T.C.
D A N I Ş T A Y
DÖRDÜNCÜ DAİRE
Esas No : 2024/4068
Karar No : 2025/1748
TEMYİZ EDEN (DAVACI) : ... Hafriyat İnşaat ve Turizm Yatırımları Sanayi Ticaret Anonim Şirketi
VEKİLİ : Av. ...
KARŞI TARAF (DAVALILAR): 1- ... Valiliği
VEKİLİ : Av. ...
2- ... Kaymakamlığı
İSTEMİN KONUSU : ... Bölge İdare Mahkemesi ... İdare Dava Dairesinin ... tarih ve E:..., K:... sayılı kararının temyizen incelenerek bozulması istenilmektedir.
YARGILAMA SÜRECİ :
Dava konusu istem: Muğla İli, Bodrum İlçesi, ... Mahallesi, ... mevki, ... ada, ... parsel ve ... ada, ... parsel sayılı taşınmazlarda gerçekleştirilmesi planlanan "Turizm Konaklama Tesisi Proje Revizyonu" projesine ilişkin olarak Muğla Valiliği tarafından verilen ... tarih ve ... sayılı "Çevresel Etki Değerlendirmesi Gerekli Değildir" kararının iptali yolundaki ... İdare Mahkemesinin ... tarih ve E:..., K:... sayılı kararının uygulanması amacıyla ÇED Yönetmeliğinin 19. maddesi uyarınca tesisin faaliyetinin durdurulmasına ilişkin ... tarihli ve ... sayılı Bodrum Kaymakamlığı işlemi ile bu işlemin dayanağı olan bila tarih ve ... sayılı Muğla Valiliği işleminin iptali istenilmiştir.
İlk Derece Mahkemesi kararının özeti: ... İdare Mahkemesince verilen ... tarih ve E:..., K:... sayılı kararda; Muğla İli, Bodrum İlçesi, ... Mahallesi, ... mevki, ... ada, ... parsel ve ... ada, ... parsel sayılı taşınmazlarda gerçekleştirilmesi planlanan "Turizm Konaklama Tesisi Proje Revizyonu" projesine ilişkin olarak Muğla Valiliği tarafından verilen ... tarih ve ... sayılı "Çevresel Etki Değerlendirmesi Gerekli Değildir" kararının ve bu karara dayanak olan anılan projenin iptali istemiyle açılan dava neticesinde ... İdare Mahkemesinin ... tarih ve E:..., K:... sayılı kararıyla; dava konusu "Çevresel Etki Değerlendirmesi Gerekli Değildir" kararının iptaline, "Turizm Konaklama Tesisi Proje Revizyonu" projesinin iptali istemi yönünden ise davanın esasının incelenmeksizin reddine karar verildiği, anılan Mahkeme kararının Danıştay Dördüncü Dairesinin 12/10/2023 tarih ve E:2023/11983, K:2023/5414 sayılı kararı ile onanarak kesinleştiği, bu durumda projenin çevresel etki değerlendirmesi yönünden faaliyetine devam edebilmesini mümkün kılan bir işlemin varlığından söz edilemeyeceği, 2872 sayılı Çevre Kanununun 15. maddesi ve Çevresel Etki Değerlendirmesi Yönetmeliğinin 19. maddesi uyarınca çevresel etki değerlendirmesi bulunmayan projenin faaliyetine devam etmesinin mümkün olmadığı, dava konusu işlemlerin hukuka uygun olduğu sonucuna varılmıştır. Belirtilen gerekçelerle davanın reddine karar verilmiştir.
Bölge İdare Mahkemesi kararının özeti: Bölge İdare Mahkemesince; istinaf başvurusuna konu İdare Mahkemesi kararının usul ve hukuka uygun olduğu ve davacı tarafından ileri sürülen iddiaların söz konusu kararın kaldırılmasını sağlayacak nitelikte görülmediği belirtilerek 2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu'nun 45. maddesinin 3. fıkrası uyarınca istinaf başvurusunun reddine karar verilmiştir.
