T.C.
D A N I Ş T A Y
ALTINCI DAİRE
Esas No : 2021/2373
Karar No : 2024/2889
DAVACI : ...
VEKİLİ : Av. ...
DAVALILAR : 1-... Bakanlığı ANKARA
VEKİLİ : Av. ...-Av. ...
2- ... Büyükşehir Belediye Başkanlığı
VEKİLİ : Av. ... - Av. ...
3- ... Belediye Başkanlığı - ...
VEKİLİ : Av....
DAVANIN KONUSU : İzmir Büyükşehir Belediyesi Harita ve Coğrafi Bilgi Sistemleri Dairesi Başkanlığı İmar ve Uygulama ve Etüt Şube Müdürlüğünün ... tarihli, E... sayılı yazısına istinaden tesis edilen Aliağa Belediyesi Emlak ve İstimlak Müdürlüğünün ... tarihli, E-... sayılı işlemi ile bu işlemlerin dayanağını oluşturan 22/02/2020 tarihli, 31047 sayılı Resmi Gazetede yayımlanarak yürürlüğe giren Arazi ve Arsa Düzenlemeleri Hakkındaki Yönetmelik Geçici 1. maddesinde yer alan "Bu şekilde devam eden arazi ve arsa düzenlemelerinin 10/7/2021 tarihine kadar sonuçlandırılması gerekir." ile "Ancak idareler istediği takdirde yürürlükteki imar mevzuatına göre parselasyon planlarını yeniden yapabilir, onaylayabilir. 10/7/2019 tarihinden önce onaylanıp da parselasyon planında imar planı değişikliği ile yapılan düzeltme ve değişiklikler sonucunda, 10/7/2019 tarihinden sonra tekrar onaylanmak zorunda kalınan parselasyon planları, yürürlükteki İmar Kanunu ve bu Yönetmelik hükümlerine göre düzenlenir." ibarelerinin iptali istenilmektedir.
DAVACININ İDDİALARI : Dava konusu Yönetmelik hükmünde yer alan ibarelerin aşağıda ayrıntısı yazılı iddialarla hukuka uyarlık bulunmadığı ileri sürülerek iptaline karar verilmesi gerektiği ileri sürülmektedir.
DAVALILARIN SAVUNMALARI : Dava konusu Yönetmelik hükümlerinin aşağıda ayrıntısı verilen savunmalarla hukuka aykırılık bulunmadığı ileri sürülerek davanın reddi gerektiği savunulmaktadır.
DANIŞTAY TETKİK HAKİMİ ...'IN DÜŞÜNCESİ : Anayasa'nın 124. maddesinde, Cumhurbaşkanı, bakanlıklar ve kamu tüzel kişilerinin, kendi görev alanlarını ilgilendiren kanunların ve Cumhurbaşkanlığı kararnamelerinin uygulanmasını sağlamak üzere ve bunlara aykırı olmamak şartıyla yönetmelikler çıkarabileceği hükmü yer almaktadır.
Buna göre, idari teşkilat yapısı içinde yer alan Bakanlıklar ile diğer kamu kurum ve kuruluşları görev alanlarına ilişkin olarak yönetmelik, yönerge, tebliğ, genelge ve talimat gibi çeşitli adlar altında düzenleme yapabilmektedirler.
Bu düzenlemeler arasında uyulması gereken "normlar hiyerarşisi" kuramına göre, hukuk düzeni, farklı kademede yer alan Anayasa, kanun, Cumhurbaşkanlığı kararnameleri, yönetmelik ve diğer düzenleyici işlemlerden oluşan birçok normu içermekte ve her norm geçerliliğini bir üst basamakta yer alan normdan almaktadır.
Normlar hiyerarşisine göre kanundan ve Cumhurbaşkanlığı kararnamelerinden sonra gelen yönetmelik, genelge, tebliğ, talimat gibi düzenlemelerin ancak kanunda ve Cumhurbaşkanlığı kararnamelerinde verilmiş olan hakkın kullanılmasının açıklanması ile ilgili olacağı, bu metinlerde kanun ile verilmiş olan hakkı genişletici veya daraltıcı mahiyette hükümlere yer verilemeyeceği hukukun genel ilkelerindendir.
