T.C.
D A N I Ş T A Y
ALTINCI DAİRE
Esas No : 2021/2154
Karar No : 2025/2196
TEMYİZ EDEN (DAVALI) : ... Büyükşehir Belediye Başkanlığı
VEKİLİ : Av. ...
KARŞI TARAF (DAVACI) : ... Odası (... Şubesi)
VEKİLİ : Av. ...
İSTEMİN ÖZETİ: Gaziantep ili, Şehitkamil ilçesi, ... Mahallesi, ...-... ve ...-... sayılı imar paftalarını kapsayan alanda Gaziantep Büyükşehir Belediye Meclisi’nin ... tarih ve ... sayılı kararı ile kabul edilen 1/25.000 ve 1/5000 ölçekli nazım imar planı değişiklikleri ile bu planlara karşı yapılan itirazın reddine ilişkin Gaziantep Büyükşehir Belediye Meclisi’nin ... tarih ve ... sayılı kararının iptali istemiyle açılan davada, dava konusu işlemlerin iptali yolundaki ... İdare Mahkemesinin ... tarih ve E:..., K:... sayılı kararına karşı yapılan istinaf başvurusunun reddine dair ... Bölge İdare Mahkemesi.... İdari Dava Dairesince verilen ... tarih ve E:..., K:... sayılı kararın, usul ve hukuka aykırı olduğu ileri sürülerek bozulması istenilmektedir.
SAVUNMANIN ÖZETİ: Savunma verilmemiştir.
DANIŞTAY TETKİK HAKİMİ ...'NİN DÜŞÜNCESİ: Temyiz isteminin reddi ile usul ve yasaya uygun olan Bölge İdare Mahkemesi İdari Dava Dairesi kararının onanması gerektiği düşünülmektedir.
TÜRK MİLLETİ ADINA
Karar veren Danıştay Altıncı Dairesince, Tetkik Hakiminin açıklamaları dinlendikten ve dosyadaki belgeler incelendikten sonra işin gereği görüşüldü:
Bölge İdare Mahkemesi İdari Dava Dairelerince verilen kararların temyiz yolu ile incelenerek bozulabilmeleri 2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanununun 49. maddesinde belirtilen nedenlerden birinin bulunması halinde mümkündür.
... Bölge İdare Mahkemesi ... İdari Dava Dairesince verilen... tarih ve E:... K:... sayılı karar ve dayandığı gerekçe hukuk ve usule uygun olup bozulmasını gerektirecek bir sebep bulunmadığından, anılan kararın ONANMASINA, 2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanununun 50. maddesi uyarınca, bu onama kararının taraflara tebliğini ve bir örneğinin de belirtilen İdari Dava Dairesine gönderilmesini teminen dosyanın kararı veren ilk derece Mahkemesine gönderilmesine, 22/04/2025 tarihinde oyçokluğuyla kesin olarak karar verildi.
(X) KARŞI OY :
Dava; Gaziantep ili, Şehitkamil ilçesi, ... Mahallesi, ...-... ve ...-... sayılı imar paftalarını kapsayan alanda Gaziantep Büyükşehir Belediye Meclisi’nin ...tarih ve ... sayılı kararı ile kabul edilen 1/25.000 ve 1/5000 ölçekli nazım imar planı değişiklikleri ile bu planlara karşı yapılan itirazın reddine ilişkin Gaziantep Büyükşehir Belediye Meclisi’nin ... tarih ve ... sayılı kararının iptali istemiyle açılmıştır.