TEMYİZ EDENİN İDDİALARI : Davacı tarafından işletilen "..." isimli tesisin davacının mülkiyetindeki ... ada, ... parsel ile Hazine mülkiyetinde ve Tarım ve Orman Bakanlığı Doğa Koruma ve Milli Parklar Genel Müdürlüğü tasarrufundaki ... ada, ... parsel ile ... ada, ... parsel sayılı taşınmazlarda yer aldığı, ... İdare Mahkemesinin ... tarih ve E:..., K:... sayılı kararının tesisin tamamına ilişkin olmadığı,... ada, ... parsel ile ... ada, ... parsele ilişkin bir tespit içermediği, davacı mülkiyetindeki ... ada, ... parsel sayılı taşınmazdaki ana binaya ilişkin Muğla Valiliğinin 11/04/2012 tarihli "ÇED Gerekli Değildir" kararı ile Hazinesi mülkiyetinde bulunan taşınmazlar için alınan ÇED Muafiyet belgelerinin geçerliliklerini koruduğu, haklarında alınmış herhangi bir iptal kararının bulunmadığı, davacı mülkiyetindeki ... ada, ... parsel sayılı taşınmazın Usuluk Koyu Tabiat Parkı sınırları dışında kaldığı, herhangi bir korunan alan statüsü kapsamında kalmadığı, tüm tesisi kapsayacak şekilde tesis edilen dava konusu işlemin ölçüsüz ve hukuka aykırı olduğu, ... İdare Mahkemesinin ... tarih ve E:..., K:... sayılı kararınına esas alınan bilirkişi raporunun hükme esas alınabilir yeterlilikte olmadığı, dava konusu tesisin içinde bulunduğu alanı kapsayan "Muğla İli, Bodrum İlçesi, ... Mahallesi, ... Koyu Tabiat Parkı’na ilişkin 1/5000 ölçekli Koruma Amaçlı Nazım İmar Planı ve 1/1000 ölçekli Koruma Amaçlı Uygulama İmar Planı”nın Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığı (Tabiat Varlıklarını Koruma Genel Müdürlüğü) Bakanlık Makamı’nın ... tarihli ve ... sayılı Olur’u ve 1 sayılı Cumhurbaşkanlığı Kararnamesinin 109. maddesi uyarınca onaylanarak 29.12.2023 tarihinde askıya çıkarıldığı, 29/01/2024 tarihinde askıdan indirildiği, Çevre, Şehircilik Ve İklim Değişikliği Bakanlığı Tabiat Varlıklarını Koruma Genel Müdürlüğünün ... tarih ve ... sayılı yazısıyla söz konusu planlara askı sürecinde itiraz olmadığının, söz konusu planların kesinleşmesi doğrultusunda uygulamalara başlanabileceğinin bildirildiği, dava konusu tesiste bulunan tüm yapılar için yapı maliki Tarım ve Orman Bakanlığı tarafından Bodrum Belediyesi Başkanlığına ruhsat başvurusunda bulunulması üzerine tüm yapılar için yapı ruhsatı düzenlendiği, Muğla Tabiat Varlıklarını Koruma Bölge Komisyonunun ... tarih ve ... sayılı kararı ile vaziyet planı ve mimari projenin doğal sit alanları ve tabiat varlıkları yönünden uygulanmasında 728 sayılı İlke Kararı uyarınca sakınca olmadığının bildirildiği ileri sürülmektedir.
KARŞI TARAFIN SAVUNMASI : 1-Muğla Valiliği tarafından, temyiz isteminin reddi gerektiği savunulmuştur.
2-Bodrum Kaymakamlığı tarafından, cevap verilmemiştir.
TETKİK HÂKİMİ : ...
DÜŞÜNCESİ : Temyiz isteminin kabulü ile temyize konu Bölge İdare Mahkemesi İdare Dava Dairesi kararının bozulması gerektiği düşünülmektedir.
