T.C.
D A N I Ş T A Y
ALTINCI DAİRE
Esas No : 2021/10053
Karar No : 2024/8138
TEMYİZ EDEN (DAVALI) : ... Büyükşehir Belediye Başkanlığı
VEKİLİ : Av. ...
KARŞI TARAF (DAVACI) : ...
İSTEMİN KONUSU : ... Bölge İdare Mahkemesi ... İdari Dava Dairesinin ... tarih ve E:..., K:... sayılı kararının temyizen incelenerek bozulması istenilmektedir.
YARGILAMA SÜRECİ :
Dava konusu istem: Mersin ili, Mezitli ilçesi, ... ada, ... parsel sayılı taşınmazın taşınmazı da kapsayan alanda Mersin Büyükşehir Belediye Meclisinin ... tarih ve ... sayılı kararı ile onaylanan 1/5000 ölçekli ilave ve revizyon nazım imar planının iptali istenilmiştir.
İlk Derece Mahkemesi kararının özeti: ... İdare Mahkemesince verilen ... tarih ve E:..., K:... sayılı kararda; yerinde yaptırılan keşif ve bilirkişi incelemesi sonucu düzenlenen rapor ile dosyadaki bilgi ve belgelerin birlikte değerlendirilmesinden, Mersin Büyükşehir Belediye Meclisinin ... tarih ve ... sayılı kararı ile onaylanmış Akdeniz-Toroslar-Yenişehir-Mezitli İlçeleri 1/5000 ölçekli İlave ve Revizyon Nazım İmar Planında dava konusu ... ada, ... parsel sayılı taşınmazın tarım alanı olarak planlandığı, yürürlükteki Mersin Adana Planlama Bölgesi 1/100.000 Ölçekli Çevre Düzeni Planında “tarım alanı” olarak öngörülen alan sınırları içerisinde kaldığı, taşınmazı da içeren bölgenin tarım alanı olarak korunmasının 1/100.000 ölçekli çevre düzeni planından gelen bir karar olduğu ve 1/5000 ölçekli dava konusu plan revizyonunun da bu karar doğrultusunda hazırlandığı, başka bir ifadeyle dava konusu taşınmazda “tarım alanı” kararı getirilmesinin nedeninin yalnızca taşınmazı içeren bölgenin mevcut tarımsal nitelikleri değil, aynı zamanda 1/100.000 ölçekli plandan gelen kararlar çerçevesinde, plan kademelenmesi ilkesinin gereği olduğu, 1/100.000 ölçekli çevre düzeni planının "Genel Hükümler" başlığı altındaki 7.9 sayılı plan notunda belirtilen koşulun, dava konusu taşınmazın 1997 yılındaki konut alanı kararının, geçerli plan durumu olarak kabul edilmesini gerektirmeyeceği, taşınmazın eski plan durumunun 1/100.000 ölçekli çevre düzeni planının söz konusu bölgeye ilişkin kararlarına aykırı olması nedeniyle geçerliliğini yitirdiği, dava konusu 1/5000 ölçekli nazım imar planı revizyonunun da 1/100.000 ölçekli çevre düzeni planı doğrultusunda hazırlandığı, dava konusu taşınmaz ve yakın çevresinin tarım alanı olarak öngörülmesinin, kentin nüfus ve gelişme öngörüleri dikkate alınarak belirlenen bir plan kararı olduğu, bu durumda dava konusu Mersin Büyükşehir Belediye Meclisinin ... tarih ve ... sayılı kararı ile onaylanan 1/5000 ölçekli nazım imar planı revizyonunun plan kademelenmesine, şehircilik ilkelerine, mevzuat hükümlerine ve kamu yararına uygun olduğu, dava konusu işlemde hukuka aykırılık bulunmadığı gerekçeleriyle davanın reddine karar verilmiştir.
