T.C.
D A N I Ş T A Y
DÖRDÜNCÜ DAİRE
Esas No : 2025/2846
Karar No : 2025/5382
TEMYİZ EDEN (DAVACI) : ... Belediye Başkanlığı
VEKİLİ : Av. ...
KARŞI TARAF (DAVALI) : ... Büyükşehir Belediye Başkanlığı
VEKİLİ : Av. ...
İSTEMİN KONUSU: ... Bölge İdare Mahkemesi ... İdare Dava Dairesinin... tarih ve E:..., K:...sayılı kararının temyizen incelenerek bozulması istenilmektedir.
YARGILAMA SÜRECİ :
Dava konusu istem: İstanbul ili, Beykoz ilçesi, ... Mahallesi, ... Caddesi, ... ada, ..., ... ve ... parsel sayılı taşınmazlar üzerinde mevcut ...... tarih ve ... sayılı yapı tatil tutanağına konu yapı yıkılarak zemin ve birinci normal kattan ibaret çelik malzemeden yeniden yapı yapıldığının 2960 sayılı Boğaziçi Kanunu uyarınca düzenlenen ... tarih ve ... sayılı yapı tatil tutanağı ile tespit edilerek yapı mühürlenmesine karşın mühür fekkedilerek ilave 2. normal kat yapılmak suretiyle inşai faaliyetlere devam edildiğinin ... tarih v... sayılı yapı tatil tutanağı ile tespit edildiğinden bahisle, 3194 sayılı İmar Kanunu’nun 42. maddesinin 2. ve 6. fıkraları uyarınca yapı sahibi sıfatıyla davacıya 1.468.900,44-TL imar para cezası verilmesine ilişkin ... gün ve... sayılı İstanbul Büyükşehir Belediye Encümeni kararının iptali istenilmiştir.
İlk Derece Mahkemesi kararının özeti: .... İdare Mahkemesince verilen ... tarih ve E:..., K... sayılı kararda; somut olayda, temel para cezasının 3194 sayılı Kanun’un 42. maddesinin 2. fıkrasının (a) bendinde öngörülen kriterlere uygun olarak hesaplandığı, (c) bendinin 3, 5, 7 ve 8. alt bentlerinde öngörülen artırım sebeplerinin ve (ç) bendinde düzenlenen ilave para cezasının uygulanması ile tekerrür nedeniyle artırım yapılması koşullarının oluştuğu (...) 3194 sayılı Kanun’un 42. maddesinin 2. fıkrasının (c) bendinin 3. alt bendinde belirtilen, uygulama imar planında veya parselasyon planında "Kamu Tesisi Alanı veya Umumi Hizmet Alanı" olarak belirlenmiş bir alan, 2. alt bentte belirtilen kamuya ait parselde yapılmış olma durumunu da içerdiğinden, bu iki artırım nedeninin birlikte uygulanma olanağı bulunmadığı, bu durumda, dava konusu işlemin, temel para cezasına (c) bendinin 2. alt bendi uyarınca artırım uygulanmasına ilişkin kısmında hukuka uyarlık bulunmamakta olup para cezasının bu bende isabet eden 23.048,92-TL’lik (11.524,46 x 2) kısmının iptali gerektiği, nitekim, Danıştay Altıncı Dairesinin 16/11/2021 gün ve E:2019/16115, K:2021/12590 sayılı kararının da bu yönde olduğu sonucuna varılmıştır. Belirtilen gerekçelerle dava konusu... gün ve ... sayılı İstanbul Büyükşehir Belediye Encümeni kararının; temel para cezasının 3194 sayılı Kanun’un 42. maddesinin 2. fıkrasının (c) bendinin 2. alt bendi uyarınca artırılmasına ilişkin toplam 23.048,92-TL’lik kısmının iptaline, 3194 sayılı Kanun’un 42. maddesinin 2. fıkrasının (a) bendi uyarınca temel para cezası verilmesi ile (c) bendinin 3, 5, 7 ve 8. alt bentleri uyarınca bu para cezasının artırılmasına, (ç) bendi gereğince ilave para cezası uygulanmasına ve tekerrür nedeniyle bir kat artırım yapılmasına ilişkin 1.445.851,52-TL’lik kısmı yönünden ise davanın reddine karar verilmiştir.
