T.C.
D A N I Ş T A Y
DÖRDÜNCÜ DAİRE
Esas No : 2024/3600
Karar No : 2025/1147
TEMYİZ EDENLER : 1- (DAVALI) ... Valiliği
VEKİLİ : Av. ...
2- MÜDAHL (DAVALI YANINDA) ...
VEKİLİ : Av. ...
KARŞI TARAF (DAVACILAR) : 1- ... 2- ...
3- ... 4- ...
5-... 6- ...
7-... 8- ...
VEKİLLERİ : Av. ...
İSTEMİN KONUSU : ... İdare Mahkemesinin ... tarih ve E:..., K:... sayılı kararının temyizen incelenerek bozulması istenilmektedir.
YARGILAMA SÜRECİ :
Dava konusu istem: Muğla ili, Fethiye ilçesi, ... Mahallesinde bulunan ... ruhsat numaralı IV. grup işletme ruhsatlı 836,77 hektarlık ruhsat sahasının 21,48 hektarlık kısmında, 6 poligonda “krom ocağı” işletmesi için Muğla Valiliğince verilen ... tarih ve ... sayılı "'Çevresel Etki Değerlendirmesi Gerekli Değildir'' kararının iptali istenilmiştir.
İlk Derece Mahkemesi kararının özeti: İdare Mahkemesince verilen kararda; dava konusu ... tarih ve ... sayılı ''Çevresel Etki Değerlendirmesi Gerekli Değildir'' kararının dayanağını oluşturan 2023 Ağustos ayında hazırlanan krom ocağı Proje Tanıtım Dosyası incelendiğinde, ilk ''Çevresel Etki Değerlendirmesi Gerekli Değildir'' kararının Muğla ili Fethiye ilçesi ... köyü sınırları içerisinde 6 poligonda toplam 20,26 ha alanda 150.000ton/yıl kapasiteli "krom ocağı ve kırma eleme yıkama tesisi projesi" için alındığı halde, dava konusu ''Çevresel Etki Değerlendirmesi Gerekli Değildir'' kararının proje alanında 1,22 ha artırım yapılmak suretiyle krom ocağı projesi için alındığı, başka bir deyişle Mahkemece iptal edilen ilk ÇED işlemine konu krom ocağı projesinin işbu davaya konu ÇED işleminin içeriğinde hem faaliyet konusu hem de faaliyet sahası olarak devam ettiği, buna mukabil davalı yanında müdahilce hazırlanan sonuncu (güncel) proje tanıtım dosyasında kararda yer verilen mahkeme kararına, kararın gerekçesine ve dayanağı bilirkişi raporunda yer verilen tespitlere hiçbir şekilde yer verilmediğinin görüldüğü, hâlbuki anılan Mahkeme (iptal) kararından sonra tekrar (kısmen de olsa) aynı faaliyet türünde (krom ocağı) ve sahasında yeniden ÇED süreci başlatılmak isteniyorsa bu yönde hazırlanacak proje tanıtım dosyasında Mahkemenin iptal kararı gereklerinin ne surette yerine getirildiğinin (kararın gerekçesinde ve dayanağı bilirkişi raporunda yer alan tespitlerle ilgili ne gibi analiz ve değerlendirmeler yapıldığının, aykırılıkların/eksikliklerin hangi tedbirlerle giderildiğinin vs.) ayrıntılı bir biçimde açıklanması gerekirken sonuncu (güncel) proje tanıtım dosyasında söz konusu Mahkeme kararından bahsedilmemiş olmasının dava konusu işlemin çevresel etkileri hakkında yeterli araştırma/inceleme yapılmadığını gösterdiği, böyle bir işlemin yargı kararlarının uygulanması yönündeki anayasal ve yasal ilkeye aykırılık teşkil ettiği gibi (yargı kararı sonrasında tesis edilen işlemlerin yargısal denetiminde evvela mahkeme kararının gereklerinin yerine getirilip getirilmediği hususunun incelenmesi gerektiğinden) yargısal denetime elverişli bir işlem niteliğinde olmadığının da açık olduğu, bu durumda, (kısmen de olsa) aynı faaliyet türünde ve sahasında yürütülen projeye ilişkin olarak daha önce verilen Mahkeme (iptal) kararına ilişkin olarak yeterli araştırmayı/incelemeyi ihtiva etmediği açık olan Proje Tanıtım Dosyasına istinaden tesis edilen dava konusu ... tarih ve ... sayılı ''Çevresel Etki Değerlendirmesi Gerekli Değildir'' kararında hukuka uyarlık bulunmadığı sonucuna varılmıştır.
