T.C.
D A N I Ş T A Y
DÖRDÜNCÜ DAİRE
Esas No : 2024/2860
Karar No : 2024/6155
TEMYİZ EDEN (DAVACI) : ...
VEKİLİ : Av. ...
KARŞI TARAF (DAVALI) : ... Belediye Başkanlığı
VEKİLİ : Av. ...
İSTEMİN KONUSU: ... Bölge İdare Mahkemesi ... İdare Dava Dairesinin ... tarih ve E:... K:...sayılı kararının temyizen incelenerek bozulması istenilmektedir.
YARGILAMA SÜRECİ:
Dava konusu istem: İstanbul İli, Bağcılar İlçesi, ... Mahallesi, ... pafta, ... ada, ... parsel sayılı 353,56 m² yüzölçümlü taşınmaz üzerinde adına tapu tahsis belgesi tanzim edilen davacının, idare mahkemelerince verilmiş bulunan iptal kararları uyarınca işlem yapılması yönündeki başvurusunun reddedildiğinden bahisle taşınmazın güncel rayiç değeri kadar tazminatın fazlaya ilişkin hakları saklı kalmak kaydıyla şimdilik 150.000,00-TL'nin yasal faiziyle birlikte ödenmesine karar verilmesi istenilmiştir.
İlk Derece Mahkemesi kararının özeti: ... İdare Mahkemesince verilen ... tarih ve E:..., K:... sayılı kararda; adına tapu tahsis belgesi tanzim edilen davacıya tazminat ödeneceğine ilişkin mevzuatta herhangi bir düzenleme bulunmadığı, bununla birlikte tapu tahsis belgesinin ise tek başına anılan taşınmazla mülkiyet ilişkisi kurulmasını sağlamayacağı anlaşıldığından, davacının maliki olmadığı arazinin bedelinin tazminat olarak verilmesine olanak bulunmadığı, öte yandan davacının tapu tahsis belgesinin iptal edilmediği anlaşıldığından doğmuş herhangi bir maddi zarardan da bahsedilemeyeceği sonucuna varıldığı gerekçeleriyle davanın reddine karar verilmiştir.
Bölge İdare Mahkemesi kararının özeti: Davacının istinaf başvurusunun reddi yolundaki kararın, Danıştay Altıncı Dairesinin 19/10/2022 tarihli ve E:2020/418, K:2022/8831 sayılı kararı ile, davacının hukuken geçerli bir tapu tahsis belgesinin bulunduğu, bu belge gereğince 2981 sayılı Kanunun 13. maddesi uyarınca kendisine yer tahsisi yapılmadığı anlaşıldığı, davacı tarafından tapu tahsis belgesi başvurusu sırasında arsa bedelinin ödenip ödenmediği hususunun açıklığa kavuşturulması, ödendiğinin tespiti halinde ise ödenen miktarın dava tarihi itibarıyla güncelleştirilmiş değerinin tespit edilerek davacıya ödenmesine karar verilmesi gerektiği sonucuna varıldığı, eksik incelemeye dayalı olarak davanın reddi yolunda verilen İdare Mahkemesi kararına karşı yapılan istinaf başvurusunun reddine dair temyize konu Bölge İdare Mahkemesi İdari Dava Dairesi kararında isabet bulunmadığı gerekçesiyle bozulması üzerine, bozmaya uyularak, ''Dairemizce bozma kararına uyularak, davacı tarafından tapu tahsis belgesi başvurusu sırasında arsa bedelinin ödenip ödenmediği hususunun açıklığa kavuşturulması amacıyla ... tarihli, E:... sayılı ara kararı ile davacıdan ve davalı idareden; tapu tahsis başvurusu sırasında, davacı tarafından ne miktarda arsa bedeli ödendiği sorularak, buna ilişkin ödeme makbuzlarının gönderilmesi istenmiştir. Bağcılar Belediye Başkanlığı tarafından; '...tarafından, hazineye ait taşınmazın bedelinin gecekondu fon hesabına ödendiğine dair makbuz ve dekontlar ibraz edilememiş olup, müdürlüğümüz işlem dosyasında da ödemeye ilişkin makbuz ve dekontlara rastlanmamıştır' yanıtının verildiği, davacının ara kararına verdiği yanıtta, her türlü harç ve arsa bedelinin ödendiği ileri sürülmesine karşın, arsa bedelinin ödendiğine ilişkin bir belge sunulmadığı görülmüştür. Bu sebeple davacının arsa bedelini ödediğine ilişkin iddiasına itibar edilmemiştir. İstinaf incelemesine konu karar usul ve