Bölge İdare Mahkemesi kararının özeti: İdare Dava Dairesince; Bölge İdare Mahkemesince; mülkiyeti kamuya olan ait bir taşınmazın imar planlarında kamusal kullanımlara ayrılmayabileceği gibi özel mülkiyete konu bir taşınmazın imar planlarında kamu tesisi alanı veya umumi hizmet alanı kullanımlarına ayrılmasının mümkün olduğu, dolayısıyla 3194 sayılı Kanunun 42. maddesinin 2. fıkrasının (c) bendinin 2. ve 3. alt bentlerinin birbirinden farklı imara aykırılıkları yaptırıma bağlayan arttırım nedenleri olduğu, somut olayda da,...tarih ve... sayılı yapı tatil tutanağı ile tespit edilen imara aykırılıkların hem kamu (Gençlik ve Spor Bakanlığı) mülkiyetinde bulunan hem de imar planları ile umumi hizmete (sahil şeridi, kamuya açık su sporları tesisi alanı ve yol alanı) özgülenmiş olan parseller üzerinde gerçekleştiği dikkate alındığında; 3194 sayılı İmar Kanunu'nun 42. maddesinin 2. fıkrasının (a) bendi uyarınca hesaplanan temel para ceza miktarına aynı maddenin 2. fıkrasının (c) bendinde sayılan artırım nedenlerinden 2. ve 3. alt bentlerinin uygulanmasında hukuka aykırılık; para cezasının 2. alt bende isabet eden 23.048,92-TL’lik kısmının iptali yönündeki Mahkeme kararında ise hukuki isabet bulunmadığı sonucuna varılmıştır. Belirtilen gerekçelerle davacının istinaf talebinin reddine, davalı idarenin istinaf talebinin kabülüne, İdare Mahkemesi kararının iptale ilişkin kısmının kaldırılmasına, bu kısım yönünden de davanın reddine karar verilmiştir.
TEMYİZ EDENİN İDDİALARI : Yapı tatil tutanağının usule aykırı düzenlendiği, dava konusu encümen kararında yapı sınıfı, grubu ve aykırılıktan etkilenen alana, 42. maddenin (ç) bendi ile artırımlara ilişkin hangi bentlerin uygulandığına yer verilmediği, yapı için alınmış yapı kayıt belgesi bulunduğu, işlemin usul ve hukuka aykırı olduğu ileri sürülmektedir.
KARŞI TARAFIN SAVUNMASI: Cevap verilmemiştir.
TETKİK HÂKİMİ: ...
DÜŞÜNCESİ : Temyiz isteminin reddi ile usul ve yasaya uygun olan Bölge İdare Mahkemesi kararının onanması gerektiği düşünülmektedir.
TÜRK MİLLETİ ADINA
Karar veren Danıştay Dördüncü Dairesince, Tetkik Hâkiminin açıklamaları dinlendikten ve dosyadaki belgeler incelendikten sonra gereği görüşüldü:
İNCELEME VE GEREKÇE :
Temyize konu kararın; 3194 sayılı İmar Kanunu'nun 42. maddesinin 2. fıkrasının (a) bendi uyarınca verilen temel para cezası ile bu cezaya anılan fıkranın (c) bendinin 3., 5., 7. ve 8. alt bentleri uyarınca yapılan artırımlara ilişkin kısmı yönünden:
Bölge idare mahkemelerinin nihai kararlarının temyizen bozulması, 2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu'nun 49. maddesinde yer alan sebeplerden birinin varlığı hâlinde mümkündür.
Temyizen incelenen kararın yukarıda anılan kısmı, usul ve hukuka uygun olup, temyiz dilekçesinde ileri sürülen temyiz nedenleri, kararın anılan kısmının bozulmasını gerektirecek nitelikte görülmemiştir.
