T.C.
D A N I Ş T A Y
DÖRDÜNCÜ DAİRE
Esas No : 2024/1600
Karar No : 2025/1281
TEMYİZ EDEN (DAVALI) : .... Genel Müdürlüğü
VEKİLİ : Av. ...
MÜDAHİL (DAVALI YANINDA) : ... Valiliği
VEKİLİ : Av. ...
KARŞI TARAF (DAVACI) : ...
VEKİLİ : Av. ...
İSTEMİN KONUSU : ... Bölge İdare Mahkemesi ... İdare Dava Dairesinin ... tarih ve E:..., K:... sayılı kararının temyizen incelenerek bozulması istenilmektedir.
YARGILAMA SÜRECİ :
Dava konusu istem: Batman ili, ... (...) köyünde ve ... köyünde 76. Kısım Arazi Toplulaştırma ve Tarla İçi Geliştirme Hizmetleri Projesi kapsamında ... tarih ve ... sayılı toplulaştırma işleminin, ... köyü ... ada ... parsel ile ... ada ... parsel ve ... köyü ... ada ... parsel sayılı taşınmazlara ilişkin kısmının iptali istenilmiştir.
İlk Derece Mahkemesi kararının özeti: ... İdare Mahkemesince verilen ... tarih ve E:..., K:... sayılı kararda, Batman ili, ... Köyü ... ada ... parsel ile ... ada ... parsel sayılı taşınmazları kapsayan alanda uygulanan toplulaştırma işlemi yönünden incelenmesinden; kısmi toplulaştırmaya dâhil edilen davacıya ait parseller ile yeni tahsis edilen yerlerin ilişkisinin gözetilerek hukuka ve fiili duruma uygun işlem tesis edilmediği, Toprak Koruma ve Arazi Kullanımı Kanununda belirtilen asgari tarımsal arazi büyüklüğüne riayet edilmeksizin tahsisi yapılan parselde tarımsal üretimin mümkün olmadığı, bu haliyle toplulaştırma işleminin .. ada ... parsel ile ... ada ... parsel sayılı taşınmazlar yönünden toplulaştırma amaç ve ilkelerine, dağıtım esaslarına ve hukuka uygun olarak yapılmadığı sonucuna varıldığı, Batman ili, ... Köyü ... ada ... parsel sayılı taşınmazı kapsayan alanda uygulanan toplulaştırma işlemi yönünden ise; ... Köyü ... ada ... parsel sayılı taşınmazın kanal vasfında olması, tarla veya bahçe vasfını taşımaması ve tarımsal üretim açısından parçalanabilirliğinin önem arz etmemesi sebebiyle ... Köyü ... ada ... parsel sayılı taşınmaz yönünden yapılan kısmı toplulaştırma işleminin toplulaştırma amaç ve ilkelerine, dağıtım esaslarına ve hukuka uygun olduğu sonucuna varılmıştır. Belirtilen gerekçelerle dava konusu işlemin ... Köyü ... ada ... parsel ile ... ada ... parsel sayılı taşınmazlar yönünden iptaline, ... Köyü ... ada ... parsel sayılı taşınmaz yönünden ise reddine karar verilmiştir.
Bölge İdare Mahkemesi kararının özeti: Bölge İdare Mahkemesince; istinaf başvurusuna konu İdare Mahkemesi kararının usul ve hukuka uygun olduğu ve davalı tarafından ileri sürülen iddiaların söz konusu kararın kaldırılmasını sağlayacak nitelikte görülmediği belirtilerek 2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu'nun 45. maddesinin 3. fıkrası uyarınca istinaf başvurusunun reddine karar verilmiştir.
TEMYİZ EDENİN İDDİALARI : Mera gibi köylünün ortak menfaatine hizmet edecek tahsislerin yapılabilmesi için 2018 yılındaki kısmi toplulaştırma ile hatalı olarak Hazine ile davacının müşterek yapılması hususunun düzeltilmesi zaruretinin doğduğu, 2014 yılındaki toplulaştırma sonucu büyük parçalı olan vatandaş arazilerinin 2018 yılındaki hatalı kısmi toplulaştırma işlemi ile çok küçük parçalara ayrıldığı ve binlerce dönüm Hazine arazisi ile müşterek yapıldığı, dava konusu işlem ile müştereklik durumunun ortadan kaldırıldığı, ancak bu küçük parçaların hangi büyük parçalardan getirilerek kötü niyetle Hazine arazilerine müşterek yapıldığı hususunun göz önünde bulundurulmadığı, yapılabilecek en doğru işlemin vatandaş arazisinin bulunduğu yerde başka yere taşınmadan başka bir parsele müdahale edilmeden ifrazının yapılması olduğu belirtilerek, yapılan işlemin hukuka uygun olduğu ileri sürülmektedir.