Belirtilen gerekçelerle dava konusu işlemin iptaline karar verilmiştir.
TEMYİZ EDENİN İDDİALARI : Davalı idare tarafından; işlemin hukuka uygun olarak tesis edildiği, Muğla İlinin krom yatakları açısından zengin olduğu, ülke ekonomisine katkısının yadsınamayacağı, ilgili kurumlardan uygun görüş alındığı, flora ve fauna çalışmalarının PTD'de yeterli bir şekilde yer aldığı, taahhütlerin yeterli olduğu, Kararın bozulması gerektiği ileri sürülmektedir.
Davalı idare yanında Müdahil tarafından, davalı idarenin temyiz gerekçelerine ek olarak, Ekim 2023 tarihli Nihai Proje Tanıtım Dosyası incelenmeden temyize konu kararın verildiği, daha önce verilen Mahkeme kararının içeriğinden bahsetme zorunluluğunun olmadığı, daha önceki projeden bağımsız olarak krom ocağına ilişkin yeniden tüm belgelerin hazırlanarak idareye başvuru yapıldığı, önceki tüm eksiklikler giderilerek dava konusu kararın verildiği, Mahkemece, önceki Mahkeme kararında yer alan hususlar ile dava konusu karara ilişkin PTD'nin karşılaştırılarak bir inceleme yapılması gerektiği, ancak bunun yapılmadığı, Kararın bozulması gerektiği ileri sürülmektedir.
KARŞI TARAFIN SAVUNMASI : Cevap verilmemiştir.
TETKİK HÂKİMİ : ...
DÜŞÜNCESİ : İdare Mahkemesi kararının onanması gerektiği düşünülmektedir.
TÜRK MİLLETİ ADINA
Karar veren Danıştay Dördüncü Dairesince, Tetkik Hâkiminin açıklamaları dinlendikten ve dosyadaki belgeler incelendikten sonra gereği görüşüldü:
İNCELEME VE GEREKÇE :
MADDİ OLAY: Davalı idare yanında müdahil ... tarafından ilk olarak Muğla ili Fethiye ilçesi ... köyü sınırları içerisinde 6 poligonda toplam 20,26 ha alanda 150.000 ton/yıl kapasiteli "Krom Ocağı ve Kırma Eleme Yıkama Tesisi" projesi ile ilgili olarak Muğla Valiliğince ... tarih ve ... sayılı ''Çevresel Etki Değerlendirmesi Gerekli Değildir'' kararının tesis edildiği, bu kararın iptali istemiyle açılan ve ... İdare Mahkemesinin ... esasında görülen davada; ... İdare Mahkemesinin ... tarih ve K:... sayılı kararı ile dava konusu işlemin iptaline karar verildiği, temyiz edilen kararın, Danıştay Altıncı Dairesinin 20/09/2022 tarih ve E:2022/5973, K:2022/7794 sayılı kararı ile onandığı, davalı idare yanında müdahil ...'ın yeni bir proje tanıtım dosyası hazırlaması sonucunda Muğla ili Fethiye ilçesi ... köyü sınırları içerisinde 6 poligonda toplam 21,48 ha alanda 150.000 ton/yıl ve açık işletmede 150.000 ton/yıl kapasiteli "Krom Ocağı" için Muğla Valiliğince ... tarih ve ... sayılı ''Çevresel Etki Değerlendirmesi Gerekli Değildir'' kararının tesis edilmesi üzerine, bu kararın iptali istemiyle bakılmakta olan dava açılmıştır.
İLGİLİ MEVZUAT ve HUKUKİ DEĞERLENDİRME:
2872 sayılı Çevre Kanununun 10'uncu maddesinde; "Gerçekleştirmeyi plânladıkları faaliyetleri sonucu çevre sorunlarına yol açabilecek kurum, kuruluş ve işletmeler, Çevresel Etki Değerlendirmesi Raporu veya proje tanıtım dosyası hazırlamakla yükümlüdürler. Çevresel Etki Değerlendirmesi Olumlu Kararı veya Çevresel Etki Değerlendirmesi Gerekli Değildir Kararı alınmadıkça bu projelerle ilgili onay, izin, teşvik, yapı ve kullanım ruhsatı verilemez; proje için yatırıma başlanamaz ve ihale edilemez..." hükmüne yer verilmiştir.