Bölge İdare Mahkemesi İdari Dava Dairesi kararının özeti: ... Bölge İdare Mahkemesi ... İdari Dava Dairesince verilen kararda; dava konusu parselin ... tarih ve ... sayılı belediye meclisi kararı ile onaylanan 1/1000 ölçekli uygulama imar planında ''konut alanı'' olarak planlı olduğu, ... tarih ve ... belediye encümeni kararıyla 3194 sayılı İmar Kanunun 15. ve 16, maddeleri uyarınca yapılan ifraz sonucunda oluştuğu, yürürlükteki Mersin Adana Planlama Bölgesi 1/100.000 ölçekli Çevre Düzeni Planının, "Genel Hükümler" başlığı altındaki 7.9 maddesinde ise, "1/100.000 ölçekli çevre düzeni planının onayından önce onaylanmış nazım imar planları ve uygulama imar planlarının, bu plan kararlarına ve hükümlerine aykırı olmayan karar ve hükümleri geçerlidir. İmar uygulaması görmüş olan alanlarda, imar planlarında verilmiş hakları çerçevesinde uygulamalara devam edilir." kurallarına yer verildiği, dava konusu taşınmazın imar uygulaması sonucu oluşmuş bir parsel olması ve 1/1000 ölçekli uygulama imar planında konut alanı olarak ayrılmış olması nedeniyle Çevre Düzeni Planının 7.9 maddesi uyarınca, imar uygulaması görmüş olan alanlarda, imar planlarında verilmiş haklar çerçevesinde uygulamalara devam edilmesi gerektiğinden, bu plan notuna aykırı olarak taşınmazın "tarım alanı" olarak düzenlenmesine ilişkin dava konusu nazım imar planının, plan hiyerarşisi, şehircilik ilkeleri ve planlama esaslarına uygun olmadığı sonucuna varılmıştır.
Belirtilen gerekçelerle, 2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunun 45. maddesinin 4. fıkrası uyarınca istinaf başvurusunun kabulüne, davanın reddi yolundaki İdare Mahkemesi kararının kaldırılarak dava konusu işlemin iptaline karar verilmiştir.
TEMYİZ EDENİN İDDİALARI : Temyize konu kararın usul ve hukuka aykırı olduğu iddiasıyla bozulması gerektiği ileri sürülmektedir.
KARŞI TARAFIN SAVUNMASI : Savunma verilmemiştir.
DANIŞTAY TETKİK HAKİMİ ...'NİN DÜŞÜNCESİ : Temyiz isteminin kabulü ile Bölge İdare Mahkemesi İdari Dava Dairesi kararının bozulması gerektiği düşünülmektedir.
TÜRK MİLLETİ ADINA
Karar veren Danıştay Altıncı Dairesince, Tetkik Hakiminin açıklamaları dinlendikten ve dosyadaki belgeler incelendikten sonra gereği görüşüldü:
İNCELEME VE GEREKÇE:
MADDİ OLAY : Dava konusu taşınmaz, Mezitli Belediye Meclisinin ... tarihli ve ... sayılı kararı ile onaylanmış olan 1/1000 ölçekli ilave ve revizyon uygulama imar planında ''Emsal:0.90 konut alanı'' olarak planlanmış ve Mezitli Belediye Encümeninin ... tarihli ve ... sayılı kararı ile 3194 sayılı İmar Kanunun 15. ve 16. maddeleri uyarınca ifraz ve tevhit işlemine tabi tutularak oluşmuştur. Mezitli Belediye Meclisinin ... tarih ve ... sayılı kararıyla onaylanan 1/5000 ölçekli ilave ve revizyon nazım imar planında "resmi kurum alanı, yol alanı ve konut alanında" kalmakta iken dava konusu ... tarih ve ... sayılı Mersin Büyükşehir Belediye Meclisi kararıyla kabul edilen 1/5000 ölçekli revizyon nazım imar planında "tarım alanı" olarak planlanmış ve anılan planın iptali istemiyle bakılmakta olan dava açılmıştır.
