T.C.
D A N I Ş T A Y
DÖRDÜNCÜ DAİRE
Esas No : 2024/3225
Karar No : 2024/5122
TEMYİZ EDEN (DAVALI) : ... Genel Müdürlüğü
VEKİLİ : Av. ...
KARŞI TARAF (DAVACI) : ...
VEKİLİ : Av. ...
İSTEMİN KONUSU : ... Bölge İdare Mahkemesi ... İdare Dava Dairesinin ... tarih ve E:..., K:... sayılı kararının temyizen incelenerek bozulması istenilmektedir.
YARGILAMA SÜRECİ :
Dava konusu istem: 3083 sayılı Kanun uyarınca arazi toplulaştırma uygulama alanı ilan edilen ve Antalya Kuzey Arazi Toplulaştırması ve Tarla İçi Geliştirme Hizmetleri Projesi kapsamında bulunan ve Antalya İli, Kepez İlçesi, ... Mahallesi ... ada ... parselde yer alan taşınmaza ilişkin gerçekleştirilen arazi toplulaştırma işleminin iptaline karar verilmesi istenilmiştir.
İlk Derece Mahkemesi kararının özeti: ... İdare Mahkemesince verilen ... tarih ve E:..., K:... sayılı kararda; davacıya ait, Antalya İli, Kepez İlçesi, ... Mahallesi ... Ada, ... Parselde kısmen zeminde nar ağacı bulunduğu, boş olan kısma ise tescil sonrası nar ağacı dikildiği, dava konusu düzenleme sonrası söz konusu parsel yerine 5.484,33 m² yüzölçümlü ... Ada ... Parsel ve 4.379,81 m² yüzölçümlü ... Ada ... Parsel olarak davacı adına tescil edildiği, kısmi uygulama sonrasında nar ağaçlarının bir kısmının ... Ada ... Parsel sayılı taşınmaz içerisinde kaldığı, ancak büyük bir kısmının parsel dışında bırakılarak korunmadığı, bu durumun sabit tesislerin korunması ilkesine aykırı olduğu, diğer taraftan, davacının hissesinin 4.379,81 m²'si ile oluşturulan ... Ada ... Parselin, toplulaştırma alanı içerisinde bulunan Karayolları Çevreyolu ve Bağlantı Kavşak Projesi altında bırakıldığı, söz konusu parselin tarım amacıyla kullanılamayacağı, dava konusu işlemde hukuka ve mevzuata uyarlık bulunmadığı sonucuna varılmıştır. Belirtilen gerekçelerle dava konusu işlemin iptaline karar verilmiştir.
Bölge İdare Mahkemesi kararının özeti: Bölge İdare Mahkemesince; istinaf başvurusuna konu İdare Mahkemesi kararının usul ve hukuka uygun olduğu ve davalı tarafından ileri sürülen iddiaların söz konusu kararın kaldırılmasını sağlayacak nitelikte görülmediği belirtilerek 2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu'nun 45. maddesinin 3. fıkrası uyarınca istinaf başvurusunun reddine karar verilmiştir.
TEMYİZ EDENİN İDDİALARI : Davalı idare tarafından, kök parseldeki ... tarafından idareye açılan iptal davasının kabul edildiği, kök parselinin ise yol projesi içinde kaldığı, kök parsele en yakın şekilde planlama yapılmasının zorunlu olduğu, dava konusu işlemde hukuka aykırılık bulunmadığı ileri sürülmektedir.
KARŞI TARAFIN SAVUNMASI : Cevap verilmemiştir.
TETKİK HÂKİMİ : ...
DÜŞÜNCESİ : Temyiz isteminin reddi ile usul ve yasaya uygun olan Bölge İdare Mahkemesi kararının onanması gerektiği düşünülmektedir.
