T.C.
D A N I Ş T A Y
BEŞİNCİ DAİRE
Esas No : 2022/13595
Karar No : 2025/8342
TEMYİZ EDEN (DAVACI) : ...
VEKİLİ : Av. ...
KARŞI TARAF (DAVALI) : ...... Bakanlığı / ...
VEKİLİ : Av. ...
İSTEMİN KONUSU: ... Bölge İdare Mahkemesi .... İdare Dava Dairesinin ... tarih ve E:..., K:... sayılı kararının temyizen incelenerek bozulması istenilmektedir.
YARGILAMA SÜRECİ :
Dava konusu istem: Davacının, 375 sayılı Kanun Hükmünde Kararname'nin geçici 35. maddesinin (B) fıkrası uyarınca kamu görevinden çıkarılmasına ilişkin Milli Savunma Bakanlığının ... tarih ve ...sayılı işleminin iptali ile bu işlem nedeniyle yoksun kaldığı parasal haklarının yasal faizi ile birlikte ödenmesine ve özlük haklarının iadesine karar verilmesi istenilmiştir.
İlk Derece Mahkemesi kararının özeti:... İdare Mahkemesinin ... tarih ve E:... K:... sayılı kararında; dava konusu işlemin cezai bir müeyyide niteliğinde olmadığı, darbe girişimi sonrasında FETÖ/PDY silahlı terör örgütünün oluşturduğu tehdidin tamamen sonlandırılmasını sağlamaya dönük idari bir tedbir olduğu, terör örgütlerine veya Milli Güvenlik Kurulunca Devletin milli güvenliğine karşı faaliyette bulunduğuna karar verilen yapı, oluşum veya gruplara iltisakı ve irtibatı değerlendirilen davacının kamu görevinden çıkarılmasına sebep olan hususlar göz önünde bulundurulduğunda, idarece haiz olunan takdir yetkisinin etkili bir şekilde kullanılmasının ölçülülük ilkesini ihlal edecek genişlikte ve hakkın özünü zedeleyecek bir uygulama şeklinde değerlendirilemeyeceği dikkate alındığında, davalı idarece kullanılan takdir ve değerlendirme yetkisi kapsamında tesis edilen "kamu görevinden çıkarma" işleminde hukuka aykırılık bulunmadığı, öte yandan, dava konusu işlemde hukuka aykırılık bulunmadığı sonucuna varıldığından, davacının işlem nedeniyle mahrum kaldığı parasal haklarının tazminine yönelik isteminin de reddi gerektiği sonucuna varılmıştır. Belirtilen gerekçelerle davanın reddine karar verilmiştir.
Bölge İdare Mahkemesi kararının özeti: ... Bölge İdare Mahkemesi ... İdare Dava Dairesinin ... tarih ve E:..., K:... sayılı kararıyla; istinaf başvurusuna konu İdare Mahkemesi kararının hukuka ve usule uygun olduğu, kararın kaldırılmasını gerektiren bir neden bulunmadığı belirtilerek istinaf başvurusunun reddine karar verilmiştir.
TEMYİZ EDENİN İDDİALARI : Maddi imkansızlıklar nedeniyle o dönem örgüt olduğu bilinmeyen yapının evlerinde çok kısa bir süre kaldığı, barınma ihtiyacını karşılama zorunluluğu nedeniyle kaldığı evdeki ortamdan hoşnut olmadığı ve çok kısa bir süre sonra bu evden ayrıldığı, eğitim hakkının ihlal edildiği, örgütle iltisakı veya irtibatını gösteren somut hiçbir delil bulunmadığı, savunma hakkı tanınmadığı, adil yargılanma hakkına aykırı hareket edildiği, OHAL KHK'ları ile idarelere tanınan takdir yetkisinin sınırsız olmadığı, kamu görevinden çıkarılmayı gerektirir somut nedenlerin açık ve şüpheye yer vermeyecek şekilde ortaya konulması gerektiği ileri sürülmektedir.
KARŞI TARAFIN SAVUNMASI : Bölge İdare Mahkemesi kararında hukuka aykırılık bulunmadığı belirtilerek temyiz isteminin reddi gerektiği savunulmaktadır.
