesi uyarınca, kararın taraflara tebliğini ve bir örneğinin de İdare Dava Dairesine gönderilmesini teminen dosyanın İdare Mahkemesine gönderilmesine, 20/12/2023 tarihinde oyçokluğuyla kesin olarak karar verildi.
(X) KARŞI OY :
Dava; Aydın İli, Germencik İlçesi, Aydın İzmir Karayolu ... No:... adresinde bulunan ve Gürmat Elektrik Üretim Anonim Şirketine ait jeotermal elektrik üretim santrali için Germencik Belediye Başkanlığınca düzenlenen ... tarih ve ... sayılı işyeri açma ve çalışma ruhsatının iptali istemiyle açılmıştır.
Türkiye Cumhuriyeti Anayasasının ''Sağlık hizmetleri ve çevrenin korunması'' başlıklı 56. maddesinde; herkesin, sağlıklı ve dengeli bir çevrede yaşama hakkına sahip olduğu ve çevreyi geliştirmek, çevre sağlığını korumak ve çevre kirlenmesini önlemenin Devletin ve vatandaşların ödevi olduğu hükmüne yer verilmiştir.
3572 sayılı işyeri Açma ve Çalışma Ruhsatlarına Dair Kanun Hükmünde Kararnamenin Değiştirilerek Kabulü Hakkında Kanunun 4. maddesinde, çalışma ruhsatı verilmesi için yapılacak beyan ve incelemelerde; a) İnsan sağlığına zarar vermemek, b) Çevre kirliliğine yol açmamak, c) Yangın, patlama, genel güvenlik, iş güvenliği, işçi sağlığı, trafik ve karayolları, imar, kat mülkiyeti ve doğanın korunması ile ilgili düzenlemelere aykırı davranmamak genel kriterlerine göre düzenlenecek yönetmeliği esas alacakları kuralı, 6. maddesinin 2. fıkrasında ise ruhsat verilmesini takiben yapılacak kontrol ve denetimlerde, 4 üncü maddede belirtilen yönetmelikte öngörülen kriterlere aykırı beyan ve durumun tespiti halinde; verilmiş olan ruhsat, ilgili mevzuattaki hükümler çerçevesinde yetkili merci veya mülkî idare amirince iptal edilerek işyeri kapatılır ve ilgililer hakkında ayrıca işlem yapılır hükmü bulunmaktadır.
10/08/2005 günlü, 25902 sayılı Resmi Gazete’de yayımlanarak yürürlüğe giren İşyeri Açma ve Çalışma Ruhsatlarına İlişkin Yönetmeliğin; 21. maddesinin 2. fıkrasında; birinci sınıf gayrisıhhî müessese başvuru ve beyan formunda yer alan bilgiler esas alınarak bir ay içinde yapılan denetimlerde, beyan edilen hususlara aykırı bir durumun tespiti halinde ilgililer hakkında gerekli kanunî işlem yapılacağı, aykırılık ve noksanlıklar toplum ve çevre sağlığı açısından bir zarar doğurmuyorsa, tedbirlerin alınması ve noksanlıkların giderilmesi için bir yılı geçmemek üzere süre verileceği, verilen süre içinde aykırılık ve noksanlıklarını gidermeyen işletmelerin faaliyetinin söz konusu aykırılık ve noksanlıklar giderilinceye kadar durdurulacağı, aynı maddenin 3. fıkrasında ise; 'ruhsatın verilmesinden sonra yetkili idare tarafından yapılacak denetim sonucunda toplum ve çevre sağlığı açısından zararlı olan işletmelerin faaliyetinin, noksanlıklar ve aykırılıklar giderilinceye kadar derhal durdurulacağı'', 23. maddesinin 2. fıkrasında; Yetkili idarelerin, ikinci ve üçüncü sınıf gayrisıhhî müesseseler için yapılacak beyan ve incelemelerde; insan sağlığına zarar verilmemesi, çevre kirliliğine yol açılmaması, yangın, patlama, genel güvenlik, iş güvenliği, işçi sağlığı, trafik ve karayolları, imar, kat mülkiyeti ve doğanın korunması ile ilgili düzenlemeleri esas alacakları hükmü ile ''Denetim'' başlıklı 24. maddesinde Gayrisıhhî müesseselerin, çevre ve toplum sağlığı açısından yetkili idareler tarafından denetleneceği, yetkili idarenin en üst amiri veya görevlendireceği kişinin gerekli tedbirleri almak veya aldırmakla sorumlu olduğu hükmü yer almaktadır. Aynı Yönetmeliğin Örnek 7 kısmında ise, madencilik faaliyetleri için gayrısıhhi müesssese açma ruhsatı başvuru/beyan formu düzenlenmiş, formun not kısmında da, ÇED Olumlu kararı ve ÇED Raporu veya ÇED Gerekli Değildir kararı ve proje tanıtım dosyası ya da ÇED kapsamı dışındadır belgesi eklenir ifadesine yer verilmiştir.