Temyize konu kararın; 3194 sayılı İmar Kanunu'nun 42. maddesinin 2. fıkrasının (a) bendi uyarınca verilen temel para cezasına anılan fıkranın (c) bendinin 2. alt bendi uyarınca yapılan artırıma ilişkin kısmı yönünden:
3194 sayılı Kanun’un 42. maddesinin 2. fıkrasının (c) bendinin 3. alt bendinde belirtilen, uygulama imar planında veya parselasyon planında "Kamu Tesisi Alanı veya Umumi Hizmet Alanı" olarak belirlenmiş bir alan, 2. alt bentte belirtilen kamuya ait parselde yapılmış olma durumunu da içerdiğinden, bu iki artırım nedeninin birlikte uygulanma olanağı bulunmadığı sonucuna ulaşılmaktadır.
Uyuşmazlıkta, Boğaziçi Sahil Şeridi” ve “Boğaziçi Öngörünüm Bölgesi” içerisinde yer alan kamu mülkiyetine konu anılan taşınmazların, 22/07/1983 tasdik tarihli 1/1000 ölçekli Boğaziçi Sahil Şeridi ve Öngörünüm Bölgesi Uygulama İmar Planı’nda, çoğunlukla tevhiden “Kamuya Açık Su Sporları Tesisi Alanı” ve küçük bir kısmı ise “Yol” lejantlarında kaldığının görüldüğü, dolayısıyla, dava konusu işlemin, uygulama imar planında veya parselasyon planında "Kamu Tesisi Alanı veya Umumi Hizmet Alanı" olarak belirlenmiş alanda yapıldığından temel para cezasına, (c) bendinin 3. alt bendi uyarınca artırım uygulanması koşulunun oluştuğu, ancak, bu artırım nedeninin (c) bendinin 2. alt bendinde belirtilen kamuya ait parselde yapılmış olma durumunu da içerdiğinden, bu iki artırım nedeninin birlikte uygulanma olanağı bulunmadığı, bu durumda, dava konusu işlemin, temel para cezasına (c) bendinin 2. alt bendi uyarınca artırım uygulanmasına ilişkin kısmında (11.524,46-TL x 2= 23.048,92-TL) hukuka uyarlık, temyize konu Bölge İdare Mahkemesi İdare Dava Dairesi kararının bu kısmında hukuki isabet görülmemiştir.
Temyize konu kararın, 3194 sayılı İmar Kanunu'nun 42. maddesinin 2. fıkrasının (a) bendi uyarınca verilen temel para cezasına, anılan fıkranın (ç) bendi uyarınca uygulanan ilave para cezasına ilişkin kısmı ile aynı Kanun maddesinin 6. fıkrası uyarınca tekerrür hükümlerine göre bir kat artırım uygulanmasına ilişkin kısmı yönünden:
3194 sayılı İmar Kanununun 4. maddesinde; bu Kanunun ilgili maddelerine uyulmak kaydı ile 2960 sayılı İstanbul Boğaziçi Kanunu ile belirlenen veya belirlenecek olan yerlerde, bu Kanunun özel kanunlara aykırı olmayan hükümlerinin uygulanacağı,42. maddesinin 2. fıkrasında; ruhsat alınmaksızın veya ruhsata, ruhsat eki etüt ve projelere veya imar mevzuatına aykırı olarak yapılan yapının sahibine, yapı müteahhidine veya aykırılığı altı iş günü içinde idareye bildirmeyen ilgili fenni mesullere yapının mülkiyet durumuna, bulunduğu alanın özelliğine, durumuna, niteliğine ve sınıfına, yerleşmeye ve çevreye etkisine, can ve mal emniyetini tehdit edip etmediğine ve aykırılığın büyüklüğüne göre, bin Türk Lirasından az olmamak üzere, maddede belirtilen şekilde hesaplanan idari para cezalarının uygulanacağı düzenlenmiş; (a) bendinde; Bakanlıkça belirlenen yapı sınıflarına ve gruplarına göre yapının inşaat alanı üzerinden hesaplanmak üzere, mevzuata aykırılığın her bir metrekaresi için idari para cezası verileceği, bu miktarların her takvim yılı başından geçerli olmak üzere o