T.C.
D A N I Ş T A Y
ALTINCI DAİRE
Esas No : 2021/10218
Karar No : 2025/1940
TEMYİZ EDEN (DAVACILAR) : 1-...
2-...
3-... 4-...
VEKİLİ : Av. ...
KARŞI TARAF (DAVALI) : ... Büyükşehir Belediye Başkanlığı
VEKİLİ : Av. ...
İSTEMİN KONUSU : ... Bölge İdare Mahkemesi ... İdari Dava Dairesinin ... tarih ve E:..., K:... sayılı kararının temyizen incelenerek bozulması istenilmektedir.
YARGILAMA SÜRECİ :
Dava konusu istem: Ankara ili, Çankaya ilçesi, ... Mahallesi, ... ada, ... sayılı parselin 1/5000 ölçekli nazım imar planı değişikliğiyle trafo alanından konut alanına dönüştürülmesi talebinin reddine ilişkin ... tarih ve ... sayılı Ankara Büyükşehir Belediye Meclisi kararının iptali istenilmiştir.
İlk Derece Mahkemesi kararının özeti: ... İdare Mahkemesince verilen ... tarih ve E:..., K:... sayılı kararda; yerinde yaptırılan keşif ve bilirkişi incelemesi sonucunda düzenlenen bilirkişi raporunun ve dosyanın birlikte değerlendirilmesinden dava konusu taşınmaz trafo alanından konut alanına alınmasına ilişkin 1/5000 ölçekli nazım imar planı değişiklik teklifinin, 1/25.000 ölçekli nazım imar planına ait strateji, ilke ve esaslar göz önüne alındığında planların kademeli birlikteliği ilkesine aykırı olduğu, şehircilik ilkelerinden olan yaşam kalitesi ve yaşanabilirlik düzeyi yüksek mekânlar oluşturmak misyonunu sağlamadığı, imar planı ve değişikliklerinde sosyal ve teknik altyapı alanlarının iyileştirilmesi esas olmasına karşın yapı yoğunluğunu arttırdığı görüldüğünden, 1/5000 öçekli nazım imar planı değişiklik teklifinin kamu yararına, şehircilik ilkelerine, planlama esaslarına aykırı olduğu sonucuna varıldığı gerekçesiyle davanın reddine karar verilmiştir.
Bölge İdare Mahkemesi İdari Dava Dairesi kararının özeti: Bölge İdare Mahkemesi ... İdari Dava Dairesince; istinaf başvurusuna konu ... İdare Mahkemesi kararının hukuka ve usule uygun olduğu ve istinaf dilekçelerinde ileri sürülen iddiaların söz konusu kararın kaldırılmasını sağlayacak nitelikte görülmediği gerekçesiyle 2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanununun 45. maddesinin 3. fıkrası uyarınca istinaf başvurusunun reddine karar verilmiştir.
TEMYİZ EDENİN İDDİALARI : Dava konusu parselin 1/25.000 ölçekli nazım imar planında konut alanında yer aldığı, öneri plan teklifi ile planların kademeli birlikteliği ilkesinin sağlandığı, kurum ve kuruluşlardan alınan görüşlerde uyuşmazlığa konu taşınmaza ihtiyaç bulunmadığının belirtildiği, bölgedeki yapılaşmayla uyumlu olan imar planı değişikliği teklifinin şehircilik ilkelerine, planlama esaslarına uygun olduğu iddialarıyla temyize konu kararın bozulması gerektiği ileri sürülmektedir.
KARŞI TARAFIN SAVUNMASI : Savunma verilmemiştir.
DANIŞTAY TETKİK HAKİMİ ...'İN DÜŞÜNCESİ : Temyiz isteminin kabulü ile Bölge İdare Mahkemesi İdari Dava Dairesi kararının bozulması gerektiği düşünülmektedir.
