T.C.
D A N I Ş T A Y
DÖRDÜNCÜ DAİRE
Esas No : 2024/1239
Karar No : 2024/3799
TEMYİZ EDENLER (DAVALI): 1- (DAVALI) ... Valiliği
VEKİLİ : Av. ...
2- (DAVALI İDARE YANINDA MÜDAHİL) ... Mermercilik Kuyumculuk İnşaat Turizm Ticaret Ltd. Şti.
VEKİLİ : Av. ...
KARŞI TARAF (DAVACILAR): 1- ... ... 15-...
VEKİLİ : Av. ...
İSTEMİN KONUSU: ... İdare Mahkemesinin ... tarih ve E:..., K:...sayılı kararının temyizen incelenerek bozulması istenilmektedir.
YARGILAMA SÜRECİ :
Dava konusu istem: ... İli, ... İlçesi, ... Mahallesi mevkiinde yer alan İr:... ruhsat numaralı saha içerisinde ... Madencilik Mermercilik Kuyumculuk İnş. Turizm Tic. Ltd. Şti. tarafından yapılması planlanan "Mermer Ocağı Üretimsel Kapasite Artışı ve Mermer Pasası Kırma Eleme Tesisi" projesi ile ilgili olarak tesis edilen ... Valiliğinin ... tarih ve ... sayılı "Çevresel Etki Değerlendirmesi Gerekli Değildir" kararı ile aynı saha içerisine ilave ocak alanı, yeni stok alanı ve bitkisel toprak alanı işlettirilmesi, açık işletme alanının stok alanı olarak kullanılması şeklinde planlama değişikliği istemiyle yapılan başvuruya ilişkin olarak, ... tarih ve ... sayılı "Çevresel Etki Değerlendirmesi Gerekli Değildir" kararının geçerli olduğuna yönelik ... tarih ve E-... sayılı işlemin ve aynı saha içerisinde yapılması planlanan "Mermer Pasası Kırma Eleme Tesisi Üretimsel Kapasite Artışı" projesi ile ilgili olarak tesis edilen... tarihli ve E-... sayılı "Çevresel Etki Değerlendirmesi Gerekli Değildir" kararının iptali istenilmiştir.
İlk Derece Mahkemesi kararının özeti: İdare Mahkemesince verilen kararda; davanın esasına ilişkin olarak, ... İli, ... İlçesi, ... Mahallesi mevkiinde yer alan İr:... ruhsat numaralı 99 hektarlık sahanın 77,18 hektalık kısmında davalı yanında müdahil şirket tarafından işletilmesi planlanan 4900 m3/yıl kapasiteli mermer ocağı faaliyeti ile ilgili ... Valiliği İl Çevre ve Orman Müdürlüğü'nün ... tarih ve ... sayılı işlemi ile; "ÇED Kapsam Dışı Kararının" verildiği, daha sonra müdahil şirket tarafından yapılan başvuruya istinaden "Mermer Ocağı Üretimsel Kapasite Artışı ve Mermer Pasası Kırma Eleme Tesisi" projesi ile ilgili olarak ... Valiliğinin ... tarih ve ... sayılı "Çevresel Etki Değerlendirmesi Gerekli Değildir" kararı verildiği, aynı saha içerisine ilave ocak alanı, yeni stok alanı ve bitkisel toprak alanı işlettirilmesi, açık işletme alanının stok alanı olarak kullanılması şeklinde planlama değişikliği istemiyle müdahil şirketçe yapılan başvuruya ilişkin olarak, ... tarih ve ... sayılı "Çevresel Etki Değerlendirmesi Gerekli Değildir" kararının geçerli olduğuna yönelik ... tarih ve E-... sayılı işlemin tesis edildiği, aynı saha içerisinde yapılması planlanan "Mermer Pasası Kırma Eleme Tesisi Üretimsel Kapasite Artışı" projesi ile ilgili Çevresel Etki Değerlendirmesi Yönetmeliği'nin 17.maddesi hükmü uyarınca "Çevresel Etki Değerlendirmesi Gerekli Değildir" kararı verilmesine ilişkin ... tarih ve E-... sayılı işlemin tesis edilmesi üzerine bakılmakta olan davanın açıldığı, Kararda yer verilen, 2872 sayılı Çevre Kanunu ile Çevresel Etki Değerlendirmesi Yönetmeliği hükümleri incelendiğinde; çevrenin korunması, çevrenin bozulmasının önlenmesi ve kirliliğin giderilmesi alanlarındaki her türlü faaliyette; Bakanlığın, yerel yönetimlerin, meslek odalarının, birliklerin ve sivil toplum kuruluşlarının işbirliği içinde olacakları, çevre politikalarının oluşmasında katılım hakkının esas olduğu, Bakanlığın; yerel yönetimlerin, meslek odalarının, birliklerin, sivil toplum kuruluşlarının ve vatandaşların çevre hakkını kullanacakları katılım ortamını yaratmakla yükümlü olduğu, çevrenin korunması, biyoçeşitliliğin sürdürülebilmesi amacıyla yerel yönetimlerin, üniversitelerin, sivil toplum kuruluşlarının ve ilgili diğer kuruluşların görüşlerinin alınacağı, Yönetmeliğin Ek-2’deki listede yer alan projeler ile kapsam dışı değerlendirilen veya kanunen muafiyeti bulunan projelere ilişkin kapasite artırımı ve/veya genişletilmesinin planlanması halinde, mevcut proje kapasitesi ve kapasite artışları toplamı ile birlikte projenin yeni kapasitesi Ek-2’deki listede belirtilen projeler için proje tanıtım dosyasının hazırlanmasının zorunlu olduğu, proje tanıtım dosyaları verildikten sonra gerekli kurum/kuruluşlardan görüşler alınarak, kurum/kuruluşlarla toplantı