29/07/2022 tarih ve 31907 sayılı Resmi Gazetede yayımlanarak yürürlüğe giren Çevresel Etki Değerlendirmesi Yönetmeliğinin "Tanımlar" başlıklı 4'üncü maddesinde; "Bu Yönetmelikte geçen;...Çevresel etki değerlendirmesi (ÇED): Gerçekleştirilmesi planlanan projelerin çevreye olabilecek olumlu ve olumsuz etkilerinin belirlenmesinde, olumsuz yöndeki etkilerin önlenmesi ya da çevreye zarar vermeyecek ölçüde en aza indirilmesi için alınacak önlemlerin, seçilen yer ile teknoloji alternatiflerinin belirlenerek değerlendirilmesinde ve projelerin uygulanmasının izlenmesi ve kontrolünde sürdürülecek çalışmaları, f) Çevresel etki değerlendirmesi başvuru dosyası: Ek-3’te yer alan genel format esas alınarak hazırlanan dosyayı,...ğ) Çevresel etki değerlendirmesi gerekli değildir kararı: Ek-2’deki listede yer alan çevresel etkileri ön inceleme ve değerlendirmeye tabi projelerin, çevre üzerindeki muhtemel olumsuz etkilerinin, alınacak önlemler sonucunda ilgili mer’i mevzuat ve bilimsel esaslara göre kabul edilebilir düzeyde olduğunun belirlenmesi üzerine, projenin gerçekleşmesinde çevre açısından sakınca görülmediğini belirten Bakanlık kararını,...r) Etki: Gerçekleştirilmesi planlanan bir projenin; hazırlık, inşaat ve işletme sırasında ya da işletme sonrasında, çevre unsurlarında doğrudan ya da dolaylı olarak, kısa veya uzun dönemde, geçici ya da kalıcı, olumlu ya da olumsuz yönde ortaya çıkması olası değişiklikleri, s) Etki alanı: Gerçekleştirilmesi planlanan bir projenin işletme öncesi, işletme döneminde ve işletme sonrasında etkilediği alanı,...ğğ) Proje tanıtım dosyası: Çevresel etkileri ön inceleme ve değerlendirmeye tabi projeler için Ek-4’te yer alan genel format esas alınarak hazırlanan dosyayı,...ifade eder." düzenlemesine yer verilmiş, "Çevresel etki değerlendirmesi başvuru dosyası, çevresel etki değerlendirmesi raporu veya proje tanıtım dosyası hazırlama yükümlülüğü" başlıklı 6.maddesinde "(1) Bu Yönetmelik kapsamındaki bir projeyi gerçekleştirmeyi planlayan gerçek veya tüzel kişiler; Çevresel Etki Değerlendirmesine tabi projeleri için; ÇED Başvuru Dosyasını ve ÇED Raporunu, Çevresel Etkileri Ön İnceleme ve Değerlendirmeye Tabi Projeleri için de Proje Tanıtım Dosyasını, Bakanlıkça yeterlik verilmiş kurum/kuruluşlara hazırlatmak, ilgili makama sunulmasını sağlamak ve proje kapsamında verdikleri taahhütlere uymakla yükümlüdürler. (2) Kamu kurum/kuruluşları, bu Yönetmelik hükümlerinin yerine getirilmesi sürecinde proje sahiplerinin veya Bakanlıkça yeterlik verilmiş kurum/kuruluşların isteyeceği konuya ilişkin her türlü bilgi, doküman ve görüşü vermekle yükümlüdürler. (3) Bu Yönetmeliğe tabi projeler için "Çevresel Etki Değerlendirmesi Olumlu" kararı veya "Çevresel Etki Değerlendirmesi Gerekli Değildir" kararı alınmadıkça bu projelerle ilgili teşvik, onay, izin, yapı ve kullanım ruhsatı verilemez, proje için yatırıma başlanamaz ve ihale edilemez. Ancak bu durum söz konusu teşvik, onay, izin ve ruhsat süreçlerine başvurulmasına engel teşkil etmez." düzenlemesi yer almış, "Çevresel etkileri ön inceleme ve değerlendirmeye tabi projeler" başlıklı 15.maddesinde "(1) Bu Yönetmeliğin; a) Ek-2’deki listede yer alan projeler, b) Kapsam dışı değerlendirilen veya kanunen muafiyeti bulunan projelere ilişkin kapasite artırımı ve/veya genişletilmesinin planlanması halinde, mevcut proje kapasitesi ve