T.C.
D A N I Ş T A Y
ALTINCI DAİRE
Esas No : 2020/7712
Karar No : 2025/5313
DAVACI : ... Madencilik San. ve Tic. A.Ş.
VEKİLİ : Av. ...
DAVALILAR : 1- ...
2-... Bakanlığı - ANKARA
VEKİLLERİ : Av. ...
MÜDAHİL (DAVALILAR YANINDA): ... Enerji Yatırım Üretim ve Ticaret A.Ş.
VEKİLİ : Av. ...
DAVANIN KONUSU : Balıkesir ilinde Şapdağı Rüzgar Enerji Santralinin yapımı amacıyla ekli listede belirtilen taşınmazların, tapuda hazine adına tescil edilmek üzere 2942 sayılı Kamulaştırma Kanunun 27. maddesi uyarınca Çevre ve Şehircilik Bakanlığı tarafından acele kamulaştırılmasına ilişkin 05/07/2019 tarih ve 30822 sayılı Resmi Gazete'de yayımlanan 04/07/2019 tarih ve 1274 sayılı Cumhurbaşkanlığı kararının, Havran İlçesi, ... Mahallesi, ... ada, ..., ..., ... ve ... parsel sayılı taşınmazlar yönünden iptali istenilmektedir.
DAVACININ İDDİALARI : Şapdağı Rüzgar Enerji Santrali (RES) tesisi alanının maden işletme ruhsat sahası içerisinde kaldığı, güzergahın belirlenmesi sırasında konuyla ilgili Maden ve Petrol İşleri Genel Müdürlüğü'nden görüş alınmadığı, eneji nakil hattının sahada yapılacak madencilik faaliyetlerini imkansız hale getirdiği, Ülke ekonomisi bakımından önem taşıyan maden sahalarını ihlal eden projeye konu acele kamulaştırma kararına ilişkin Maden ve Petrol İşleri Genel Müdürlüğü'nden görüş alınmadığı ve projenin maden sahalarını ihlal etmeyecek bir güzergahta gerçekleştirilmesinin mümkün olduğu da gözetildiğinde, zorunlu kamusal sebeplere dayanmadığının açıkça ortada olduğu, dava konusu işlemin hukuka aykırı olduğu belirtilerek dava konusu işlemin iptaline karar verilmesi gerektiği ileri sürülmüştür.
DAVALILARIN SAVUNMASI : Davanın süre aşımı yönünden reddi gerektiği, enerjiye olan talebin, nüfus artışı, sanayileşme ve şehirleşme ile birlikte giderek arttığı, enerji talebinin, tüm ülkelerde olduğu gibi Ülkemizde de hızlı bir artış gösterdiği, Ülkemizin artan enerji talebinin karşılanabilmesi için enerji yatırımlarının zamanında tamamlanarak enerji arz güvenliğinin sağlanması gerektiği, elektrik ve elektrik arzının sektörel olarak endüstrileşmiş veya endüstrileşmekte olan bütün ekonomiler için büyük öneme sahip olduğu, yaşanan kesintilerin ve olumsuz olayların önüne geçilmesi açısından, elektrik dağıtım faaliyetine ilişkin olarak kamu yararı kararı alınması hukuka uygun olduğu, dava konusu işlemin hukuka uygun olduğu belirtilerek davanın reddine karar verilmesi gerektiği savunulmaktadır.
MÜDAHİLİN İDDİALARI : Acelelik halinin gerçekleştiği belirtilerek davanın reddine karar verilmesi gerektiği ileri sürülmüştür.
DANIŞTAY TETKİK HAKİMİ ...'IN DÜŞÜNCESİ : Dava konusu Cumhurbaşkanlığı Kararının uyuşmazlığa konu taşınmazlar yönünden iptaline karar verilmesi gerektiği düşünülmektedir.
DANIŞTAY SAVCISI ...'IN DÜŞÜNCESİ : Dava, Balıkesir İli, Havran İlçesi, ... Köyü, ... ada, ... ve ... parsel sayılı taşınmazların Şapdağı Rüzgar Enerji Santralinin yapımı amacıyla 2942 sayılı Kamulaştırma Kanunun 27. maddesi uyarınca Çevre ve Şehircilik Bakanlığı tarafından acele kamulaştırılmasına ilişkin 04/07/2019 tarih ve 1274 sayılı Cumhurbaşkanı Kararının iptali istemiyle açılmıştır.
Davalı idarelerin usule ilişkin itirazı yerinde görülmemiştir.
6446 sayılı Elektrik Piyasası Kanununun Kamulaştırma başlıklı 19. maddesinin 1. fıkrasında: "Elektrik piyasasında üretim veya dağıtım faaliyetlerinde bulunan önlisans veya lisans sahibi özel hukuk tüzel kişilerinin, önlisans ve lisansa konu faaliyetleri için gerekli olan kişilerin özel mülkiyetinde bulunan taşınmazlara ilişkin kamulaştırma talepleri Kurum tarafından değerlendirilir ve uygun görülmesi hâlinde Kurul tarafından kamu yararı kararı verilir. Söz konusu karar çerçevesinde gerekli kamulaştırma işlemleri 4/11/1983 tarihli ve 2942 sayılı Kamulaştırma Kanununda belirtilen esaslar dâhilinde üretim faaliyetlerinde bulunan önlisans veya lisans sahibi özel hukuk tüzel kişileri için Maliye Bakanlığı, dağıtım faaliyetlerinde bulunan lisans sahipleri için TEDAŞ tarafından yapılır. Bu durumda kamulaştırma bedelleri ile kamulaştırma işlemlerinin gerektirdiği diğer giderler kamulaştırma talebinde bulunan önlisans veya lisans sahibi tüzel kişi tarafından ödenir." kuralına yer verilmiştir.