TÜRK MİLLETİ ADINA
Karar veren Danıştay Dördüncü Dairesince, Tetkik Hâkiminin açıklamaları dinlendikten ve dosyadaki belgeler incelendikten sonra gereği görüşüldü:
İNCELEME VE GEREKÇE :
3083 sayılı Sulama Alanlarında Arazi Düzenlenmesine Dair Tarım Reformu Kanunu'nun, işlem tarihinde yürürlükte olan haliyle 1. maddesinde, bu Kanunun amacının, sulama alanları ile Bakanlar Kurulunca gerekli görülen alanlarda; toprağın verimli şekilde işletilmesini, işletilmesinin korunmasını, birim alandan azami ekonomik verimin alınmasını, tarım üretiminin sürekli olarak artırılmasını, değerlendirilmesini ve buralarda istihdam imkanlarının artırılmasını, ekonomik üretime imkan vermeyecek şekilde parçalanan tarım topraklarının gerektiğinde ve imkanlar ölçüsünde genişletilmesi suretiyle de toplulaştırılmasını, tarım arazisinin ailenin geçimini sağlamaya ve aile iş gücünü değerlendirmeye yeterli olmayacak derecede parçalanmasının ve küçülmesinin önlenmesini sağlamak olduğu hüküm altına alınmıştır.
Tarım Reformu Genel Müdürlüğü tarafından Haziran 2010'da çıkarılan "Arazi Toplulaştırması Teknik Talimatı'nın 3. maddesinde, "sabit tesis", ev, ahır, samanlık, ağıl, ambar, kuyu vb. yapılarla bağ, bahçe ve ağaçlık arazi olarak tanımlanmış, "Sabit Tesislerin Tespiti" başlıklı 9. maddesinde, toplulaştırma alanı ilanından sonra yapılan sabit tesislerin uygulamada dikkate alınmayacağı, 19. maddesinde yer alan "Yeni Parselasyon Planlamasında Dikkat Edilecek Hususlar" başlıklı bölümde, maliklere mümkün olduğu ölçüde eski arazisine eşdeğer ve tek parselde arazi verilmeye çalışılması, maliklerin istekleri dikkate alınarak arazisinin yoğun olduğu bölgede veya en büyük parselinin etrafında toplanarak arazi verilmeye çalışılması, umumi yola (asfalt, şose) bitişik olan parsellerin yine imkanlar ölçüsünde aynı yerde verilmesi, toplulaştırma alanındaki işletme yapı ve tesisleri ile bağ, bahçe vb. sabit tesislerin imkan ölçüsünde maliklerine verilmesi, birden fazla sabit tesisi bulunan maliklerin bu arazi parçalarından mümkün olduğu kadar birinin etrafında tercih vermek zorunda olması, her parselin yol ve sudan faydalanacak şekilde planlanması, küçük işletmelere ait parsellerin, yol ve sudan faydalanabilmesi için, gerektiğinde hisselendirilmesi, parsel şeklinin zorunlu durumlar dışında dikdörtgen olmasına ve en/boy oranının 1/3 - 1/7 arasında bulunmasına dikkat edilmesi, toplulaştırma yapılan köyler arasında sınır düzeltmesinin 3083 sayılı Kanunun 14. maddesine göre ve değer eşitliği sağlanarak yapılması, değişiklik yapıldığında köy sınırlarının yol, kanal gibi sabit sınırlara dayandırılmasına çalışılması, ancak zorunlu hallerde parsel sınırının köy sınırı olarak değerlendirilmesi, işletmeyi oluşturan maliklere ait arazinin bir arada değerlendirilebilmesi, maliklerin istekleri halinde tek parselde payları oranında adlarına hisseli olarak tescil edilmesi, parsel yerleştirilmesinde hısım ve hasım ilişkilerine dikkat edilmesi, arazi maliklerinden birden fazla ve komşu köylerde arazisi bulunanların arazilerinin ikamet ettikleri köyün sınırına yakın olacak şekilde planlanmaya çalışılması, blokların düzgün şekilli olmayan kısımlarına büyük parsellerin yerleştirilmeye çalışılması, düşük dereceli arazinin mümkün olduğu ölçüde eski sahiplerine bırakılması veya kendi aralarında toplulaştırılması, verasete iştiraklerden aynı maliklere ait olan arazinin bir işletme olarak değerlendirilmesi, davalı arazinin her birinin ayrı bir işletme olarak değerlendirilmesi, hisse uyuşmazlıkları giderilemeyen parsellerin her birinin ayrı bir işletme olarak değerlendirilerek eski maliklerine aynı hisselerle tescil ettirilmesi, bu araziden malik ve hisse oranları aynı olanların bir arada toplulaştırılabilmesi, Talimatın 9. maddesi kapsamında yer alan tesislerin bulunduğu parsellerin, planlamada öncelikle bulunduğu yerde bırakılmaya çalışılması hususlarına dikkat edilmesi gerektiği kurallarına yer verilmiştir.
