T.C.
D A N I Ş T A Y
DÖRDÜNCÜ DAİRE
Esas No : 2024/3828
Karar No : 2025/1511
TEMYİZ EDENLER (DAVACILAR) :
1-... Derneği
2- ... Derneği
...
8- ...
9- ... Derneği
VEKİLİ : Av. ...
KARŞI TARAF (DAVALI) : ... Bakanlığı
VEKİLİ : ..., Hukuk Müşaviri
MÜDAHİL (DAVALI YANINDA) : ... Enerji Sanayii ve Ticaret Anonim Şirketi
VEKİLLERİ : Av. ...
İSTEMİN KONUSU :... İdare Mahkemesinin ... tarih ve E:..., K:... sayılı kararının temyizen incelenerek bozulması istenilmektedir.
YARGILAMA SÜRECİ :
Dava konusu istem: Kocaeli İli, Karamürsel İlçesi, ... Mahallesi ile Bursa İli, İznik İlçesi, ... Mahallesinde davalı yanında müdahil tarafından yapılması planlanan "Karamürsel Rüzgar Enerji Santrali (6 adet türbin-33,2 MWm/30 MWe)" projesi ile ilgili olarak Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığı Çevresel Etki Değerlendirmesi, İzin ve Denetim Genel Müdürlüğünce verilen ... tarih ve ... sayılı "Çevresel Etki Değerlendirmesi (ÇED) Olumlu" kararının iptali istenilmiştir.
İlk Derece Mahkemesi kararının özeti: İdare Mahkemesince verilen kararda; ilk olarak yapılması planlanan "Karamürsel Rüzgar Enerji Santrali (30MWm/30MWe)" projesi ile ilgili Kocaeli Valiliği Çevre ve Şehircilik İl Müdürlüğünce ... tarih ve ... sayılı "ÇED Gerekli Değildir" kararı verilmiş, bu kararın iptali istemiyle ... İdare Mahkemesinin E:... sayılı dosyasında açılan davada, işlemin iptali yolunda verilen Mahkemenin ... tarih ve E:..., K:... sayılı kararı, Danıştay Altıncı Dairesinin 24/11/2021 tarih ve E:2021/7175, K:2021/12984 sayılı kararıyla onanmıştır.
İkinci olarak yapılması planlanan "Karamürsel Rüzgar Enerji Santrali (31,5 MWm/30 MWe)" projesi ile ilgili Kocaeli Valiliği Çevre ve Şehircilik İl Müdürlüğünce ... tarih ve ... sayılı "ÇED Gerekli Değildir" kararı verilmiş, bu kararın iptali istemiyle ... İdare Mahkemesinin E:... sayılı dosyasında açılan davada, işlemin iptali yolunda verilen Mahkemenin ... tarih ve E:..., K:... sayılı kararı, Danıştay Altıncı Dairesinin 25/01/2023 tarih ve E:2022/3712, K:2023/1095 sayılı kararıyla onanmıştır.
Sonrasında yapılması planlanan "Karamürsel Rüzgar Enerji Santrali (33,2 MWm/30 MWe)" projesi ile ilgili olarak bu defa ÇED raporu hazırlanarak davalı idareye sunulmuş, Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığı Çevresel Etki Değerlendirmesi, İzin ve Denetim Genel Müdürlüğünce ... tarih ve ... sayılı "ÇED Olumlu" kararı verilmiş, anılan kararın iptali istemiyle açılan davalarda, ... İdare Mahkemesinin ... tarih ve E:..., K:... sayılı ve ... tarih ve E:..., K:... sayılı kararları ile dava konusu işlemin iptaline karar verilmiş, söz konusu kararların temyiz edilmesi üzerine Danıştay Dördüncü Dairesinin 23/11/2023 tarih ve E:2023/12017, K:2023/6523 sayılı ve 23/11/2023 tarih ve E:2023/12012, K:2023/5072 kararlarıyla; ... İdare Mahkemesinin dava konusu işlemin iptaline ilişkin kararının gerekçesinde yer verilen ÇED raporundaki eksik ve yetersiz görülen kısımların revize edildiği belirtilerek, ÇED raporunun davalı idareye sunulması üzerine, söz konusu projeyle ilgili dava konusu ... tarih ve ... sayılı (ikinci) ÇED Olumlu kararının verilmesiyle, aynı projeyle ilgili iki farklı "ÇED Olumlu" kararının birlikte uygulanma olanağının bulunmadığı dikkate alındığında, davalı idarece, dava konusu "ÇED Olumlu" kararının zımni olarak geri alındığının kabulü gerektiğinden, davanın konusunun kalmadığı sonucuna varılarak, Mahkemenin anılan kararları bozulmak suretiyle 2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanununun 20/A-2(i) maddesi uyarınca karar verilmesine yer olmadığına karar verilmiştir.