TÜRK MİLLETİ ADINA
Karar veren Danıştay Dördüncü Dairesince, Tetkik Hâkiminin açıklamaları dinlendikten ve dosyadaki belgeler incelendikten sonra gereği görüşüldü:
İNCELEME VE GEREKÇE :
MADDİ OLAY :
Muğla İli, Bodrum İlçesi, ... Mahallesi, ... mevki, ... ada, ... parsel ve ... ada, ... parsel sayılı taşınmazlarda gerçekleştirilmesi planlanan "Turizm Konaklama Tesisi Proje Revizyonu" projesine ilişkin olarak Muğla Valiliği tarafından verilen ... tarih ve ... sayılı "Çevresel Etki Değerlendirmesi Gerekli Değildir" kararının iptali yolundaki ... İdare Mahkemesinin ... tarih ve E:..., K:... sayılı kararının uygulanması amacıyla ÇED Yönetmeliğinin 19. maddesi uyarınca tesisin faaliyetinin durdurulmasına ilişkin ... tarihli ve ... sayılı Bodrum Kaymakamlığı işlemi ile bu işlemin dayanağı olan bila tarih ve ... sayılı Muğla Valiliği işleminin iptali istemiyle bakılan dava açılmıştır.
İLGİLİ MEVZUAT:
2872 sayılı Çevre Kanunu'nun "Amaç" başlıklı 1. maddesinde; "Bu Kanunun amacı, bütün canlıların ortak varlığı olan çevrenin, sürdürülebilir çevre ve sürdürülebilir kalkınma ilkeleri doğrultusunda korunmasını sağlamaktır." hükmüne, "Tanımlar" başlıklı 2. maddesinde Çevresel Etki Değerlendirmesi, "Gerçekleştirilmesi plânlanan projelerin çevreye olabilecek olumlu ve olumsuz etkilerinin belirlenmesinde, olumsuz yöndeki etkilerin önlenmesi ya da çevreye zarar vermeyecek ölçüde en aza indirilmesi için alınacak önlemlerin, seçilen yer ile teknoloji alternatiflerinin belirlenerek değerlendirilmesinde ve projelerin uygulanmasının izlenmesi ve kontrolünde sürdürülecek çalışmalar", Proje Tanıtım Dosyası, "Gerçekleşmesi plânlanan projenin yerini, özelliklerini, olası olumsuz etkilerini ve öngörülen önlemleri içeren, projeyi genel boyutları ile tanıtan bilgi ve belgeleri içeren dosya" tanımlarına; "Faaliyetlerin durdurulması" başlıklı değişik 15. Maddesinde; "Bu Kanun ve bu Kanun uyarınca yayımlanan yönetmeliklere aykırı davrananlara söz konusu aykırı faaliyeti düzeltmek üzere Bakanlıkça ya da 12 nci maddenin birinci fıkrası uyarınca denetim yetkisinin devredildiği kurum ve merciler tarafından bir defaya mahsus olmak üzere esasları yönetmelikle belirlenen ve bir yılı aşmamak üzere süre verilebilir. Faaliyet; süre verilmemesi halinde derhal, süre verilmesi durumunda, bu süre sonunda aykırılık düzeltilmez ise Bakanlıkça ya da 12 nci maddenin birinci fıkrası uyarınca denetim yetkisinin devredildiği kurum ve merciler tarafından kısmen veya tamamen, süreli veya süresiz olarak durdurulur. Çevre ve insan sağlığı yönünden tehlike yaratan faaliyetler ile çevre izni veya çevre izin ve lisansı olmayan faaliyetler süre verilmeksizin durdurulur. Çevresel Etki Değerlendirmesi incelemesi yapılmaksızın başlanan faaliyetler Bakanlıkça, proje tanıtım dosyası hazırlanmaksızın başlanan faaliyetler ise mahallin en büyük mülkî amiri tarafından süre verilmeksizin durdurulur. Süre verilmesi ve faaliyetin durdurulması, bu Kanunda öngörülen cezaların uygulanmasına engel teşkil etmez." hükmü yer almaktadır.
