T.C.
D A N I Ş T A Y
DÖRDÜNCÜ DAİRE
Esas No : 2024/3372
Karar No : 2025/4493
TEMYİZ EDEN (DAVALI) : ...Genel Müdürlüğü
VEKİLİ : Av. ...
KARŞI TARAF (DAVACILAR) : 1- ... 2- ...
3- ...
11- ... 12- ...
VEKİLLERİ : Av. ...
İSTEMİN KONUSU : ... Bölge İdare Mahkemesi... İdare Dava Dairesinin ... tarih ve E:..., K:... sayılı kararının temyizen incelenerek bozulması istenilmektedir.
YARGILAMA SÜRECİ :
Dava konusu istem: Diyarbakır ili, Kayapınar ilçesi, ... mahallesinde yer alan ve davacıların hissedarı olduğu ..., ..., ..., ..., ..., ..., ..., ..., ..., ..., ..., ..., ..., ..., ..., ... ve ... parsel sayılı taşınmazların bulunduğu alanda yapılan arazi toplulaştırmasının anılan parsellere ilişkin kısmının iptali istenilmektedir.
İlk Derece Mahkemesi kararının özeti: ...İdare Mahkemesince verilen ... tarih ve E:..., K:... sayılı kararda; dava dosyasındaki bilgi ve belgeler ile yukarıda özetlenen bilirkişi raporundaki tespitler dikkate alındığında, davacıların toplulaştırma öncesinde malik olduğu taşınmaz varlığı kısmen eski parsellerin üzerinden kısmen de daha önce mülkiyetin bulunmadığı taşınmazlar üzerinden müşterek olarak tahsis edildiği, ayrıca proje kapsamında tüm taşınmazlardan 0,0173303 (% 1,73303) oranında KYP kesintisi yapılacağına karar verilmiş olmasına rağmen tüm davacılardan belirlenen oranın üzerinden daha fazla KYP kesintisi yapılmış olduğu, taşınmaz varlığının eski taşınmazlarından uzak yerden tahsis edildiği, yeni tahsis edilen taşınmazlardan bazıları eski konumları üzerinden tahsis edilerek bulundukları konum ve verimlilik esaslarına göre eş değer oldukları tespit edilmekle birlikte bazı parseller açısından yeni tahsis edilen taşınmazların bulundukları konum ve verimlilik esaslarına göre eş değer olmadıkları, yapılan toplulaştırma işlemi ile davacılara tercihleri de dikkate alınarak projenin blok planlaması içerisinde bir veya iki parsel olarak tahsis edilmesinin mümkün olduğu, ancak bu imkanın kullanılmadığı anlaşılmakla yapılan toplulaştırma işleminin mevzuat hükümleri ile toplulaştırma mevzuatı ile amaç ve ilkelerine aykırı olduğu sonucuna varılmıştır. Belirtilen gerekçelerle dava konusu işlemin iptaline karar verilmiştir.
Bölge İdare Mahkemesi kararının özeti: İdare Dava Dairesince; istinaf başvurusuna konu İdare Mahkemesi kararının usul ve hukuka uygun olduğu ve davalı tarafından ileri sürülen iddiaların söz konusu kararın kaldırılmasını sağlayacak nitelikte görülmediği belirtilerek 2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu'nun 45. maddesinin 3. fıkrası uyarınca istinaf başvurusunun reddine karar verilmiştir.
TEMYİZ EDENİN İDDİALARI : Davalı idare tarafından, toplulaştırma işleminin 20/05/2013 tarihinde tescil edilerek tamamlandığı, bu tarihten itibaren maliklerin yeni yerlerini kullanmaya başladıkları, davacılardan ...'nin dava konusu parsellerin hiçbirinin maliki olmadığı, davacılara eşdeğer parsel verildiği ileri sürülmektedir.
KARŞI TARAFIN SAVUNMASI : Cevap verilmemiştir.
TETKİK HÂKİMİ : ...
DÜŞÜNCESİ : Temyiz isteminin reddi ile usul ve yasaya uygun olan Bölge İdare Mahkemesi kararının onanması gerektiği düşünülmektedir.