2872 sayılı Çevre Kanununun 2. maddesinde; Çevresel etki değerlendirmesi: Gerçekleştirilmesi plânlanan projelerin çevreye olabilecek olumlu ve olumsuz etkilerinin belirlenmesinde, olumsuz yöndeki etkilerin önlenmesi ya da çevreye zarar vermeyecek ölçüde en aza indirilmesi için alınacak önlemlerin, seçilen yer ile teknoloji alternatiflerinin belirlenerek değerlendirilmesinde ve projelerin uygulanmasının izlenmesi ve kontrolünde sürdürülecek çalışmalar şeklinde tanımlanmıştır.
25/11/2014 tarih ve 29186 sayılı Resmi Gazetede yayımlanarak yürürlüğe giren ve dava konusu işlem tarihinde yürürlükte bulunan Çevresel Etki Değerlendirmesi Yönetmeliğinin 4. maddesinde; ''Çevresel etki değerlendirmesi olumlu kararı: Çevresel Etki Değerlendirmesi Raporu hakkında Komisyon tarafından yapılan değerlendirmeler dikkate alınarak, projenin çevre üzerindeki muhtemel olumsuz etkilerinin, alınacak önlemler sonucu ilgili mevzuat ve bilimsel esaslara göre kabul edilebilir düzeylerde olduğunun belirlenmesi üzerine projenin gerçekleşmesinde çevre açısından sakınca görülmediğini belirten Bakanlık kararı olarak tanımlanmıştır. Aynı Yönetmeliğin 18. maddesinde ise; "(1) Bakanlık, "ÇED Olumlu" kararı veya "ÇED Gerekli Değildir" kararı verilen projelerle ilgili olarak, Nihai ÇED Raporu ve/veya “ÇED Gerekli Değildir” kararına esas Proje Tanıtım Dosyasında taahhüt edilen hususların yerine getirilip getirilmediğini izler ve kontrol eder.'' hükmü 19. maddesinde ise; (1) Bu Yönetmelik kapsamındaki projelerde; b) "ÇED Olumlu" kararı ya da "ÇED Gerekli Değildir" kararı verildikten sonra, proje sahibi tarafından nihai ÇED Raporu veya Proje Tanıtım Dosyasında taahhüt edilen hususlara uyulmadığının tespit edilmesi durumunda söz konusu taahhütlere uyulması için projeyle ilgili Bakanlıkça/Valilikçe bir defaya mahsus olmak üzere süre verilebilir. Bu süre sonunda taahhüt edilen hususlara uyulmaz ise yatırım durdurulur. Yükümlülükler yerine getirilmedikçe durdurma kararı kaldırılmaz. 2872 sayılı Çevre Kanununun ilgili hükümlerine göre işlem tesis edilir hükmü bulunmaktadır.