DANIŞTAY TETKİK HÂKİMİ ...'İN DÜŞÜNCESİ : Temyiz isteminin kabulü ile Bölge İdare Mahkemesi kararının bozulması gerektiği düşünülmektedir.
TÜRK MİLLETİ ADINA
Karar veren Danıştay Beşinci Dairesince, Tetkik Hâkiminin açıklamaları dinlendikten ve dosyadaki belgeler incelendikten sonra gereği görüşüldü:
İNCELEME VE GEREKÇE:
MADDİ OLAY ve İLGİLİ MEVZUAT:
Türkiye'de 15 Temmuz 2016 gecesi, kendilerini “Yurtta Sulh Konseyi” olarak isimlendiren bir grup Türk Silahlı Kuvvetleri (TSK) mensubu tarafından, demokratik biçimde halk tarafından göreve getirilen Türkiye Büyük Millet Meclisini (TBMM), Türkiye Cumhuriyeti Hükûmetini ve Cumhurbaşkanı'nı devirmek ve anayasal düzeni ortadan kaldırmak amacıyla darbe teşebbüsünde bulunulmuş, bu teşebbüs Türk Milleti tarafından akamete uğratılmıştır.
Cumhurbaşkanı başkanlığında toplanan Bakanlar Kurulu 20/07/2016 tarihinde, ülke genelinde 21/07/2016 Perşembe günü saat 01.00'den itibaren geçerli olmak üzere doksan gün süreyle olağanüstü hâl ilan edilmesine karar vermiştir. Anılan karar 21/07/2016 tarih ve 29777 sayılı Resmî Gazete'de yayımlanarak yürürlüğe girmiş ve aynı gün TBMM tarafından onaylanmıştır. Olağanüstü hâl, daha sonrasında üçer aylık dönemler hâlinde Cumhurbaşkanı başkanlığında toplanan Bakanlar Kurulu tarafından uzatılmış ve 18/07/2018 tarihinde sona ermiştir.
Türkiye Cumhuriyeti Devletinin demokratik hukuk düzenini ortadan kaldırmayı amaçlayan ve bu amacı gerçekleştirmek üzere, özellikle Devletin Mülkiye, Adliye, Emniyet Teşkilatı ve Türk Silahlı Kuvvetlerinde kadrolaşmaya giden FETÖ/PDY terör örgütü ile iltisakı yahut bunlarla irtibatı olduğu değerlendirilen kamu görevlilerinin "kamu görevinde çıkarılmasına ilişkin tedbirler" kapsamında olağanüstü hal döneminde birçok kanun hükmünde kararname yürürlüğe konulmuştur.
Olağanüstü hâlin sona erdirilmesinden sonra, 31/07/2018 tarih ve 30495 sayılı Resmi Gazete'de yayımlanan 7145 sayılı Bazı Kanun ve Kanun Hükmünde Kararnamelerde Değişiklik Yapılmasına Dair Kanun'un 26. maddesi ile 375 sayılı Kanun Hükmünde Kararname'ye Geçici 35. madde eklenmiştir. Anılan maddede, ''B) Bu maddenin yürürlüğe girdiği tarihten itibaren dört yıl süreyle; terör örgütlerine veya (İptal ibare: Anayasa Mahkemesi’nin 30/06/2022 tarihli ve E:2018/137, K:2022/86 sayılı kararı ile) Devletin millî güvenliğine karşı faaliyette bulunduğuna karar verilen yapı, oluşum veya gruplara (İptal ibare: Anayasa Mahkemesi’nin 30/06/2022 tarihli ve E:2018/137, K:2022/86 sayılı kararı ile) iltisakı yahut bunlarla irtibatı olduğu değerlendirilen; ...1) 27/7/1967 tarihli ve 926 sayılı Türk Silâhlı Kuvvetleri Personel Kanununa tabi personel Milli Savunma Bakanının onayı ile kamu görevinden çıkarılır." kuralı getirilmiştir. Ayrıca aynı maddenin son fıkrasında, (A) ve (B) fıkraları uyarınca haklarında işlem tesis edilecek olanlara yedi günden az olmamak üzere ilgili kurum tarafından uygun vasıtalarla savunma hakkı verileceği belirtilmiştir. Daha sonra, 28/07/2021 tarihli ve 31551 sayılı Resmi Gazete'de yayımlanan 7333 sayılı Bazı Kanun ve Kanun Hükmünde Kararnamelerde Değişiklik Yapılmasına Dair Kanun'un 23. maddesiyle, söz konusu geçici 35. maddenin (B) fıkrasında yer alan “üç yıl” ibaresi “dört yıl” şeklinde değiştirilmiştir.