Arazi Toplulaştırması ve Tarla İçi Geliştirme Hizmetleri Uygulama Yönetmeliği'nin "Tanımlar" başlıklı 4. maddesinde, "sabit tesis", ev, ahır, samanlık, ambar, kuyu gibi yapılar ile dikili ve kapama meyve bahçesi niteliğindeki tarım arazileri olarak tanımlanmış, "Parsellerin Yeniden Düzenlenmesi" başlıklı 16. Maddesinde ise; sabit tesisler ile çevre ve doğaya görünüm güzelliği veren arazi, yapı ve tesislerin mümkün olduğunca eski maliklerine verilecek şekilde parselasyon planlaması yapılacağı, ancak mal sahibinin birden fazla bu özellikte sabit tesisi var ise malikin bunlardan birinin etrafındaki toplulaştırma isteğinin dikkate alınacağı, Arazi Toplulaştırması Teknik Talimatı'nın 19. maddesinde ise;parsel şeklinin zorunlu durumlar dışında dikdörtgen olmasına ve en/boy oranının 1/3 ile 1/7 arasında bulunmasına dikkat edileceği düzenlenmiştir.
Dava dosyası ile Dairemizin E.2023/10290 ve E.2023/10686 sayılı dosyaların birlikte incelenmesinden; Antalya İli, Kepez İlçesi, ... Mahallesi ... ada ... parselde yer alan taşınmaza ilişkin gerçekleştirilen arazi toplulaştırma işleminin iptali istemiyle dava dışı ... ve ... tarafından, ... İdare Mahkemesinin E. ... sayılı dosyasında açılan davada yeni dağıtımla davacılar adına tescil edilen parsellerin daha alt seviyede olduğu, arazi alanının düşürüldüğü ve arazi sayısının artırıldığı, davacılardan ...'e verilen arazilerin ayrı yerlerde olduğu, arazinin bölündüğü ve bir kısmının başka kişilere bölüştürüldüğü, dava konusu toplulaştırma işleminin mevzuat hükümlerine ve arazi toplulaştırma ilkelerine aykırı olduğu gerekçesiyle dava konusu işlemin iptaline karar verilmiş, bahse konu karara karşı yapılan istinaf başvurusu ... Bölge İdare Mahkemesi ... İdare Dava Dairesinin ... tarih ve E. ..., K. ... sayılı kararı ile reddedilmiş, Danıştay Dördüncü Dairesi'nin 26/09/2024 tarih ve E.2023/10290, K.2024/5120 sayılı kararı ile onanarak kesinleşmiştir.
Davacının arazi toplulaştırma işleminin iptali istemiyle dava konusu ettiği ... nolu parselin geldiği kök parsel esasında ... ve ...' ün toplulaştırma işlemlerinin başlamasından önce sahibi olduğu Antalya İli, Kepez İlçesi, ... Mahallesi ... ada ... parseldir. Davalı idare arazi toplulaştırma işlemi ile ... ada ... parselden davacıya verilen ... nolu parseli üretmiş, davacıya tapusunu teslim etmiş, davacı da söz konusu parseli nar bahçesi haline getirdikten sonra, ... İdare Mahkemesinin E. ... sayılı dosyasında verilen iptal kararının uygulanması amacıyla kısmi toplulaştırma işlemi yapılarak davacıya ... ada ... parsel, ... ada ... parsel, ... ada ... parsel numaralı taşınmazlar tahsis edilmiştir. Bu işleme karşı ... İdare Mahkemesi'nin E. ... sayılı dosyası üzerinden açılan davada verilen iptal kararına karşı yapılan istinaf başvurusu ... Bölge İdare Mahkemesi ... İdare Dava Dairesinin ... tarih ve E. ..., K. ... sayılı kararı ile reddedilmiş, Danıştay Dördüncü Dairesinin 26/09/2024 tarih ve E.2023/10686, K.2024/5121 sayılı kararı ile gerekçe değiştirilmek suretiyle onanarak kesinleşmiştir. Görülmekte olan davada; ... İdare Mahkemesi'nin E. ... sayılı iptal kararının uygulanması için tesis edilen kısmi toplulaştırma sonucu davacıya tahsis edilen ... ada ... parsel ve ... ada ... parsel yönünden toplulaştırma işleminin iptali talep edilmektedir.