29.07.2022 tarih ve 31907 sayılı Resmî Gazete'te yayımlanarak yürürlüğe giren ve dava konusu işlem tarihinde yürürlükte olan Çevresel Etki Değerlendirmesi Yönetmeliği'nin "Çevresel etkileri ön inceleme ve değerlendirmeye tabi projeler" 15. maddesinde; "(1) Bu Yönetmeliğin; a) Ek-2’deki listede yer alan projeler, b) Kapsam dışı değerlendirilen veya kanunen muafiyeti bulunan projelere ilişkin kapasite artırımı ve/veya genişletilmesinin planlanması halinde, mevcut proje kapasitesi ve kapasite artışları toplamı ile birlikte projenin yeni kapasitesi Ek-2’deki listede belirtilen projeler, için proje tanıtım dosyası hazırlanması zorunludur." düzenlemesine, "Yatırımın izlenmesi ve denetimi" 18. maddesinde; "(1) Bakanlık, "ÇED Olumlu" kararı veya "ÇED Gerekli Değildir" kararı verilen projelerle ilgili olarak, “ÇED Olumlu” kararına esas nihai ÇED raporunda veya “ÇED Gerekli Değildir” kararına esas proje tanıtım dosyasında taahhüt edilen hususların yerine getirilip getirilmediğini izler, kontrol eder ve denetler. Bakanlık, proje ilerleme raporlarında belirtilen iş ve işlemlerin doğruluğunu kontrol eder. ..." düzenlemesine, "Bu Yönetmeliğe aykırı uygulamaların durdurulması" 19. maddesinde; "(1) Bu Yönetmelik kapsamındaki projelerde; a)“ÇED Olumlu” kararı alınmadan başlanan faaliyetler Bakanlıkça veya Bakanlığın yazılı talimatı ile doğrudan il müdürlüğü tarafından, “ÇED Gerekli Değildir” kararı alınmadan başlanan faaliyetler ise mahallin en büyük mülki amiri tarafından süre verilmeksizin durdurulur. "ÇED Olumlu" ya da "ÇED Gerekli Değildir" kararı alınmadıkça yatırıma ilişkin durdurma kararı kaldırılmaz. “ÇED Olumlu" ya da "ÇED Gerekli Değildir" kararı alınmaz ise, yatırımcı faaliyet alanını eski haline getirmekle yükümlüdür. 2872 sayılı Çevre Kanununun ilgili hükümlerine göre işlem tesis edilir. b) “ÇED Olumlu” kararı ya da “ÇED Gerekli Değildir” kararı verildikten sonra, proje sahibi tarafından nihai ÇED raporu veya proje tanıtım dosyasında taahhüt edilen hususlara uyulmadığının tespit edilmesi durumunda söz konusu taahhütlere uyulması için projeyle ilgili Bakanlıkça/il müdürlüğünce bir defaya mahsus olmak üzere ve bir yılı aşmamak üzere süre verilebilir. Bu süre sonunda taahhüt edilen hususlara uyulmaz ise yatırım durdurulur. Yükümlülükler yerine getirilmedikçe durdurma kararı kaldırılmaz. Bu konuda 2872 sayılı Kanunun ilgili hükümlerine göre işlem tesis edilir." düzenlemesine yer verilmiştir.