yıl için 213 sayılı Vergi Usul Kanununun mükerrer 298. maddesi hükümleri uyarınca tespit ve ilan edilen yeniden değerleme oranında bir Türk Lirasının küsuru da dikkate alınmak suretiyle artırılaracağı; (b) bendinde; mevzuata aykırılığı yapı inşaat alanı üzerinden hesaplanması mümkün olmayan, yapının cephelerini ve diğer yapı elemanlarını değiştiren veya yapı malzemesi için öngörülen gereklere aykırı bulunan uygulamalar için, Bakanlıkça yayımlanan ve aykırılığa konu imalatın tespiti tarihinde yürürlükte bulunan birim fiyat listesine göre ilgili idarece belirlenen bedelin % 20’si kadar idari para cezası verileceği düzenlenmiş, (c) bendinde artırım sebepleri sayılmış, 26/03/2020 tarih ve 31080 mükerrer sayılı Resmi Gazete'de yayımlanarak yürürlüğe giren 25/03/2020 tarih ve 7226 sayılı Kanun'un 39. maddesiyle eklenen (ç) bendinde ise bu fıkra uyarınca idari para cezası verilmesini gerektiren aykırılığa konu alan ile bu alanın bulunduğu arsa veya arazinin emlak vergisine esas asgari metrekare birim değerinin çarpımı ile bulunan bedel kadar idari para cezasının yukarıdaki bentlere göre aykırılıktan sorumlu olan yapı sahibine ve yapı müteahhidine verilen para cezalarına ayrıca ilave edileceği, bu fıkraya göre verilen idari para cezasının ilgilisine tebliğinden itibaren bir ay içinde aykırılığın giderilmesi ve yapının mevzuata uygun hale getirilmesi halinde bu bent uyarınca ilave edilen para cezasının tahsil edilmeyeceği, söz konusu maddenin 6. fıkrasında; yukarıdaki fıkralarda belirtilen fiil ve hallerin, yapının inşa edilmesi süreci içinde tekrarı halinde, idari para cezasının bir kat artırılmak suretiyle uygulanacağı hükme bağlanmıştır.
İmar mevzuatına aykırılık teşkil eden fiil ve hallerin, mevzuata aykırı yapının inşası sürecinde tekrarı halinde para cezasının bir kat artırılarak uygulanacağı sabit olup, tekerrür hükmünün uygulanabilmesi için; yapılan ilk tespitten sonra para cezası verilmesi ve bu para cezasının ilgilisine tebliğ edilmesi, mevzuata aykırı yapının inşasına devam edildiğinin tekrar tespiti üzerine, sadece ikinci tespite konu aykırılıklar üzerinden yeni fiile verilecek ceza miktarı belirlendikten sonra, bu miktar üzerinden tekerrür hükmü uygulamak suretiyle para cezasının belirlenmesi gerekmektedir.
3194 sayılı İmar Kanunu'nun 42. maddesinin 2. fıkrasının (ç) bendiyle ilgili TBMM'ye sunulan Kanun maddesinin gerekçesinde hükmün getirilme amacının, "Mevcut durumda, 7221 sayılı Kanunla değiştirilen 3194 sayılı İmar Kanununun 42 nci maddesinin ikinci fıkrasında öngörülen usule göre, aykırılığa konu alanın, üzerinde bulunduğu arsa veya arazinin metre karesinin büyük olduğu hallerde verilen cezalar fahiş olmaktadır. Önergeyle yapılan değişiklik ile; eylem-ceza dengesine uygun olarak, arsa/arazi büyüklüğü yerine aykırılığa konu yapının büyüklüğünün esas alınması daha objektif bir değerlendirme yapılmasını sağlayacaktır. Ayrıca, imar mevzuatına aykırı yapı yapanın bir ay içerisinde aykırılığı gidermesi halinde verilen ilave cezanın tahsilini ortadan kaldıran düzenleme getirilerek imar mevzuatına aykırı yapıların ilgilisi tarafından yıkılması amaçlanmaktadır.