düzenlenerek, yeterlik verilmiş kurum/kuruluşlardan proje ile ilgili geniş kapsamlı bilgi alınarak, araç gereç sağlanarak, analiz, deney ve ölçümler yaptırılarak değerlendirme sürecinin tamamlanacağı, yapılan inceleme/araştırma ve değerlendirmeler neticesinde projenin gerçekleşmesinde çevre açısından sakınca görülmemesi üzerine çevresel etki değerlendirmesi gerekli değildir kararının verilebileceği, dava konusu olayda; davalı İdarenin savunma dilekçesinde ve Mahkememizce yapılan ara kararlara istinaden sunulan bilgi ve belgelerde, ... tarih ve ... sayılı "Çevresel Etki Değerlendirmesi Gerekli Değildir" kararına konu proje tanıtım dosyasının "Mermer Ocağı Üretimsel Kapasite Artışı ve Mermer Pasası Kırma Eleme Tesisi” projesi olması ve ... tarih ve E-... sayılı "Çevresel Etki Değerlendirmesi Gerekli Değildir" kararına esas teşkil eden proje tanıtım dosyasının ise Mermer Pasası Kırma Eleme Tesisi üretimsel kapasite artışı projesi olması nedeniyle, her iki projede de ÇED alanında herhangi bir artış yapılmaması ve mermer pasası kırma eleme tesisinin izin verilen ÇED alanı içerisinde bulunması nedeniyle kurum görüşlerinin sorulmadığının ifade edildiği, dava dosyası incelendiğinde uyuşmazlığa konu "çevresel etki değerlendirmesi gerekli değildir" kararlarına konu proje tanıtım dosyası ile ilgili herhangi bir kurum görüşünün alınmadığı gibi herhangi bir şekilde toplantının da düzenlenmediği, çevrenin korunması amacıyla ilgili sayılabilecek kurumların, yerel yönetimlerin, meslek odalarının, birliklerin, sivil toplum kuruluşlarının veya vatandaşların katılım ortamının sağlanmadığı, ... İli, ... İlçesi, ... Mahallesi mevkiinde yer alan İr:... ruhsat numaralı 99 hektarlık sahanın 77,18 hektalık kısmında davalı yanında müdahil şirket tarafından mermer ocağı ve mermer pasası kırma eleme faaliyetinin yürütüldüğü, gerçekleştirilmesi planlanan projenin 2872 sayılı Çevre Kanunu ile Çevresel Etki Değerlendirmesi Yönetmeliği hükümleri kapsamında çevre açısından birçok etkisinin görülebileceği, sahanın doğal ekolojik yapısının değişebileceği, üretim faaliyetleri sırasında toz, gürültü, görüntü kirliliği ve pasa oluşumu gibi çevreye olumsuz etkilerin oluşabileceği, sahada telafisi hemen hemen imkânsız tahribatlara yol açılabileceği, ayrıca çalışma yürütülecek sahada 2863 sayılı Kültür ve Tabiat Varlıklarını Koruma Kanunu kapsamında kalıntılar bulunduğu tespit edilerek tescil sürecinin başlatıldığı ve ... Kültür Varlıklarını Koruma Bölge Kurulu'nun ... tarih ve ... sayılı kararı ile; saha içerisinde bulunan "antik yola ait kalıntıların" korunması gerekli taşınmaz kültür varlığı olarak tescil edilmesine karar verildiği, tüm bu hususlar birlikte dikkate alındığında, sahada yapılacak ve/veya devam ettirilecek madencilik faaliyeti hakkında çevrenin korunması amacıyla ilgili sayılabilecek yerel yönetimlerin, meslek odalarının, birliklerin, sivil toplum kuruluşlarının veya vatandaşların katılımlarının sağlanması, alanda tescilli korunması gerekli taşınmaz kültür varlığı bulunması hususu da gözetilerek ilgili kurumların görüşlerinin alınması gerektiği, çevrenin ve doğanın korunması amacıyla ilgili kurum ve/veya kuruluşların görüşleri alınmaksızın ve ilgili sayılabilecek yerel yönetimlerin, meslek odalarının, birliklerin, sivil toplum kuruluşlarının veya vatandaşların katılımları sağlanmaksızın tesis olunan uyuşmazlığa konu işlemlerde ("Mermer Ocağı Üretimsel Kapasite Artışı ve Mermer Pasası Kırma Eleme Tesisi" projesi ile ilgili "Çevresel Etki Değerlendirmesi Gerekli Değildir" kararı verilmesine ilişkin ... Valiliği Çevre ve Şehircilik İl Müdürlüğü'nün ... tarih ve ... sayılı işlemi ile aynı saha içerisine ilave ocak alanı, yeni stok alanı ve bitkisel toprak alanı işlettirilmesi, açık işletme alanının stok alanı olarak kullanılması şeklinde planlama değişikliği istemiyle yapılan başvuru karşısında ... tarih ve ... sayılı "Çevresel Etki Değerlendirmesi Gerekli Değildir" kararının geçerli olduğuna yönelik ... tarih ve E-... sayılı işleminde ve aynı saha içerisinde yapılması planlanan "Mermer Pasası Kırma Eleme Tesisi Üretimsel Kapasite Artışı" projesi ile ilgili "Çevresel Etki Değerlendirmesi Gerekli Değildir" kararı verilmesine ilişkin ... tarih ve E-... sayılı işleminde) kamu yararına ve hukuka uyarlık bulunmadığı sonucuna varılmaktadır.