TÜRK MİLLETİ ADINA
Karar veren Danıştay Dördüncü Dairesince, Tetkik Hâkiminin açıklamaları dinlendikten ve dosyadaki belgeler incelendikten sonra gereği görüşüldü:
İNCELEME VE GEREKÇE :
Davalı idarenin; kararın davacılardan ..., ..., ..., ..., ..., ..., ..., ..., ..., ..., ...'a ilişkin temyiz dilekçesinde ileri sürdüğü temyiz nedenleri, kararın buna ilişkin kısmının bozulmasını gerektirecek nitelikte görülmemiştir.
Davalı idarenin, kararın davacılardan ...'ye yönünden temyiz istemine gelince;
2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu’nun 2. maddesinin (a) fıkrasında, idari davaların idari işlemler hakkında yetki, sebep, şekil, konu ve maksat yönlerinden biri ile hukuka aykırı olduklarından dolayı menfaatleri ihlal edilenler tarafından açılacağı belirtildikten sonra ilk inceleme konularının belirlendiği 14.maddenin 3/c bendinde dilekçenin ehliyet yönünden inceleneceği, 15. maddenin 1/b bendinde ise, bu hususta kanuna aykırılık görülmesi halinde davanın reddedileceği hükme bağlanmıştır.
İdare Hukukunun genel ilkelerine göre iptal davası açılabilmesi için gerçek ya da tüzel kişiler ile dava konusu edilen işlem arasında makul ve ciddi bir ilişkinin, diğer bir deyişle menfaat bağının bulunması gerekmektedir. Bu doğrultuda arazi toplulaştırması ve tarla içi geliştirme hizmetleri uygulamasından doğrudan doğruya etkilenecek olanlar, uygulamanın gerçekleştirildiği alanda bulunan arazilerin malikleridir. Dolayısıyla, yapılan işlem sonucunda mülkiyet hakkını ihlal edebilecek haksız ve hukuka aykırı bir idari işlemin tesisi durumunda, iptal davası açma hakkının, arazinin mülkiyet hakkı sahibine ait olduğu açıktır.
Arazi toplulaştırma davalarında da kök parsel maliklerinin dava ehliyeti bulunmakla beraber, arazi toplulaştırma işlemi sonucu tahsis edilen yeni parselin tapuda tescil işlemi tamamlandıktan sonra taşınmazın üçüncü kişiye devri halinde, yani taşınmazın toplulaştırma işlemleri tamamlandıktan ve kök parsel maliki adına yeni parselin tapuya tescil edilmesinden sonra mevcut haliyle satın almış olan malikin, satış işleminden sonra subjektif dava ehliyeti bulunmamaktadır. Bu durumun istisnası ise, kök malik tarafından dava açıldıktan sonra, dava devam ederken taşınmazın dava dışı üçüncü kişiye satılması ve taşınmazı satın alan yeni malikin davaya devam etmek istediği yönünden mahkemeye beyanda bulunarak hasım mevkiine alınmasıdır.
Dosyanın incelenmesinden; davacılardan ...'nin arazi toplulaştırma işlemleri sırasında köyde arazisi bulunmadığı, bilirkişi raporunda ... isimli dava dışı bir kişinin oğlu olduğu hususu dikkate alınarak halen hayatta olan ...'ye ait taşınmazlar yönünden değerlendirme yapıldığının anlaşıldığı, davacının halen hayatta olan babasına ait parseller yönünden dava açma ehliyeti olduğu kabul edilemeyeceğinden, ... İdare Mahkemesinin ... tarih ve E:..., K:... sayılı kararında, ...'nin davanın devamı sırasında 04/09/2021 tarihinde taşınmazları satış suretiyle devraldığı gerekçesiyle davacıyı ehliyetli görüldüğü, mahkemenin bu tespiti, dosyaya sunulan 15/11/2021 tarihli bilirkişi raporunda ...'nin ...ve ...parsel numaralı taşınmazları ... tarih ve ... yevmiye nolu işlemle satın aldığını belirtmesinden kaynaklanmaktadır. UYAP sistemi üzerinden yapılan incelemede ise davacının bahse konu taşınmazları ... tarih ve ... yevmiye nolu işlemle, dava tarihinden önce satın aldığı, dolayısıyla davacının ... ve ... nolu parselleri tapuya tescil edildikten sonra mevcut haliyle satın almış olduğu, satıştan sonra taşınmazlara yönelik her hangi bir değişiklik veya uygulamanın yapılmadığı, davanın taşınmazlar satın alındıktan çok sonra 22/03/2021 tarihinde açıldığının görüldüğü, bu nedenle dava konusu işlemin, bu aşamada davacının menfaatini ihlal eden bir yönünün bulunmadığı dikkate alındığında, davacının subjektif dava ehliyetinin bulunmadığı ve davanın ehliyet yönünden reddine karar verilmesi gerekirken esasa ilişkin olarak verilen İdare Mahkemesi kararına karşı yapılan istinaf isteminin reddine dair Bölge İdare Mahkemesi kararının buna ilişkin kısmında hukuka uyarlık bulunmadığı sonucuna ulaşılmıştır.
