T.C.
D A N I Ş T A Y
DÖRDÜNCÜ DAİRE
Esas No : 2024/3083
Karar No : 2024/6250
TEMYİZ EDEN (DAVALILAR) : 1- ... Bakanlığı
VEKİLİ : Av. ...
2- ... Başkanlığı
VEKİLİ : Av. ...
3- ... Belediye Başkanlığı
VEKİLİ : Av. ...
KARŞI TARAF (DAVACILAR) : 1- ...
2- ...
VEKİLLERİ : Av. ...
İSTEMİN KONUSU : ... Bölge İdare Mahkemesi ... İdare Dava Dairesinin ... tarih ve E:..., K:... sayılı kararının temyizen incelenerek bozulması istenilmektedir.
YARGILAMA SÜRECİ :
Dava konusu istem: Van İli, Erciş İlçesi'nde bulunan Koçaklar Apartmanı'nın 23/10/2011 tarihinde Van İlinde meydana gelen depremde yıkılması sonucunda davacılardan ... (...)'ın enkaz altında kalarak bir bacağını kaybettiği ve olayda davalı idarelerin hizmet kusuru bulunduğundan bahisle uğranıldığı ileri sürülen zarara karşılık davacılardan ... (...) için 500.000,00-TL işgücü kaybı (ıslah sonrası 3.316.024,24-TL), 750.000,00-TL protez ve tedavi gideri, 750.000,00-TL bakıcı gideri olmak üzere 2.000.000,00-TL (ıslah sonrası 4.816.024,42-TL), maddi ve ... (...) için 250.000,00-TL manevi tazminat, davacılardan ... için 50.000,00-TL manevi tazminat olmak üzere toplamda 300.000,00-TL manevi tazminatın, 23/10/2011 tarihinden itibaren hesaplanacak faiziyle birlikte ödenmesine karar verilmesi istenilmiştir.
İlk Derece Mahkemesi kararının özeti: Davanın reddi yolundaki Mahkeme kararının ... Bölge İdare Mahkemesi ... İdare Dava Dairesinin ... tarih ve E:..., K:... sayılı kararı ile kaldırılarak, dosyanın Mahkemeye gönderilmesi üzerine, ... İdare Mahkemesince verilen ... tarih ve E:..., K:... sayılı kararda; yaptırılan bilirkişi incelemesi neticesinde davacının işgücü kaybı nedeniyle uğradığı maddi zararın 3.316.024,42-TL olarak hesaplandığı, davacının talebiyle bağlı olarak hesaplanan sürekli işgücü kaybı zararının davalı idarelerce kusurlarına karşılık gelen kısmının tazmin edilmesi gerektiği, davacı ... (...) ...''ın protez ve tedavi giderleri masraflarına ilişkin tazmini istemi değerlendirildiğinde; protez ihtiyacı ve maliyetinin Hacettepe Üniversitesi Fizik Tedavi ve Rehabilitasyon Merkezi öğretim üyeleri tarafından yapılan değerlendirmesi sonucunda 3 yılda bir yenilenebileceğinden bakiye ömür süresince 19 defa protez değişikliği yapılacağından hareketle ile bakiye tutarın 180.357,95-TL olduğu sonucuna varıldığı, öte yandan diğer tedavi giderlerinin Sosyal Güvenlik Kurumu tarafından karşılandığının anlaşıldığı, davacının engelli hale gelmesi nedeniyle bakıcı giderlerine ilişkin maddi tazminat istemi değerlendirildiğinde; 23.10.2011 tarihli deprem sonucunda her gün günlük ortalama 3 saat kadar başkasının bakımına muhtaç kalacağı bildirilen davacının bakıcı giderinin 33.719,67-TL olduğu sonucuna varıldığı, (sürekli iş gücü kaybı, protez ve tedavi giderleri ve bakıcı giderleri olmak üzere) toplam 3.530.102,04-TL maddi zarardan dolayı davalı Erciş Belediye Başkanlığı %24 oranında kusurlu olduğundan 847.224,48-TL, Çevre ve Şehircilik Bakanlığı %2 oranında kusurlu olduğundan, 70.602,04-TL ve yine aynı şekilde Afet ve Acil Durum Yönetim Başkanlığı %2 oranında kusurlu olduğundan 70.602,04-TL olmak üzere toplam 988.428,56-TL maddi tazminatının davalı idareler tarafından davacılardan ...'a taleple bağlı kalınarak ödenmesi gerektiği, manevi tazminat istemi incelendiğinde; olayın davacının bundan sonraki yaşamı üzerindeki etkileri, bu olayın