T.C.
D A N I Ş T A Y
DÖRDÜNCÜ DAİRE
Esas No : 2024/3233
Karar No : 2025/5511
TEMYİZ EDEN (DAVALI) : ... Müdürlüğü
VEKİLİ : Av. ...
KARŞI TARAF (DAVACI) : ...
VEKİLİ : Av. ...
İSTEMİN KONUSU: ... Bölge İdare Mahkemesi ... İdare Dava Dairesinin ... tarih ve E:..., K:... sayılı kararının temyizen incelenerek bozulması istenilmektedir.
YARGILAMA SÜRECİ:
Dava konusu istem: 28/07/2009 tarih ve 27302 sayılı Resmi Gazete'de yayımlanan 08/07/2009 tarih ve 2009/15251 sayılı Bakanlar Kurulu kararı uyarınca, Adana-Seyhan Arazi Toplulaştırma ve Tarla İçi Geliştirme Hizmetleri Projesi kapsamında, Adana ili, Yumurtalık ilçesi, ... Mahallesi, eski ... ada ... parsel (yeni ... ada ... parsel) sayılı taşınmazı da kapsayan alanda yapılan toplulaştırma işleminin anılan parsele ilişkin kısmının iptali istenilmiştir.
İlk Derece Mahkemesi kararının özeti: ... İdare Mahkemesince verilen... tarih ve E:..., K:... sayılı kararla; dosyadaki bilgi ve belgelerle taşınmaz mahallinde yapılan keşif ve bilirkişi incelemesi sonucunda düzenlenen ve hükme esas alınabilecek nitelikte görülen bilirkişi raporunun birlikte değerlendirilmesinden, davacının dava konusu kök ... ada ... sayılı taşınmazdan gelen hissesinin aynı yerden verildiği görülmekle birlikte, davacının hissedarı olduğu kök parselden oluşturulan,... nolu parselin 2.189,62 m2, ... nolu parselin ise 921,92 m² büyüklüğünde ve müstakil parsel olarak tahsislerinin sağlandığı, kök parselin sulu tarım arazisi niteliğinde olduğu göz önüne alındığında, toplulaştırma işlemi ile mevzuatta öngörülen asgari tarım arazisi büyüklüğü şartını taşımayan parsellerin oluşturulduğu anlaşıldığından, dava konusu işlemde bu yönüyle toplulaştırmanın amacına ve ilkelerine aykırılık bulunduğu gerekçesiyle anılan parsele ilişkin kısım yönünden dava konusu işlemin iptaline karar verilmiştir.
Bölge İdare Mahkemesi kararının özeti: İdare Dava Dairesince; istinaf başvurusuna konu İdare Mahkemesi kararının usul ve hukuka uygun olduğu ve davalı tarafından ileri sürülen iddiaların söz konusu kararın kaldırılmasını sağlayacak nitelikte görülmediği belirtilerek 2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu'nun 45. maddesinin 3. fıkrası uyarınca istinaf başvurusunun reddine karar verilmiştir.
TEMYİZ EDENİN İDDİALARI : Dava konusu toplulaştırma işleminin ilgili mevzuata uygun olarak tesis edildiği, bölgede mevcut proje ve fiili durum üzerinden en verimli ve en uygun projenin uygulandığı, eksik inceleme ile hüküm kurulduğu, hükme esas alınan bilirkişi raporunun eksik ve yetersiz araştırmaya dayandığı, toplulaştırma işlemleri 3083 sayılı Kanun kapsamında yapıldığından, 5403 sayılı Kanunda öngörülen yeter gelirli tarımsal arazi büyüklüğü koşullarının uygulanma imkanının bulunmadığı ileri sürülmektedir.
KARŞI TARAFIN SAVUNMASI: Cevap verilmemiştir.
TETKİK HÂKİMİ: ...
DÜŞÜNCESİ : Temyiz isteminin reddi ile usul ve yasaya uygun olan Bölge İdare Mahkemesi kararının gerekçesinin değiştirilmek suretiyle onanması gerektiği düşünülmektedir.