Bakılmakta olan davada, uyuşmazlığın çözülmesi amacıyla çevre mühendisi, orman mühendisi, jeoloji mühendisi, ziraat mühendisi, elektrik mühendisi, harita mühendisi, şehir ve bölge plancısı ile iki biyologtan oluşan bilirkişi raporu ve mevzuat hükümleri ile dosyada bulunan tüm bilgi ve belgelerin birlikte değerlendirilmesinden; RES projelerinin yenilenebilir ve temiz enerji kaynağı olarak ülke ekonomisi açısından yadsınamayacak katkıları olan projeler olduğu, zooloji ve göçmen kuşlara etkisi açısından saha seçiminin uygun olduğu ve sahanın ekolojik tolerans kapsamında olduğu, dava konusu kararın ornitolojik açıdan yerinde bulunduğu, tarımsal faaliyetin yapıldığı bir alan bulunmadığından zirai açıdan herhangi bir olumsuzluğa neden olmadığı, rüzgar enerjisi türbinleri için gürültü test sonuçları incelendiğinde, sınır değerlerin çok altında değerler oldukları, dolayısıyla, gürültü parametresi bakımından olumsuz bir sonucun olmadığı, elektrik mühendisliği bakımından söz konusu rüzgar enerji santralinin uygun ve verimi yüksek bir lokasyonda tesis edildiği, projenin yakın yerleşim yerlerine olan etkilerinin bilimsel ve mevzuat açısından kabul edilebilir sınırlar içerisinde olduğu, projenin işletme aşamasında hayvancılık faaliyetleri üzerine herhangi bir olumsuz etkisinin beklenilmediği, trafik hacmi haritasına bakıldığında trafiğe herhangi bir olumsuz etkinin söz konusu olmayacağı, biyolojik ekosistem açısından yer seçiminin ve çevresel etkilere karşı alınacak önlem ve tedbirlerin flora bakımından uygun olduğu, planların kademeli birlikteliği ilkesi kapsamında plan hiyerarşisinde bir problem olmadığı, uyumlu olduğu ve mevzuata aykırılık göstermediği sonucuna varılmıştır.
Belirtilen gerekçelerle, dava konusu işlem hukuka uygun bulunarak davanın reddine karar verilmiştir.
TEMYİZ EDENLERİN İDDİALARI : Davacılar tarafından, dava konusu işlemin 2009/7 sayılı Genelge uyarınca verilip verilemeyeceğinin Mahkemece tartışılmadığı, Mahkeme kararında yeterli bir gerekçeye yer verilmediği, bu yönüyle adil yargılanma hakkının ihlal edildiği, daha önce verilen ÇED Olumlu kararının iptaline ilişkin Mahkeme kararının gerekçesi dikkate alındığında, 2009/7 sayılı Genelge uyarınca dava konusu işlemin tesis edilemeyeceği, diğer taraftan hükme esas alınan bilirkişi raporunda Mahkemenin iptal gerekçeleri doğrultusunda dava konusu ÇED Olumlu kararının dayanağı ÇED raporunun nasıl revize edildiğinin yeterli düzeyde açıklanmadığı, ÇED raporunda ve bilirkişi raporunda yer seçimi ve alternatif alan araştırmasının yapılmadığı, projenin ormanlık alanda ve kuş göç yolları üzerinde yapılacak olması nedeniyle yer seçiminin uygun olmadığı, bu yönüyle bilirkişi raporundaki tespitlerin eksik ve hatalı olduğu, bilirkişi raporunda kümülatif etki değerlendirmesinin yapılmadığı, proje için Mahkemece üstün kamu yararı değerlendirmesinin yapılmadığı, sonuç olarak Mahkeme kararının bozulması gerektiği ileri sürülmektedir.