" şeklinde açıklandığı görülmektedir. Kanun maddesinin tarihçesi ve (ç) bendinin gerekçesi birlikte değerlendirildiğinde, (ç) bendinin, imara aykırı fiillerin gerçekleştirilmesi halinde bir defaya mahsus verilecek ilave bir ceza olarak getirildiği ve ilgilisi tarafından aykırılığın bir ay içinde giderilmesi halinde bu kısmın tahsil edilmeyeceği anlaşılmaktadır. Dolayısıyla, bu bent üzerinden para cezası verilmesinden sonra, aynı taşınmaz üzerinde meydana gelecek yeni imara aykırılıkların tespiti sonrası verilecek idari para cezası, bu imara aykırılıkların konu olduğu yeni alan üzerinden hesaplanan, öncekinden bağımsız, tamamen yeni bir ceza olacaktır ve bu yeni ceza da, cezaya konu aykırılığın bir ay içinde giderilmesi halinde tahsil edilmeyecektir. Bu nedenle, mahiyeti itibarıyla ilave bir ceza niteliğinde olan (ç) bendine, 3194 sayılı İmar Kanunu'nun 42. maddesinin 6. fıkrasıyla getirilen tekerrür hükmünün uygulanması, Kanun maddesine eklenen (ç) bendinin konuluş amacıyla uyumlu olmayacaktır.
Dosyanın ve Dairemizin E:2025/735 sayılı (tekerrüre esas davacıya verilen ilk para cezasına ilişkin encümen kararının iptali istemiyle açılan dava) dosyasının birlikte incelenmesinden; 09/01/2009 tarih ve 854 sayılı yapı tatil tutanağına konu mevcut yapının yıkılarak 21x18 metre ebatlarında zemin ve birinci normal kattan oluşan çelik malzemeden yeni yapı yapıldığı, yapının çelik iskelet halinde olduğu davalı idare elemanlarınca 2960 sayılı Boğaziçi Kanunu uyarınca düzenlenen ... tarih ve... sayılı yapı tatil tutanağı ile tespit edildiği, anılan 1720/1 sayılı yapı tatil tutanağına istinaden ... gün ve ... sayılı İstanbul Büyükşehir Belediye Encümeni kararı ile 3194 sayılı Kanun’un 42. maddesinin 2. fıkrası uyarınca yapı sahibi sıfatıyla davacı belediyeye 997.292,52-TL imar para cezası verildiği, söz konusu işlemin iptali istemiyle açılan davada; idare mahkemesince işlemin iptali yolunda verilen karara karşı yapılan istinaf başvurusu üzerine ... Bölge İdare Mahkemesi ... İdari Dava Dairesinin...... gün ve E:..., K:... sayılı kararı ile mahkeme kararının kaldırılmasına, davanın reddine karar verilmiştir.