TÜRK MİLLETİ ADINA
Karar veren Danıştay Dördüncü Dairesince, Tetkik Hâkiminin açıklamaları dinlendikten ve dosyadaki belgeler incelendikten sonra gereği görüşüldü:
İNCELEME VE GEREKÇE :
3083 sayılı Sulama Alanlarında Arazi Düzenlenmesine Dair Tarım Reformu Kanunu'nun, işlem tarihinde yürürlükte olan haliyle 1. maddesinde, bu Kanunun amacının, sulama alanları ile Bakanlar Kurulunca gerekli görülen alanlarda; toprağın verimli şekilde işletilmesini, işletilmesinin korunmasını, birim alandan azami ekonomik verimin alınmasını, tarım üretiminin sürekli olarak artırılmasını, değerlendirilmesini ve buralarda istihdam imkanlarının artırılmasını, ekonomik üretime imkan vermeyecek şekilde parçalanan tarım topraklarının gerektiğinde ve imkanlar ölçüsünde genişletilmesi suretiyle de toplulaştırılmasını, tarım arazisinin ailenin geçimini sağlamaya ve aile iş gücünü değerlendirmeye yeterli olmayacak derecede parçalanmasının ve küçülmesinin önlenmesini sağlamak olduğu hüküm altına alınmıştır.
Sulama Alanlarında Arazi Düzenlenmesine Dair Tarım Reformu Kanunu Uygulama Yönetmeliğinin, işlem tarihinde yürürlükte olan "Toplulaştırma" başlıklı 20. maddesinde, toplulaştırmanın, uygulama alanında ekonomik üretime imkan vermeyecek şekilde parçalı ve hisseli arazinin birleştirilmesi ve bu amaçla kamulaştırma, az topraklı veya topraksız çiftçinin topraklandırılması, sahibine bırakılacak arazinin belirlenmesi, köy gelişme ve yeni köy yerleşme alanlarına yer ayrılması gibi arazi düzenlemesine dair diğer hususları kapsayacağı; "Talimat Hazırlanması" başlıklı 71. maddesinde, Genel Müdürlüğün bu Yönetmeliğin uygulamasını sağlamak, kolaylaştırmak, tamamlamak ya da açıklamak maksadıyla talimat çıkarmaya yetkili olduğu düzenlenmiştir.
Tarım Reformu Genel Müdürlüğü tarafından Haziran 2010'da çıkarılan "Arazi Toplulaştırması Teknik Talimatı"nın 3. maddesinde, "sabit tesis", ev, ahır, samanlık, ağıl, ambar, kuyu vb. yapılarla bağ, bahçe ve ağaçlık arazi olarak tanımlanmış, "Yeni Parsel Planlarının Hazırlanması" başlıklı 19. maddesinde yer alan "Yeni Parselasyon Planlamasında Dikkat Edilecek Hususlar" başlıklı bölümde, maliklere mümkün olduğu ölçüde eski arazisine eşdeğer ve tek parselde arazi verilmeye çalışılması, maliklerin istekleri dikkate alınarak arazisinin yoğun olduğu bölgede veya en büyük parselinin etrafında toplanarak arazi verilmeye çalışılması, umumi yola (asfalt, şose) bitişik olan parsellerin yine imkanlar ölçüsünde aynı yerde verilmesi, toplulaştırma alanındaki işletme yapı ve tesisleri ile bağ, bahçe vb. sabit tesislerin imkan ölçüsünde maliklerine verilmesi, birden fazla sabit tesisi bulunan maliklerin bu arazi parçalarından mümkün olduğu kadar birinin etrafında tercih vermek zorunda olması, her parselin yol ve sudan faydalanacak şekilde planlanması, küçük işletmelere ait parsellerin, yol ve sudan faydalanabilmesi için, gerektiğinde hisselendirilmesi, parsel şeklinin zorunlu durumlar dışında dikdörtgen olmasına ve en/boy oranının 1/3 - 1/7 arasında bulunmasına dikkat edilmesi, toplulaştırma yapılan köyler arasında sınır düzeltmesinin 3083 sayılı Kanunun 14. maddesine göre ve değer eşitliği sağlanarak yapılması, değişiklik yapıldığında köy sınırlarının yol, kanal gibi sabit sınırlara dayandırılmasına çalışılması, ancak zorunlu hallerde parsel sınırının köy sınırı olarak değerlendirilmesi, işletmeyi oluşturan maliklere ait arazinin bir arada değerlendirilebilmesi, maliklerin istekleri halinde tek parselde payları oranında adlarına hisseli olarak tescil edilmesi, parsel yerleştirilmesinde hısım ve hasım ilişkilerine dikkat edilmesi, arazi maliklerinden birden fazla ve komşu köylerde arazisi bulunanların arazilerinin ikamet ettikleri köyün sınırına yakın olacak şekilde planlanmaya çalışılması, blokların düzgün şekilli olmayan kısımlarına büyük parsellerin yerleştirilmeye çalışılması, düşük dereceli arazinin mümkün olduğu ölçüde eski sahiplerine bırakılması veya kendi aralarında toplulaştırılması, verasete iştiraklerden aynı maliklere ait olan arazinin bir işletme olarak değerlendirilmesi, davalı arazinin her birinin ayrı bir işletme olarak değerlendirilmesi, hisse uyuşmazlıkları giderilemeyen parsellerin her birinin ayrı bir işletme olarak değerlendirilerek eski maliklerine aynı hisselerle tescil ettirilmesi, bu araziden malik ve hisse oranları aynı olanların bir arada toplulaştırılabilmesi, Talimatın 9. maddesi kapsamında yer alan tesislerin bulunduğu parsellerin, planlamada öncelikle bulunduğu yerde bırakılmaya çalışılması hususlarına dikkat edilmesi gerektiği kurallarına yer verilmiştir.