İzmir İli, Foça Deniz Üs Komutanlığında astsubay olarak görev yapan davacı, 375 sayılı Kanun Hükmünde Kararname'nin Geçici 35. maddesi uyarınca Milli Savunma Bakanlığının ... tarih ve ... sayılı işlemi ile kamu görevinden çıkarılmıştır.
Bunun üzerine, anılan işleminin iptali ile bu işlem nedeniyle yoksun kaldığı parasal haklarının yasal faizi ile birlikte ödenmesine ve özlük haklarının iadesine karar verilmesi istemiyle temyizen incelenen davayı açmıştır.
Diğer yandan, davacı hakkında silahlı terör örgütüne üye olma suçundan yürütülen adli soruşturma sonucunda ... Cumhuriyet Başsavcılığının ...tarih ve Soruşturma No:... Karar No...sayılı kararıyla kovuşturmaya yer olmadığına karar verildiği ve anılan kararın kesinleştiği anlaşılmıştır.
HUKUKİ DEĞERLENDİRME:
Dava konusu kararın dayanağı olan 375 sayılı KHK'nın Geçici 35. maddesindeki düzenleme ile terör örgütlerine veya Devletin millî güvenliğine karşı faaliyette bulunduğuna karar verilen yapı, oluşum veya gruplara iltisakı yahut irtibatı tespit edilen kamu görevlilerinin görevlerine son verilmesinin amaçlandığı anlaşılmaktadır.
"İltisak" ve "irtibat" kavramlarının nasıl tanımlandığı hususuna gelince, Anayasa Mahkemesi 14/11/2019 tarih ve E:2018/89, K:2019/84 sayılı kararında, iltisaklı kavramını ''kavuşan, bitişen, birleşen'', "irtibatlı" kavramını ise ''bağlantılı'' olarak tanımlamıştır. Aynı kararda, terör örgütleriyle irtibatlı ve iltisaklı olma durumu farklı şekillerde ortaya çıkabileceğinden bunların kanun koyucu tarafından önceden belirlenmesi ve kanunda tek tek sayılması zorunluluğundan söz edilemeyeceği, irtibat ve iltisak kavramları genel kavram niteliğinde olmakla birlikte, bunların belirsiz ve öngörülemez nitelikte olduğunu söylemenin mümkün olmadığı, hukuki nitelikleri ve objektif anlamlarının yargı içtihatlarıyla belirlenebileceği ifade edilmiştir.