İLGİLİ MEVZUAT:
3194 sayılı İmar Kanunu'nun 3.maddesinde "Herhangi bir sahanın her ölçekteki plan esaslarına, bulunduğu bölgenin şartlarına ve yönetmelik hükümlerine aykırı maksatlar için kullanılamayacağı" vurgulandıktan sonra tanımlar başlıklı İşlem tarihi itibarıyla yürürlükte bulunan 5. maddesinde; “Çevre düzeni planı, varsa mekansal strateji planlarının hedef ve stratejilerine uygun olarak yerleşim, gelişme alanları ve sektörlere ilişkin alt ölçekli planlarını yönlendiren genel arazi kullanım kararları çerçevesinde ilke ve kriterleri belirleyen bölge, havza veya il bütününde hazırlanan, plan hükümleri ve raporuyla bir bütün olan plan olarak tanımlanmıştır. Nazım İmar Planı; varsa bölge veya çevre düzeni planlarına uygun olarak halihazır haritalar üzerine, yine varsa kadastral durumu işlemiş olarak çizilen ve arazi parçalarının; genel kullanış biçimlerini, başlıca bölge tiplerini, bölgelerin gelecekteki nüfus yoğunluklarını, gerektiğinde yapı yoğunluğunu çeşitli yerleşme alanlarının gelişme yön ve büyüklükleri ile ilkelerini, ulaşım sistemlerini ve problemlerinin çözümü gibi hususları göstermek ve uygulama imar planlarının hazırlanmasına esas olmak üzere düzenlenen, detaylı bir raporla açıklanan ve raporuyla beraber bütün olan plandır. Uygulama İmar Planı; tasdikli halihazır haritalar üzerine varsa kadastral durumu işlenmiş olarak nazım imar planı esaslarına göre çizilen ve çeşitli bölgelerin yapı adalarını, bunların yoğunluk ve düzenini yolları ve uygulama için gerekli imar uygulama programlarına esas olacak uygulama etaplarını ve diğer bilgileri ayrıntıları ile gösteren plandır,” şeklinde nazım ve uygulama imar planlarının tanımları yapılmıştır.
Aynı Kanunun 8.maddesi 1. fıkrasının (b) bendinde “İmar Planları; Nazım İmar Planı ve Uygulama İmar Planından meydana gelir. Mevcut ise bölge planı ve çevre düzeni plan kararlarına uygunluğu sağlanarak, belediye sınırları içinde kalan yerlerin nazım ve uygulama imar planları ilgili belediyelerce yapılır veya yaptırılır. Belediye meclisince onaylanarak yürürlüğe girer. Bu planlar onay tarihinden itibaren belediye başkanlığınca tespit edilen ilan yerlerinde ve ilgili idarelerin internet sayfalarında bir ay süreyle eş zamanlı olarak ilan edilir. Bu planlar onay tarihinden itibaren belediye başkanlığınca tespit edilen ilan yerlerinde ve ilgili idarelerin internet sayfalarında bir ay süreyle eş zamanlı olarak ilan edilir. Belediye başkanlığınca belediye meclisine gönderilen itirazlar ve planları belediye meclisi onbeş gün içinde inceleyerek kesin karara bağlar. Onaylanmış planlarda yapılacak değişiklikler de yukarıdaki usullere tabidir.” hükmü getirilmiştir.
2872 sayılı Çevre Kanununun 9. maddesinin birinci fıkrasının (b) bendinde, "Ülke fizikî mekânında, sürdürülebilir kalkınma ilkesi doğrultusunda, koruma-kullanma dengesi gözetilerek kentsel ve kırsal nüfusun barınma, çalışma, dinlenme, ulaşım gibi ihtiyaçların karşılanması sonucu oluşabilecek çevre kirliliğini önlemek amacıyla nazım ve uygulama imar plânlarına esas teşkil etmek üzere bölge ve havza bazında 1/50.000-1/100.000 ölçekli çevre düzeni plânları Bakanlıkça yapılır, yaptırılır ve onaylanır. Bölge ve havza bazında çevre düzeni plânlarının yapılmasına ilişkin usûl ve esaslar Bakanlıkça çıkarılacak yönetmelikle belirlenir." hükmüne yer verilmiştir.
Çevre ve Şehircilik Bakanlığınca çıkarılan 14/06/2014 tarihli Resmi Gazetede yayımlanarak yürürlüğe giren Mekansal Planlar Yapım Yönetmeliğinin 4.maddesinin 1.fıkrasının (c) bendinde, "Çevre düzeni planı: Varsa mekânsal strateji planlarının hedef ve strateji kararlarına uygun olarak orman, akarsu, göl ve tarım arazileri gibi temel coğrafi verilerin gösterildiği, kentsel ve kırsal yerleşim, gelişme alanları, sanayi, tarım, turizm, ulaşım, enerji gibi sektörlere ilişkin genel arazi kullanım kararlarını belirleyen, yerleşme ve sektörler arasında ilişkiler ile koruma-kullanma dengesini sağlayan 1/50.000 veya 1/100.000 ölçekteki haritalar üzerinde ölçeğine uygun gösterim kullanılarak bölge, havza veya il düzeyinde hazırlanabilen, plan notları ve raporuyla bir bütün olarak yapılan planı ifade eder." kuralı yer almaktadır.