KARŞI TARAFIN SAVUNMASI : Cevap verilmemiştir.
TETKİK HÂKİMİ : ...
DÜŞÜNCESİ : Temyiz isteminin reddi ile usul ve yasaya uygun olan Bölge İdare Mahkemesi kararının onanması gerektiği düşünülmektedir.
TÜRK MİLLETİ ADINA
Karar veren Danıştay Dördüncü Dairesince, Tetkik Hâkiminin açıklamaları dinlendikten ve dosyadaki belgeler incelendikten sonra gereği görüşüldü:
İNCELEME VE GEREKÇE :
3083 sayılı Sulama Alanlarında Arazi Düzenlenmesine Dair Tarım Reformu Kanunu'nun "Kanunun amacı" başlıklı 1. maddesinde: "Bu Kanunun amacı sulama alanları ile Bakanlar Kurulunca gerekli görülen alanlarda; a) Toprağın verimli şekilde işletilmesini,işletilmesinin korunmasını, birim alandan azami ekonomik verimin alınmasını, tarım üretiminin sürekli olarak artırılmasını, değerlendirilmesini ve buralarda istihdam imkanlarının artırılmasını, b) Yeterli toprağı bulunmayan ve topraksız çiftçilerin zirai aile işletmeleri kurabilmeleri için Devletin mülkiyetinde bulunan topraklarla topraklandırılmalarını, desteklenmelerini, eğitilmelerini, c) Ekonomik üretime imkan vermeyecek şekilde parçalanan tarım topraklarının gerektiğinde ve imkanlar ölçüsünde genişletilmesi suretiyle de toplulaştırılmasını, tarım arazisinin ailenin geçimini sağlamaya ve aile iş gücünü değerlendirmeye yeterli olmayacak derecede parçalanmasını ve küçülmesini önlemeyi, d) Yeni yerleşme yerleri kurmayı, mevcut yerleşme yerlerine eklemeler yapmayı, e) Zorunluluk halinde tarım arazisinin diğer amaçlara tahsisini düzenlemeyi, f) Dağıtılmayan tarım arazisinin değerlendirilme şeklini belirlemeyi, g) Bakanlar Kurulunca gerekli görülen diğer bölgelerde gayrimenkullerin Milli Güvenlik nedeniyle mülkiyet ve tasarruf şekillerinde ve yerleşim yerlerinde düzenlemeler yapmayı, sağlamaktır." hükmüne yer verilmiştir.
Aynı Kanunun "Toplulaştırma ve tarla içi geliştirme hizmetleri" başlıklı 6. maddesinde; "Bu Kanunda belirtilen amaçları gerçekleştirmek üzere uygulama alanlarında ilgili kuruluşça, isteğe bağlı veya maliklerin muvafakati aranmaksızın arazi toplulaştırması yapılabilir, isteğe bağlı olanlara öncelik vermek kaydıyla arazi toplulaştırmasını teşvik için ilgili kuruluşça arazi genişletmek ve kredi imkanlarından daha fazla faydalandırmak gibi destekleyici tedbirler alınabilir. Toplulaştırma alanlarında gerçek kişilerle kamu ve özel hukuk tüzel kişilerine ait araziden projenin özelliğine göre, yol ve kanal gibi kamunun ortak kullanacağı yerler için %10'a kadar katılım payı kesilir. Toplulaştırma nedeniyle kapanan yollarla, yol fazlalıkları da aynı amaç için kullanılır. Katılım payı için herhangi bir bedel ödenmez. Ancak, katılım payı dışında kesilen arazi, öncelikle varsa eşdeğer Hazine arazisinden karşılanır. Yoksa, kesilen arazi için kamulaştırma işlemi yapılır. Toplulaştırma sonunda dağıtılan veya sahibine bırakılan tarım arazisi malikleri adına, geriye kalan arazi ise Hazine adına uygulayıcı kuruluşun talebi ile tapuya tescil edilir. Malikleri adına tescil edilen arazi bu Kanun hükümleri dışında o bölge için tespit edilen dağıtım normundan daha küçük parçalara rızaen veya hükmen taksim edilemez ve ifraz işlemlerine konu olamaz. Bu husus tapu siciline şerh edilir. Toplulaştırma esas ve usulleri ile toprağın derecelendirilmesinin nasıl yapılacağı yönetmelikte belirtilir." kuralına yer verilmiştir.