Anayasa Mahkemesi; olağanüstü hâlin ilanına neden olan tehdit ve tehlikeler gözetilerek olağanüstü hâl döneminde terör örgütleriyle iltisaklı veya irtibatlı bulunulup bulunulmadığının tespiti bakımından, terör örgütleriyle bağın varlığı konusunda yapılacak değerlendirmenin olağan dönemde yapılacak değerlendirmeden farklı olabileceğini; olağanüstü dönemde iltisak ve irtibat tespitine dayalı olarak kamu görevinden çıkarılma kararı verilirken söz konusu bağın “sübut” derecesinde ortaya konulmasının aranmadığını, bu yönde bir "değerlendirme" yapılarak "kanaat" oluşturulmasının yeterli görüldüğünü, belirli bir tür delile dayanma zorunluluğu öngörülmemiş olmakla birlikte bu yönde bir kanaate varılırken keyfilikten uzak durulması gerektiğini belirtmiştir. (AYM Genel Kurul Kararı: E:2016/6 (Değişik işler), K:2016/12, 04/08/2016, p.85-88; AYM Kararı: E:2018/89, K:2019/84, 14/11/2019, p-30-33)
Bu çerçevede, temyize konu Bölge İdare Mahkemesi kararıyla hukuka uygun bulunan İdare Mahkemesi kararında yer alan davacı hakkındaki tespit ve değerlendirmeler incelendiğinde;
İdare Mahkemesi kararında, davalı idarece dava dosyasına sunulan 22/02/2020 tarihli Bilgi Alma Tutanağında, "2015 Temmuz ayı içerisinde Giresun Üniversitesi Paramedik Bölümü'ne kayıt olmaya gittiğimde otogarda broşür dağılan şahıslar tarafından bana “Yaren Yurdu”nun broşürü verilmiştir. Broşürde fiyatların uygun olmasından dolayı, yarı özel yarı devlet yurdu olması nedeniyle sıkıntı olmayacağını düşündüğümden 2-3 gün herhangi bir ücret almadan beni orada misafir ettiler. Ben o dönemde bu yurdun FETÖ/PDY ile irtibatlı olduğunu bilmiyordum. Sonrasında ben memleketim Van'a geri döndüm. Ekim 2015'te tekrar Giresun'a gittiğimde bu yurda kaydımı yaptırdım. Takriben 1 ay kadar sonra yurt yelkilileri yurtta yeterince yer olmadığı gerekçesiyle bana “evlerinin olduğu"nu söylediler. Bunun üzerine şu an an adresini tam olarak hatırlayamadığım bir evde köylüm olan Y.Y. isimli arkadaşımla birlikle kalmaya başladık. Bu evde toplam 6 kişi kalıyorduk. Ara ara evde tanımadığım öğrenciler de oluyordu. Bu evde bize zorla namaz kıldırtıyorlardı, evde sohbet faaliyeti icra ediliyordu, salonda Fettullah GÜLEN'e ait kayıtları ve videolar izleniyordu aynı zamanda Risale-i Nur okunmaktaydı. Bu evin abiliğini ... (Kod) yapıyordu. Aynı zamanda bu evde “ev imamı” olarak kendini tanıtan ... (Kod) kalıyordu. Takriben 1,5-2 ay kadar bu evde ikamet ettim. Evde kaldığım sürede benden himmet adı altında para istiyorlardı. Ben yalnızca ev giderleri olarak 250 TL veriyordum. Maddi durumumun olmadığını ileri sürerek daha fazla para vermiyordum. Sonrasında Y. ve H.A. ile birlikte bu evden çıkarak başka bir eve taşındık. Biz bu evden çıkarken Giresun Bölge Sorumlusu olduğunu bildiğim “... ” olarak hitap edilen bir şahıs tarafından evden çıkmamamız yönünde telkinlerde bulunulmuştu. Ev abileri, bu evde yaptığımız sohbetlerde o dönem mevcut hükümet hakkında sürekli olumsuz söylemlerde bulunuyorlardı. Evden ayrıldıktan sonra ... (Kod) isimli şahıs beni ve Y.'ı cep telefonlarımızdan arıyorlardı. Telefonda bize eve geri dönmemiz yönünde telkinlerde bulunuyorlardı. Bu kişilerle en son 2015 yılı sonunda görüştüm. 