hukuka uygun olup istinaf dilekçesinde ileri sürülen hususlar kararın kaldırılmasını gerektirecek nitelikte görülmemiştir.'' gerekçesiyle verilen istinaf başvurusunun reddine ilişkin kararın, Dairemizin ... tarihli ve E:..., K:... sayılı kararı ile, davacının temyiz dilekçesindeki arsa bedelinin ödendiği, davalı kurumca ödeme belgelerine ilişkin tekrar ayrıntılı olarak arşiv ve evrak incelemesi yapılması gerektiği yönündeki iddiaları da dikkate alınarak, uyuşmazlığın hakkaniyete uygun biçimde, hak kaybına sebebiyet verilmeden ve eksik inceleme söz konusu olmaksızın neticelendirilebilmesini temin bakımından, davacı tarafından tapu tahsis belgesi başvurusu sırasında arsa bedelinin ödenip ödenmediği hususunun net biçimde açıklığa kavuşturulması için, davalı idareden, Avrupa Yakası Milli Emlak Müdürlüğü'nden, 28.08.1986 yılında başvurunun yapıldığı Bakırköy Belediye Başkanlığı'ndan ve gerekli görülmesi halinde ilgili diğer idarelerden, söz konusu arsa bedelinin davacı tarafından ödenip ödenmediği hususunun, arşiv kayıtlarında yapılacak ayrıntılı bir araştırma ile net biçimde tespit edilmesinin istenmesi, varsa ödemeye ilişkin tüm bilgi ve belgelerin onaylı suretlerinin ibrazının istenmesi (ayrıca Avrupa Yakası Milli Emlak Müdürlüğünden 16.11.2023 tarihli ara kararına cevap dilekçesi ekinde sunulan 31.07.1986 tarihli tahsil belgesindeki ödemenin neviinin sorulması) söz konusu araştırmalar yapıldıktan ve gelecek cevaplar incelendikten sonra, davanın esası hakkında karar verilmesi gerekirken, hüküm kurmaya elverişli biçimde ve yeterli araştırma yapılmaksızın, eksik incelemeye dayalı olarak, istinaf isteminin reddi yolunda verilen temyize konu Bölge İdare Mahkemesi İdare Dava Dairesi kararında isabet bulunmadığı gerekçesi ile bozulması üzerine, bozmaya uyularak, ''Dairemizin 26/03/2024 tarihli ara kararı ile davalı idareden, dava konusu taşınmazın bulunduğu yerin ödeme tarihi (31/07/1986) itibariyle bağlısı olduğu dava dışı Bakırköy Belediye Başkanlığından, dava dışı İstanbul Çevre, Şehircilik Ve İklim Değişikliği İl Müdürlüğü Avrupa Yakası Milli Emlak Dairesi Başkanlığı ile 31/07/1986 tarihli tahsildar makbuzunun ait olduğu dava dışı İstanbul Büyükşehir Belediye Başkanlığından, İstanbul İli, Bağcılar İlçesi, ... Mahallesi, ... pafta, ... ada, ... parsel sayılı 353,56 m² yüzölçümlü taşınmaz üzerinde adına tapu tahsis belgesi tanzim edilen davacı tarafından arsa bedelinin ödenip ödenmediği hususunun, arşiv kayıtlarında yapılacak ayrıntılı bir araştırma ile net biçimde tespit edilmesi, varsa ödemeye ilişkin tüm bilgi ve belgelerin onaylı suretlerinin ibraz edilmesi, ayrıca Avrupa Yakası Milli Emlak Dairesi Başkanlığı’nın 16.11.2023 tarihli ara kararına cevap dilekçesi ekinde sunulan 31.07.1986 tarihli tahsil belgesinin birer fotokopisinin anılan idarelere gönderilerek, ödemenin neviinin ne olduğu sorulmuş ve buna ilişkin tüm bilgi ve belgelerin gönderilmesi istenilmiş olup, ara kararına cevaben gönderilen bilgi ve belgelerden, davacı tarafından tapu tahsis belgesi başvurusu sırasında arsa bedelinin ödendiğine dair bir bilgi ve belgenin dosyaya sunulamadığı anlaşıldığından ilk derece mahkemesi kararı usul ve hukuka uygun olup davacının istinaf dilekçesinde ileri sürülen hususlar kararın kaldırılmasını gerektirecek nitelikte görülmemiştir.'' gerekçesiyle 2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu'nun 45. maddesinin 3. fıkrası uyarınca istinaf başvurusunun reddine karar verilmiştir.