Batman ili, ... (...) Köyü'nde ve ... Köyünde 76. Kısım Arazi Toplulaştırma ve Tarla İçi Geliştirme Hizmetleri Projesi kapsamında ... tarih ve ... sayılı toplulaştırma işleminin, ... Köyü ... ada ... parsel ile ... ada ... parsel ve ... Köyü ... ada ... parsel sayılı taşınmazlara ilişkin kısmının iptali istemiyle bakılmakta olan davanın açıldığı anlaşılmaktadır.
Davaya konu parsellere ilişkin olarak taşınmaz mahallinde yapılan keşif ve bilirkişi incelemesi sonucu hazırlanan bilirkişi raporunda özetle; "Yapılan inceleme ve değerlendirmeler sonucunda kısmi Toplulaştırma işlemlerinde davacı adına 151/1 nolu parseldeki 1,05 m2’lik hisse payına karşılık olarak kısmi toplulaştırma işlemleri kapsamında tahsisi gerçekleştirilen ... nolu yeni parselin toplam alanı 1.404,43 m2, müşterek sayısı 42, davacı payına düşen hisse alanı ise 0,22 + 0,84 = 1,06 m2 olduğu, eski ... ve kısmi toplulaştırma kapsamında oluşturulan ..., ... ve ... nolu yeni parsellerin kanal vasfında olduğu tarla veya bahçe alanı vasfını taşımadığı bu yüzden tarımsal üretim açısından parçalanabilirliğinin davacı ve müşterekleri açısından önemli gözükmediği toplulaştırma işlemi ile kamu menfaati taşıması nedeniyle atıksu kanalı olarak değerlendirilmesi gerektiği kanaatine varıldığı, toplulaştırma işleminin kanal vasıflı alanlarda tarımsal üretim açısından herhangi bir mağduriyet yaratmadığı aksine atık su kanalı olarak değerlendirilmesinin arazi koruma açısından gerekli olduğu toplulaştırma işleminin mevzuatlara uygun olduğu sonucuna varıldığı, davacının ... nolu parseldeki 257,00 m2’lik hisse payına karşılık olarak kısmi toplulaştırma işlemleri kapsamında ... nolu yeni parselde 70/25706 ve 195/25706 hisse oranları ile iki hisse payı şeklinde 70,26 + 195,28 = 265,54 m2 alan tahsisi planlandığı, ... Nolu yeni parselin toplam alanının 25.708,16 m2, müşterek sayısının ise davacı ile birlikte toplam 11 müşterekli yapı oluşturulduğu, eski ... parsel karşılığında kısmi toplulaştırma kapsamında oluşturulan ... ve ... nolu yeni parsellerin tarla veya bahçe alanı veya ham toprak alanı vasfını taşıdığı, toplulaştırma işleminin Tarla-Bahçe vasıflı alanlarda davacı ve müşterekleri adına tahsisi yapılan ... nolu yeni parselin 25.708,16 m2 gibi toplam alanı bulunan bir taşınmazda ekonomik olarak tarımsal üretimin mümkün olmadığı, bu durumun Toprak Koruma ve Arazi Kullanımı Kanununda belirtilen Batman Merkez asgari tarımsal arazi büyüklüğü hususuna aykırı olduğu, bu yüzden uygulanan toplulaştırma işleminin mevzuatlara uygun olmadığı sonucuna varıldığı, davacının ... nolu parseldeki 239,00 m2’lik hisse payına karşılık olarak kısmi toplulaştırma işlemleri kapsamında ... nolu yeni parselde 242/9728 hisse oranı ve 241,66 m2 alan tahsisi planlandığı, ... nolu yeni parselin toplam alanının 9.726,25 m2, müşterek sayısının ise Maliye Hazinesi çıkarılarak davacı ile birlikte toplam 10 müşterekli yapı oluşturulduğu, eski ... nolu parsel karşılığında kısmi toplulaştırma kapsamında oluşturulan ... ve ... nolu yeni parsellerin tarla ve bahçe