HUKUKİ DEĞERLENDİRME:
Dava konusu nazım imar planının dayanağı olan ve Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığı tarafından 03.04.2017 tarihinde onaylanan Mersin Adana Planlama Bölgesi 1/100.000 ölçekli çevre düzeni planı revizyonunda uyuşmazlık konusu taşınmazın bulunduğu bölge ''tarım arazileri'' olarak gösterilmiştir. Söz konusu çevre düzeni planının plan hükümlerinin "Genel Hükümler" başlığı altındaki 7.9 sayılı maddesinde ''1/100.000 ölçekli çevre düzeni planının onayından önce onaylanmış nazım imar planları ve uygulama imar planlarının, bu plan kararlarına ve hükümlerine aykırı olmayan karar ve hükümleri geçerlidir. İmar uygulaması görmüş olan alanlarda,imar planlarında verilmiş hakları çerçevesinde uygulamalara devam edilir'' düzenlemesi bulunmaktadır.
Bilindiği üzere çevre düzeni planı kararları kurumlardan ve arazi çalışmalarından elde edilen veriler, nüfus projeksiyonları ve yerel idarelerin imar planları, bölgesel yatırım kararları, koruma statülü alanlar ulaşım ağları gibi plana girdi sağlayan verilerin değerlendirilmesi sonucunda oluşturulan kararlar olup nüfus projeksiyonlarına göre, yerleşim alanlarının belirlenmesi, ayrıca tarım, orman, mera, jeolojik açıdan sakıncalı gibi korunması gereken alanların da alan gösterilmesi gerekmektedir. Bu planlar plan notları ve açıklama raporuyla bir bütün olduğundan, çevre düzeni planındaki genel arazi kullanım kararları plan notları ve açıklama raporu göz önünde bulundurularak değerlendirilmelidir.
Uyuşmazlıkta, dava konusu taşınmazlar ve çevresinin 1/100.000 ölçekli Mersin - Adana Çevre Düzeni Planında tarım arazisi olarak planlandığı 7.9 sayılı, plan notunda ise çevre düzeni planının onayından önce onaylanmış nazım imar planları ve uygulama imar planlarının, çevre düzeni kararlarına ve hükümlerine aykırı olmaması gerektiği, imar uygulaması görmüş alanlarda imar planında verilmiş haklar çerçevesinde uygulamalara devam edileceğinin öngörüldüğü anlaşılmıştır. Söz konusu plan notuna göre, çevre düzeni planında getirilen arazi kullanım kararlarına aykırı olan imar planları geçerliliğini yitirecek olup ancak imar uygulaması görmüş alanlarla çevre düzeni planı onayından önceki imar planlarının uygulanmasına izin verilmiştir. Bu bağlamda kazanılmış hak doğuran imar uygulamasının ne anlama geldiğinin açıklığa kavuşturulması gerekmektedir.
3194 sayılı İmar Kanununun 18. maddesi uyarınca yapılan parselasyon işlemi, 1/1000 ölçekli uygulama imar planı kararlarının hayata geçirilmesi amacıyla plana göre imar parsellerinin oluşturulması ve bu suretle değer kazanması karşılığında kamusal alanların bedelsiz olarak kanunun eline geçmesini sağlayan idare tarafından resen yapılan bir imar uygulamasıdır. Parselasyon işlemi sonucunda düzenleme sınırında yer alan çok sayıda taşınmaz bakımından mülkiyet durumu yeniden şekillenmektedir.
3194 sayılı Kanunda yer alan ifraz tevhit işlemi ise, imar planına göre yapılaşmaya uygun olmayan taşınmazların birleştirilmesi ve/veya kamu alanında kısmın ayrılması suretiyle mülk sahiplerine imar planına göre yapılaşabilecek imar parseli oluşturma amacıyla parsel bazında yapılan bir imar uygulamasıdır.