Belirtilen gerekçelerle dava konusu işlemin iptaline karar verilmiştir.
TEMYİZ EDENİN İDDİALARI: Davalı idare tarafından, Mahkeme kararının usul ve yasaya aykırı olduğu, davanın süresinde açılmadığı, işletmenin 99 hektarlık ruhsat alanının 77,18 hektarlık alanında, 4900 m3/yıl kapasitesli tesis için 25/08/2009 tarih ve 6761 sayılı işlemi ile; "ÇED Kapsam Dışı Kararı"nın bulunduğu, 77,19 ha ÇED alanı değiştirilmeden, üretimin 4900 m3/yıldan, 350.000 m3/yıla çıkarılması ve 399.000 ton/yıl kapasiteli kırma eleme tesisisi kurulması istemiyle müdahil şirket tarafından yapılan başvuruya istinaden "Mermer Ocağı Üretimsel Kapasite Artışı ve Mermer Pasası Kırma Eleme Tesisi" projesi ile ilgili olarak ... tarih ve ... sayılı "Çevresel Etki Değerlendirmesi Gerekli Değildir" kararı verildiği, mermer pasası kırma eleme tesisi ile ilgili olarak yapılması planlanan vaziyet planı değişikliği talebi, üretim kapasitesi ve mevcut ÇED sınırında değişiklik yapılmamak üzere ... tarihli, ... sayılı yazı ile uygun görüldüğü, daha sonra faaliyete eklenen ilave pasa alanı ile ilgili olarak yürürlükte bulunan ÇED Yönetmeliği gereğince yapılacak bir işlem bulunmadığına ilişkin Müdürlüklerinin ... tarihli, ... sayılı yazının olduğu, aynı saha içerisine ilave edilecek 2 adet ocak alanı, yeni stok alanı ve bitkisel toprak alanı, açık işletme alanının stok alanı olarak kullanılması şeklinde planlama değişikliği istemiyle yapılan başvuruya ilişkin olarak, ... tarih ve ... sayılı "Çevresel Etki Değerlendirmesi Gerekli Değildir" kararının geçerli olduğuna yönelik ... tarih ve E-... sayılı işlemin tesis edildiği, aynı saha içerisinde yapılması planlanan (399.000 ton/yıldan 483.000 ton/yıla) "Mermer Pasası Kırma Eleme Tesisi Üretimsel Kapasite Artışı" projesi ile ilgili olarak ... tarih ve E-... sayılı "Çevresel Etki Değerlendirmesi Gerekli Değildir" kararının verildiği, tesis edilen işlemlerle ÇED alanında herhangi bir artış yapılmadığı, mermer pasası kırma eleme tesisinin izin verilen ÇED alanı içerisinde yer aldığı, Mermer Pasası Kırma Eleme Tesisi Üretimsel Kapasite Artışı" projesinin ... tarihli, ... sayılı Resmi Gazetede yayımlanarak yürürlüğe giren ÇED Yönetmeliği Ek-4 esas alınarak Proje Tanıtım Dosyası hazırlandığı, diğer dava konusu işlemlerin de tesis edildikleri zaman yürürlükte olan mevzuat hükümlerine uygun olarak tesis edildikleri, yapılmak istenen projelerin ÇED alanı içerisinde bulunması nedeniyle kurum görüşlerinin sorulmadığı, ÇED Gerekli Değildir kararının verilebilmesi için kurum görüşü sorulmasının gerekli olmadığı, Valilik talimatları gereği kurum görüşlerinin sorulmadığı, Mahkeme kararının bozulması gerektiği ileri sürülmektedir.
Davalı idare yanında Müdahil tarafından, idarenin temyiz dilekçesinde yer alan hususlara ilave olarak, davanın süresinde açılmadığı, dava konusu işlemlerin ilanlarının yapıldığı, ... tarihli işlemin vaziyet planı değişikliği olduğu için ilan edilmesi gereken işlemlerden olmadığı, işletmenin yıllarca faaliyette olduğunun davacılar tarafından bilindiği, davanın süre aşımı nedeniyle reddine karar verilmesi gerektiği, proje alanında bir artış yapılmaksızın kapasite artışında bulunulduğu, 10 yılı aşkın süredir bölgede faaliyet sürdürdükleri, kazanılmış haklarının olduğu, proje nedeniyle çevre ve insan sağlığına zararlı bir unsurun oluşmadığı, Kararın bozulması gerektiği ileri sürülmektedir.
KARŞI TARAFIN SAVUNMASI: Temyiz isteminin reddi gerektiği savunulmuştur.
TETKİK HÂKİMİ: ...
DÜŞÜNCESİ : Temyiz isteminin reddi ile Mahkeme kararının Dairemiz kararında belirtilen gerekçe ile onanması gerektiği düşünülmektedir.