HUKUKİ DEĞERLENDİRME:
Dosyanın Dairemizin E:2024/1466 sayılı dosyası ile birlikte incelenmesinden; Muğla İli, Bodrum İlçesi, ... Mahallesi, ... mevki, ... ada, ... parsel ve ... ada, ... parsel sayılı taşınmazlarda gerçekleştirilmesi planlanan "Turizm Konaklama Tesisi Proje Revizyonu" projesine ilişkin olarak Muğla Valiliği tarafından verilen ... tarih ve ... sayılı "Çevresel Etki Değerlendirmesi Gerekli Değildir" kararının ve bu karara dayanak olan anılan projenin iptali istemiyle açılan davada, dava konusu "Çevresel Etki Değerlendirmesi Gerekli Değildir" kararının iptali, "Turizm Konaklama Tesisi Proje Revizyonu" projesinin iptali istemi yönünden ise davanın esasının incelenmeksizin reddi yolunda verilen ... İdare Mahkemesinin ... tarih ve E:..., K:... sayılı kararı Dairemizin 12/10/2023 tarih ve E:2023/11983, K:2023/5414 sayılı kararıyla kesin olarak onandığı, ... İdare Mahkemesinin ... tarih ve E:..., K:... sayılı kararının uygulanması amacıyla ÇED Yönetmeliğinin 19. maddesi uyarınca "faaliyetin ivedilikle durdurulması"nın Muğla Valiliği Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği İl Müdürlüğünün dava konusu bila tarih ve ... sayılı yazısıyla Bodrum Kaymakamlığından istendiği, bu yazı üzerine Bodrum Kaymakamlığının dava konusu ... tarihli ve ... sayılı işlemi ile "faaliyetin ivedilikle durdurulması"nın Bodrum Belediye Başkanlığı ile Bodrum İlçe Emniyet Müdürlüğüne bildirildiği, Bodrum Belediye Başkanlığı personeli tarafından faaliyetten men hususunun ve tesisin 11/08/2023 tarihinde saat 15.30 da kapatılacağının davacıya tebliğ edildiğine dair 11/08/2023 tarihli süresiz kapatma konulu tebliğ tebellüğ tutanağının tanzim edildiği görülmektedir.
Öte yandan Bodrum Belediye Başkanlığının... tarih ve ... sayılı yazısında, işletmenin bulunduğu alana gidildiği ancak alanda birçok ada parsel bulunması ve birden fazla işletme ruhsatı olması nedeniyle nerelerin mühürleneceği konusunda tereddüt oluştuğu, bu nedenle Muğla Çevre Şehircilik ve İklim Değişikliği İl Müdürlüğüne görüş sorulduğu ancak cevap alınamadığı, 11/08/2023 tarihinde tesise gidilerek tesisi kapatmaya hazır hale getirmesi için tesis yetkilisine 24 saat süre verildiği, 12/08/2023, 13/0/2023 ve 14/08/2023 tarihinde kapama işlemi tesis edilmek üzere tesise tekrar gidildiği ancak konaklama yapan müşterilerin mağdur olmaması için mühürleme yapılmadığı belirtilmektedir.
Davacı tarafından işletilen "..." isimli tesisin ... ada, ... parsel (Muğla İli, Bodrum İlçesi, ... Mahallesi, ... Sokak, No: ...) ve ... ada, ... parsel, ... ada, ... parsel (Muğla İli, Bodrum İlçesi, ... Mahallesi, ... Sokak, No. ...) sayılı taşınmazlarda yer aldığı, davacının mülkiyetindeki ... ada, ... parselde otel ana binasının bulunduğu, bu parsel üzerindeki "Oriental Vogue Hotel" isimli .. oda kapasiteli Turizm Konaklama Tesisi için verilmiş 11/04/2012 tarihli ÇED Gerekli Değildir kararının, ...tarih ve ... sayılı İşyeri Açma ve Çalışma Ruhsatının ve ... tarih ve ... sayılı Basit Konaklama Turizm İşletmesi Belgesinin bulunduğu, 25/06/2020 tarihinde Tarım ve Orman Bakanlığı tarafından ilan edilen 29,21 hektar büyüklüğündeki Usuluk Koyu Tabiat