Öte yandan, diğer hissedarlar yönünden verilen iptal kararlarının uygulanmasına yönelik kısmi toplulaştırma işlemi yapılması ve bu işlemin davacının satın aldığı parsellere yönelik bir değişikliğe sebep olması halinde, taşınmazın son malikinin dava açabileceği de açıktır.
KARAR SONUCU :
Açıklanan nedenlerle;
1. Temyiz isteminin kısmen kabul, kısmen reddine,
2. ... Bölge İdare Mahkemesi... İdare Dava Dairesinin...tarih ve E:..., K:... sayılı kararının, ... yönünden Üye ...'in karşı oyu ve oyçokluğuyla BOZULMASINA,
3. Anılan İdare Dava Dairesi kararının, diğer davacılara ilişkin kısmının Üye ...'in karşı oyu ve oyçokluğuyla ONANMASINA,
4. Bozulan kısım hakkında yeniden bir karar verilmek üzere dosyanın İdare Dava Dairesine gönderilmesine, 16/09/2025 tarihinde kesin olarak karar verildi.
(X) KARŞI OY :
2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu’nun 14.maddenin 3/c bendinde dilekçenin ehliyet yönünden inceleneceği, 15.maddenin 1/b bendinde ise, bu hususta kanuna aykırılık görülmesi halinde davanın reddedileceği hükme bağlanmıştır. Arazi toplulaştırması işleminden etkilenenler arazilerin malikleri olduğundan, haksız ve hukuka aykırı bir idari işlemin tesisi durumunda, iptal davası açma hakkının, arazinin mülkiyet hakkı sahibine ait olduğu açıktır.
Dosyanın incelenmesinden, davacı ...'nin dava konusu edilen ... nolu kök parselde, ...'ın ..., ..., ..., ... ve ... parsellerde, ...'in ..., ..., ..., ..., ..., ..., ..., ..., ..., ..., ... parsellerde, ...'ın ..., ..., ..., ..., ..., ..., ..., ..., ..., ..., ..., ..., ..., ..., ... parsellerde hissedar olmadığı, bu nedenle bahse konu parseller yönünden, davacıların menfaatini ihlal eden bir husus bulunmadığı dikkate alındığında, davanın bahse konu parseller ve davacılar yönünden ehliyet yokluğu nedeniyle davanın kısmen reddine karar verilmesi gerektiği sonucuna varıldığından, İdare Mahkemesi kararına karşı yapılan istinaf isteminin reddine dair Bölge İdare Mahkemesi kararında hukuka uyarlık bulunmadığı sonucuna ulaşılmıştır.
Kararın yukarıda açıklanan gerekçe ile kısmen bozulması gerektiği oyuyla karara katılmıyorum.
(XX) KARŞI OY :
Temyiz dilekçesinde öne sürülen hususlar, Bölge İdare Mahkemesi, İdare Dava Dairesi kararının bozulmasını sağlayacak nitelikte bulunmadığından, davalı idarenin temyiz isteminin reddi gerektiği görüşüyle Dairemiz kararına katılmıyorum.