TÜRK MİLLETİ ADINA
Karar veren Danıştay Dördüncü Dairesince, Tetkik Hâkiminin açıklamaları dinlendikten ve dosyadaki belgeler incelendikten sonra, 2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu'nun 17. maddesinin 2. fıkrası uyarınca, davalı idare yanında müdahil ... Madencilik Mermercilik Kuyumculuk İnşaat Turizm Ticaret Ltd. Şti.'nin duruşma istemi yerinde görülmeyerek işin gereği görüşüldü:
İNCELEME VE GEREKÇE :
MADDİ OLAY: ... İli, ... İlçesi, ... Mahallesi mevkiinde yer alan İr:... ruhsat numaralı 99 hektarlık sahanın 77,18 hektarlık kısmında davalı yanında müdahil şirket tarafından işletilmesi planlanan 4900 m3/yıl kapasiteli mermer ocağı faaliyeti ile ilgili olarak 17/07/2008 tarihli, 26939 sayılı Resmi Gazetede yayımlanarak yürürlüğe giren ÇED Yönetmeliği EK-2 kapsamına olmadığı gerekçesiyle ... Valiliği İl Çevre ve Orman Müdürlüğü'nün 25/08/2009 tarih ve 6761 sayılı işlemi ile; ÇED Yönetmeliği kapsamı dışında olduğuna karar verildiği, daha sonra üretimin 4900 m3/yıldan, 350.000 m3/yıla çıkarılması ve 399.000 ton/yıl kapasiteli kırma eleme tesisisi kurulması istemiyle müdahil şirket tarafından yapılan başvuruya istinaden "Mermer Ocağı Üretimsel Kapasite Artışı ve Mermer Pasası Kırma Eleme Tesisi" projesi ile ilgili olarak ... Valiliğinin ... tarih ve ... sayılı "Çevresel Etki Değerlendirmesi Gerekli Değildir" kararı verildiği, mermer pasası kırma eleme tesisi ile ilgili olarak yapılması planlanan vaziyet planı değişikliği talebinin, üretim kapasitesi ve mevcut ÇED sınırında değişiklik yapılmamak üzere 27/07/2016 tarihli, 14943 sayılı yazı ile uygun görüldüğü, aynı saha içerisine ilave ocak alanı, yeni stok alanı ve bitkisel toprak alanı işlettirilmesi, açık işletme alanının stok alanı olarak kullanılması şeklinde planlama değişikliği istemiyle müdahil şirketçe yapılan başvuruya ilişkin olarak, ... tarih ve ... sayılı "Çevresel Etki Değerlendirmesi Gerekli Değildir" kararının geçerli olduğuna yönelik ... tarih ve E-... sayılı işlemin tesis edildiği, aynı saha içerisinde yapılması planlanan kırma eleme tesisinin kapasitesi, 483.000 ton/yıl arttırılarak nihai 882.000 ton/yıl üretim planlanan "Mermer Pasası Kırma Eleme Tesisi Üretimsel Kapasite Artışı" projesi ile ilgili olarak ... tarih ve E-... sayılı "Çevresel Etki Değerlendirmesi Gerekli Değildir" kararı verilmesi üzerine; "Mermer Ocağı Üretimsel Kapasite Artışı ve Mermer Pasası Kırma Eleme Tesisi" projesi ile ilgili olarak tesis edilen ... Valiliğinin ... tarih ve ... sayılı "Çevresel Etki Değerlendirmesi Gerekli Değildir" kararının, aynı saha içerisine ilave ocak alanı, yeni stok alanı ve bitkisel toprak alanı işlettirilmesi, açık işletme alanının stok alanı olarak kullanılması şeklinde planlama değişikliği istemiyle yapılan başvuruya ilişkin olarak, ... tarih ve ... sayılı "Çevresel Etki Değerlendirmesi Gerekli Değildir" kararının geçerli olduğuna yönelik ... tarih ve E-... sayılı işlemin ve aynı saha içerisinde yapılması planlanan "Mermer Pasası Kırma Eleme Tesisi Üretimsel Kapasite Artışı" projesi ile ilgili olarak tesis edilen... tarihli ve E-... sayılı "Çevresel Etki Değerlendirmesi Gerekli Değildir" kararının iptali istemiyle bakılmakta olan davanın açıldığı anlaşılmaktadır.