3213 sayılı Maden Kanununun 7. maddesinin 15. fıkrasında, "Madencilik faaliyetleri ile Devlet ve il yolları, otoyollar, demir yolları, havaalanı, liman, baraj, enerji tesisleri, petrol, doğalgaz, jeotermal boru hatları, su isale hatları gibi kamu yararı niteliği taşıyan ya da gerçek veya tüzel kişilere ait diğer yatırımların birbirlerini engellemesi, maden işletme faaliyetinin yapılamaz hale gelmesi, yatırım için başka alternatif alanların bulunamaması durumunda, madencilik faaliyeti ve yatırımla ilgili karar, kamu yararı açısından yatırımların önceliği ve önemini tespit etmek üzere, ilgili Bakanlığın uygun görüşü alınarak Bakanlık tarafından verilir. Bakanlık tarafından alınan bu kararlar, kamu yararı kararı yerine geçer. Maden işletme faaliyetinin yapılamaz hale geldiği alanın ruhsattan taksir edilmesine veya ruhsatın iptal edilmesine Bakanlık tarafından karar verilir." hükmüne yer verilmiştir.
2942 sayılı Kamulaştırma Kanununun "Acele kamulaştırma" başlıklı 27. maddesinde ise; 3634 sayılı Milli Müdafaa Mükellefiyeti Kanununun uygulanmasında yurt savunması ihtiyacına veya aceleliğine Bakanlar Kurulunca karar alınacak hallerde veya özel kanunlarla öngörülen olağanüstü durumlarda gerekli olan taşınmaz malların kamulaştırılmasında kıymet takdiri dışındaki işlemler sonradan tamamlanmak üzere ilgili idarenin istemi ile mahkemece yedi gün içinde o taşınmaz malın 10. madde esasları dairesinde ve 15. madde uyarınca seçilecek bilirkişilerce tespit edilecek değeri, idare tarafından mal sahibi adına 10. maddeye göre yapılacak davetiye ve ilanda belirtilen bankaya yatırılarak o taşınmaz mala el konulabileceği kuralına yer verilmiştir.
Anayasa'da herkesin, mülkiyet hakkına sahip olduğu ancak bu hakkın kamu yararı amacıyla, kanunla sınırlanabileceği ifade edilmiştir. Yine ülkemizin taraf olduğu İnsan Hakları Avrupa Sözleşmesinin Ek 1 Nolu Protokolü'yle, mülkiyet hakkı bir insan hakkı olarak kabul edilmiş ve bu hakkın orantılılık ilkesi çerçevesinde kamu yararı gözetilerek sınırlandırılabileceği ifade edilmiştir. Bu hükümlerden hareketle, bir taşınmaz üzerindeki mülkiyet hakkının kamulaştırma yoluyla kaldırılmasının ancak kamu yararının karşılanması zorunluluğunun özel mülkiyet hakkının korunmasından üstün tutulması şartına bağlı olduğu anlaşılmaktadır.
Ayrıca, acele kamulaştırma, olağanüstü bir kamulaştırma usulü olup istisnai durumlarda uygulanacak bir yöntemdir. Bu nedenle, acelelik halinin bulunduğunun saptanması halinde acele kamulaştırılması zorunlu bulunan taşınmazlara yönelik gerekli tespitler yapılıp sebeplerin de somut olarak belirtilmesi suretiyle uygulanmalıdır. Olağan kamulaştırma gerekçeleri dışında bu yöntemin uygulanması halinde uygulanma gerekçesinin, olağanüstü durumların, bu yönteme başvurulması ile amaçlanan kamu yararının, kamu düzeninin korunmasını gerektiren hallerin somut olarak ortaya konulması suretiyle acele kamulaştırma işlemlerinin yürütülmesi gerekmektedir.