Bozulması istenen karar ile; dosyaya sunulan bilirkişi raporundaki tespitler dikkate alındığında, davacının ilk toplulaştırma işleminin tescil edildiği ... ada ... nolu parselde herhangi bir tesisinin olmadığı açık tarla niteliğinde olduğu ancak tescil edildikten sonra nar bahçesi tesisi yapıldığı, yapılan nar bahçesi tesisinin bir kısmının ... ada ... nolu parselde kaldığı ancak büyük bir kısmının başka mülkiyette kaldığı , ... ada ... nolu parselin ise Karayolları Kavşak Projesi ile yol olarak görünen alanda kaldığı tespit edilmiştir. ... ada ... nolu parsel olarak verilen parselin tarım yapma niteliği ortadan kaldırılmış ve kamulaştırılacak alan niteliğinde olduğu gerekçesiyle iptal edildiği anlaşılmaktadır.
2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu’nun 28. maddesinde ise, “Danıştay, bölge idare mahkemeleri, idare ve vergi mahkemelerinin esasa ve yürütmenin durdurulmasına ilişkin kararlarının icaplarına göre idare, gecikmeksizin işlem tesis etmeye veya eylemde bulunmaya mecburdur” kuralına yer verilmiştir.
Bir idari işlemin yargı kararıyla iptal edilmesi halinde, söz konusu kararın, dava konusu işlemin tesis edilmesi sırasında unsurlarında bulunan sakatlıkları saptadığı, işlemi yapıldığı andan başlayarak ortadan kaldırdığı, bu özelliği nedeniyle geriye yürüyen sonuçlar doğurduğu, başka bir anlatımla, işlemin tesis edildiği tarihten önceki hukuki durumun geçerliliğini sağladığı idare hukukunun bilinen ilkelerindendir.
İdare, iptal kararının amaç ve kapsamına göre yeni bir işlem ya da işlemler yapmak, iptal edilen idari işlemden doğan tüm sonuçları ortadan kaldırmak ve önceki hukuki durumun geçerliliğini sağlamakla yükümlüdür. Antalya İli, Kepez İlçesi, ... Mahallesi eski ... ada ... parselde yer alan taşınmaza ilişkin gerçekleştirilen arazi toplulaştırma işleminin iptali ile bahse konu parsel yönünden tüm toplulaştırma süreci başa dönmüş olduğundan, başka bir anlatımla davacının toplulaştırma öncesi kök parseli olan ... ada ... parsele dönüldüğünden, daha önce ... ve ...'e ait olan ... ada ... parselde parsel sınırları içerisinde kalan, toplulaştırma işlemi ile davacıya tahsis edilen ... ada ... parseldeki sabit tesis niteliğindeki kapama nar bahçesi (her ne kadar davacı tarafından tesis edilmiş olsa da) artık idare tarafından dikkate alınamaz zira ... ada ... parsel yönünden verilmiş olan iptal kararını uygulamakla mükellef olan idare, bu parselin .. ada ... parsele isabet eden eden kısımlarını eski parsel maliklerine vermiştir. Toplulaştırma alanı ilanından sonra yapılan sabit tesislerin uygulamada dikkate alınmayacağı ilkesi de dikkate alındığında, toplulaştırma ilan tarihinden çok sonra, toplulaştırma işlemleri tamamlandıktan sonra tesis edilen kapama meyve bahçesinin sabit tesis olarak dikkate alınması zorunluluğu da bulunmamaktadır.