meydana gelmesinde davacıya atfı kabil bir kusur durumununda bulunmadığı ve engelli olarak kaldığı da dikkate alındığında davacı ...'a davalı idarelerin kusur oranları dikkate alarak (toplam%28) 70.000,00-TL manevi tazminatın ödenmesine, yine olay nedeniyle üzüntü, acı, psikolojik çöküntü nedeniyle takdiren, babası ... için davalı İdarelerin kusur oranları dikkate alınarak (toplamda %28) 14.000,00-TL manevi tazminatın ödenmesine karar verilmesinin hakkaniyete uygun bulunduğu, bu durumda, toplam 84.000 manevi tazminatın 72.000 TL'lik kısmının Erciş Belediye Başkanlığı(%24), 6.000,00 TL'lik kısmının Çevre ve Şehircilik Bakanlığı (% 2) tarafından, 6.000,00-TL'lik kısmının Afet ve Acil Durum Yönetim Başkanlığı (% 2) tarafından davacılara ödenmesi gerektiği gerekçesiyle "davanın kısmen kabulüne, kısmen reddine" karar verilmiştir.
Bölge İdare Mahkemesi kararının özeti: Bölge İdare Mahkemesince verilen; davalı idarelerin maddi ve manevi tazminatın esasına ve davacıların manevi tazminatın düşük belirlendiğine dair istinaf başvurularının reddine, davacı ...'ın maddi tazminata yönelik istinaf başvurularının kabulüne, ... İdare Mahkemesi'nin ... tarih ve E:..., K:... sayılı kararının "maddi tazminatın kısmen kabulüne" dair kısmının kaldırılmasına, maddi tazminat isteminin 990.448,52-TL'lik kısmının kabulüne, fazlaya dair maddi tazminat isteminin reddine, kabulüne karar verilen 990.448,52 TL'lik maddi tazminatın; 848.955,88 TL'lik kısmının Erciş Belediye Başkanlığı tarafından (% 24 kusurlu olduğundan) davalı idareye başvuru yapıldığı 04/11/2014 tarihinden itibaren işleyecek yasal faiziyle birlikte davacı ...'a ödenmesine, 70.746,32 TL'lik kısmının Çevre Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığı tarafından (% 2 kusurlu olduğundan) davalı idareye başvuru yapıldığı 17/11/2014 tarihinden itibaren işleyecek yasal faiziyle birlikte davacı ...'a ödenmesine, 70.746,32 TL'lik kısmının Afet ve Acil Durum Yönetimi Başkanlığı tarafından (% 2 kusurlu olduğundan) ... İdare Mahkemesi'nin (Dilekçe Ret 5.madde) kararı üzerine dava dosyasının açıldığı 19/01/2015 tarihinden itibaren işleyecek yasal faiziyle birlikte davacı ...'a ödenmesine, davacı ...'a gelecek dönem (günlük 3 saatlik) bakıcı giderinin 01/01/2024 tarihinden itibaren hayatta olduğu belgelendirilmek suretiyle her takvim yılı başında aylık brüt asgari ücret üzerinden hesaplanacak toplam tutardan davalı idarelerin kusurları oranında yıllık peşin olarak ödeme yapılmasına, Dava Dairelerinin (istinaf) karar tarihinden 01/01/2024 tarihine kadar olan döneme dair bakıcı giderinin de (günlük 3 saatlik) davacının talebi üzerine brüt asgari ücret üzerinden davalı idarelerce hesaplanarak kusurları oranında davacıya ödenmesine, yönelik ... tarih ve E:..., K:... sayılı kararın, Dairemizin 18/01/2024 tarih ve E:2023/13502, K:2024/401 sayılı kararı ile ''...davacının muhtemel yaşam süresinden daha erken bir tarihte vefat etmesi halinde, bakıcı gideri bakımından ortaya çıkacak olan idare aleyhine sebepsiz zenginleşme durumu, protez bedeli yönünden de aynı şekilde ortaya çıkacağından, bakıcı giderleri yönünden uygulanmasına karar verilen söz konusu ilkenin, maddi tazminat kalemlerinden olan protez bedeli yönünden de uygulanması gerektiği açık olduğundan, aksi yönde verilen temyize konu İdare Dava Dairesi kararında protez bedeli yönünden