KARŞI TARAFIN SAVUNMALARI : 1- Davalı idare tarafından, revize ÇED raporunun 2009/7 sayılı Genelge kapsamında davalı idareye sunulduğu, projenin yeri ve türü dikkate alınarak inceleme ve değerlendirme komisyonunun oluşturulduğu ve ilgili kurumlar tarafından şikayete konu olan hususların incelendiği, hükme esas alınan bilirkişi raporunda; projenin çevresel ve biyolojik ekosistem bakımından, zooloji ve kuş göç yolları bakımından, flora ve zirai bakımdan, ormanlık alan ve plan bakımından ÇED raporunun uygun olduğunun belirtildiği, dolayısıyla söz konusu bilirkişi raporunun hükme esas alınmasıyla davanın reddi yolunda verilen Mahkeme kararının hukuka uygun olduğu belirtilerek, temyiz istemlerinin reddi gerektiği ileri sürülmüştür.
2- Davalı yanında müdahil tarafından, hükme esas alınan bilirkişi raporunun bilimsel değerlendirmelere dayandığı, davacıların iddialarını karşılayacak nitelikte teknik raporların hazırlandığı, dolayısıyla Mahkeme kararıyla eksik veya yetersiz bulunan kısımların revize edilmesi suretiyle yeniden sunulan ÇED raporuna dayanılarak 2009/7 sayılı Genelge uyarınca dava konusu işlemin tesis edilmesinde hukuka aykırılık bulunmadığı belirtilerek, temyiz istemlerinin reddi gerektiği ileri sürülmüştür.
TETKİK HÂKİMİ : ...
DÜŞÜNCESİ : Mahkeme kararının karşı oyda belirtilen gerekçeyle bozularak, 2009/7 sayılı Genelge uyarınca tesis edilen dava konusu işlemin iptal edilmesi gerektiği düşünülmektedir.
TÜRK MİLLETİ ADINA
Karar veren Danıştay Dördüncü Dairesince, Tetkik Hâkiminin açıklamaları dinlendikten ve dosyadaki belgeler incelendikten sonra, 2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu'nun 17. maddesinin ikinci fıkrası uyarınca duruşma istemi yerinde görülmeyerek, işin gereği görüşüldü:
İNCELEME VE GEREKÇE :
İdare ve vergi mahkemelerinin nihai kararlarının temyizen bozulması, 2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu'nun 49. maddesinde yer alan sebeplerden birinin varlığı hâlinde mümkündür.
Temyizen incelenen karar usul ve hukuka uygun olup, dilekçede ileri sürülen temyiz nedenleri kararın bozulmasını gerektirecek nitelikte görülmemiştir.
KARAR SONUCU :
Açıklanan nedenlerle;
1. Temyiz isteminin reddine,
2. Temyize konu ... İdare Mahkemesinin ... tarih ve E:..., K:... sayılı kararının ONANMASINA,
3. Temyiz giderlerinin istemde bulunan üzerinde bırakılmasına,
4. Dosyanın anılan İdare Mahkemesine gönderilmesine,
5. 2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu'nun 20/A-2-(i) maddesi uyarınca, kesin olarak, 10/03/2025 tarihinde oyçokluğuyla karar verildi.
(X) KARŞI OY :
Dava; Kocaeli İli, Karamürsel İlçesi, ... Mahallesi ile Bursa İli, İznik İlçesi, ... Mahallesinde davalı yanında müdahil tarafından yapılması planlanan "Karamürsel Rüzgar Enerji Santrali (6 adet türbin-33,2 MWm/30 MWe)" projesi ile ilgili olarak Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığı Çevresel Etki Değerlendirmesi, İzin ve Denetim Genel Müdürlüğünce verilen 11/07/2023 tarih ve 7166 sayılı "ÇED Olumlu" kararının iptali istemiyle açılmıştır.
13/02/2009 tarih ve 2009/7 sayılı "ÇED Yönetmeliği Uygulamaları" konulu Çevre ve Orman Bakanlığı Çevresel Etki Değerlendirmesi ve Planlama Genel Müdürlüğü Genelgesinde; "...Çevresel Etki Değerlendirmesi Olumlu Kararları hakkındaki yürütmenin durdurulması/iptal kararları, hakkında ÇED Olumlu Kararı verilen ÇED Raporunun bir ya da birkaç bölümüne ilişkin ise ve yürütmenin durdurulması/iptal kararı, ÇED Raporunun diğer bölümlerini olumsuz yönde etkilemiyor, yani Kararın tümünün yeniden ele alınıp değerlendirilmesini gerektirmiyorsa, ÇED Raporunun hazırlanmasına ilişkin tüm sürecin en baştan tekrarlanmasına gerek bulunmamaktadır.