Yukarıda açıklanan çevre düzeni plan notunda yer alan "imar uygulaması görmüş olan alanlarda"; ifadesinin ise, sadece idarece resen yapılan çok sayıda taşınmazı ilgilendiren ve mülkiyet bakımından korunması gereken yeni haklar oluşturan ve tapuya tescil edilerek resmiyet kazanan, diğer ifadeyle bir alanı tamamen yapılaşmaya uygun imar parsellerine dönüştüren parselasyon uygulamasının yapıldığı alanlar için kullanıldığının kabulü gerekmektedir. Aksi takdirde münferit parsel bazında yapılan uygulamalara ilişkin plan kararlarının kabul edilmesi çevre düzeni plan notunu istisna olmaktan çıkaracak ve çevre düzeni planı ile ulaşılması amaçlanan hedef ve stratejilerin gerçekleşmemesine ve plan hiyerarşisinin bozulmasına neden olacaktır.
Öte yandan, çevre düzeni planında öngörülen "tarım arazisi kullanım kararına aykırı olan imar planlarının, parselasyon işlemi ile oluşan imar parsellerindeki yapıların ekonomik ömrünü tamamlayıncaya kadar geçerli olduğu sonrasında çevre düzeni planına uygun hale getirilmeleri gerektiği açıktır.
Dosyada mevcut bilirkişi raporunda, dava konusu Mersin İli, Mezitli İlçesi, ... Mahallesi, ... ada ... parsel sayılı taşınmazın yürürlükteki Mersin Adana Planlama Bölgesi 1/100.000 Ölçekli Çevre Düzeni Planında “tarım alanı” olarak öngörülen alan sınırları içerisinde kaldığı, önceki 1/5000 ölçekli nazım imar planlarında önerilen toplam nüfus yaklaşık 1.300.000 iken, dava konusu işlem öncesinde yürürlükte olan 1/1000 ölçekli uygulama imar planlarında yaklaşık 1.800.000 nüfus önerildiği; zaman içerisinde yapılan uygulamalarda 1/5000 ölçekli nazım imar planlarının dikkate alınmadığı, iş ve işlemlerin 1/1000 ölçekli uygulama imar planları üzerinden yürütüldüğü dolayısıyla dava konusu Akdeniz - Toroslar - Yenişehir - Mezitli ilçeleri 1/5000 ölçekli İlave ve Revizyon Nazım İmar Planı ile bu parçacıl ve birbiri ile uyumsuz planlar nedeniyle ortaya çıkan sorunlarının aşılması için dört merkez ilçenin bütüncül bir yaklaşımla ele alınmasının hedeflendiği, dava konusu alanda Mezitli Belediyesinin, büyükşehir belediyesi sınırlarına girmeden önce yaklaşık 20 yıl önce yaptığı uygulamaların da bu kapsamda değerlendirilmesi gerektiği1997 yılındaki plan sonrasında yaklaşık 20 yıllık bir süreçte dava konusu taşınmaz ve yakın çevresindeki imarlı parsellerde herhangi bir yapılaşma talebinin oluşmadığı dava konusu 1/5000 ölçekli nazım plan revizyonunun tüm Mersin metropoliten alanı içerisinde kalan alanda nüfus projeksiyonuna göre yeterli imarlı alan açılmasını öngörmekte olduğu, bu öngörü geliştirilirken İl Gıda Tarım ve Hayvancılık Müdürlüğünden görüş alındığı ve imara açılacak alanların bu görüş doğrultusunda belirlendiği, bu durumda dava konusu alanın tarımsal niteliğinin korunmasının öngörüldüğü, bu kararın yalnızca dava konusu taşınmaza özel bir durum olmadığı, Mersin-Adana Otoyol bağlantı yolu ile Eski Mezitli Köyü merkezi arasında kalan ve kuzeyde Mersin-Adana Otoyolu ile 1/5000 ölçekli plan revizyonunun planlama sınırının uç bölgesinde yer alan tarım alanının korunmasının önerildiği, dava konusu ... ada ... parsel sayılı taşınmazı da içeren bölgenin tarım alanı olarak korunmasının taşınmazı içeren bölgenin mevcut tarımsal niteliklerinden ve 1/100.000 ölçekli çevre düzeni planından gelen bir karar olduğu, dava konusu 1/5000 ölçekli nazım imar planında işaretlenmiş olan "Önlemli Alan" kararlarının, Mersin Valiliği Çevre ve Şehircilik İl Müdürlüğü tarafından onaylanmış Akdeniz – Toroslar – Yenişehir – Mezitli ilçeleri 1/5000 ölçekli İlave ve Revizyon Nazım İmar Planına esas Jeolojik - Jeoteknik Etüt Çalışmalarına dayandığı, plan paftası üzerinden yapılan incelemede de, dava konusu taşınmazın "Önlemli Alan 2.1 sınırları içerisinde kaldığı, alanın güney batısında bir bölgenin "Önlemli Alan -5.1 : Mühendislik Problemleri Açısından (Şişme-oturma- taşıma gücü vb.) Önlem Alınabilecek Alanlar (ÖA-5.1)" olarak işaretlendiğinin görüldüğü yönünde tespitlerin yer aldığı görülmüştür.