hukuka uyarlık bulunmamaktadır.'' gerekçesiyle maddi tazminatın protez bedeline ve yargılama giderlerine ilişkin kısmının bozulması, diğer kısımlarının ise onanması üzerine, bozma kararına uyularak, ''...Tazminatın toplu olarak ödenmesine karar verilen durumlarda, meydana gelen olay nedeniyle protez kullanmak zorunda kalan kişinin hesaplanan muhtemel yaşam süresinden daha erken bir tarihte vefatı halinde, protez bedeli yönünden hükmedilecek tazminat nedeniyle idare aleyhine bir sebepsiz zenginleşme ortaya çıkabilmekte ve ödenen tazminatlar geri istenebilmektedir. Bu türden bir soruna yer verilmemesi açısından, protez giderine ilişkin maddi tazminat hesabının aşağıda belirtilen ilkelere göre yapılması gerekmektedir. Buna göre; 1- Protez kullanacak kişinin hayatta olduğunun belgelendirildiği sürece protez bedelinin ödenmesine karar verilmesi, tazminat hesabına esas bakiye ömrün belirlenmesinde ülkemize özgü ve güncel verileri içeren TRH 2010 Ulusal Mortalite Tablosunun esas alınması gerektiği, 2- Ödemenin protez kullanım sürelerine diğer bir ifade ile kullanılacak olan protezin hangi sürelerde yenilendiğine (bu sürelerin ilgili mevzuatı uyarınca SGK tarafından ya da bu şekilde belirlenemediği durumlarda konuya ilişkin teknik ve uzmanlık bilgisi bulunan bilirkişi heyetinden/Adli Tıp Biriminden-Kurumundan rapor alınmak suretiyle) bakılarak ödemenin yapılacağı yıl belirlenmek suretiyle o yıl için peşin olarak ödemenin yapılması, 3- Öte yandan, halihazırda davacının protez kullandığı ve mevcut protezin bedelinin davacıya ödendiği, gelecek dönemler içinse her 3 yılda bir protezin yenileneceği ve yenilendiği esnada davacıya protez bedelinin ödeneceği gözetildiğinde; geçmiş dönem protez giderine yönelik herhangi bir hesaplama yapılmasına diğer bir ifade ile geçmiş dönem protez bedellerinin zarar hesabına dahil edilmesine gerek bulunmadığı, zira dava konusu uyuşmazlığa dair teknik ve uzmanlık bilgisi gerektiren konulara ilişkin hazırlanmış olan 13.10.2022 havale tarihli bilirkişi raporunda da, rapor tarihi itibariyle geçmiş dönem için yapılan protez ödemelerinin maddi zarar kalemlerine dahil edilmediğinin görüldüğü, 4- Mahkemece verilecek karar tarihinden sonraki dönemler için yapılacak protez bedeline ilişkin ödemelerin ise, davalı idarelerce re'sen kişinin yaşadığı tespit edilmek ve ilgili yıldaki protez bedeli üzerinden hesaplanmak suretiyle yine bedelin ödenmesi gereken takvim yılının başında peşin olarak yapılmasına karar verilmesi ve bu kısım açısından maktu vekalet ücretine hükmedilmesi gerekmektedir. Bu itibarla, protez bedeline ilişkin yukarıda yapılan açıklamalar dikkate alınarak davacının maddi zararının (diğer zarar kalemlerinde herhangi bir değişiklik yapılmadan, sadece protez giderine ilişkin kısımların) yeniden hesaplanması gerekmiştir. Dolayısıyla davacının (sürekli iş gücü kaybı, protez giderleri, tedavi giderleri ile bakıcı gideri olmak üzere) toplam maddi zararının 3.537.316,14 TL olduğu hesaplanmış ise de, yukarıda yapılan açıklamalar kapsamında, İlk Derece Mahkemesi'nce gelecek dönemlere ilişkin maddi zarar kalemleri içerisine dahil edilen 180.357,95 TL tutarındaki protez bedellerinin maddi zarar miktarından düşülmesi gerektiği sonucuna ulaşılmış ve bu kapsamda yeniden yapılan hesaplama sonucunda davacının olay nedeniyle uğradığı maddi zararın (3.537.316,14 - 180.357,95) 3.356.958,19 TL olduğu anlaşılmıştır. Bu durumda; (sürekli iş gücü kaybı, tedavi giderleri ve bakıcı gideri olmak üzere) toplam 3.356.958,19 TL maddi zarardan dolayı davalı Erciş Belediye Başkanlığı % 24 oranında kusurlu olduğundan 805.669,96 TL, Çevre ve Şehircilik Bakanlığı % 2 oranında kusurlu olduğundan 67.139,16 TL ve Afet ve Acil Durum Yönetim Başkanlığı % 2 oranında kusurlu olduğundan 67.139,16 TL olmak üzere toplam 939.948,28 TL maddi tazminatının davalı idareler tarafından davacılardan ...'a taleple bağlı kalınarak ödenmesi gerekmektedir. Öte yandan; protez bedellerinin yukarıda yer verilen gerekçe doğrultusunda, davalı idarelerin kusur oranları dikkate alınarak, davacının hayatta olduğunun belgelendirilmesinin ardından Hacettepe Üniversitesince düzenlenen 02.11.2021 tarihli raporda belirtildiği üzere ihtiyaç duyulan her 3 yılda bir hesaplanarak ilgili yılda yıllık peşin olarak ödemesi gerekmektedir.'' denilerek, davalı idarece yapılan; maddi tazminatın protez bedeline ve yargılama giderlerine dair istinaf başvurusunun kabulüne, ... İdare Mahkemesi'nin ... tarih ve E:..., K:... sayılı kararının "maddi tazminatın kısmen kabulüne (protez gideri ve yargılama giderleri yönünden)" dair kısmının kaldırılmasına, maddi tazminat isteminin 939.948,28 TL'lik kısmının kabulüne, fazlaya dair maddi tazminat isteminin reddine, kabulüne karar verilen 939.948,28 TL'lik maddi tazminatın; 805.669,96 TL'lik kısmının Erciş Belediye Başkanlığı tarafından (% 24 kusurlu olduğundan) davalı idareye başvuru yapıldığı 04/11/2014 tarihinden itibaren işleyecek yasal faiziyle birlikte davacı ...'a ödenmesine, 67.139,16 TL'lik kısmının Çevre Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığı tarafından (% 2 kusurlu olduğundan) davalı idareye başvuru yapıldığı 17/11/2014 tarihinden itibaren işleyecek yasal faiziyle birlikte davacı ...'a ödenmesine, 67.139,16 TL'lik kısmının Afet ve Acil Durum Yönetimi Başkanlığı tarafından (% 2 kusurlu olduğundan) ... İdare Mahkemesi'nin (Dilekçe Ret 5.madde) kararı üzerine dava dosyasının açıldığı 19/01/2015 tarihinden itibaren işleyecek yasal faiziyle birlikte davacı ...'a ödenmesine, davacı ...'a gelecek dönem (3 yılda bir) protez bedellerinin, davalı idarelerce re'sen davacının yaşadığı tespit edilmek ve ilgili yıldaki protez bedeli üzerinden hesaplanmak suretiyle yine bedelin ödenmesi gereken takvim yılının başında hesaplanacak toplam tutar gözetilerek davalı idarelerin kusurları oranında peşin olarak ödenmesine, karar verilmiştir.
TEMYİZ EDENLERİN İDDİALARI :
1-Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığı tarafından; idarelerine husumet yöneltilemeyeceği aleyhlerine tazminata hükmedilmesinin caiz olmadığı, söz konusu zarardan dolayı idarelerinin herhangi bir sorumluluğu bulunmadığı, hizmet kusurlarından bahsedilemeyeceği, zarar ile idarelerinin iş ve işlemleri arasında uygun illiyet bağı bulunmadığı, kaçınılmazlık indirimi uygulanması gerektiği, idareye başvurma tarihi itibarıyla faiz başlatılmasında isabet olmadığı, manevi tazminatın fazla olduğu, manevi tazminata faiz uygulanmasının hukuka uygun olmadığı, reddedilen kısım için hükmedilen vekalet ücretinin, idarelerin haklılık oranına hükmedilmesinin mevzuata ve yerleşik içtihatlara aykırı olduğu belirtilerek, temyize konu kararın bozulması gerektiği ileri sürülmektedir.