Dosyanın incelenmesinden, davacı Şirketin Balıkesir İli, İvrindi ilçesi sınırlarında S:... ve S:... sayılı IV. grup maden işletme ruhsatının bulunduğu, Enerji Piyasası Düzenleme Kurulu tarafından ... Enerji Yatırım Üretim ve Ticaret A.Ş. Adına verilen ... tarih ve ... sayılı üretim lisansı kapsamında Balıkesir İli, Havran İlçesinde kurulması planlanan Şapdağı Rüzgar Enerji Santrali üretim tesisi için gerekli olan ekli listede belirtilen özel mülkiyete ait taşınmazların kamulaştırılması için Enerji Piyasası Düzenleme Kurulunun ... tarihli, ... sayılı kararı ile 6446 sayılı Elektrik Piyasası Kanununun 19. maddesi gereğince kamu yararı bulunduğuna ve ... Enerji Yatırım Üretim ve Ticaret A.Ş.'nin söz konusu taşınmazların kamulaştırılması işlemlerinde 2942 sayılı Yasanın 27. Maddesinin uygulanmasına dair talebinin uygun görüldüğüne dair kararın alındığı, Enerji Piyasası Düzenleme Kurumunun ... tarih ve ... sayılı yazısıyla Çevre ve Şehircilik Bakanlığından 2942 sayılı Yasanın 27. Maddesi acele kamulaştırma için karar alınması için gerekli işlemlerin yapılmasının istendiği, acele kamulaştırma için söz konusu taşınmazların Şapdağı Rüzgar Enerji Santrali yatırımının gerçekleştirilebilmesi için türbin yerlerine ulaşım amacı ile kamulaştırma zorunluluğunun bulunduğu, maliklerin adres bilgilerine ulaşılmasındaki güçlükler, maliklerle uzlaşma oranının düşük olması, tesisin inşaat çalışmalarının aksayabileceği gerekçelerinin gösterildiği, Cumhurbaşkanı tarafından dava konusu ... tarih ve ... sayılı acele kamulaştırma kararının alındığı, daha sonra Balıkesir Büyükşehir Belediye Meclisinin ... tarih ve ... sayılı kararı ile söz konusu taşınmazları da kapsayan alanın "Türbin Alanı, enerji depolama Alanı (Şalt sahası&İdari Merkez), Yol Alanı" na ayrılmasına ilişkin 1/5000 ölçekli Nazım İmar Planı ile 1/1000 ölçekli Uygulama İmar Planı teklifinin onaylandığı, Cumhurbaşkanlığı kararı uyarınca Çevre ve Şehircilik Bakanlığınca ... tarih ve ... sayılı işlemiyle kamulaştırma kararı alınarak acele kamulaştırma işlemlerinin başlatıldığı, ... Asliye Hukuk Mahkemesinin ... tarihli, E:..., K:... sayılı kararı ile uyuşmazlık konusu taşınmazların Enerji Nakil Hattı projesi kapsamında kalan kısımlarına el koyma kararı verildiği, davacı şirkete 04/09/2020 tarihinde pazarlığa çağrı bildiriminin tebliğ edildiği, ancak uzlaşma sağlanamadığı, ... Asliye Hukuk Mahkemesinin E:... sayılı dosyası üzerinden uyuşmazlık konusu taşınmazlara ilişkin tapu iptal tescil davası açıldığı anlaşılmaktadır.
İncelenen davada, acele kamulaştırma yapılmasını gerektiren nedenlerin somut olarak ortaya konulmadığı, uyuşmazlığa konu taşınmazların Şapdağı Rüzgar Enerji Santralinin türbin yerlerine ulaşım alanında kalmasının tek başına acele kamulaştırma yapılması için yeterli olmadığı; acelelik halinin, kamu yararının ve kamu düzeninin korunmasını gerektiren hallerin açıklanmadığı anlaşılmakla, acele kamulaştırmaya ilişkin olarak 2942 sayılı Kanun'da aranan özel ve istisnai koşullar bulunmadan ve idarece ortaya konulmadan, alanda rüzgar enerji santrali yapımının öngörülmesi üzerine proje kapsamında kalan taşınmazların acele kamulaştırılmasına ilişkin dava konusu kararda 2942 sayılı Yasa'nın 27. maddesinin amacına ve uygulanma koşullarına uygunluk görülmemiştir.
Diğer taraftan, davacı şirketçe satın ve teslim alınmış olup devir aşamaları tamamlanmak üzere olan Balıkesir ili, İvrindi ilçesi ile Havran ilçesi sınırları içerisinde ..., ... ve ... ruhsat numaralı maden ruhsat alanlarında bu ruhsatlarla çakışık ER:... sayı ile 376,37 hektarlık Şapdağ RES Projesi özel izin alanı içerisindeki önceki RES proje alanının revize edilerek yeni bir RES proje alanı belirlenmesine ilişkin ... tarih ve ... sayılı Maden ve Petrol İşleri Genel Müdürlüğü işleminin iptali istemiyle ... İdare Mahkemesinin E:... esasına kayıtlı olarak açılan davada, Mahkemece yerinde yaptırılan keşif ve bilirkişi incelemesi sonucunda düzenlenen raporunda, dava konusu T1, T2, T3, T4 ve T5 nolu türbinler yapılan keşifte ve dosyadaki sunulan bilgi ile belgelerden hem ... Madencilik Sanayi ve Ticaret Anonim Şirketi maden ruhsatı hem de ... Enerji Yatırım Üretim ve Ticaret Anonim Şirketi rüzgar enerji santrali lisans izin alanı içerisinde kaldığı, türbinler kurulduktan sonra ilgili alanda ve yakınında(250 metre mesafede) madencilik çalışması yapılması hem iş güvenliği hem de işletme üretim açısında uygun olmayacağı, ... Madencilik Sanayi Ve Ticaret Anonim Şirketi tarafından yapılan madencilik faaliyeti ile Maden Ve Petrol İşleri Genel Müdürlüğünün türbin koordinatları noktalarına onayı ile ... Enerji Yatırım Üretim Ve Ticaret Anonim Şirketi tarafından yapılan Rüzgar Enerji Santrali projesi yatırımının çakışmanın yaşandığı beş adet türbin bölgesinde birbirinin faaliyetini engellediği, ... Madencilik Sanayi ve Ticaret Anonim Şirketi tarafından gerçekleştirilen maden işletme faaliyetinin çakışan ruhsat alanı içerisinde yapılamaz hale geleceği, davacının işletme ruhsatlı sahasında yapılması planlanan ... Enerji Yatırım Üretim ve Ticaret Anonim Şirketi tarafından Rüzgar Enerji Santrali yatırım alanının tespit edilen