TEMYİZ EDENİN İDDİALARI : Dosyadaki deliller yeterince incelenmeksizin tesis edilen hükmün bozulması gerektiği, dava konusuna ilişkin tüm harç ve arsa bedelleri ödenmiş olmasına rağmen, davalı Belediye tarafından verilen cevabı samimi ve yeterli görmedikleri, dosyaya sunulan belgelerin haklı olduklarını gösterdiği, davalı Belediyenin Mahkeme kararlarına rağmen eş değer hisse teminine ilişkin yükümlülüğünü yerine getirmediği belirtilerek, temyize konu kararın bozulması gerektiği ileri sürülmektedir.
KARŞI TARAFIN SAVUNMASI : Davalı tarafından; savunma verilmemiştir.
TETKİK HÂKİMİ: ...
DÜŞÜNCESİ : Temyiz isteminin reddi ile bozmaya uyularak verilen Bölge İdare Mahkemesi kararının onanması gerektiği düşünülmektedir.
TÜRK MİLLETİ ADINA
Karar veren Danıştay Dördüncü Dairesince, Tetkik Hâkiminin açıklamaları dinlendikten ve dosyadaki belgeler incelendikten sonra gereği görüşüldü:
İNCELEME VE GEREKÇE :
2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu'nun 6545 sayılı Kanun ile değişik 50/4. maddesinde, "Danıştayın bozma kararına uyulduğu takdirde, bu kararın temyiz incelemesi, bozma kararına uygunlukla sınırlı olarak yapılır." hükmüne yer verilmiştir.
Bu nedenle, Bölge İdare Mahkemesi kararlarının Danıştay tarafından bozulması halinde, Bölge İdare Mahkemesince bozmaya ilişkin kararlar üzerine yeniden verilen kararlara karşı yapılan temyiz başvuruları, bozma kararındaki esaslara uyulup uyulmadığı yönünden incelenebilecektir.
Temyiz istemine konu kararın Danıştay Dördüncü Dairesinin 11/01/2024 tarih ve E:2023/12862, K:2024/191 sayılı kararındaki esaslar doğrultusunda verildiği anlaşıldığından, temyiz konusu karar usul ve hukuka uygun olup, dilekçede ileri sürülen temyiz nedenleri kararın bozulmasını gerektirecek nitelikte görülmemiştir.
KARAR SONUCU :
Açıklanan nedenlerle;
1.Temyiz isteminin reddine,
2.Temyize konu ... Bölge İdare Mahkemesi .... İdare Dava Dairesinin ... tarih ve E:..., K:... sayılı kararının ONANMASINA,
3.Temyiz giderlerinin istemde bulunan üzerinde bırakılmasına,
4.2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu'nun 50. maddesi uyarınca, kararın taraflara tebliğini ve bir örneğinin de İdare Dava Dairesine gönderilmesini teminen dosyanın İdare Mahkemesine gönderilmesine, 06/11/2024 tarihinde oyçokluğuyla kesin olarak karar verildi.