Dava konusu işlemin tesis edildiği tarihte yürürlükte olan 3194 sayılı İmar Kanunu'nun 5. maddesinde, nazım imar planı; varsa bölge ve çevre düzeni planlarına uygun olarak halihazır haritalar üzerine, yine varsa kadastral durumu işlenmiş olarak çizilen ve arazi parçalarının; genel kullanış biçimlerini, başlıca bölge tiplerini, bölgelerin gelecekteki nüfus yoğunluklarını, gerektiğinde yapı yoğunluğunu, çeşitli yerleşme alanlarının gelişme yön ve büyüklükleri ile ilkelerini, ulaşım sistemlerini ve problemlerinin çözümü gibi hususları gösteren ve uygulama imar planının hazırlanmasına esas olmak üzere düzenlenen detaylı bir raporla açıklanan ve raporu ile beraber bir bütün olan plan olarak, çevre düzeni planı, varsa mekansal strateji planlarının hedef ve stratejilerine uygun olarak yerleşim, gelişme alanları ve sektörlere ilişkin alt ölçekli planlarını yönlendiren genel arazi kullanım kararları çerçevesinde ilke ve kriterleri belirleyen bölge, havza veya il bütününde hazırlanan, plan hükümleri ve raporuyla bir bütün olan plan olarak tanımlanmış, 8. maddesinin 1. fıkrasında; planların tanımlaması yapılarak, planlar bölge planı, çevre düzeni planı, nazım imar planı ve uygulama imar planı olarak kademelendirilmiş ve alt ölçekli planların üst ölçekli planlarda belirlenen planlama ana ilkelerine, stratejilerine ve kararlarına uyumlu olması zorunluluğu getirilmiş, 8. maddenin 1. fıkrasına 6495 sayılı Kanun'un 73. maddesi ile eklenen f) alt bendinde; ''Kentsel asgari standartlar, Bakanlıkça belirlenen esaslar doğrultusunda çevre düzeni planı ile belirlenebilir. Uygulamaya ilişkin kararlar, yörenin koşulları, parselin bulunduğu bölgenin genel özellikleri, yapının niteliği ve ihtiyacı, erişilebilirlik, sürdürülebilirlik, çevreye etkisi dikkate alınarak ve ölçüleri verilerek Bakanlıkça belirlenen esaslara göre uygulama imar planı ile belirlenir.'' hükmüne yer verilmiştir.
Mekansal Planlar Yapım Yönetmeliği'nin ''Tanımlar'' başlıklı 4. maddesinin 1. fıkrasının (c) bendinde, "Çevre düzeni planı: Varsa mekânsal strateji planlarının hedef ve strateji kararlarına uygun olarak orman, akarsu, göl ve tarım arazileri gibi temel coğrafi verilerin gösterildiği, kentsel ve kırsal yerleşim, gelişme alanları, sanayi, tarım, turizm, ulaşım, enerji gibi sektörlere ilişkin genel arazi kullanım kararlarını belirleyen, yerleşme ve sektörler arasında ilişkiler ile koruma-kullanma dengesini sağlayan 1/50.000 veya 1/100.000 ölçekteki haritalar üzerinde ölçeğine uygun gösterim kullanılarak bölge, havza veya il düzeyinde hazırlanabilen, plan notları ve raporuyla bir bütün olarak yapılan planı ifade eder." tanımına yer verilmiş, "Mekansal planlama kademeleri ve ilişkileri" başlıklı 6. maddesinin 1. fıkrasında, mekansal planların kapsadıkları alan ve amaçları açısından mekansal strateji planları, çevre düzeni planları ve imar planları olarak hazırlanacağı, buna göre planlama kademelerinin, üst kademeden alt kademeye doğru sırasıyla; mekansal strateji planı, çevre düzeni planı, nazım imar planı ve uygulama imar planından oluştuğu kural altına alınmış, aynı maddenin 2. fıkrasında, mekansal planların, plan kademelenmesine uygun olarak hazırlanacağı, her planın, planlar arası kademeli birliktelik ilkesi uyarınca yürürlükteki üst kademe planların kararlarına uygun olmak, raporu ile bütün oluşturmak ve bir alt kademedeki planı yönlendirmek zorunda olduğu düzenlenmiştir.
Dosyanın incelenmesinden, 03.11.2011 tarihinde onaylanan 1/100.000 ölçekli Gaziantep İl Çevre Düzeni Planında ve 16.06.2017 tarihinde onaylanan 1/100.000 ölçekli Gaziantep İl Revizyon Çevre Düzeni Planında; ''kentsel yerleşik alan'', 16.12.2011 tarihinde onaylanan 1/25.000 ölçekli nazım imar planında; ''büyük kentsel yeşil alanlar'' olarak planlanan alanın bir kısmındaki kullanım kararının dava konusu 16.03.2017 tarihinde onaylanan 1/25.000 ölçekli nazım imar planı değişikliği ile ''orta yoğunluklu gelişme (inkişaf) konut alanı, sosyal tesis alanı, rekreasyon alanı'' olarak değiştirildiği, bir kısım alandaki ''büyük kentsel yeşil alan'' kullanımının korunduğu, yine 17.12.1990 tarihinde onaylanan 1/5000 ölçekli nazım imar planında; ''merkezi iş alanı (MİA) ve yeşil alan'' olarak planlanan alanın bir kısmındaki kullanım kararının dava konusu 16.03.2017 tarihinde onaylanan 1/5000 ölçekli nazım imar planı değişikliği ile ''121-250 ki/ha yoğunluklu gelişme konut alanı, sosyal tesis alanı, rekreasyon alanı'' olarak değiştirildiği, bir kısım alandaki ''yeşil alan'' kullanımının korunduğu, bu plan değişikliklerine karşı davacı tarafından yapılan itirazın reddi üzerine bakılan davanın açıldığı anlaşılmıştır.