2-Afet ve Acil Durum Yönetimi Başkanlığı tarafından; hasım mevkiinden çıkarılmaları gerektiği, idarelerine kusur affedilemeyeceği, idarelerinden tazmini talep edilebilecek bir zarar bulunmadığı, harçlardan muaf oldukları, manevi tazminat miktarının fahiş olduğu belirtilerek, temyize konu kararın bozulması gerektiği ileri sürülmektedir.
3-Erciş Belediye Başkanlığı tarafından; davanın süresinde açılmadığı, tazmini istenen zararın idari eylemlerden değil, idari işlemlerden kaynaklandığı, dava açma süresinin 2577 sayılı Kanunun 12. maddesi kapsamında değerlendirilmesi gerektiği, meydana gelen zararla idareleri arasında illiyet bağı kurulamayacağı, davacı tarafın ileri sürmüş olduğu iddialar hakkında alınacak tedbirlerin Bakanlığın yetkisinde olduğu, idarelerinin kusuru bulunmadığı, İmar Mevzuatına aykırı yapılan yapı sebebiyle yapı sahibiyle müteahhidin ve fenni mesullerin sorumlu olduğu, binanın yıkılmasına sebep olan olayın doğal bir afet olduğu, zararın sebebi olarak sadece binanın özelliklerinin ileri sürülmesinin eksik değerlendirmeye sebebiyet vermekte olduğu, mücbir sebebin, zararla idari faaliyet arasındaki nedensellik bağını ortadan kaldıran etkenlerin başında geldiği, bilirkişi raporunun eksik ve hatalı olduğu, fahiş tazminata hükmedildiği, raporun hüküm kurmaya elverişli olmadığı, idarelerinin inceleme ve denetleme konusunda herhangi bir ihmallerinin bulunmadığı, kararın usule, yasaya ve hakkaniyete aykırı olduğu, nispi karar harcının idarelere eşit bir şekilde tahsili kararı verilmesi gerekirken, davalıların kusurları oranında davalılara paylaştırılmasının Kanuna aykırı olduğu belirtilerek, temyize konu kararın bozulması gerektiği ileri sürülmektedir.
KARŞI TARAFIN SAVUNMASI : Davacılar tarafından savunma verilmiştir.
TETKİK HÂKİMİ : ...
DÜŞÜNCESİ : Temyiz isteminin reddi ile usul ve yasaya uygun olan Bölge İdare Mahkemesi kararının onanması gerektiği düşünülmektedir.
TÜRK MİLLETİ ADINA
Karar veren Danıştay Dördüncü Dairesince, Tetkik Hâkiminin açıklamaları dinlendikten ve dosyadaki belgeler incelendikten sonra gereği görüşüldü:
İNCELEME VE GEREKÇE :
Bölge idare mahkemelerinin nihai kararlarının temyizen bozulması, 2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu'nun 49. maddesinde yer alan sebeplerden birinin varlığı hâlinde mümkündür.
Temyizen incelenen karar usul ve hukuka uygun olup, dilekçede ileri sürülen temyiz nedenleri kararın bozulmasını gerektirecek nitelikte görülmemiştir.
KARAR SONUCU :
Açıklanan nedenlerle;
1. Temyiz istemlerinin reddine,
2. Temyize konu ... Bölge İdare Mahkemesi ... İdare Dava Dairesinin ... tarih ve E:..., K:... sayılı kararının ONANMASINA,
3. Temyiz giderlerinin istemde bulunan üzerinde bırakılmasına,
4. 2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu'nun 50. maddesi uyarınca, kararın taraflara tebliğini ve bir örneğinin de İdare Dava Dairesine gönderilmesini teminen dosyanın İdare Mahkemesine gönderilmesine, 11/11/2024 tarihinde oybirliğiyle kesin olarak karar verildi.