İLGİLİ MEVZUAT VE HUKUKİ DEĞERLENDİRME :
2872 sayılı Çevre Kanununun "Tanımlar" başlıklı 2. maddesinde, "Çevre korunması": Çevresel değerlerin ve ekolojik dengenin tahribini, bozulmasını ve yok olmasını önlemeye, mevcut bozulmaları gidermeye, çevreyi iyileştirmeye ve geliştirmeye, çevre kirliliğini önlemeye yönelik çalışmaların bütününü, "Sürdürülebilir çevre": Gelecek kuşakların ihtiyaç duyacağı kaynakların varlığını ve kalitesini tehlikeye atmadan, hem bugünün hem de gelecek kuşakların çevresini oluşturan tüm çevresel değerlerin her alanda (sosyal, ekonomik, fizikî vb.) ıslahı, korunması ve geliştirilmesi sürecini, "Sürdürülebilir kalkınma": Bugünkü ve gelecek kuşakların, sağlıklı bir çevrede yaşamasını güvence altına alan çevresel, ekonomik ve sosyal hedefler arasında denge kurulması esasına dayalı kalkınma ve gelişmeyi, "Çevresel Etki Değerlendirmesi": Gerçekleştirilmesi plânlanan projelerin çevreye olabilecek olumlu ve olumsuz etkilerinin belirlenmesinde, olumsuz yöndeki etkilerin önlenmesi ya da çevreye zarar vermeyecek ölçüde en aza indirilmesi için alınacak önlemlerin, seçilen yer ile teknoloji alternatiflerinin belirlenerek değerlendirilmesinde ve projelerin uygulanmasının izlenmesi ve kontrolünde sürdürülecek çalışmaları; "Proje tanıtım dosyası": Gerçekleşmesi planlanan projenin yerini, özelliklerini, olası olumsuz etkilerini ve öngörülen önlemleri içeren, projeyi genel boyutları ile tanıtan bilgi ve belgeleri içeren dosyayı... ifade eder.'' şeklinde tanımlanmış, "Çevresel Etki Değerlendirmesi" başlıklı 10. maddesinde; "Gerçekleştirmeyi plânladıkları faaliyetleri sonucu çevre sorunlarına yol açabilecek kurum, kuruluş ve işletmeler, Çevresel Etki Değerlendirmesi Raporu veya proje tanıtım dosyası hazırlamakla yükümlüdürler. Çevresel Etki Değerlendirmesi Olumlu Kararı veya Çevresel Etki Değerlendirmesi Gerekli Değildir Kararı alınmadıkça bu projelerle ilgili onay, izin, teşvik, yapı ve kullanım ruhsatı verilemez; proje için yatırıma başlanamaz ve ihale edilemez. Çevresel Etki Değerlendirmesine tâbi projeler ve Stratejik Çevresel Değerlendirmeye tâbi plân ve programlar ve konuya ilişkin usûl ve esaslar Bakanlıkça çıkarılacak yönetmeliklerle belirlenir" hükmüne yer verilmiştir.
Gerçekleştirilmesi planlanan projelerin çevreye olabilecek olumlu ve olumsuz etkilerinin belirlenmesi, muhtemel olumsuz etkilerin değerlendirilmesi amacıyla; Çevresel Etki Değerlendirmesi Yönetmeliğinin EK-1 listesinde yer alan projeler için, Ek-3'te yer alan genel format esas alınarak Çevresel Etki Değerlendirmesi Raporu hazırlanmakta; Yönetmeliğin Ek-2 Listesinde yer alan, çevresel etkileri ön inceleme ve değerlendirmeye tabi projeler için de, Ek-4'te yer alan format esas alınarak Proje Tanıtım Dosyası hazırlanmaktadır.
Dava konusu işlemlerden; Mermer Ocağı Üretimsel Kapasite Artışı ve Mermer Pasası Kırma Eleme Tesisi" projesi ile ilgili olarak tesis edilen ... Valiliğinin ... tarih ve ... sayılı "Çevresel Etki Değerlendirmesi Gerekli Değildir" kararının iptali istemi bakımından;
17/07/2008 günlü, 26939 sayılı Resmi Gazete'de yayımlanarak yürürlüğe giren ve ... tarih ve ... sayılı "Çevresel Etki Değerlendirmesi Gerekli Değildir" kararının tesis edildiği tarihte yürürlükte bulunan Çevresel Etki Değerlendirmesi Yönetmeliği'nin, 4. maddesinde "Çevresel Etki Değerlendirmesi Olumlu Kararı: Çevresel Etki Değerlendirmesi Raporu hakkında Kapsam Belirleme ve İnceleme Değerlendirme Komisyonunca yapılan değerlendirmeler dikkate alınarak, projenin çevre üzerindeki olumsuz etkilerinin, alınacak önlemler sonucu ilgili mevzuat ve bilimsel esaslara göre kabul edilebilir düzeylerde olduğunun saptanması üzerine gerçekleşmesinde sakınca görülmediğini belirten Bakanlık kararı" olarak; "Çevresel Etki Gerekli Değildir Kararı: Seçme eleme kriterlerine tabi projelerin önemli çevresel etkilerinin olmadığı ve Çevresel Etki Değerlendirmesi Raporu hazırlanmasına gerek bulunmadığını belirten Bakanlık kararı" olarak tanımlanmıştır. Aynı Yönetmelik'in 6. maddesinde, "(1) Bu Yönetmelik kapsamındaki bir projeyi gerçekleştirmeyi planlayan gerçek ve tüzel kişiler; Çevresel Etki Değerlendirmesine tabi projeler için; Çevresel Etki Değerlendirmesi Başvuru Dosyası, Çevresel Etki Değerlendirmesi Raporu, Seçme Eleme Kriterlerine tabi projeler için proje tanıtım dosyası hazırlamak, ilgili makamlara sunmak ve projelerini verilen