TÜRK MİLLETİ ADINA
Karar veren Danıştay Altıncı Dairesince, Tetkik Hakiminin açıklamaları dinlendikten ve dosyadaki belgeler incelendikten sonra gereği görüşüldü:
İNCELEME VE GEREKÇE:
MADDİ OLAY :
Dosyanın incelenmesinden, Ankara İl İdare Heyetinin ... tarih ve ... sayılı karar ile tasdik edilen ... sayılı parselasyon işlemi neticesinde, 9420 m2 yüzölçümlü kadastral ... ada ... sayılı parselden, düzenleme ortaklık payı kapsamında 2146 m2 kesildikten sonra kalan tahsis miktarının ..., ..., ..., ... sayılı adaların değişik parsellerine dağıtımının yapıldığı, 620 m2'nin ise uyuşmazlık konusu ... ada ... sayılı parselde trafo yeri olarak ayrıldığı, Ankara İmar İdare Heyetinin ... tarih ve ... sayılı kararı ile ... adada bulunan çocuk bahçesine trafo kurulmasına karar verilmesi nedeniyle ... ada ... sayılı parselde ayrılan trafo yeri için kamulaştırılma yapılamayacağının Ankara İl İşletme Müdürlüğünün ... tarih ve ... sayılı yazısıyla ilçe belediyesine bildirildiği, Başkent Elektrik ve Dağıtım A.Ş'nin ... Tarihli, ... sayılı, ... tarihli, ...-... sayılı ... tarihli, ...-...-... sayılı görüşlerinde özetle bölgede yeterli trafo alanı bulunması sebebiyle dava konusu taşınmaza ihtiyaç bulunmadığının belirtildiği, akabinde davacı tarafından ... ada ... sayılı parselin trafo alanından konut alanına dönüştürülmesine ilişkin 1/5000 ölçekli nazım imar planı değişiklik teklifinin davalı idare tarafından reddi üzerine bakılmakta olan dava açıldığı anlaşılmaktadır.
İLGİLİ MEVZUAT:
3194 sayılı İmar Kanununun dava konusu işlem tarihinde yürürlükte olan 5. maddesinde, nazım imar planı;varsa bölge planlarının mekâna ilişkin genel ilkelerine ve varsa çevre düzeni planlarına uygun olarak halihazır haritalar üzerine, yine varsa kadastral durumu işlenmiş olarak çizilen ve arazi parçalarının; genel kullanış biçimlerini, yerleşme alanlarının gelişme yön ve büyüklüklerini, nüfus yoğunlukları ve eşiklerini, ulaşım sistemlerini göstermek ve uygulama imar planlarının hazırlanmasına esas olmak üzere düzenlenen, plan hükümleri ve raporuyla beraber bütün olan plan olarak tanımlanmıştır.
3194 sayılı İmar Kanununun "İmar programları, kamulaştırma ve kısıtlılık hali" başlıklı 10. maddesinde, "Belediyeler imar planlarının yürürlüğe girmesinden en geç 3 ay içinde bu planı tatbik etmek üzere 5 yıllık imar programlarını hazırlarlar. Beş yıllık imar programlarının görüşülmesi sırasında ilgili yatırımcı kamu kuruluşlarının temsilcileri görüşleri esas alınmak üzere Meclis toplantısına katılır. Bu program içinde bulunan kamu kuruluşlarına tahsis edilen alanlar, ilgili kamu kuruluşlarına bildirilir. Beş yıllık imar programları sınırları içinde kalan alanlardaki kamu hizmet tesislerine tahsis edilmiş olan yerleri ilgili kamu kuruluşları, bu program süresi içinde kamulaştırırlar. Bu amaçla gerekli ödenek, kamu kuruluşlarının yıllık bütçelerine konulur.
İmar programlarında, umumi hizmetlere ayrılan yerler ile özel kanunları gereğince kısıtlama konulan gayrımenkuller kamulaştırılıncaya veya umumi hizmetlerle ilgili projeler gerçekleştirilinceye kadar bu yerlerle ilgili olarak diğer kanunlarla verilen haklar devam eder." hükmü yer almıştır.
Mekansal Planlar Yapım Yönetmeliğinin "Standartlar" başlıklı 11. maddesinin biricin fıkrasında " İmar planlarının yapımı ve değişikliklerinde planlanan alanın veya bölgenin şartları ile gelecekteki gereksinimleri göz önünde tutularak kentsel, sosyal ve teknik altyapıalanlarında bu Yönetmeliğin EK-2 Tablosunda belirtilen asgaristandartlara ve alan büyüklüklerine uyulur.
" hükmüne yer verilmiştir.
Aynı yönetmeliğin "İmar planı değişiklikleri" başlıklı 26.maddesinde,(1) " İmar planı değişikliği; plan ana kararlarını, sürekliliğini, bütünlüğünü, sosyal ve teknik altyapı dengesini bozmayacak nitelikte, kamu yararı amaçlı, teknik ve nesnel gerekçelere dayanılarak yapılır.
(2) İmar planlarında sosyal ve teknik altyapı hizmetlerinin iyileştirilmesi esastır. Yürürlükteki imar planlarında öngörülen sosyal ve teknik altyapı standartlarını düşüren plan değişikliği yapılamaz.