görünür rezerv(sondaj verileri ışığında) alanı dışında olmadığı veya görünür rezerv alanı ile içerisinde iki projenin çakıştığı, RES projesi yatırımı sahibi şirketçe talep edilen alana ilişkin (Revize için) alternatif durumlarının mevcut olduğu, alternatif alanlarda davacı tarafından gerçekleştirilecek madencilik faaliyeti kapsamında cevherli alanların konumu, durumu ve tercih edilebilir teknik rüzgar ölçüm sebepleri olduğu lakin ekonomik cevherin yerinden alınmadan yapılmasının uygun olmadığı, ... Madencilik Sanayi Ve Ticaret Anonim Şirketi Ruhsat Numarası ... sayılı ruhsat alanı ile ... Enerji Yatırım Üretim Ve Ticaret Anonim Şirketi tarafından yapılan Rüzgar Enerji Santrali özel izin alanı içerisindeki T1, T2, T3, T4 ve T5 türbinlerinin çakışmanın yaşandığı alanda madencilik açışından ekonomik işletilebilir rezerv olduğu, çakışmanın yaşandığı bölgede madencilik yapılmamasının kamu zararına sebebiyet vereceğinin belirtilmesi üzerine ... İdare Mahkemesinin ... günlü, E:..., K:... sayılı kararıyla, "... davacı ... Madencilik Sanayi ve Ticaret Anonim Şirketi tarafından yapılan madencilik faaliyeti ile Maden ve Petrol İşleri Genel Müdürlüğü'nün türbin koordinatları noktalarına onayı ile müdahil ... Enerji Yatırım Üretim ve Ticaret Anonim Şirketi tarafından yapılan Rüzgar Enerji Santrali projesi yatırımının T1-T2-T3-T4-T5 türbinlerinin bulunduğu noktada birbirinin faaliyetini engellediği, "çakışmanın bulunduğu", söz konusu 5 adet türbinlerinin revize edilerek yer değişikliği yapılmasında davalı idarece somut ve açıklayıcı gerekçelerin sunulamadığı, yine "çakışmanın" olduğu alanın davacı şirket maden işletme ruhsatı içerisinde kaldığı ve görünür rezervi mevcut olmakla birlikte revize edilmiş haliyle RES projesinin hayata geçmesi neticesinde maden işletme faaliyetinin de çakışan ruhsat alanı içerisinde yapılamaz hale geleceği, yine alandaki cevherin işletilebilir özellikte olduğu ve cevher üzerine türbin planlanmasının ekonomik cevherin yerinden alınmadan yapılmasının uygun olmadığı, revize haliyle RES Proje alanı ile maden işletme ruhsat sahasının çakışmasındaki mevcut ekonomik rezervin işletilebilirliğinde kaynak kaybının yaratılacağı ve bunun da kamu zararına sebebiyet vereceği, RES proje lisans sahasının geniş olduğu görüldüğünden; lisans sahasında daha başka farklı alternatif bölgelerde (özellikle revize öncesi alanda) söz konusu projenin gerçekleştirilebilme imkanın olduğu, sonuç olarak davacı şirkete ait maden işletme ruhsatı alanı ile müdahil şirket tarafından yapılan Rüzgar Enerji Santrali özel izin alanı içerisindeki T1-T2-T3-T4-T5 türbinlerinin çakışmanın yaşandığı alanda madencilik açısından ekonomik işletilebilir rezerv üzerinde madencilik yapılmamasının kamu kaynağı kaybına sebebiyet vereceği anlaşıldığından dava konusu revizyon işleminin hukuka ve hakkaniyete uygun olmadığı sonucuna varılmıştır..." gerekçesiyle dava konusu işlemin iptaline karar verildiği, anılan kararın istinaf başvurusunun ... İdari Dava Dairesinin ... tarihinde açılan E:... sayılı dosyasında halen devam ettiği, bu haliyle de anılan türbinlerin ulaşım alanında bulunan uyuşmazlık konusu taşınmazların kamulaştırma amacının da ortadan kalktığı açıktır.
Açıklanan nedenlerle, dava konusu kararın iptaline karar verilmesi gerektiği, düşünülmektedir.
TÜRK MİLLETİ ADINA
Karar veren Danıştay Altıncı Dairesince duruşma için taraflara önceden bildirilen 16/11/2022 tarihinde, davacı vekili Av. ...'nun, davalılar vekili Av. ...'nın ve müdahil vekili Av. ...'ün geldiği, Danıştay Savcısının hazır olduğu görülmekle, açık duruşmaya başlandı. Taraflara usulüne uygun olarak söz verilerek dinlendikten ve Danıştay Savcısının düşüncesi alındıktan sonra taraflara son kez söz verilip, duruşma tamamlandı. Aynı gün Dairemizce verilen E:2022/7712 sayılı; Danıştay Sekizinci Dairesi'nin E:2022/3213 sayılı dosyasında verilecek kararın beklenilmesine yönelik ara kararı üzerine, anılan dosyada karar verildiği görülerek, Tetkik Hakiminin açıklamaları dinlendikten ve dosyadaki belgeler incelendikten sonra 29/10/2021 tarih ve 31643 sayılı Resmi Gazetede yayımlanan 85 sayılı Cumhurbaşkanlığı Kararnamesinin 1. maddesi uyarınca, 1 sayılı Cumhurbaşkanlığı Teşkilatı Hakkında Cumhurbaşkanlığı Kararnamesinin Altıncı Kısmının Dördüncü Bölümünün başlığı "Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığı" şeklinde değiştirildiğinden, husumetin Çevre ve Şehircilik Bakanlığı yerine Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığına yöneltilmesine karar verilerek, 2577 sayılı Yasanın 20/A maddesi uyarınca işin gereği görüşüldü:
İNCELEME VE GEREKÇE:
MADDİ OLAY:
Uyuşmazlığa konu taşınmazların bulunduğu alana içeren davacı şirket adına düzenlenen S:... sayılı IV. grup maden işletme ruhsatı bulunmaktadır
Enerji Piyasası Düzenleme Kurulu'nun ... tarih ve ... sayılı kararı ile; ... Enerji Yatırım Üretim ve Ticaret A.Ş. adına Balıkesir ili, Havran ilçesinde, rüzgar enerjisine dayalı Şapdağı Rüzgar Enerji Santrali projesi kapsamında 09/02/2012 tarihinden itibaren 49 yıl süreyle üretim faaliyeti göstermek üzere ... tarih ve ... sayılı elektrik üretim lisansı verilmiştir.