(X) KARŞI OY :
Dava; İstanbul İli, Bağcılar İlçesi, ... Mah. ... pafta, ... ada, ... parsel sayılı 353,56 m² yüzölçümlü taşınmaz üzerinde adına tapu tahsis belgesi tanzim edilen davacının, İdare mahkemelerince verilmiş bulunan iptal kararları uyarınca işlem yapılması yönündeki başvurusunun reddedildiğinden bahisle taşınmazın güncel rayiç değeri kadar tazminatın fazlaya ilişkin hakları saklı kalmak kaydıyla şimdilik 150.000-TL'nin yasal faiziyle birlikte ödenmesine karar verilmesi istemiyle açılmıştır.
Mülga 2981 sayılı İmar ve Gecekondu Mevzuatına Aykırı Yapılara Uygulanacak Bazı İşlemler ve 8785 Sayılı İmar Kanununun Bir Maddesinin Değiştirilmesi Hakkında Kanunun "Amaç" başlıklı 1. maddesinde Kanunun amacının; imar ve gecekondu mevzuatına aykırı olarak inşa edilmiş ve inşa halindeki bütün yapılar hakkında uygulanacak işlemleri düzenlemek ve bu işlemlere dair müracaat, tespit, değerlendirme, uygulama ve duyuru esaslarını ve ilgili diğer hususları belirlemek olduğu; mülga 3290 sayılı Kanunun 3. maddesiyle değişik 9 uncu maddesinde "Uygulama işlemleri" düzenlenmiş olup a) fıkrasında "Müstakilen kendisine ait arsa üzerinde imar mevzuatına aykırı yapı yapılmış ise;
1. Yapı, korunacak durumda ise, müracaat dilekçesine ekli tespit ve değerlendirme
belgelerine göre gerekli harçlar tahsil edilmek suretiyle hemen,
2. Yapı, ıslah edilerek korunacak durumda ise, ıslah edildikten sonra hemen,
Yapı ruhsatı veya kullanma izni verilir.
Daha önce, imar mevzuatına aykırı olarak ruhsat verilipte, bu ruhsata ve eklerine göre inşa edilen veya inşa halindeki yapılarla, her ne sebeple olursa olsun ruhsat ve kullanma izni iptal edilen yapılar için, tehlike arz edenler ve 14 üncü madde kapsamında kalanlar hariç, daha önce verilen ruhsat ve kullanma izinleri kazanılmış hak kabul edilir. Bu gibi yapılardan ayrıca harç ve para cezası alınmaz. Köy muhtarlarından alman her türlü izin, ruhsat ve iskân bu Kanun kapsamında olup, ruhsatlı ve iskânlı yapılar sayılır. Yalnız konutlar hariç, iş yeri, imalathane ve fabrikalar bu Kanuna göre hesap edilecek bina inşaat harcı ve ekli cetvele göre tahakkuk edecek harcı ödemek zorundadır.
Ruhsat alınarak inşaatına başlanmış, ancak ruhsat ve eklerine aykırı olması nedeniyle mühürlenerek (5) yıllık ruhsat müddeti içinde tamamlanmamış yapılara, binanın biten kısımları için, fennî sorumluluğu üstlenmiş röleve planı esas alınarak imar planındaki gabarisine göre yeniden ruhsat verilmek suretiyle yapının tamamlanmasına izin verilir."
b) fıkrasında "Hazine, belediye, il özel idarelerine ait veya Vakıflar Genel Müdürlüğünün idare ettiği arsa veya arazileri üzerine yapılmış gecekondular (a) fıkrasındaki hükümlere tabi olup, arsa bedeli ilgili kuruluşa peşin veya en geç 4 yıl içinde oniki eşit taksitle, bu Kanun hükümlerince çıkarılacak Yönetmelikte belirtilen esaslara göre ödenir. Ancak, Vakıflar Genel Müdürlüğünün idare ettiği arsa veya arazileri üzerine yapılmış gecekondulardan alınan arsa bedelinin % 60'ı Vakıflar Genel Müdürlüğü idaresindeki Akar Toprak Fonuna, % 40'ı da bu Kanunun fon hesabına yatırılır.