Diğer taraftan, dosyaya sunulan bilirkişi raporu incelendiğinde, davacının kök parseli olan ... ada ... nolu parselin kavşak projesi altında kalan kısmının 6688,41 m2 olduğu, yani davacının hissesine düşen kısmın 3344,21 m2 olduğu, davacıya tahsis edilen ... ada ... parselin kavşak projesi altında kalan kısmının ise 4379,81 m2 olduğu dolayısıyla kamulaştırma yapılacak kısmın kök parselde kalan kısımdan daha fazla olduğu, davalı idarenin bu aşamada, davacının toplulaştırma öncesi hissedarı olduğu ... ada ... parsele (iptal kararı verilmiş ... ada ... parsele değil) eşdeğer bir parsel tahsis etmesi gerektiği dikkate alındığında, dava konusu toplulaştırma işleminde bu yönüyle hukuka uyarlılık bulunmadığı, temyize konu kararda sonucu itibariyle isabetsizlik bulunmadığı anlaşılmıştır.
KARAR SONUCU :
Açıklanan nedenlerle;
1. Temyiz isteminin reddine,
2. Temyize konu ... Bölge İdare Mahkemesi ... İdare Dava Dairesinin ... tarih ve E:..., K:... sayılı kararının yukarıda belirtilen gerekçeyle ONANMASINA,
3. Temyiz giderlerinin istemde bulunan üzerinde bırakılmasına,
4. 2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu'nun 50. maddesi uyarınca, kararın taraflara tebliğini ve bir örneğinin de İdare Dava Dairesine gönderilmesini teminen dosyanın İdare Mahkemesine gönderilmesine, 26/09/2024 tarihinde oyçokluğuyla kesin olarak karar verildi.
(X) KARŞI OY :
2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu’nun 28. maddesinde ise, “Danıştay, bölge idare mahkemeleri, idare ve vergi mahkemelerinin esasa ve yürütmenin durdurulmasına ilişkin kararlarının icaplarına göre idare, gecikmeksizin işlem tesis etmeye veya eylemde bulunmaya mecburdur” kuralına yer verilmiştir.
Bir idari işlemin yargı kararıyla iptal edilmesi halinde, söz konusu kararın, dava konusu işlemin tesis edilmesi sırasında unsurlarında bulunan sakatlıkları saptadığı, işlemi yapıldığı andan başlayarak ortadan kaldırdığı, bu özelliği nedeniyle geriye yürüyen sonuçlar doğurduğu, başka bir anlatımla, işlemin tesis edildiği tarihten önceki hukuki durumun geçerliliğini sağladığı idare hukukunun bilinen ilkelerindendir.
İdare, iptal kararının amaç ve kapsamına göre yeni bir işlem ya da işlemler yapmak, iptal edilen idari işlemden doğan tüm sonuçları ortadan kaldırmak ve önceki hukuki durumun geçerliliğini sağlamakla yükümlüdür.
Antalya İli, Kepez İlçesi, ... Mahallesi ... ada ... parselde yer alan taşınmaza ilişkin gerçekleştirilen arazi toplulaştırma işleminin iptali istemiyle dava dışı ... ve ... tarafından, ... İdare Mahkemesinin E. ... sayılı dosyasında açılan davada yeni dağıtımla davacılar adına tescil edilen parsellerin daha alt seviyede olduğu, arazi alanının düşürüldüğü ve arazi sayısının artırıldığı, davacılardan ...'e verilen arazilerin ayrı yerlerde olduğu, arazinin bölündüğü ve bir kısmının başka kişilere bölüştürüldüğü, dava konusu toplulaştırma işleminin mevzuat hükümlerine ve arazi toplulaştırma ilkelerine aykırı olduğu gerekçesiyle dava konusu işlemin iptaline karar verilmiş, bahse konu karara karşı yapılan istinaf başvurusu ... Bölge İdare Mahkemesi ... İdare Dava Dairesi'nin ... tarih ve E. ..., K. ... sayılı kararı ile reddedilmiş, Danıştay 4. Dairesi'nin 26/09/2024 tarih ve E.2023/10290, K.2024/5120 sayılı kararı ile onanarak kesinleşmiştir.