Böyle bir durumda uygulamanın 'yürütmenin durdurulması/iptal kararının gerekçesi dikkate alınarak, sadece eksik veya yetersiz görülen kısımların yeniden düzenlenerek hazırlandığı ÇED Raporunun Bakanlığa sunulmasını müteakip, Bakanlıkça bir toplantı tarihi belirlenerek, İnceleme ve Değerlendirme Komisyonu tekrar toplanır ve komisyonca değerlendirilir. Yapılan düzenlemelerin yeterli görülmesi halinde ÇED Raporu Komisyonca nihai edilir. Komisyonun değerlendirmeleri, üyeler tarafından imzalanarak tutanak altına alınır. Bakanlık, proje ile ilgili olarak ÇED Olumlu ya da ÇED Olumsuz Kararını verir. Bu kararı, proje sahibi ile ilgili kurum ve kuruluşlara yazılı olarak bildirir. Valilik, alınan kararın içeriğini, karara esas gerekçelerini uygun araçlarla halka duyurur.' şeklinde yapılması" düzenlemesine yer verilmiştir.
Uyuşmazlıkta; dava konusu işlemin tesis edilmesinden önceki aşamada,"Karamürsel Rüzgar Enerji Santrali (33,2 MWm/30 MWe)" projesi ile ilgili olarak verilen ... tarih ve ... sayılı "ÇED Olumlu" kararının iptali istemiyle açılan davalarda, ... İdare Mahkemesinin ... tarih ve E:..., K:... sayılı ve ... tarih ve E:..., K:... sayılı kararları ile; "... bölgenin ve çevresinin göçmen kuşların Dünyanın ve Türkiye’nin en önemli ve kritik göç yollarından biri niteliğinde olduğu, bu kritik alanda kurulacak Rüzgâr Enerji Santralları infrasound-ultrasonik ses dalgaları yayan, gürültü yayan ve hava sirkülasyonuna veya vibrasyonuna neden olacak bu türbinlerin hareketli gökdelen özelliği göstererek Rüzgâr Enerji Santralları bölgedeki faunistik yapıya ve göçmen kuşlarına geri dönüşümü olmayan zararlar vereceği, projenin kayın, meşe, gürgen, akkavak, akçaağaç, gibi türlerden oluşan özellikle de yaprağını döken genç ormanlar üzerinde inşa edildiği, orman ekosisteminin parçalandığı, özellikle kayın ormanlarında kayın ekolojisi gereği iklim istekleri yönünden meşçerelerde uzun ve geniş alanlar açılması nedenleriyle rüzgarın şiddetleneceği, yaz aylarında ihtiyaç olan sis ve rutubetin rüzgar etkisi ile çabuk dağılacağı, toprak yüzeyinden evoporasyon ve ağaçların yapraklarından transpirasyon yoluyla bitkilerde özsuyu ve rutubet kaybı yaşanacağı, kayın ormanı ekosistemi üzerinde olumsuz yönde etkili olacağı, mevcut imar planları ile davaya konu projenin birbirleriyle uyuşmadığı" gerekçeleriyle anılan ÇED Olumlu kararının iptaline karar verildiği dikkate alındığında, iptal gerekçelerinin, projenin yer seçimini ilgilendiren yönünün olması nedeniyle 2009/7 sayılı Genelgede öngörülen durumun aksine, ÇED raporunun tamamının ele alınıp yeniden değerlendirilmesini gerektiren nitelikte olduğu, dolayısıyla ÇED sürecinin baştan tekrarlanması gerektiği sonucuna varılmıştır.
Bu itibarla, Mahkeme kararının iptal gerekçesinde belirtilen hususlara ilişkin kısımların revize edildiği belirtilerek davalı idareye sunulan revize ÇED raporu ÇED süreci baştan tekrarlanmadan düzenlendiğinden ve olayda 2009/7 sayılı Genelge uyarınca işlem tesis edilmesi mümkün olmadığından, dava konusu ÇED Olumlu kararında hukuka uyarlık bulunmadığı sonucuna varılmış olup, davanın reddi yolundaki Mahkeme kararının bozularak, dava konusu işlemin iptaline karar verilmesi gerektiği oyu ile çoğunluk kararına katılmıyoruz.