Arsa tahsis edilecek kişilere 400 m2 'den fazla arazi için tahsis işlemi yapılmaz. Bu gibi fazlalıklar öncelikle ıslah imar planlarına göre değerlendirilir. Islah imar planına göre başka türlü değerlendirilmesi mümkün olmayan fazlalıklar, rayiç değer üzerinden tahsis yapılan gecekondu sahibine devir ve adına tescil edilir." hükmüne; "Tapu verme" başlıklı
10. maddesinde "a) Bu Kanun hükümlerine göre; hazine, belediye, il özel idaresi veya vakıf arazileri üzerinde gecekondu sahiplerince yapılmış yapılar 12 nci madde hükümlerine göre tespit ettirildikten sonra, kayıt maliki kamu kuruluşunca bu yer hak sahibine tahsis edilir ve bu tahsisin yapıldığı tapu sicilinin beyanlar hanesinde gösterilecek ilgisine «Tapu Tahsis Belgesi» verilir.
Tapu Tahsis Belgesi, ıslah imar planı yapıldıktan sonra hak sahiplerine verilecek tapuya esas teşkil eder." hükmüne; "Tapu tahsis belgesi verilen gecekondular" başlıklı 13. maddesinde "Tapu tahsis belgesi verilen gecekondular hakkında aşağıdaki uygulamalar yapılır.
(Mülga 3290 sayılı Kanunun 6. maddesi ile değişik (a), (b) ve (c) bentleri)
a) Bu Kanun gereğince arsa tahsis edilecek kimselerin; kendisinin veya eşinin veya reşit olmayan çocuğunun oturduğu belediye ve mücavir alan sınırı içinde ev yapmaya müsait
arsaya veya bir eve veya apartmanın bağımsız bir bölümüne veya bir bölümü iş yeri olarak kullanılan bir yapıya sahip bulunmaması gerekir.
b) Hazine, belediye, il özel idarelerine ait veya Vakıflar Genel Müdürlüğünün idaresinde olan veya bu Kanun uyarınca mülkiyetlerine geçen arsa veya araziler üzerinde, ıslah imar planları ile meydana getirilen imar parselleri içinde hak sahiplerine, yapılarının işgal ettiği arazi de dikkate alınarak ıslah imar planında getirilen ölçülere uygun şekilde arsa veya hisse tahsis edilir. Gecekondusu muhafaza edilemeyen hak sahiplerine aynı bölgede veya diğer gecekondu ıslah veya önleme bölgesinde başka bir arsa veya hisse verilir. Tahsis edilen arsa veya hissenin bedeli 4.11.1983 tarih ve 2942 sayılı Kanun veya 6.6.1984 tarih ve 3016 sayılı Kanuna göre tespit edilir.
(Mülga 3266 sayılı Kanunun 5. maddesi ile eklenen fıkra) 14. maddenin a,b,c,d,e,g,h ve i bentleri kapsamında kalmaları nedeniyle, bulundukları yerde korunamayan gecekondu sahiplerinden hak sahibi sıfatı taşıyanlarına, bir gecekondu önleme ve ıslah bölgesinde veya yakın bölgelerde yapılmış ıslah imar planları içinde meydana gelen boş imar parselleri müstakil, hisseli veya kat mülkiyeti esasına göre verilir. Bu gibi hallerde enkaz bedeli bu Kanunla kurulan fondan belediye veya valilikçe ödenir.
c) Islah imar planları belediye veya valiliklerce mümkün olduğu kadar fiili durum dikkate alınarak ve yapılanma şartları da belirlenerek yapılır veya belediye veya valiliklerce Yeminli özel Teknik Bürolara yaptırlır. En geç (1) ay içinde belediye meclislerince kabul edilenler belediye meclislerince, büyük şehir yönetiminde ilçe belediye meclislerince kabul edilenler ilçe belediye meclislerince, il idare kurullarınca kabul edilenler valilikçe tasdik edilerek yürürlüğe girer. Bu planların tescili de (1) ay içinde ivedilik ve öncelikle yapılır.