Uyuşmazlıkta, dava konusu işleme dayanak... tarih ve... sayılı yapı tatil tutanağı ile, "uyuşmazlık konusu taşınmazlarda yapılan tetkikte, ... tarih ve... sayılı yapı tatil tutanağı ile zemin ve birinci normal kattan ibaret çelik konstrüksiyon ruhsatsız yapı mühürlenmesine karşın mühür fekkedilerek ikinci normal kat yapılmak suretiyle inşai faaliyetlere devam edildiğinin" tespit edilmesi üzerine, ... gün ve ... sayılı İstanbul Büyükşehir Belediye Encümeni kararı ile 3194 sayılı Kanun’un 42. Maddesinin 2. ve 6. fıkraları uyarınca yapı sahibi sıfatıyla davacı belediyeye 1.468.900,44-TL imar para cezası verilmiştir. Söz konusu imar para cezasına ilişkin hesap cetveli incelendiğinde, davalı idare tarafından, 378 m² aykırılıktan etkilenen alan, III. sınıf A grubu yapı üzerinden belirlenen temel para cezasına, anılan Kanun’un 42. maddesinin 2. fıkrasının (c) bendinin 2, 3, 5, 7 ve 8. alt bentleri uyarınca artırım uygulandıktan sonra 129.650,22- TL miktarına ulaşıldığı, daha sonra anılan 2. fıkranın (ç) bendi uyarınca, yapı tatil tutanağında aykırılığa konu alan olarak yeni tespit edilen 378 m² alan için 604,800,00-TL ilave para cezası uygulandıktan sonra, anılan Kanun’un 42. maddesinin 6. fıkrası uyarınca tekerrür hükmü uygulanarak imar para cezası bir kat (734.450,22-TL) artırılmak suretiyle toplam 1.468.900,44-TL para cezası miktarına ulaşıldığı anlaşılmaktadır.
Uyuşmazlıkta, para cezası hesaplanırken, 3194 sayılı İmar Kanunu’un 42. maddesinin 2. fıkrası uyarınca belirlenen temel para cezasına, anılan fıkranın (c) bendinin alt bentleri uyarınca ilgili artırım nedenleri uygulandıktan sonra bulunacak miktar üzerinden, 3194 sayılı İmar Kanunu'nun 42/6 maddesi hükmü uyarınca bir kat artırım uygulandıktan sonra, 397/2 nolu yapı tatil tutanağı ile yeni tespit edilen 378 m² aykırılığa konu alan için 604.800,00-TL ilave para cezası uygulanması gerekirken, hatalı olarak, anılan 42. maddenin 2. fıkrasının (ç) bendi uyarınca belirlenen 604,800,00-TL ilave para cezasının da hesaplamaya dahil edilerek bunun sonucunda bulunan toplam rakam üzerinden, tekerrür hükmü uyarınca bir kat artırım uygulanmak suretiyle dava konusu toplam para cezası miktarına ulaşıldığı görülmektedir.
Bu itibarla, 3194 sayılı İmar Kanunu'nun 42. maddesinin 6. fıkrasıyla getirilen tekerrüre ilişkin hükmün; önceki verilen para cezasından bağımsız, ilave ceza amacıyla konulmuş (ç) bendine uygulanmasında hukuka uygunluk bulunmadığından, temyize konu İdare Dava Dairesi kararının bu kısmında hukuki isabet görülmemiştir.
KARAR SONUCU:
Açıklanan nedenlerle;
1.Temyiz isteminin kısmen kabulüne, kısmen reddine,
2. ... Bölge İdare Mahkemesi ... İdare Dava Dairesinin ... tarih ve E:..., K... sayılı kararının, 3194 sayılı İmar Kanunu'nun 42. maddesinin 2. fıkrasının (a) bendi uyarınca verilen temel para cezası ile bu cezaya anılan fıkranın (c) bendinin 3., 5., 7. ve 8. alt bentleri uyarınca yapılan artırımlara ilişkin kısmının ONANMASINA,
3.Anılan İdare Dava Dairesi kararının, 3194 sayılı İmar Kanunu'nun 42. maddesinin 2. fıkrasının (a) bendi uyarınca verilen temel para cezasına anılan fıkranın (c) bendinin 2. alt bendi uyarınca yapılan artırıma ilişkin kısmı ile, temel para cezasına, anılan fıkranın (ç) bendi uyarınca uygulanan ilave para cezasına ilişkin kısmı ile aynı Kanun maddesinin 6. fıkrası uyarınca tekerrür hükümlerine göre para cezasına bir kat artırım uygulanmasına ilişkin kısmının BOZULMASINA,
4.Bozulan kısım hakkında yeniden bir karar verilmek üzere dosyanın İdare Dava Dairesine gönderilmesine, 20/10/2025 tarihinde oybirliğiyle kesin olarak karar verildi.