Enerji Piyasası Düzenleme Kurulu'nun ... tarih ve ... sayılı kararı ile; Enerji Piyasası Düzenleme Kurulu tarafından ... Enerji Yatırım Üretim ve Ticaret A.Ş. adına verilen ... tarih ve ... sayılı üretim lisansı kapsamında Balıkesir İli, Havran İlçesinde kurulması planlanan Şapdağı Rüzgar Enerji Santrali üretim tesisi için gerekli olan ekli listede belirtilen özel mülkiyete ait taşınmazların kamulaştırılması için 6446 sayılı Elektrik Piyasası Kanununun 19. maddesi gereğince kamu yararı bulunduğuna karar verilmiş ve ... Enerji Yatırım Üretim ve Ticaret A.Ş.'nin söz konusu taşınmazların kamulaştırılması işlemlerinde 2942 sayılı Kanunun 27. maddesinin uygulanmasına dair talebi uygun görülmüştür.
Enerji Piyasası Düzenleme Kurumu'nun ... tarih ve ... sayılı yazısıyla; Çevre ve Şehircilik Bakanlığından 2942 sayılı Kanunun 27. maddesi uyarınca acele kamulaştırma için karar alınması için gerekli işlemlerin yapılması istenilmiştir.
Dava konusu 04/07/2019 tarih ve 1274 sayılı Cumhurbaşkanlığı Kararı ile, Balıkesir ilinde Şapdağı Rüzgar Enerji Santralinin yapımı amacıyla ekli listede belirtilen taşınmazların, tapuda hazine adına tescil edilmek üzere 2942 sayılı Kamulaştırma Kanunun 27. maddesi uyarınca Çevre ve Şehircilik Bakanlığı tarafından 2942 sayılı Kamulaştırma Kanununun 27. maddesi uyarınca acele kamulaştırılmasına karar verilmiştir.
Çevre ve Şehircilik Bakanlığı'nın ... tarih ve ... sayılı yazısıyla; Şapdağı Rüzgar Enerji Santrali üretim tesisi için gerekli olan taşınmazların 6446 sayılı Elektrik Piyasası Kanununun 19. maddesi ile 2942 sayılı Kamulaştırma Kanunu hükümlerine göre kamulaştırılması kararı kararı alınmıştır.
Bakılan dava, dava konusu acele kamulaştırma kararının davacıya ait taşınmazlar yönünden iptali istemiyle açılmıştır.
Balıkesir ili, İvrindi ilçesi ile Havran ilçesi sınırları içerisinde bulunan ..., ... ve ... ruhsat numaralı maden ruhsat alanlarında bu ruhsatlarla çakışık ER:... erişim numaralı 376,37 hektarlık Şapdağ RES Projesi özel izin alanı içerisindeki önceki RES proje alanının revize edilerek yeni bir RES proje alanı belirlenmesine ilişkin ... tarih ve ... sayılı Maden ve Petrol İşleri Genel Müdürlüğü işleminin iptali istemiyle açılan davada; dava konusu işlemin iptali yolundaki idare mahkemesi kararına karşı davalı ve müdahil tarafından yapılan istinaf başvurularının kabulüne ve idare mahkemesi kararının kaldırılmasına, davanın reddine dair Bursa Bölge İdare Mahkemesi ... İdari Dava Dairesinin ... tarih ve E:..., K:... sayılı kararının bozulmasına yönelik Danıştay Sekizinci Dairesi'nin 25/02/2025 tarih ve E:2022/3213, K:2025/1393 sayılı kararına uyulmak suretiyle davalı idare ve müdahil tarafından yapılan istinaf başvurularının gerekçeli reddine dair ... Bölge İdare Mahkemesi ... İdari Dava Dairesinin ... tarih ve E:..., K:... sayılı kararının, Danıştay Sekizinci Dairesi'nin 15/10/2025 tarih ve E:2025/4417, K:2025/7651 sayılı sayılı kararıyla onanmasına kesin olarak karar verilmiştir.
İLGİLİ MEVZUAT:
Anayasanın 35. maddesinde: "Herkes, mülkiyet ve miras haklarına sahiptir. Bu haklar, ancak kamu yararı amacıyla, kanunla sınırlanabilir. Mülkiyet hakkının kullanılması toplum yararına aykırı olamaz." hükmü yer almaktadır.