Davacının arazi toplulaştırma işleminin iptali istemiyle dava konusu ettiği ... nolu parselin geldiği kök parsel esasında ... ve ...' ün toplulaştırma işlemlerinin başlamasından önce sahibi olduğu Antalya İli, Kepez İlçesi, ... Mahallesi ... ada ... parseldir. Davalı idare arazi toplulaştırma işlemi ile ... ada ... parselden davacıya verilen ... nolu parseli üretmiş, davacıya tapusunu teslim etmiş, davacı da söz konusu parseli nar bahçesi haline getirdikten sonra bu defa ... İdare Mahkemesinin E. ... sayılı dosyasında verilen iptal kararının uygulanması amacıyla kısmi toplulaştırma işlemi yapılarak davacıya ... ada ... parsel, ... ada ... parsel, ... ada ... parsel numaralı taşınmazlar tahsis edilmiştir. Bu işleme karşı ... İdare Mahkemesi'nin E. ... sayılı dosyası üzerinden açılan davada verilen iptal kararına karşı yapılan istinaf başvurusu ... Bölge İdare Mahkemesi ... İdare Dava Dairesi'nin ... tarih ve E. ..., K. ... sayılı kararı ile reddedilmiş, Danıştay 4. Dairesi'nin 26/09/2024 tarih ve E.2023/10686, K.2024/5121 sayılı kararı ile gerekçe değiştirilmek suretiyle onanarak kesinleşmiştir. Görülmekte olan davada ise; ... İdare Mahkemesi'nin E. ... sayılı iptal kararının uygulanması için tesis edilen kısmi toplulaştırma sonucu davacıya tahsis edilen ... ada ... parsel ve ... ada ... parsel yönünden toplulaştırma işleminin iptali talep edilmektedir.
Dosyaya sunulan bilirkişi raporu incelendiğinde, davacının kök parseli olan ... ada ... nolu parsele karşılık davacıya ... ada ... parsel ve ... ada ... parsel parsellerin tahsis edildiği, ... ada ... parsele davacı tarafından tesis edilmiş olan nar bahçesinin bir kısmının isabet ettiği, dolayısıyla davacının bu parsel yönünden bir hak kaybının bulunmadığı, anılan parsel yönünden Dairemiz kararına katılmakla birlikte, ... ada ... parsel yönünden ise, 4379,81 m2 lik kısmının karayolları kavşak projesi altında kaldığı, davacının hissedarı olduğu kök parsel olan ... ada ... parselin de 6688,41 m2 lik kısmının (davacının hissesi oranında 3344,21 m2 lik kısmının) kavşak projesi altında kaldığı, eski parselinin hemen güneyinde kalan kısmın davacıya tahsis edildiği, kısmi toplulaştırma neticesinde, kavşak projesi altında kalarak kamulaştırılacak hissenin bir dönüm arttığı anlaşılmakla beraber davalı idarenin tarımsal yönden eşdeğer parsel vermekle yükümlü olduğu, planlamanın her durumda başka bir idarenin projesini de dikkate alarak yapılamayacağı, toplulaştırma ile mümkün olduğunca düzgün şekillerde ve parçalı arazilerin toplanması amaçlanmakta ve bu işlem yapılırken toplulaştırma öncesindeki arazinin yerinin değişmesinin mümkün olduğundan, tüm tercihlere uygun planlama yapılamaması, bir kısım tercihlerin yerine getirilememesinin de toplulaştırma işlemini sakatlamayacağı gibi dava konusu işlemin Mahkeme kararının uygulanması amacıyla tesis edildiği ve iptal kararları sonucu getirilen bir çözüm niteliğinde olduğu dikkate alındığında, dava konusu toplulaştırma işleminin toplulaştırma ilke ve esaslarına uygun olduğu, hukuka aykırılık bulunmadığı, Bölge İdare Mahkemesi kararının bozulması gerektiği oyuyla karara katılmıyorum.