(3) İmar planlarında bulunan sosyal ve teknik altyapı alanlarının kaldırılması, küçültülmesi veya yerinin değiştirilmesine dair plan değişiklikleri zorunluluk olmadıkça yapılmaz. Zorunlu hallerde böyle bir değişiklik yapılabilmesi için:
a) İmar planındaki durumu değişecek olan sosyal ve teknik altyapı alanındaki tesisi gerçekleştirecek ilgili yatırımcı Bakanlık veya kuruluşların görüşü alınır.
b) İmar planında yer alan yol hariç sosyal ve teknik altyapı alanlarının ve kamuya ait sosyal ve kültürel tesis alanlarının kaldırılabilmesi veya küçültülmesi ancak bu tesislerin hitap ettiği hizmet etki alanı içinde eşdeğer yeni bir alanın ayrılması suretiyle yapılabilir. Eşdeğer alanın ayrılmasında yüzölçümü ve konum özellikleri korunur. Bu alanların yerinin değiştirilmesinde, mevcut plandaki hizmet etki alanına göre aynı uygulama etabı veya bölge içinde kalması, yaya erişim mesafelerinin dikkate alınması ve yeni tespit edilen alanın tesisin yapılmasına müsait olması zorunludur.
c) Düzenleme ortaklık payından elde edilen alanların yüzölçümleri toplamının altına düşülmemek kaydıyla, plan değişikliği ile kaldırılan yol alanlarının miktarları, düzenleme ortaklık payından oluşturulan park, çocuk bahçesi, meydan gibi açık ve yeşil alanlarda kullanılabilir. Ancak yol hariç düzenleme ortaklık payına tabi bir kullanımın kamu ortaklık payına tabi bir kullanıma dönüştürülmek istenilmesi halinde, düzenleme ortaklık payına tabi alanın hizmet edeceği etki alanında eşdeğer bir alan ayrılır.
(4) Kat adedi veya bina yüksekliğini artıran imar planı değişiklikleri, yörenin yerleşim özellikleri, dokusu ve kimliği dikkate alınmak suretiyle, şehrin veya alanın yakın çevresinin silüeti, yapıların güneşe göre cephesi ve yönlenmesi özelliklerini olumsuz yönde etkilememesi esas alınarak yapılır."kuralına yer verilmiştir.
HUKUKİ DEĞERLENDİRME:
Anayasayla Devlete; sağlıklı ve düzenli kentleşmeyi gerçekleştirmek, şehirlerin özelliklerini ve çevre şartlarını gözeten bir planlama yapmak, konut ihtiyacını karşılayacak tedbirleri almak görevlerinin yanı sıra çevreyi (yapılı çevreyi de içeren) geliştirmek, çevre sağlığını korumak ve çevre kirlenmesini önlemek konusundaki ödevler verilmiş; bu gereklilikler doğrultusunda yerleşme yerleri ile bu yerlerdeki yapılaşmaların; plan, fen, sağlık ve çevre şartlarına uygun teşekkülünü sağlamak amacıyla düzenlemeler öngören 3194 sayılı İmar Kanunu yürürlüğe konulmuştur.
3194 sayılı Kanun, umumi hizmetlerin görülmesi için ihtiyaç duyulan taşınmazların elde edilebilmesi için idareye çeşitli alternatifler sunmuştur. İdareler şartların gereklerine göre bu alternatifler arasından seçim yapabilir. Bu alternatifler taşınmazın bulunduğu alanda, imar planı değişikliği, 3194 sayılı Kanunun 18. maddesi uyarınca parselasyon yapılması ve kamulaştırma şeklinde sıralanmaktadır.
İmar planları, çeşitli kentsel işlevler arasında var olan ya da sağlanabilecek olanaklar ölçüsünde en iyi çözüm yollarını bulmak, belde halkına iyi yaşama düzeni ve koşulları sağlamak amacıyla kentin kendine özgü yaşayış biçimi ve karakteri, nüfus, alan, hizmet ve yapı ilişkileri, yörenin gerek çevresiyle ve gerekse çeşitli alanları arasında olan bağlantılar göz önüne alınarak hazırlanır.
Toplum yaşamını yakından etkileyen fiziksel çevrenin sağlıklı bir yapıya kavuşturulması ve toprağın koruma ve kullanma dengesinin en rasyonel biçimde belirlenmesi için hazırlanan imar planlarının yargısal denetiminde, bu hususlara uyulup uyulmadığının, planlanan yörede taşınmazların imar planında tahsis edildikleri amaç yönünden şehircilik ilkeleri, planlama esasları ve kamu yararına uygunluk açısından incelenmesi gerekmektedir.