Avrupa İnsan Hakları Sözleşmesinin Ek 1 Nolu Protokolünün "Mülkiyetin korunması" başlıklı 1. maddesinde: "Her gerçek ve tüzel kişinin mal ve mülk dokunulmazlığına saygı gösterilmesini isteme hakkı vardır. Herhangi bir kimse, ancak kamu yararı sebebiyle ve yasada öngörülen koşullara ve uluslararası hukukun genel ilkelerine uygun olarak mal ve mülkünden yoksun bırakılabilir. Yukarıdaki hükümler, devletlerin, mülkiyetin kamu yararına uygun olarak kullanılmasını düzenlemek veya vergilerin ya da başka katkıların veya para cezalarının ödenmesini sağlamak için gerekli gördükleri yasaları uygulama konusunda sahip oldukları hakka halel getirmez." hükmüne yer verilmiştir.
2942 sayılı Kamulaştırma Kanunu'nun 3. maddesinin birinci fıkrasında, idarelerin kanunlarla yapmak yükümlülüğünde bulundukları kamu hizmetlerinin veya teşebbüslerinin yürütülmesi için gerekli olan taşınmaz malları, kaynakları ve irtifak haklarını, bedellerini ödemek suretiyle kamulaştırabileceği düzenlenmiş; 5. maddesi ile kamulaştırma yapılabilmesi kamu yararı kararı alınması şartına bağlanmış; 5. maddede düzenlenen mercilerce verilen kamu yararı kararlarının onay mercilerinin düzenlendiği 6. maddesinin son fıkrasında da, onaylı imar planına veya ilgili bakanlıklarca onaylı özel plan ve projesine göre yapılacak hizmetler için kamu yararı kararı alınmasına gerek olmaksızın, yetkili icra organınca kamulaştırma işlemine başlanıldığını gösteren bir kararın alınması yeterli görülmüştür.
Aynı Kanun'un 27. maddesinde ise, "3634 sayılı Milli Müdafaa Mükellefiyeti Kanununun uygulanmasında yurt savunması ihtiyacına veya aceleliğine Cumhurbaşkanınca karar alınacak hallerde veya özel kanunlarla öngörülen olağanüstü durumlarda gerekli olan taşınmaz malların kamulaştırılmasında kıymet takdiri dışındaki işlemler sonradan tamamlanmak üzere ilgili idarenin istemi ile mahkemece yedi gün içinde o taşınmaz malın 10 uncu madde esasları dairesinde ve 15 inci madde uyarınca seçilecek bilirkişilerce tespit edilecek değeri, idare tarafından mal sahibi adına 10 uncu maddeye göre yapılacak davetiye ve ilanda belirtilen bankaya yatırılarak o taşınmaz mala el konulabilir." hükmüne yer verilmiştir.
6446 sayılı Elektrik Piyasası Kanununun 19. maddesinin 1/a fıkrasında; "(1) Elektrik piyasasında üretim faaliyetlerine ilişkin taşınmaz temini işlemleri ile ilgili olarak;
a) Üretim faaliyetinde bulunan önlisans veya lisans sahibi özel hukuk tüzel kişilerinin önlisans veya lisansa konu faaliyetlerine ilişkin taşınmaz temini taleplerine yönelik işlemler, 4/11/1983 tarihli ve 2942 sayılı Kamulaştırma Kanunu ve ilgili mevzuat hükümlerine göre Kurum tarafından yürütülür. Taşınmaz temini talepleri Kurum tarafından değerlendirilir ve uygun görülmesi halinde Kurul tarafından karar alınır. Bu kapsamda alınan kararlar, kamu yararı kararı yerine de geçer ve herhangi bir makamın onayına tabi değildir.
" hükmüne, aynı maddenin 2/a fıkrasında "(2) Elektrik piyasasında dağıtım faaliyetlerine ilişkin taşınmaz temini işlemleri ile ilgili olarak;
a) Dağıtım faaliyetinde bulunan lisans sahibi özel hukuk tüzel kişilerinin lisansa konu faaliyetlerine ilişkin taşınmaz temini taleplerine yönelik işlemler, 2942 sayılı Kanun ve ilgili mevzuat hükümlerine göre TEDAŞ tarafından yürütülür. Taşınmaz temini talepleri TEDAŞ tarafından değerlendirilir ve uygun görülmesi halinde TEDAŞ tarafından karar alınır. Bu kapsamda alınan kararlar, kamu yararı kararı yerine de geçer ve herhangi bir makamın onayına tabi değildir" hükmüne, 20/1 maddesinde ise, "Bakanlık, elektrik enerjisi arz güvenliğinin izlenmesinden ve arz güvenliğine ilişkin tedbirlerin alınmasından sorumludur..." hükmüne yer verilmiştir.
3213 sayılı Maden Kanunu'nun 7. maddesinin 15. fıkrasında, "Madencilik faaliyetleri ile Devlet ve il yolları, otoyollar, demir yolları, havaalanı, liman, baraj, enerji tesisleri, petrol, doğalgaz, jeotermal boru hatları, su isale hatları gibi kamu yararı niteliği taşıyan ya da gerçek veya tüzel kişilere ait diğer yatırımların birbirlerini engellemesi, maden işletme faaliyetinin yapılamaz hale gelmesi, yatırım için başka alternatif alanların bulunamaması durumunda, madencilik faaliyeti ve yatırımla ilgili karar, kamu yararı açısından yatırımların önceliği ve önemini tespit etmek üzere, ilgili Bakanlığın uygun görüşü alınarak Bakanlık tarafından verilir. Bakanlık tarafından alınan bu kararlar, kamu yararı kararı yerine geçer. Maden işletme faaliyetinin yapılamaz hale geldiği alanın ruhsattan taksir edilmesine veya ruhsatın iptal edilmesine Bakanlık tarafından karar verilir." hükmü bulunmaktadır.