Parkının 14,30 hektar büyüklüğündeki ... ada, ... parselin tamamı ile ... ada, ... parselin 14,91 hektarlık kısmını kapsadığı, "Muğla/Usuluk Koyu Tabiat Parkı İşletmecilik Sözleşme Süresinin 49 Yıla Uzatılmasına ve İrtifak Hakkı Tesis Edilmesine Yönelik Sözleşme" kapsamında 29,21 hektarlık alanın 5. Yıldızlı 1. Sınıf Tatil Köyü eşdeğerinde 1470 yatak kapasiteli tesis yapılmak üzere işletmeciliğinin davacı şirkete devrilmiş olduğu, Hazine mülkiyetinde bulunan ve "Muğla/Usuluk Koyu Tabiat Parkı İşletmecilik Sözleşme Süresinin 49 Yıla Uzatılmasına ve İrtifak Hakkı Tesis Edilmesine Yönelik Sözleşme" kapsamında tasarruf yetkisi davacıya devredilen ve üzerinde konaklama tesisleri bulunan ... ada, ... parsel ile üzerinde konaklama dışı üniteler bulunan ... ada, ... parseldeki tesis için düzenlenmiş otel faaliyet konulu ... tarih ve ... sayılı işyeri açma ve çalışma ruhsatının, Usuluk Koyu Tabiat Parkı ... ada, ... parsel sayılı taşınmazda gerçekleştirilmesi planlanan "77 kır evi/ oda kapasiteli Usuluk Koyu Tabiat Parkı Turizm Tesis Alanı" projesine ilişkin olarak Muğla Çevre ve Şehircilik İl Müdürlüğünce verilen ... tarih ve ... ÇED Yönetmeliği kapsamı dışı yazısının bulunduğu anlaşılmaktadır.
Bu durumda, "..." isimli tesisin ... ada, ... parsel (Muğla İli, Bodrum İlçesi, ... Mahallesi, ... Sokak, No: ...) ve ... ada, ... parsel, ... ada, ... parsel (Muğla İli, Bodrum İlçesi, ... Mahallesi, ... Sokak, No. ...) sayılı taşınmazlarda yer aldığı, söz konusu taşınmazlar üzerinde yer alan otel ana binası ve diğer konaklama ünitelerine ilişkin farklı işyeri açma ve çalışma ruhsatlarının, ÇED Gerekli Değildir ve ÇED Kapsam Dışı kararlarının mevcut olduğu, anılan ruhsat ve belgelerin geçerliliğinin devam edip etmediği, ... tarih ve ... sayılı "Çevresel Etki Değerlendirmesi Gerekli Değildir" kararı ve bu kararın iptali yolundaki ... İdare Mahkemesinin ... tarih ve E:..., K:... sayılı kararının birlikte değerlendirilmek suretiyle "..." isimli tesis kapsamındaki hangi yapıların faaliyetinin durdurulması gerektiği belirlenmek suretiyle işlem tesis edilmesi gerekirken ... tarih ve ... sayılı "Çevresel Etki Değerlendirmesi Gerekli Değildir" kararının iptali yolundaki ... İdare Mahkemesinin ... tarih ve E:..., K:... sayılı kararının uygulanmasından bahisle "faaliyetin ivedilikle durdurulması" şeklinde tesis edilen dava konusu işlemlerde hukuka uyarlık, davanın reddi yolundaki Mahkeme Kararına karşı yapılan istinaf isteminin reddi yolundaki temyize konu Bölge İdare Mahkemesi İdare Dava Dairesi kararında hukuki isabet görülmemiştir.
KARAR SONUCU :
Açıklanan nedenlerle;
1. Temyiz isteminin kabulüne,
2. Temyize konu ... Bölge İdare Mahkemesi ... İdare Dava Dairesinin ... tarih ve E:..., K:... sayılı kararının BOZULMASINA,
3. Yeniden bir karar verilmek üzere dosyanın İdare Dava Dairesine gönderilmesine, 18/03/2025 tarihinde oyçokluğuyla kesin olarak karar verildi.
(X) KARŞI OY :
Temyiz isteminin reddi ile usul ve yasaya uygun olan temyize konu ... Bölge İdare Mahkemesi ... İdare Dava Dairesinin ... tarih ve E:..., K:... sayılı kararının onanması gerektiği düşüncesiyle Dairemiz bozma kararına katılmıyoruz.