2017 yılında onaylanan 1/100.000 ölçekli çevre düzeni planına ait plan notlarında kentsel yerleşme alanlarında; konut ve konut kullanımına hizmet verecek sosyal, kültürel donatı ve teknik altyapı tesisleri ile toptan ve perakende ticaret türleri, turizm tesisleri, küçük sanayi siteleri, konut dışı kentsel çalışma alanları, endüstriyel atıksu üretmeyen küçük ölçekli üretim yerleri ve ticari depolama vb. kullanımlarının yer alabileceği, kentsel yerleşme alanları kapsamında önerilen nüfusun ihtiyacı olan sosyal ve teknik altyapı alanlarının dağılımının, ilgili mevzuata uygun olarak, kapsamlarının gerektirdiği biçimde alt ölçekli planlarda (1/25.000 ölçekli nazım imar planları, 1/5000 ölçekli nazım imar planları ve 1/1000 ölçekli uygulama imar planlarında) belirleneceği düzenlenmiştir.
Planlamanın en temel unsurlarından birisi olan, birbirini yönlendiren ve denetleyen farklı ölçeklerdeki planlar arasındaki "kademeli birliktelik" ilkesi uyarınca, alt ölçekli planlar, bir üst ölçekte belirlenen temel ilke, strateji ve plan kararlarına uygun olmak zorunda olup, bunun sonucu olarak, 1/25.000 ve 1/5000 ölçekli nazım imar planları ile belirlenen kullanım kararlarının, üst kademede bulunan 1/100.000 ölçekli çevre düzeni planı ile uyumlu olup olmadığı yönünden incelenmesi gerektiği açıktır. Başka bir deyimle hiyerarşik planlama ilişkisine göre, bir plan bir üst ölçekli plan tarafından yönlendirilmeli ve ona uyumu noktasında denetlenmelidir.
Davanın 1/25.000 ve 1/5000 ölçekli nazım imar planı değişikliklerinin iptali istemiyle açıldığı hususu göz önüne alındığında planların kademeli birlikteliği ilkesi uyarınca bu planlara yönelik incelemenin ve özellikle 1/25.000 ölçekli nazım imar planının en önemli inceleme yöntemlerinden birincisinin 1/100.000 ölçekli çevre düzeni planına uygun olup olmadığı yönünden yapılması gerekmektedir. Dava konusu olayda olduğu gibi aksine bir durumda, 1/100.000 ölçekli çevre düzeni planında kentsel yerleşik alanda kalan alanın yargı kararı ile alanın bir kısmının dahi yerleşime açılmasının engellenmesi sonucu ortaya çıkmaktadır. Dolayısıyla dava konusu olmayan ve en üst plan niteliğindeki 1/100.000 ölçekli çevre düzeni planı yok sayılmış olmaktadır.
Bakılan uyuşmazlıkta, üst ölçekli 1/100.000 ölçekli çevre düzeni planında kentsel yerleşik alanda kalan taşınmazlara dava konusu 1/25.000 ve 1/5000 ölçekli nazım imar planı değişiklikleri ile getirilen fonksiyonların üst ölçekli çevre düzeni planına uygun olduğu, görülmüş, böylelikle planlar arasında ölçekler arası tutarlılığın sağlandığı, plan kademelenmesi yönünden planlar arası ilişkinin şehircilik ilkeleri ve planlama esaslarına uygun olduğu sonucuna varılmıştır.
Bu itibarla, dava konusu işlemlerin iptaline ilişkin İdare Mahkemesi kararına yönelik yapılan istinaf başvurusunun reddi yolundaki temyize konu Bölge İdare Mahkemesi İdari Dava Dairesi kararının bozulması gerektiği oyuyla Daire kararına katılmıyorum.