HUKUKİ DEĞERLENDİRME:
Usul Yönünden:
Davanın süresinde açılmadığı iddiası bakımından;
İdari işlemlerin nitelikleri gereği özel yasalarında genel dava açma süreleri dışında ayrı dava açma sürelerinin öngörülmüş olması halinde, idare tarafından idari işlemlerin nitelikleri ve tabi oldukları dava açma süreleri gösterilmedikçe özel dava açma sürelerinin işletilmesine olanak bulunmadığından, Anayasa’nın 40. maddesi hükmü uyarınca, özel dava açma süresine tabi olmasına rağmen bu hususun idari işlemde açıklanmaması halinde, dava konusu idari işlemin tebliği tarihinden itibaren özel dava açma süresinin değil, altmış günlük genel dava açma süresinin uygulanması gerekmektedir.
Acele kamulaştırmaya ilişkin Cumhurbaşkanlığı kararının Resmi Gazete'de yayımlanması ilgililere tebliğ hükmünde olmadığından acele kamulaştırmaya ilişkin işlemlerin Anayasada yer alan bir temel hak ve özgürlük olan mülkiyet hakkını kısıtlayıcı nitelikte bireysel işlem olması karşısında otuz gün içinde dava açılacak idarenin gösterilmesi suretiyle ilgiliye tebliğ edilmesi, Anayasada güvence altına alınmış olan hak arama özgürlüğünün de gereğidir.
Bu çerçevede, muhatapları açısından subjektif ve kişisel nitelikte olan acele kamulaştırma kararlarının, usulüne uygun yazılı bildirimi üzerine otuz gün içinde veya öğrenme üzerine altmış günlük genel dava açma süresi içinde dava konusu edilebileceği, bu durumda 2577 sayılı kanunun 20/A maddesinin uygulanamayacağı sonucuna ulaşılmaktadır.
Nitekim, Danıştay İdari Dava Daireleri Kurulunun 25/03/2015 tarihli, E:2014/5590, K:2015/891 sayılı ve Danıştay İçtihatları Birleştirme Kurulunun 15/03/2022 tarih ve E:2021/2, K:2022/1 sayılı kararları da bu yöndedir.
Uyuşmazlıkta, dava konusu Cumhurbaşkanlığı Kararının davacıya tebliğ edildiğine dair belgenin dosyaya sunulmadığı ve davacı tarafından öğrenme tarihi üzerine süresi içerisinde davanın açıldığı anlaşılmış ve davalı idarelerin süre aşımı itirazı yerinde görülmemiştir.
Esas Yönünden;
Uyuşmazlıkta; 16/11/2022 tarihinde yapılan duruşma üzerine aynı gün Dairemizce verilen E:2022/7712 sayılı ara kararıyla; "Dairemizin 17.11.2022 tarihli ara kararı ile davaya konu taşınmazların bulunduğu alana ilişkin Maden Kanununun 7. maddesinin 15. ve 16. fıkraları uyarınca Maden ve Petrol İşleri Genel Müdürlüğü'nden uygunluk sorulup sorulmadığının bildirilmesinin istenilmesi üzerine, dosyaya sunulan cevaplar E:... sayılı dosyaya gelen cevaplar ile birlikte incelendiğinde, davaya konu alana ilişkin ... tarih ve ... sayılı işlem ile Maden İşleri Genel Müdürlüğü tarafından uygunluk görüşü verildiği belirtilmekle birlikte, yine dosya kapsamındaki belgelerden, söz konusu işlemin iptali istemi ile Maden ve Petrol İşleri Genel Müdürlüğü aleyhine ... İdare Mahkemesinde açılan davada verilen ... tarih ve E:..., K:... sayılı işlemin iptaline ilişkin kararın, ... Bölge İdare Mahkemesi ... İdari Dava Dairesi'nin ... tarih ve E:..., K:... sayılı kararı ile kaldırılarak, davanın reddine karar verilmesi üzerine, davacı tarafından temyiz kanun yoluna başvurulmuş olduğu, UYAP sistemi üzerinden yapılan incelemede, söz konusu temyiz başvurusuna ilişkin incelemenin Danıştay Sekizinci Dairesi'nin E:2022/3213 sayılı dosyası ile devam etmekte olduğu görülmekle, anılan dosyada verilecek kararın uyuşmazlığın esasını etkileyeceği anlaşıldığından Danıştay Sekizinci Dairesi'nce konu hakkında karar verilinceye kadar ilk derece incelemesinin bekletilmesi gerektiği" belirtilerek Danıştay Sekizinci Dairesi'nin E:2022/3213 sayılı dosyasında verilecek kararın beklenilmesine karar verilmiştir.