Çevresel Etki Değerlendirmesi, gerçekleştirilmek istenen ve çevre üzerinde önemli olumsuz etkileri olabilecek faaliyetler hakkında yetkili birimlerce onay verme ya da karar alma gibi herhangi bir işlem yapılmadan önce bunların çevresel etkilerinin araştırılarak önlenmesi amacına hizmet etmektedir. ÇED’in amacı, faaliyetlerin gelecekte yol açabileceği olumsuz çevresel etkileri önceden hesaba katmak suretiyle, çevre hukukunun en temel ilkesi olan önleyiciliğin gerçekleştirilmesini temin etmek ve karar vericilere yatırım ya da projenin çevreye etkilerini göstererek onların doğru karar vermelerini sağlamaktır. Başka bir ifadeyle, ÇED’in temel amacı, faaliyetlerin olası olumsuz çevresel etkilerini ve olumsuz etkileri önleme yöntemlerini tespit etmek, bu tespitlere göre karar vericilerin yatırım konusunda doğru karar vermelerini sağlamaktır.
Yukarıda yer verilen mevzuat hükümlerinin değerlendirilmesinden; ÇED ile ilgili hükümlerin daha çok proje ve yatırım aşamasına ilişkin olduğu halde, işyeri açma ve çalışma ruhsatının ise daha çok faaliyet/işletme aşamasına ilişkin olduğu, değerlendirme kriterlerinin ve denetim sürecinin farklılık arz ettiği gibi uygulanacak yaptırımların da farklı olduğu, nitekim, ÇED Yönetmeliğinin 19. maddesinde ''yatırımın durdurulması'' söz konusu iken, Ruhsatla ilgili Yönetmeliğin 21. ve 23. maddelerinde ''faaliyetin durdurulması'' söz konusudur. ÇED sürecine ilişkin iddialarla ruhsat aşamasındaki (insan sağlığı ve çevreye olumsuz etkileri) inceleme ve iddiaların çakışması durumunda, daha önce ÇED ile ilgili gerekli iznin verilmesi ve bu iznin ruhsat başvurusu aşamasında mevcut olmasının, ruhsatın denetim aşamasında sözkonusu iddiaların yeniden incelenmesine engel olmadığı, yukarıda yazılı Yönetmeliğin 21. ve 23. maddelerinde, ruhsat verilme aşamasının yanısıra ruhsat verildikten sonra işletme ve faaliyet aşamasında da denetimin devam edeceğinin açıkça belirtildiği (Kanunun 4. ve Yönetmeliğin 21. ve 23. maddelerinde belirtilen şartlara uygunluk yönünden), nitekim ÇED olumlu veya ÇED gerekli değildir kararı, proje sahibi tarafından bu konuda alınacak tedbir ve verilen taahhütlere ilişkin olup, idare tarafından kabul edilmesinin ise ''idari yönden kesinlik'' niteliği taşıdığı ancak yargısal bir değerlendirme yapılmaması ya da usul hükümlerine göre davanın reddedilmesi halinde ''hukuki kesinlikten'' söz edilemeyeceği, ÇED raporunun mevcut olmasının, işletme aşamasında ruhsat hukuku yönünden gerekli inceleme ve denetimin yapılmasına engel olamayacağı, nitekim, yukarıda alıntısı yapılan mevzuatta da ÇED Olumlu/ÇED Gerekli Değildir kararının mevcut olmasının, ruhsat mevzuatı yönünden gerekli inceleme ve denetimin yapılamayacağı yönünde herhangi bir hükmün mevcut olmadığı, ÇED sürecinin projenin çevre üzerindeki olumsuz etkilerine, ruhsatın denetim sürecinin ise, insan ve toplum sağlığı ile çevre kirliliğine yol açılmaması ve doğanın korunmasına ilişkin olduğundan uygulama ve denetimin de farklılık arz ettiği görülmektedir.