kapasite artışları toplamı ile birlikte projenin yeni kapasitesi Ek-2’deki listede belirtilen projeler, için proje tanıtım dosyası hazırlanması zorunludur." düzenlemesine yer verilmiş, "Başvuru ve inceleme" başlıklı 16.maddesinde "(1) 15 inci maddede tanımlanmış projelerin çevresel etkilerinin incelenmesi amacıyla, proje sahibi tarafından vekâleten yetkilendirilen ve Bakanlıkça yeterlik verilmiş olan kurum/kuruluşlar tarafından; Ek-4’te yer alan formata göre proje tanıtım dosyası hazırlanır. Hazırlanan proje tanıtım dosyası, proje tanıtım dosyasında ve eklerinde yer alan bilgi ve belgelerin doğru olduğunu belirtir proje sahibince onaylı taahhüt yazısı ile başvuru bedelinin ödendiğine dair dekontla birlikte Bakanlığa sunulur. (2) Bakanlık, proje için hazırlanan proje tanıtım dosyasını Ek-4’te yer alan format çerçevesinde 5 iş günü içinde inceler. Formata uygun hazırlanmadığı tespit edilen proje tanıtım dosyası, tamamlanmak üzere iade edilir. Eksiklikleri tamamlanan dosya 15 takvim günü içinde yeniden Bakanlığa sunulur. Sunulmaması durumunda ÇED süreci sonlandırılır. Formata uygun hazırlandığı tespit edilen proje tanıtım dosyasına konu proje ile ilgili ÇED inceleme değerlendirme süreci başlatılır. (3) Formata uygun hazırlandığı tespit edilen ve ÇED inceleme ve değerlendirme süreci başlatılan projelerde; a) Kurum/kuruluş görüşü alınmasına ve toplantı düzenlenmesine gerek duyulmaması, hazırlanan dosyanın yeterli bulunması ve benzeri durumlarda, Bakanlık tarafından 15 iş günü içinde ÇED inceleme ve değerlendirme süreci tamamlanarak karar aşamasına geçilir. b) Bakanlık tarafından gerekli görülmesi halinde, dosyadaki bilgiler dikkate alınarak ilgili kurum/kuruluşlardan yazılı görüş istenebilir veya ilgili kurum/kuruluşlarla toplantı düzenlenebilir. Yazılı görüş istenilmesi halinde görüş talep yazı tarihinden itibaren, toplantı düzenlenmesi halinde ise toplantı tarihinden itibaren 30 takvim günü içerisinde görüş bildirmeyen kurum/kuruluşun görüşü olumlu kabul edilir. Görüş bildirmek için ilave süreye ihtiyaç duyulması halinde talep ilgili komisyon üyesi tarafından yazılı olarak Bakanlığa iletilir. Kurum/kuruluşların ilave süre talepleri Bakanlık tarafından dikkate alınır. c) Bakanlıkça gerekli görülmesi halinde yeterlik verilmiş kurum/kuruluşlardan proje ile ilgili geniş kapsamlı bilgi vermesi, araç gereç sağlaması, analiz, deney ve ölçümler yapması veya yaptırması istenebilir. (4) Bakanlıkça; dosyada tespit edilen eksiklikler veya yer alması gereken bilgi/belgeler ile alınmış olan kurum/kuruluş görüşleri, yeterlik verilmiş kurum/kuruluşa yazılı olarak iletilir. Bakanlıkça iletilen görüşler doğrultusunda yeterlik sahibi kurum/kuruluş tarafından hazırlanan proje tanıtım dosyası 6 ay içinde Bakanlığa sunulur. Bu süre içerisinde proje tanıtım dosyası sunulmazsa ÇED süreci sonlandırılır. (5) Eksiklik bildirimi Bakanlık tarafından en çok 3 kez yapılabilir. İade edilen proje tanıtım dosyası süresi içerisinde sunulmaz veya yapılan düzeltme yeterli görülmezse ÇED süreci sonlandırılır. Eksiklik bildirilen proje tanıtım dosyasının tamamlanması için verilen 6 aylık süre yetkili müşavir firmaların kullanacağı toplam süreyi ifade eder. (6) Proje tanıtım dosyasının, belirtilen süre içinde sunulması ve bilgi/belgelerin yeterli bulunması halinde karar aşamasına geçilir." düzenlemesine yer verilmiştir.