alanı ve ham toprak alanı vasfını taşıdıkları bu yüzden tarımsal üretim açısından parçalanamayacağı hususunun davacı ve müşterekleri açısından önemli olduğu sonucuna varıldığı, tarım arazilerinin toplulaştırılmasını öngören ‘Toprak Koruma ve Arazi Kullanımı Kanununa göre asgari tarımsal arazi büyüklüğü bölge ve yörelerin toplumsal, ekonomik, ekolojik ve teknik özellikleri gözetilerek asgari büyüklüğe erişmiş tarımsal araziler, bölünemez eşya niteliği kazandığı, asgari tarımsal arazi büyüklüğü; mutlak tarım arazileri, marjinal tarım arazileri ve özel ürün arazilerinde 2 Hektar (20 dekar), Batman İli Merkez sulu arazilerde 6 hektar, kuru arazilerde 15,5 hektar, dikili tarım arazilerinde 1 hektar, örtüaltı tarımı yapılan arazilerde 0,3 hektardan küçük belirlenemeyeceği, tarım arazilerinin Bakanlıkça belirlenen büyüklüklerin altında ifraz edilemeyeceği ve hisselendirilemeyeceği’ hususunun dikkate alınması gerektiği ve toplulaştırma işleminin Tarla-Bahçe vasıflı alanlarda tarımsal üretim açısından arazilerin öngörülen rakamın altında parçalanmasının ekonomik tarımsal üretimi sekteye uğratacağı değerlendirmesinin arazi koruma açısından gerekli olduğu, bu yüzden uygulanan toplulaştırma işleminin mevzuatlara aykırı olduğu sonucuna varılmıştır. " şeklinde görüş bildirildiği görülmüştür.
Taşınmazların eski ve yeni çakıştırılmış raster görüntüsünden de anlaşılacağı üzere, yapılan kısmi toplulaştırma işlemi ile Hazine parsellerinin ifraz edilmesi doğru olmakla birlikte, davacıya ait toplulaştırma öncesi parsel ile yeni tahsis edilen yerlerin ilişkisinin gözetilerek hukuka ve fiili duruma uygun işlem tesis edilmediği, toplulaştırma uygulaması yapılırken toprağın verimli şekilde işletilmesi amacıyla aynı kişilere ait olan parsellerin mümkün olan ölçüler içerisinde ve aynı kadastral parsellerin yer aldığı mahalde birleştirilmesinin sağlanması ve aksine uygulamanın ise teknik gerekçelerinin açıklanması gerektiği dikkate alındığında, kısmi toplulaştırma işleminde hukuka uyarlık bulunmadığı sonucuna varılmıştır.
Bu itibarla, dava konusu işlemin iptali yolunda verilen temyize konu Bölge İdare Mahkemesi İdari Dava Dairesi kararında sonucu itibariyle hukuka aykırılık görülmemiştir.
KARAR SONUCU :
Açıklanan nedenlerle;
1. Temyiz isteminin reddine,
2. Temyize konu ... Bölge İdare Mahkemesi ... İdare Dava Dairesinin ... tarih ve E:..., K:... sayılı kararının yukarıda belirtilen gerekçeyle ONANMASINA,
3. Temyiz giderlerinin istemde bulunan üzerinde bırakılmasına,
4. 2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu'nun 50. maddesi uyarınca, kararın taraflara tebliğini ve bir örneğinin de İdare Dava Dairesine gönderilmesini teminen dosyanın İdare Mahkemesine gönderilmesine, 03/03/2025 tarihinde oyçokluğuyla kesin olarak karar verildi.
(X) KARŞI OY :
Temyiz dilekçesinde öne sürülen hususlar, temyize konu Dava Dairesi kararının gerekçeli olarak onanmasını sağlayacak nitelikte bulunmadığından temyiz isteminin reddi ve Dava Dairesi kararının aynen onanması gerektiği görüşüyle karara katılmıyorum.