2019 yilı Temmuz ayında Van/Edremit TEM Ş.Md.lüğü tarafından ifadeye çağrıldığımda bana fotoğraflar gösterildi. ... (Kod) olarak bilinen şahsın benim FETÖ/PDY kapsamında ismimi verdiğini öğrendim. Ben de ... (Kod) ve...(Kod)'u teşhis ederek tüm bildiklerimi anlattım. İfademi orada imzalayarak oradan ayrıldım." şeklinde beyanda bulunduğu anlaşılan davacının üniversite eğitimi sırasında örgüte ait öğrenci yurdunda ve öğrenci evinde kaldığına ilişkin kendi beyanının, FETÖ/PDY ile irtibat ve iltisakını ortaya koyan bir delil olarak değerlendirilmesiyle ilgili olarak;
Davacı tarafından, bu tespite ilişkin olarak dava dosyasındaki beyanlarında özetle; söz konusu evde ve yarısı Devlete bağlı yurtta kalmasının tek nedeninin barınma ihtiyacı olduğu, bilgi alma tutanağında da samimi ve açık bir şekilde beyan ettiği üzere maddi imkansızlıklar ve kamu tarafından sunulan eğitim desteklerinin yetersizliğinden dolayı zaruret içerisinde kısa bir süreliğine o zaman örgüt olduğu ortaya konulmamış söz konusu yapıya bağlı evde bilinçsizce kaldığı, kalmış olduğu dönemde bu evdeki ortamdan hoşnut olmadığı, bu nedenle kısa bir süre sonra söz konusu evden ayrıldığı, kendisine sürekli ısrar edildiği halde söz konusu yapı ile iletişimini kestiği, bahse konu evde kalmış olduğu tarihte kesin olarak yargı kararı ile belirlenmiş bir terör örgütü nitelendirmesinin yapılmadığı, o dönemde birçok şeyin farkında olmadığı, o dönem zaruretlerin gerektirdiği koşullarda yaşamaya ve eğitim görmeye çalışan bir öğrenci olduğu, FETÖ/PDY terör örgütü iltisakı ve irtibatı bulunmadığı ileri sürülmüştür.
Davacının savunma istem yazısı üzerine idareye sunduğu savunması incelendiğinde, "2015 yılında Giresun Üniversitesi Sağlık Meslek Yüksek Okulunda İlk ve Acil Yardım Bölümü kazandım. 2015 Ağustos ayında üniversiteye kayıt yapmak için gittim. Gece saat 3 gibi Giresuna vardım. Gideceğim bir yer olmadığı için otogarda sabahı bekledim o esnada yanıma elinde broşür olan bir adam geldi. 'Ben Yaren Yurdunda çalışıyorum' dedi. Öğrencilere destek oluyoruz dedi. Broşüre baktım Yarı Özel bir yurttu. Kayıt sürecinde 2 gün misafir olarak yurtta kaldım. Okula kayıt yaptıktan sonra benle yurdun fiyatı hakkında konuştular. Aylık 250 TL dediler. Ben yurdun numarasını alarak Vana geri döndüm. İstanbula çalışmaya gittim KYK başvurularını kaçırdım. Okul açıldığında Yaren Yurduna kayıt oldum. 2015 Eylül ayında okula gittim Yaren yurduna yerleştim. Yaklaşık 1 ay kaldıktan sonra burada yer yok diye beni Yaren yurduna bağlı evlerimiz var diyerek beni (Sadakat) diye bir eve yönlendirdiler. Eve gittim evde benimle birlikte 6 kişi vardı. Evde bir süre sonra abilik sistemi ağır bastığını gördüm benden küçük olan '...' isimli kişiye abi dememi istiyorlardı. Bende bunu kabul etmiyordum. Sonrasında eve sürekli yabancı kişilerin geldiğini gördüm. Bunu Yaren Yurduna bildirdim. Ve bana onları tanıdıklarını beyan ettiler. Bu durumdan rahatsız oldum 2-3 ay kaldıktan sonra bizim salon odasına gelerek istişare yapıyorlardı. Benim gibi ... adında bir Vanlı ile salon kapısını dinledik. Orada FETÖ ele başısının ses kayıtları geliyordu. Biz burda cemaat olduğunu öğrendik." şeklinde beyanda bulunduğu görülmüştür.