karara göre gerçekleştirmekle yükümlüdürler. (2) Kamu kurum ve kuruluşları, bu Yönetmelik hükümlerinin yerine getirilmesi sürecinde proje sahiplerinin isteyeceği konuya ilişkin her türlü bilgi, doküman ve görüşü vermekle yükümlüdürler... " düzenlemesine, Yönetmeliğin "Çevresel etki değerlendirmesine tabi projeler" başlıklı 7. maddesinde; "Bu Yönetmeliğin; a) EK-I listesinde yer alan projelere, b) Seçme Eleme Kriterlerine tabi olup "Çevresel Etki Değerlendirmesi Gereklidir" kararı verilen projelere, c) Bu Yönetmelik kapsamında ya da kapsamı dışında bulunan projelere ilişkin kapasite artırımı ve/veya genişletilmesi halinde, kapasite artışı toplamı bu Yönetmeliğin EK-I’inde belirtilen eşik değer veya üzerindeki projelere, Çevresel Etki Değerlendirmesi Raporu hazırlanması zorunludur." düzenlemesine, yönetmeliğin "Seçme, Eleme Kriterleri Uygulama Yöntemi" üst başlıklı 15. maddesinde; "Bu Yönetmeliğin; a) EK-II listesinde yer alan projeler, b) Bu Yönetmelik kapsamında ya da kapsamı dışında bulunan projelere ilişkin kapasite artırımı ve/veya genişletilmesi halinde, kapasite artış toplamı bu Yönetmeliğin EK-II’sindeki eşik değer veya üzerindeki projeler, seçme eleme kriterlerine tabidir." düzenlemesine yer verilmiş, "Çevresel Etki Değerlendirmesi Uygulanacak Projeler Listesi"nin düzenlendiği EK-1 Listesi'nin 28. maddesinde "Madencilik projeleri; ruhsat hukuku ve aşamasına bakılmaksızın a) 25 hektar ve üzeri çalışma alanında (kazı ve döküm alanı toplamı olarak) açık işletme ve cevher hazırlama tesisleri... ç) 1 inci ve 2 nci grup madenlerin her türlü işleme sokulması (kırma-eleme, öğütme, yıkama ve benzeri) 100.000 m3/yıl ve üzeri kapasitede olanlar." düzenlenmesine; "Seçme-Eleme Kriterleri Uygulanacak Projeler Listesi"nin düzenlendiği Ek-2 Listesi'nin 42. maddesinde "Madencilik projeleri, ruhsat hukuku ve aşamalarına bakılmaksızın; a) Madenlerin çıkartılması (Ek-I'de yer almayanlar), b)5.000 m3/yıl ve üzere kapasiteli blok ve parça mermer, dekoratif amaçlı taşların çıkartılması, işlenmesi ve yıllık 250.000 m2 ve üzeri kapasiteli mermer kesme, işleme ve sayalama tesisleri" düzenlemesine yer verilmiştir.
Öncelikle belirtmek gerekir ki, dava konusu işlemin tesis edildiği tarihte ve dava konusu projeye ilişkin olarak ilk kez, 99 hektarlık ruhsat alanın, 77,18 hektarlık kısmında, 4.900 m3/yıl kapasiteli mermer ocağı için "ÇED kapsam dışı" kararının verildiği 25/08/2009 tarihinde de yürürlükte olan Çevresel Etki Değerlendirmesi Yönetmeliği hükümlerinin değerlendirilmesinden; 5.000 m3/yıl sınırının altında mermer çıkartılmasına ilişkin faaliyetin, "ÇED Yönetmeliği"nin kapsamının dışında değerlendirilebilmesi için, yürütülecek faaliyetin gerçekleştirileceği çalışma alanının (kazı ve döküm alanı toplam olarak) 25 hektarlık sınırı aşmaması gerekmektedir. Başka bir ifadeyle, 17/07/2008 tarihli ve 26939 sayılı Resmi Gazete'de yayımlanarak yürürlüğe giren Çevresel Etki Değerlendirmesi Yönetmeliği'nin Ek-1 Listesi'nin 28. maddesinin (a) bendi uyarınca, 25 hektar ve üzeri çalışma alanında (kazı ve döküm alanı toplamı olarak) açık işletme şeklinde yürütülen madencilik projelerinin, Ek-1 Listesi kapsamında (madde 28/1-a) "Çevresel Etki Değerlendirmesi Uygulanacak Projeler" kapsamında değerlendirilmesi gerekmekte idi. Söz konusu idari işlem, dava konusu projenin çevresel etkilerinin değerlendirilmesi açısından yürütülen süreci başladığı andan itibaren sakatlamakta, devam eden kapasite artışı, ilave ocak alanı, yeni stok alanı ve bitkisel toprak alanı işlettirilmesi, vb. planlama değişiklikleriyle ilerleyen projeyi baştan itibaren hukuka aykırı hale getirmektedir.
Bununla beraber, daha sonra kapasite artışı planlanarak, üretimin 4900 m3/yıldan, 350.000 m3/yıla çıkarılması ve 399.000 ton/yıl kapasiteli kırma eleme tesisisi kurulması istemiyle müdahil şirket tarafından yapılan başvuruya istinaden "Mermer Ocağı Üretimsel Kapasite Artışı ve Mermer Pasası Kırma Eleme Tesisi" projesi ile ilgili olarak ... Valiliğince verilen ... tarih ve ... sayılı "Çevresel Etki Değerlendirmesi Gerekli Değildir" kararı ile, mermer ocağının kapasitesinin 4.900 m3/yıl'dan, 350.000 m3/yıl'a çıktığı, 399.000 m3/yıl kapasiteli kırma eleme tesisi kurulduğu halde mevcut 77,18 hektarlık çalışma alanının (ÇED İzin alanının) değişmediği gerekçesiyle, dava konusu ÇED Gerekli Değildir kararı verildiğinin belirtildiği görülmektedir.