İmar planı olan yerlerde mevcut imar planları gerektiği takdirde ıslah imar planları şeklinde yeniden düzenlenir."
Uyuşmazlıkta;... İdare Mahkemesince verilen... tarih ve E:..., K:... sayılı karar incelendiğinde, gerek 2981 sayılı Yasa hükümlerine göre gerekse yerleşik yargısal içtihatlara göre gecekondusu muhafaza edilemeyen hak sahiplerine aynı bölgede veya diğer gecekondu ıslah veya önleme bölgesinden başka bir arsa veya hisse verilmesi gerekeceğinden ve davacının gecekondusu davalı belediye'nin sınırları içerisinde kaldığından, bu yükümlülüğün davalı belediyeye ait olduğu, dolayısıyla davalı belediyenin öncelikle gecekondunun bulunduğu yerde muhafaza edilip edilemeyeceği yönünde bir inceleme ve değerlendirme yapması, eğer muhafaza edilemeyeceği için taşınmazın tahliyesi düşünülüyorsa davacıya belde sınırları içerisinde 2981 sayılı Kanun hükümlerine göre bir tahsis yapılması gerekirken dava konusu işlemdeki gerekçeyle istemin reddedilmesinde hukuka uyarlık bulunmadığı gerekçesiyle dava konusu işlemin iptaline karar verildiği, iptal kararının gereği olarak davacıya tapu tahsis belgesinin karşığında aynı bölgeden ya da diğer gecekondu ıslah bölgesinden arsa ya da hisse tahsisi yapılması gerekirken, otuz günlük süre geçmiş olmasına rağmen karar gereğinin davalı idarece yerine getirilmediği anlaşıldığından, Anayasa'nın 138. maddesi ve 2577 sayılı İdari Yargılma Usulü Kanunu'nun 28. maddesi uyarınca yargı kararının gereğini yerine getirmeyen davalı idare aleyhine tazminata hükmedilmesi gerekmektedir.
Öte yandan; yukarıda belirtilen gerekçeye ek olarak, her he kadar yargılamanın önceki aşamalarında, tapu tahsis belgesi başvurusu sırasında, davacı tarafından arsa bedeli için yapılmış bir ödeme olup olmadığı hususunun araştırılması istenilmişse de, dosya kapsamındaki bilgi ve belgeler ile yukarıda yer verilen mevzuat hükümleri birlikte değerlendirildiğinde, bahsi geçen hususun sorgulanmasına gerek olmadığı, 2981 sayılı Yasanın ödemeye ilişkin kısımlarının açık olduğu, söz konusu düzenlemeler değerlendirildiğinde, adına tapu tahsis belgesi düzenlenmiş olduğu görülen davacının, tapu tahsis belgesine konu taşınmazın bedelini ödemiş olduğunun kabulü (tapu tahsil belgesinin halen geçerli olduğu) ile, bu çerçevede öncelikle davacıya mevzuatta belirtilen esaslar dahilinde, aynı bölgede veya bir gecekondu önleme veya ıslah bölgesinde veya yakın bölgelerde yapılmış ıslah imar planları içinde uygun bir taşınmaz (hisseli ya da müstakil) verilmesi gerekmekte, bunun mümkün olmaması halinde ise, ilgili tapu tahsis belgesine konu taşınmazın güncel rayiç değeri bilirkişi raporu ile belirlenerek, belirlenen bedelin tazminat olarak davacıya verilmesi gerekmektedir.
Bu durumda; davanın kabulü ile davacıya tazminat verilmesine hükmedilmesi gerekirken, davanın reddi yolunda verilen Mahkeme Kararının kaldırılması istemi ile yapılan istinaf başvurusunun reddine yönelik temyize konu Bölge İdare Mahkemesi kararının yukarıda belirtilen gerekçelerle bozulması gerektiği oyuyla, çoğunluk kararına katılmıyorum.