Yukarıda yer verilen mevzuat hükümlerinin incelenmesinden; çevresel etki değerlendirmesi sürecinin; gerçekleştirilmesi planlanan projenin, çevreye olabilecek olumlu ya da olumsuz etkilerinin belirlenmesi, olumsuz yöndeki etkilerin önlenmesi ya da çevreye zarar vermeyecek ölçüde en aza indirilmesi için alınacak önlemlerin belirlenerek değerlendirilmesi amacıyla yapıldığından, ÇED sürecinde verilen kararların iptali istemiyle açılacak davalarda, yukarıda belirtilen Yönetmeliğin Ek IV. maddesindeki unsurlar yönünden, ÇED Gerekli Değildir kararlarının bir bütün olarak çevresel etkilerinin irdelenmesi gerekmektedir.
Dava dosyasının incelenmesinden; Muğla ili Fethiye ilçesi ... köyü sınırları içerisinde 6 poligonda toplam 20,26 ha alanda 150.000 ton/yıl kapasite ile yapılmak istenen "Krom Ocağı ve Kırma Eleme Yıkama Tesisi" projesi ile ilgili olarak Muğla Valiliğince verilen, ... tarih ve ... sayılı ''Çevresel Etki Değerlendirmesi Gerekli Değildir'' kararının iptali istemiyle açılan davada, ... İdare Mahkemesinin ... tarih ve K:... sayılı kararı ile dava konusu işlemin iptaline karar verilmesi ve kararın kesinleşmesi üzerine, davalı idare yanında müdahil ... tarafından, proje alanı büyüklüğünü değiştirmek, kırma eleme tesisini projeden çıkarmak suretiyle yeni bir proje tanıtım dosyası hazırlanarak Muğla ili, Fethiye ilçesi ... köyü sınırları içerisinde 6 poligonda toplam 21,48 ha alanda 150.000 ton/yıl ve açık işletmede 150.000 ton/yıl kapasiteli "Krom Ocağı" için Muğla Valiliğince ... tarih ve ... sayılı ''Çevresel Etki Değerlendirmesi Gerekli Değildir'' kararı alındığı, bu haliyle davaya konu ÇED Gerekli Değildir Kararının yeni bir projeye ilişkin olduğu anlaşılmaktadır.
Bu itibarla, işlemin esasının, mahallinde keşif ve bilirkişi incelenmesi yaptırılmak suretiyle incelenmesi gerekirken, dava konusu karara dayanak olan, proje tanıtım dosyasında, ... tarih ve ... sayılı ''Çevresel Etki Değerlendirmesi Gerekli Değildir'' kararının iptaline ilişkin Mahkeme kararından bahsedilmediği, Proje Tanıtım Dosyasının bu haliyle, daha önceki proje hakkında verilen iptal kararına ilişkin yeterli inceleme ve araştırmayı ihtiva etmediği gerekçesiyle, dava konusu işlemin iptali yolunda verilen Mahkeme kararında hukuki isabet görülmemiştir.
KARAR SONUCU :
Açıklanan nedenlerle;
1. Temyiz isteminin kabulüne,
2. Temyize konu ... İdare Mahkemesinin ... tarih ve E:..., K:... sayılı kararının BOZULMASINA,
3. Yeniden bir karar verilmek üzere dosyanın anılan İdare Mahkemesine gönderilmesine,
4. 2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu'nun 20/A-2-(i) maddesi uyarınca, kesin olarak, 25/02/2025 tarihinde oyçokluğuyla karar verildi.
(X) KARŞI OY :
Temyize konu İdare Mahkemesi kararında; 2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanununun 49. maddesinin 2. fıkrasında sayılan bozma nedenlerinden hiçbirisi bulunmadığından, Mahkeme kararının onanması gerektiği oyu ile aksi yöndeki çoğunluk kararına katılmıyorum.