... İli, ... İlçesi, ... Mahallesi mevkiinde yer alan İr:... ruhsat numaralı 99 hektarlık ruhsat alanında, ÇED izin alanının 77,18 hektarlık olarak belirlenen ve dolayısıyla 25 hektar ve üzeri çalışma alanının üzerindeki bir alanda yürütülmesi planlanan mermer ocağı faaliyetine ilişkin olarak (yıllık kapasitesinin 5.000 m3'ün altında ya da üzerinde olması fark etmeksizin), ÇED Yönetmeliği Ek-1 Listesi (madde 28/1-a) kapsamında çevresel etki değerlendirmesi sürecinin işletilmesi gerekirken, bu süreç işletilmeden, mevcut 77,18 hektarlık çalışma alanının değişmediği gerekçesiyle projenin Ek-2 listelerinde yer aldığı belirtilerek tesis edilen ... tarih ve ... sayılı "Çevresel Etki Değerlendirmesi Gerekli Değildir" kararında hukuka uygunluk, dava konusu işlemin iptali yolunda verilen İdare mahkemesi kararında sonucu itibarıyla hukuki isabetsizlik bulunmamaktadır.
Ayrıca, ... İli, ... İlçesi, ... Mahallesi mevkiinde gerçekleştirilmek istenen projede ÇED izin alanının 25 hektarın altında olsaydı dahi, kapasite artışı planlanan üretimin 4900 m3/yıldan, 350.000 m3/yıla çıkarılması yanında, yeni kurulan 399.000 ton/yıl kapasiteli kırma eleme tesisisi nedeniyle de ÇED Yönetmeliği EK-1 Listesi'nin 28.- ç düzenlemesine istinaden (Madencilik projeleri; ruhsat hukuku ve aşamasına bakılmaksızın ç) 1 inci ve 2 nci grup madenlerin her türlü işleme sokulması (kırma-eleme, öğütme, yıkama ve benzeri) 100.000 m3/yıl ve üzeri kapasitede olanlar) çevresel etki değerlendirmesi sürecinin işletilmesi gerekecektir.
Aynı saha içerisine ilave ocak alanı, yeni stok alanı ve bitkisel toprak alanı işlettirilmesi, açık işletme alanının stok alanı olarak kullanılması şeklinde planlama değişikliği istemiyle yapılan başvuruya ilişkin olarak, ... tarih ve ... sayılı "Çevresel Etki Değerlendirmesi Gerekli Değildir" kararının geçerli olduğuna yönelik ... tarih ve E-... sayılı işlemin iptali istemi bakımından;
... tarih ve ... sayılı "Çevresel Etki Değerlendirmesi Gerekli Değildir" kararı, hukuka aykırı olarak tesis edilen bir karar olduğundan, bu karara istinaden planlanan ilave ocak alanı, yeni stok alanı ve bitkisel toprak alanı işlettirilmesi, açık işletme alanının stok alanı olarak kullanılması şeklinde planlama değişikliği başvurusuna istinaden tesis edilen ... tarih ve E-... sayılı işlemin de hukuka uygunluğundan bahsedilemeyecektir.
Aynı saha içerisinde yapılması planlanan kırma eleme tesisinin kapasitesinin 483.000 ton/yıl arttırılarak toplam 882.000 ton/yıl olarak planlanan "Mermer Pasası Kırma Eleme Tesisi Üretimsel Kapasite Artışı" projesi ile ilgili olarak tesis edilen ... tarihli ve E-... sayılı "Çevresel Etki Değerlendirmesi Gerekli Değildir" kararının iptali istemi bakımından ise;
29.07.2022 tarihli ve 31907 sayılı Resmî Gazetede yayımlanarak yürürlüğe giren ve dava konusu işbu işlemin tesis edildiği tarihte yürürlükte olan Çevresel Etki Değerlendirmesi Yönetmeliğinin "Çevresel etki değerlendirmesi uygulanacak projeler" başlıklı 7. maddesinde; "(1) Bu Yönetmeliğin; a) Ek-1’deki listede yer alan projelere, b) "ÇED Gereklidir" kararı verilen projelere, c) Kapsam dışı değerlendirilen veya kanunen muafiyeti bulunan projelere ilişkin kapasite artırımı ve/veya alan genişletilmesinin planlanması halinde, mevcut proje kapasitesi ve kapasite artışları toplamı ile birlikte projenin yeni kapasitesinin Ek-1’deki listede yer aldığı projelere, ÇED raporu hazırlanması zorunludur." düzenlemesine, "Kapasite artışları" başlıklı 20. maddesinde; "(1) "ÇED Olumlu" veya "ÇED Gerekli Değildir" kararı bulunan ve eşik değeri olan projelerde yapılacak kapasite artışı ve/veya alan genişletilmesinin planlanması durumunda, her bir kapasite artışı miktarının mevcut proje kapasitesi ile toplanması ve bu toplamın; a) Ek-1’deki listede yer alan eşik değer ve üzerinde kalması durumunda, 8 inci madde kapsamında başvuru yapılması gerekmektedir. b) Ek-2’deki listede yer alan eşik değer ve üzerinde kalması durumunda, 16 ncı madde kapsamında başvuru yapılması gerekmektedir. (2) “ÇED Olumlu” veya “ÇED Gerekli Değildir” kararı bulunan projelerde kapasite artışı ve/veya genişletilmesinin planlanması halinde, planlanan projenin etkileri, mevcut karara esas çevresel etkiler ile