Dava dosyasında mevcut bilgi ve belgeler ile hükme esas alınan bilirkişi raporunun birlikte değerlendirilmesinden; davacının 80.180,30 m² alanlı...... ada ... nolu parselde 1/56 hisse ve 1.431,79 m² pay ile hissedar durumda olduğu, payından 28,94 m² KYP kesildikten sonra 1.402,85 m²'lik alan kaldığı, anılan alana karşılık parsel değer endekslerı de dikkate alınarak 5.637,81 m² alanlı ... ada ... nolu parselde 1.409,45 m² pay ile hissedar edildiği, yeni parselin tamamına yakın bir kısmının ... ada ... nolu parsel üzerinde oluşturulduğu, ... ada ... nolu parsel Kuzey-Güney eksenli Yumurtalık-Adana Karayoluna cepheli olduğu, parselin Doğu cephesinde sulama kanalının mevcut olduğu ve parselin sulama olanaklarından direkt faydalandığı, parselin sulama ve drenaj imkanlarından faydalanması bakımından değerlendirildiğinde, AT ve TİGH projesi uygulaması ve sonrasında bir farklılık olmadığı, davacıya ... ada ... nolu parselinden dolayı hisseli olarak tahsis edilen ... ada ... nolu parselin tamamına yakın bir kısmının hissedarı olduğu ... ada ... nolu parsel üzerinde oluşturulduğu, özellikle kendi yerinden imar alanı tahsis edilmesi noktasında mevzuat açısından bir sorun bulunmamakta ise de, toplulaştırma işlemi sonucunda ... ada ... ve ... nolu kadastro parselleri üzerinde oluşturulan, ... ada... nolu parselin 2.189,62 m2, ... ada ... nolu parselin ise 921,92 m² alanlı olarak oluşturulduğu, davacıya ait ... ada ... nolu parselden kaynaklanan hak edişi dikkate alındığında davacıya kendi kadastral sınırları içinde müstakil imar parseli tahsis edilebilme olanağı olmasına karşın, davalı idarece anılan olanağın kullanılmayarak, davacının imar parselinde hisseli olarak paydaş edildiği, davacıya müstakil parsel verilmeyerek hisseli bir parsel verilmesi, kendi hak edişini pratik olarak kullanabilme imkanını ortadan kaldırdığı, böyle bir uygulamanın, toplulaştırmanın ilke ve amaçlarına aykırı olduğu sonucuna varılmıştır.
Bu durumda, dava konusu toplulaştırma işleminin anılan parsel yönünden verilen iptale dair İdare Mahkemesi kararına karşı yapılan istinaf başvurusunun reddi yolundaki Bölge İdare Mahkemesi kararında sonucu itibarıyla hukuka aykırlık bulunmamaktadır.
KARAR SONUCU:
Açıklanan nedenlerle;
1.Temyiz isteminin reddine,
2.Temyize konu ... Bölge İdare Mahkemesi... İdare Dava Dairesinin ... tarih ve E:..., K:... sayılı kararının yukarıda belirtilen gerekçeyle ONANMASINA,
3.Temyiz giderlerinin istemde bulunan üzerinde bırakılmasına,
4.2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu'nun 50. maddesi uyarınca, kararın taraflara tebliğini ve bir örneğinin de İdare Dava Dairesine gönderilmesini teminen dosyanın İdare Mahkemesine gönderilmesine, 23/10/2025 tarihinde oybirliğiyle kesin olarak karar verildi.