Dosyanın incelenmesinden, Ankara İl İdare Heyetinin ... tarih ve ... sayılı karar ile tasdik edilen ... sayılı parselasyon işlemi neticesinde, 9420 m2 yüzölçümlü kadastral ... ada ... sayılı parselden, düzenleme ortaklık payı kapsamında 2146 m2 kesildikten sonra kalan tahsis miktarının ..., ..., ..., ... sayılı adaların değişik parsellerine dağıtımının yapıldığı, 620 m2'nin ise uyuşmazlık konusu ... ada ... sayılı parselde trafo yeri olarak ayrıldığı, Ankara İmar İdare Heyetinin ... tarih ve ... sayılı kararı ile ... ada da bulunan çocuk bahçesine trafo kurulmasına karar verilmesi nedeniyle ... ada ... sayılı parselde ayrılan trafo yeri için kamulaştırılma yapılamayacağının Ankara İl İşletme Müdürlüğünün ...tarih ve ... sayılı yazısıyla ilçe belediyesine bildirildiği, Başkent Elektrik ve Dağıtım A.Ş'nin ... tarihli, ... sayılı, ... tarihli, ...-... sayılı ... tarihli, ...-...-... sayılı görüşlerinde özetle bölgede yeterli trafo alanı bulunması sebebiyle dava konusu taşınmaza ihtiyaç bulunmadığının belirtildiği, bunun üzerine davacı tarafından 7418 ada 8 sayılı parselin trafo alanından konut alanına dönüştürülmesine ilişkin 1/5000 ölçekli nazım imar planı değişiklik talebinde bulunulduğu görülmektedir.
Dava konusu parselin 06/03/1973 tarihinden beri trafo alanı olarak belirlenmiş olduğu hususu gözönüne alındığında taşınmazın uzun süredir kısıtlandığı sonucuna varılmakta ayrıca kurum ve kuruluşlardan alınan görüşlerden taşınmaz üzerindeki kısıtlılığının belirsiz süre devam edeceği anlaşılmaktadır.
Mekansal Plan Yapım Yönetmeliğinin 26. maddesininde sosyal donatı ve teknik altyapı alanlarının kaldırılmasının ancak zorunlu hallerde olabileceği, zorunluluk hali olması durumunda ise anılan alanın hizmet edeceği etki alanında bulunan ve eşdeğer nitelikte olan bir alanın ayrılması gerektiği hükme bağlanmıştır. Bu hükümlerin getiriliş amacı sosyal donatı ve teknik altyapı alanlarının zamanla yapılaşmaya açılmasını önlemek olduğu açıktır. Öte yandan uygulamada parselasyon sonucu kamuya kazandırılmayan ve kamulaştırılmasına da ihtiyaç bulunmayan parsellere yönelik olarak mülkiyet hakkının belirsiz süreli olarak kısıtlanması sorunu ortaya çıkmakta, kamu yararı ile mülkiyet hakkı arasında bir denge kurulması ihtiyacı doğmaktadır. Aksi halde planlamayla sosyal donatı ve teknik altyapı alanına ayrılan ve parselasyon işlemi sonucu veya kamulaştırma yöntemiyle kamuya kazandırılmayan taşınmazlar atıl olarak kalmakta, bu durum mülkiyet hakkınını kısıtlanmasına sebebiyet verdiği gibi taşınmazın atıl kalması sebebiyle kamu yararına da aykırı sonuçlar doğurmaktadır.
Bu değerlendirmeler ışığında uyuşmazlık incelendiğinde, mevzuatta belirtilen asgari standartlar ölçüsünde dava konusu taşınmaza trafo alanı olarak ihtiyaç bulunup bulunmadığı hususunun netliğe kavuşturulması akabinde dava konusu parsele mevzuatta belirtilen asgari standartlar ölçüsünde ihtiyaç bulunmadığı sonucuna varılması halinde ise davacının plan değişiklik talebinin şehircilik ve planlama ilkeleri, kamu yararı, planda öngörülen nüfus, yoğunluk ve donatı dengesi yönünden uygun olup olamayacağının yeniden belirlenecek alanında uzman bilirkişilerle yerinde yaptırılacak keşif ve bilirkişi incelemesi sonucu tespit edilerek elde edilen sonuca göre yeniden bir karar verilmesi gerekmektedir.
Bu itibarla davanın reddi yolundaki İdare Mahkemesi kararına karşı yapılan istinaf başvurusunun reddine dair Bölge İdare Mahkemesi kararında isabet görülmemiştir.
KARAR SONUCU:
Açıklanan nedenlerle;
1. 2577 sayılı Kanunun 49. maddesine uygun bulunan davacıların temyiz istemlerinin kabulüne,
2. Davanın yukarıda özetlenen gerekçeyle reddine ilişkin Mahkeme kararına yönelik olarak yapılan istinaf başvurusunun reddi yolundaki temyize konu ... Bölge İdare Mahkemesi ... İdari Dava Dairesinin ... tarih ve E:..., K:... sayılı kararının BOZULMASINA,
3. Yeniden bir karar verilmek üzere dosyanın Bölge İdare Mahkemesi ... İdari Dava Dairesine gönderilmesine, 11/04/2025 tarihinde kesin olarak oybirliğiyle karar verildi.