birlikte kümülatif olarak değerlendirilir." düzenlemesine yer verilerek Yönetmeliğin EK-1 Liste 25- "Madencilik projeleri; a) 25 hektar ve üzeri arazi yüzeyinde (Kazı ve döküm alanı dâhil) planlanan açık işletmeler,..", "EK-2 Liste 45- Madencilik projeleri; a) Madenlerin çıkarılması (Ek-1 listesinde yer almayanlar), b) (Danıştay Altıncı Dairesinin 16/2/2023 tarihli ve E.:2022/7391 sayılı kararı ile yürütmesi durdurulan bent: 10.000 m3/yıl ve üzeri kapasiteli blok mermer ve dekoratif taşların kesme, işleme ve sayalama tesisleri,) ... (e) bendinde; "Kırma, eleme, yıkama, kurutma ve cevher hazırlama işlemlerinden en az birini yapan tesisler,..." düzenlemesiyle, Yönetmeliğin yeni halinde kırma eleme tesisleri, üretim miktarından bağımsız olarak EK-1 Liste kapsamından çıkarılmış olsa da, başından itibaren 25 hektar ve üzeri arazi yüzeyinde işletilmesi planlanan projede, kırma eleme tesisi kapasitesinde yer alan artış nedeniyle Ek- 2 Listeye tabi olarak "ÇED Gerekli Değildir" kararı verilemeyeceği, ÇED izin alanının büyüklüğünden bağımsız olarak, kırma eleme tesisinin kapasitesinde yer alan artışa ilişkin düzenlemeye EK-1 Listede yer verilmemiş olmasının dava konusu işlemi hukuka uygun hale getirmeyeceği, sürecin bir bütün olarak değerlendirilerek, 77,18 hektar ÇED izin alanında gerçekleştirilecek proje için tesis edilen dava konusu işlemde isabet bulunmadığı anlaşılmaktadır.
Yine dava konusu işlem için idarece, ÇED alanında herhangi bir artış yapılmadığı savunmasının yapıldığı, hatta ÇED alanının 77,18 hektar olduğu ancak Proje Tanıtım Dosyası ekindeki Vaziyet Planında işletme izin sahasının 27,81 hektar olduğu, ÇED Gerekli Değildir kararı verilen alandan daha az bir alanda faaliyet gösterileceği savunmasının yapıldığı, vaziyet planında yer alan farklılığın, işlemi sakatlayacak bir unsur olmasının yanı sıra, 25 hektar alandan büyük olan 27,81 he alanın gerçekleşeceği iddia edilen proje için de, başından itibaren çevresel etki değerlendirilmesi sürecinin işletilmesi gerektiği hususunu değiştirmemektedir.
Bu durumda, dava konusu işlemlerde hukuka uygunluk, işlemlerin iptaline ilişkin Mahkeme kararında sonucu itibarıyla isabetsizlik bulunmamaktadır.
KARAR SONUCU:
Açıklanan nedenlerle;
1.Temyiz isteminin reddine,
2.Temyize konu ... İdare Mahkemesinin ... tarih ve E:..., K:... sayılı kararının yukarıda belirtilen gerekçeyle ONANMASINA,
3.Temyiz giderlerinin istemde bulunan üzerinde bırakılmasına,
4.Dosyanın anılan İdare Mahkemesine gönderilmesine,
5.2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu'nun 20/A-2-(i) maddesi uyarınca, kesin olarak, 06/06/2024 tarihinde oyçokluğuyla karar verildi.
(X) KARŞI OY :
Dava konusu işlemlerden; ... İli, ... İlçesi, ... Mahallesi mevkiinde yer alan İr:... ruhsat numaralı saha içerisinde ... Madencilik Mermercilik Kuyumculuk İnş. Turizm Tic. Ltd. Şti. tarafından yapılması planlanan "Mermer Ocağı Üretimsel Kapasite Artışı ve Mermer Pasası Kırma Eleme Tesisi" projesi ile ilgili olarak tesis edilen ... Valiliğinin ... tarih ve ... sayılı "Çevresel Etki Değerlendirmesi Gerekli Değildir" kararı ile aynı saha içerisine ilave ocak alanı, yeni stok alanı ve bitkisel toprak alanı işlettirilmesi, açık işletme alanının stok alanı olarak kullanılması şeklinde planlama değişikliği istemiyle yapılan başvuruya ilişkin olarak, ... tarih ve ... sayılı "Çevresel Etki Değerlendirmesi Gerekli Değildir" kararının geçerli olduğuna yönelik ... tarih ve E-... sayılı işlemin iptali istemleri yönünden davanın süre aşımı yönünden reddine, aynı saha içerisinde yapılması planlanan "Mermer Pasası Kırma Eleme Tesisi Üretimsel Kapasite Artışı" projesi ile ilgili olarak tesis edilen ... tarihli ve E-... sayılı "Çevresel Etki Değerlendirmesi Gerekli Değildir" kararının iptali istemi yönünden de; kapasite artışı planlanan projenin, 29.07.2022 tarihli ve 31907 sayılı Resmî Gazetede yayımlanarak yürürlüğe giren ve dava konusu iş bu işlemin tesis edildiği tarihte yürürlükte olan Çevresel Etki Değerlendirmesi Yönetmeliğinin Ek-2 Listesine girdiği, işlemde hukuka aykırılık olmadığı görüldüğünden esastan reddine karar verilmesi, Mahkeme kararının bozulması gerektiği görüşüyle, aksi yöndeki Dairemiz kararına katılmıyoruz.