Balıkesir ili, İvrindi ilçesi ile Havran ilçesi sınırları içerisinde bulunan ..., ... ve ... ruhsat numaralı maden ruhsat alanlarında bu ruhsatlarla çakışık ER:... erişim numaralı 376,37 hektarlık Şapdağ RES Projesi özel izin alanı içerisindeki önceki RES proje alanının revize edilerek yeni bir RES proje alanı belirlenmesine ilişkin ... tarih ve ... sayılı Maden ve Petrol İşleri Genel Müdürlüğü işleminin iptali istemiyle açılan davada; dava konusu işlemin iptali yolundaki idare mahkemesi kararına karşı davalı idare ve müdahil tarafından yapılan istinaf başvurularının kabulüne ve idare mahkemesi kararının kaldırılmasına, davanın reddine dair ... Bölge İdare Mahkemesi ... İdari Dava Dairesinin ... tarih ve E:..., K:... sayılı kararının bozulmasına yönelik Danıştay Sekizinci Dairesi'nin 25/02/2025 tarih ve E:2022/3213, K:2025/1393 sayılı kararına uyulmak suretiyle "Maden Kanunu'nun 7. maddesinin 16. fıkrası uyarınca, görünür rezerv alanı dışında yapılacak yatırımlar için Maden ve Petrol İşleri Genel Müdürlüğünce izin verilebilir ise de, görünür rezerv alanı ile çakışan yatırımlar için Enerji ve Tabii Kaynaklar Bakanlığı tarafından karar/izin verileceği kurala bağlanmıştır. Bilirkişi raporunda, çakışmanın meydana geldiği T1, T2, T3, T4 ve T5 türbinlerinin bulunduğu alanda davacı tarafından görünür rezerv belirlemeye yönelik sondaj yapıldığı, sondaj sonucunda maden varlığının tespit edildiği ve bu madenin davalı idarenin savunması ve hesaplamalarının aksine ekonomik olarak işletilebilir düzeyde bulunduğu belirtildiğinden, mevcut tespitler gözetilerek maden işletme faaliyeti ile RES projesi hakkında MAPEG tarafından nihai karar verilmesine olanak bulunmadığı sonucuna varılmaktadır.
Bu durumda, dosyada yer alan bilgi ve belgeler ile bilirkişi raporundaki tespitler birlikte değerlendirildiğinde, madencilik faaliyeti ve RES yatırımı ilgili olarak madencilik faaliyetinin mi yoksa RES yatırımının mı gerçekleşeceği hakkında Maden Kanunu'nun 7. maddesinin 15. ve 16. fıkralarında yer verilen düzenlemeler dikkate alınarak Enerji ve Tabii Kaynaklar Bakanlığınca bir karar verilmesi gerektiğinden, Maden ve Petrol İşleri Genel Müdürlüğünce tesis edilen dava konusu işlemde yukarıda açıklanan gerekçeyle hukuka uygunluk bulunmadığı" gerekçesiyle davalı idare ve müdahil tarafından yapılan istinaf başvurularının gerekçeli reddine dair ... Bölge İdare Mahkemesi ... İdari Dava Dairesinin ... tarih ve E:..., K:... sayılı kararının, Danıştay Sekizinci Dairesi'nin 15/10/2025 tarih ve E:2025/4417, K:2025/7651 sayılı sayılı kararıyla onanmasına kesin olarak karar verilmiştir.
Uyuşmazlıkta; davacı şirkete ait maden işletme ruhsatı sınırları içerisinde yer alan uyuşmazlık konusu taşınmazların kamulaştırılmasına ilişkin kamu yararı kararı alınmadan önce madencilik faaliyetinin mi yoksa rüzgar enerji santrali üretim tesisi yatırımının mı kamu yararı bakımından daha öncelikli olduğuna ilişkin Maden Kanunu'nun 7. maddesinin 15. fıkrası uyarınca Enerji ve Tabii Kaynaklar Bakanlığı tarafından karar alınması gerektiği halde alınmamasının hukuka aykırı olduğu hususu yukarıda belirtilen yargı kararıyla ortaya konulmuş bulunmaktadır.
Bu durumda; uyuşmazlığa konu taşınmazların bulunduğu alanın rüzgar enerji santrali üretim tesisi proje alanı belirlenmesine ilişkin işlemin, yukarıda belirtilen yargı kararıyla iptaline karar verildiği dikkate alındığında, dosyanın geldiği aşama itibarıyla uyuşmazlık konusu taşınmazların kamulaştırmasında kamu yararının ve kamulaştırma amacının ortadan kalktığı ve acele kamulaştırma kararının dayanaksız kaldığı anlaşıldığından, dava konusu acele kamulaştırma kararının uyuşmazlık konusu taşınmazlara ilişkin kısmında hukuka uyarlık görülmemiştir.
KARAR SONUCU:
Açıklanan nedenlerle;
1. Dava konusu işlemin uyuşmazlığa konu taşınmazlara ilişkin kısmının İPTALİNE,
2. Ayrıntısı aşağıda gösterilen ve davacı tarafından yapılan toplam ...-TL yargılama giderinin davalı idarelerden alınarak davacıya verilmesine,
3. Karar tarihinde yürürlükte bulunan Avukatlık Asgari Ücret Tarifesi uyarınca duruşmalı davalar için belirlenen ...-TL vekâlet ücretinin davalı idarelerden alınarak davacıya verilmesine,
4. Posta giderleri avansından artan tutarın kararın kesinleşmesinden sonra davacıya iadesine,
5. 2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanununun 20/A-2-(g) maddesi uyarınca, kararın tebliğinden itibaren 15 gün içerisinde Danıştay İdari Dava Daireleri Kuruluna temyiz yolu açık olmak üzere 04/11/2025 tarihinde oybirliğiyle karar verildi.