Davacı hakkında yürütülen ceza soruşturması sonucunda ... Cumhuriyet Başsavcılığının ... tarih ve Soruşturma No:..., Karar No:... sayılı kovuşturmaya yer olmadığına ilişkin kararında, "...Cumhuriyet Başsavcılığımızca hakkında FETÖ/PDY silahlı terör örgütüne üye olma suçundan soruşturma yürütülerek kamu davası açılan M.A.Ö. isimli şahsın etkin pişmanlık hükümlerinden faydalanmak isteyerek vermiş olduğu ayrıntılı beyanında, hakkında iddialarda bulunduğu şahıslara yönelik iş bu soruşturma yürütülmeye başlandığı, soruşturma kapsamında tespiti yapılan şüphelilerden dosyası olanların ilgili dosyalarına M.A.Ö. beyanının delil olarak gönderildiği, bir kısım şüpheliler yönünden kamu davası açılmak üzere tefrik kararı verildiği, dosya kapsamında hakkında soruşturma yürütülen yukarıda kimlik bilgileri yazılı iki şüphelinin bulunduğu, yukarıda kimlik bilgileri yazılı bulunan şüpheliler yönünden yapılan incelemede, *Şüpheliler hakkındaki M.A.Ö. beyanının, -örgüte ait evde kalıyorlardı, örgüt içerisindeki konum ve faaliyetleri hakkında herhangi bir bilgim yoktur- şeklinde olduğunun anlaşıldığı, *Şüpheliler hakkında yapılan araştırma sonucunda tanzim edilen 22/11/2018 tarihli araştırma ve tespit tutanağına göre, şüphelilerin örgüt bağlantısına delil olabilecek herhangi bir tespit yapılamadığının anlaşıldığı, *Şüphelilerin alınan ifadelerinde özetle, bir dönem barınma amacıyla örgüte ait evlerde kaldıklarını, örgütsel bir eylemde bulunmadıklarını beyan ettiklerinin anlaşıldığı,..." tespitlerine yer verildiği görülmüştür.
Olayda, davacının üniversite döneminde örgüte müzahir öğrenci yurdunda ve sonrasında örgüte ait evde kaldığı hususu davacının beyanlarıyla sabit olmakla birlikte, üniversiteye kayıt olmak için gittiği Giresun ilinde kendisine tanıtım amacıyla verilen broşürde söz konusu yurdun yarı özel yarı devlet yurdu olduğu ve fiyatlarının da uygun olduğunu düşünerek yurda kaydını yaptırdığını, 1 ay kadar söz konusu yurtta kaldığını, daha sonra yurt yetkililerin yer olmadığı gerekçesiyle evde kalma imkanı tanıması nedeniyle 2-3 ay kadar 6 kişilik bir evde kaldığını, bu sürenin sonunda arkadaşı ile birlikte bir ev kiralayarak söz konusu ev ile bağını kestiğini beyan eden davacının bu beyanlarının, bir başka ifadeyle barınma ya da eğitim saikiyle hareket ettiğinin aksini ortaya koyabilecek bir tanık beyanı ya da bilgi ve belgenin davalı idarece dosyaya sunulamadığı görüldüğünden, davacının anılan beyanının, başkaca somut veriler veya somut nitelikteki başkaca tanık beyanlarıyla desteklenmeksizin, salt bu haliyle davacının FETÖ/PDY terör örgütü ile irtibat ve iltisakını ortaya koyan bir delil olarak değerlendirilmesinin mümkün olmadığı sonucuna varılmıştır.
Bu itibarla, dava konusu işlemde hukuka uyarlık, davanın reddi yönündeki İdare Mahkemesi kararına karşı yapılan istinaf başvurusunun reddi yolundaki temyize konu ... Bölge İdare Mahkemesi .... İdare Dava Dairesi kararında ise hukuki isabet görülmemiştir.
KARAR SONUCU:
Açıklanan nedenlerle;
1. 2577 sayılı Kanun’un 49. maddesine uygun bulunan davacının temyiz isteminin kabulüne,
2. Davanın reddine ilişkin İdare Mahkemesi kararına yönelik olarak yapılan istinaf başvurusunun reddi yolundaki temyize konu ... Bölge İdare Mahkemesi... İdare Dava Dairesinin... tarih ve E:..., K:... sayılı kararının BOZULMASINA,
3. Yeniden bir karar verilmek üzere dosyanın ... Bölge İdare Mahkemesi ... İdare Dava Dairesine gönderilmesine, 01/07/2025 tarihinde, oybirliğiyle kesin olarak karar verildi.