... İdare Mahkemesince verilen ... tarih ve E:..., K:... sayılı kararda, uyuşmazlıkta, dava dilekçesinde ileri sürülen temel iddianın uyuşmazlık konusu santralin insan sağlığı ve çevreye olan olumsuz etkilerine ilişkin olduğu, oysa tüm bu hususların ÇED süresinde değerlendirildiğinin görüldüğü, dosyada yer alan bilgi ve belgelerin incelenmesinden; işyeri açma ve çalışma ruhsatı talep edilen jeotermal enerji santralinin ikinci sınıf gayri sıhhı müesseseler kapsamında olduğu, işyeri açma ve çalışma ruhsatı talep edilen tesis için Çevresel Etki Değerlendirilmesi Olumlu kararı verildiği, Aydın Valiliği'nin ... tarihli E... sayılı yazısında ilgili yazıda adı geçen JES'ler için ÇED Yöntmeliği kapsamında ÇED Olumlu Belgeleri alındığı belirtilerek ilgili kurumdan işyeri açma ve çalışma ruhsat alınmasında sakınca bulunmadığı yönünde görüş belirtildiği görülmüş olup, Çevresel Etki Değerlendirilmesi Yönetmeliği hükümleri uyarınca verilen ÇED olumlu kararının veriliş süreci ve Yönetmeliğin aradığı diğer koşullar bakımından yapılan incelemeler dikkate alındığında yukarıda yer verilen davalı idarece tesis edilen işlemde hukuka aykırılık bulunmadığı gerekçesiyle dava konusu işlemin iptaline karar verilmiş ise de, somut olayda da görüleceği üzere, dosyada herhangi bir inceleme( keşif, bilirkişi vs. ) yapılmadan, sırf ÇED raporunun ayakta olduğu gerekçesi ile işyerinin denetim dışı bırakılması, çevre ve toplum sağlığı yönünden mevcut ya da muhtemel tehdit ve tehlikenin varlığını sürdürmesine sebep olacaktır.
Bu durumda; jeotermal elektrik üretim santrali için verilen GSM ruhsatının, 3572 sayılı Kanunun 4. ve İşyeri Açma ve Çalışma Ruhsatlarına ilişkin Yönetmeliğin 21. ve 23. maddelerinde belirtilen kriterlere uygun olarak verilip verilmediği ve işletmenin ruhsata uygun olarak işletilip işletilmediğinin belirtilen mevzuat çerçevesinde her zaman ve sürekli denetime tabi olduğu, İşyeri Açma ve Çalışma Ruhsatlarına İlişkin Yönetmeliğin 17. maddesinde, "ÇED Gerekli Değildir/ÇED Olumlu'' kararının mevcut olması, işyeri açma ve çalışma ruhsatının verilmesi aşamasına ilişkin olup, işletme ve faaaliyet aşamasında ruhsat hukuku yönünden gerekli inceleme ve denetimin yapılmasına engel olamayacağı, aksi düşünce, ÇED kararına karşı dava açılmaması ya da usul hükümlerine göre reddedilmesi durumunda, keşif ve bilirkişi incelemesi yapılmaksızın mevcut ya da muhtemel eksiklik ve olumsuzluklar sebebiyle ''ÇED Gerekli Değildir'' kararının hukuka aykırılığının varlığı halinde dahi ÇED Olumlu ya da Gerekli Değildir kararının ayakta olduğu gerekçesiyle ruhsat iptaline karşı açılan davaların reddedilmesi, ruhsat iptaline ilişkin davalarda gerekli yargısal denetimin yapılamaması sonucunu doğuracaktır.
Açıklanan nedenlerle, temyiz isteminin kabulü ile Bölge İdare Mahkemesi İdare Dava Dairesi kararının bozulması gerektiği oyuyla aksi yöndeki çoğunluk kararına katılmıyorum.
Full & Egal Universal Law Academy