Bilirkişi raporu ve dosyada bulunan bilgi ve belgelerin bir bütün halinde değerlendirilmesi sonucunda uyuşmazlığa konu taşınmazın bulunduğu bölgenin 1/100.000 ölçekli Mersin - Adana Planlama Bölgesi Çevre Düzeni Planında tarım alanında kaldığı, dava konusu nazım imar planı ile getirilen "tarım alanı" kararının taşınmaza münhasır olmadığı ve söz konusu taşınmazın çevresindeki geniş bir bölge ile birlikte "tarım alanı" olarak planlandığı taşınmazın bulunduğu alanda parselasyon işlemi yapılmadığı, alanın yapılaşmamış olduğu ve İl Gıda Tarım ve Hayvancılık Müdürlüğü görüşleri doğrultusunda hakim kullanım kararı olan tarım alanı olarak belirlendiği davacının taşınmazının tarım alanı olarak öngörülmesine ilişkin plan kararında, jeolojik yerleşilebilirlik analizinin belirleyici olmadığı, dava konusu taşınmaz ve yakın çevresinin tarım alanı olarak öngörülmesinin, kentin nüfus ve gelişme öngörüleri ve ilgili kurum görüşleri dikkate alınarak ve tarım alanı olarak kullanılması nedeniyle belirlenen bir plan kararı olduğu, bu durumda, çevre düzeni planına aykırı olan planın korunması ve geçerli sayılması için istisna koşulunda oluşmadığından taşınmazın üst ölçekli çevre düzeni planındaki kullanım kararına uygun olarak dava konusu nazım imar planında "tarım alanı" olarak ayrılmasında şehircilik ilkeleri, planlama esasları ve kamu yararına aykırılık bulunmadığı sonucuna ulaşılmıştır.
Bu itibarla, davanın reddine karar verilmesi gerektiği neticesine ulaşıldığından davanın reddine ilişkin İdare Mahkemesi kararına karşı yapılan istinaf başvurusunun kabulü ile idare mahkemesi kararının kaldırılması, dava konusu işlemin iptali yolunda verilen temyize konu Bölge İdare Mahkemesi İdari Dava Dairesi kararında isabet görülmemiştir.
KARAR SONUCU:
Açıklanan nedenlerle;
1. 2577 sayılı Kanunun 49. maddesine uygun bulunan davalının temyiz isteminin kabulüne,
2. Davanın reddine dair Mahkeme kararına yönelik olarak yapılan istinaf başvurusunun kabulü ile anılan kararının kaldırılarak yukarıda özetlenen gerekçeyle dava konusu işlemin iptali yolundaki temyize konu ... Bölge İdare Mahkemesi ... İdari Dava Dairesinin ... tarih ve E:..., K:... sayılı kararının BOZULMASINA,
3. Yeniden bir karar verilmek üzere dosyanın ... Bölge İdare Mahkemesi ... İdari Dava Dairesine gönderilmesine, 26/12/2024 tarihinde kesin olarak oybirliğiyle karar verildi.