7181 sayılı Kanunun 15.maddesiyle eklenen 3194 sayılı Kanunun Geçici 19. maddesinde, bu maddenin yürürlüğe girdiği tarihten önce, ilgili idare veya yetkili kurumca onaylanmış ancak tescil işlemi tamamlanmamış parselasyon planlarında hesaplanmış olan düzenleme ortaklık payı ve kamu ortaklık payı kesintilerine göre yürütülen iş ve işlemlere, bu maddenin yürürlüğe girdiği tarihten itibaren iki yıl süreyle devam edileceği, hükme bağlanmıştır.
Kanun hükmü doğrultusunda "Bu şekilde devam eden arazi ve arsa düzenlemelerinin 10/7/2021 tarihine kadar sonuçlandırılması gerekir." yolunda getirilen dava konusu Yönetmelik hükmünde hukuka aykırılık bulunmadığı sonucuna ulaşılmıştır.
Öte yandan, Yönetmeliğin Geçici 1.maddesinde yer alan "Ancak idareler istediği takdirde yürürlükteki imar mevzuatına göre parselasyon planlarını yeniden yapabilir, onaylayabilir." ibaresinde, Kanun hükmü ile 7181 sayılı Kanunun yürürlüğe girdiği 10/07/2019 tarihinden önce ilgili idare veya yetkili kurumca onaylanmış ancak tescil işlemi tamamlanmamış parselasyon planlarına iki yıl süre ile devam edileceği düzenlenmiş iken dava konusu düzenleme ile 3194 sayılı Kanunun anılan hükümlerine aykırı olarak parselasyon işlemine devam edilmesinin takdire bırakılması ve idarenin isteği halinde yeniden yürürlükteki mevzuata göre parselasyon yapabileceği düzenlemesi getirilerek Kanunda idareye tanınan yetkiyi genişletecek ve değiştirecek nitelikte bir takdir yetkisi tanınmasında hukuka uyarlık bulunmamaktadır.
Yönetmelik Geçici 1.maddesinde yer alan "10/7/2019 tarihinden önce onaylanıp da parselasyon planında imar planı değişikliği ile yapılan düzeltme ve değişiklikler sonucunda, 10/7/2019 tarihinden sonra tekrar onaylanmak zorunda kalınan parselasyon planları, yürürlükteki İmar Kanunu ve bu Yönetmelik hükümlerine göre düzenlenir." hükmünün imar planı değişikliği ile yapılan düzeltme ve değişiklik sonucu tekrar onaylanması halinde ilk parselasyonun devamı niteliğinde olmadığı açık olan parselasyonunu eski mevzuat hükümlerinde yer verilen usule tabi tutulamayacağı ve artık yürürlükteki mevzuat hükümlerine göre işlem tesis edilmesi gerektiği sonucuna varıldığından anılan hükümde hukuka aykırılık bulunmamaktadır.
Dava konusu İzmir Büyükşehir Belediyesi Harita ve CBS Dairesi Başkanlığı İmar ve Uygulama ve Etüt Şube Müdürlüğü ... tarihli, E... sayılı yazısına istinaden tesis edilen Aliağa Belediyesi Emlak ve İstimlak Müdürlüğünün ... tarihli, E-... sayılı işlemine ilişkin olarak, 3194 sayılı Kanun'un geçici 19.maddesi kapsamında olan dava konusu uyuşmazlıkta başkaca sebep gösterilmeksizin yalnızca mevzuat değişikliği sebebi ile davacının talebinin reddi yolundaki dava konusu işlemde hukuka uyarlık görülmemiştir.
Bu itibarla, dava konusu Yönetmeliğin Geçici 1. Maddesinde yer alan "Bu şekilde devam eden arazi ve arsa düzenlemelerinin 10/07/2021 tarihine kadar sonuçlandırılması gerekir." ve "10/07/2019 tarihinden önce onaylanıp da parselasyon planında imar planı değişikliği ile yapılan düzeltme ve değişiklikler sonucunda, 10/07/2019 tarihinden sonra tekrar onaylanmak zorunda kalınan parselasyon planları, yürürlükteki İmar Kanunu ve bu Yönetmelik hükümlerine göre düzenlenir." ibareleri yönünden davanın reddine, "Ancak idareler istediği takdirde yürürlükteki imar mevzuatına göre parselasyon planlarını yeniden yapabilir, onaylayabilir." ibaresi ile İzmir Büyükşehir Belediyesi Harita ve Coğrafi Bilgi Sistemleri Dairesi Başkanlığı İmar Uygulama ve Etüt Şube Müdürlüğünün ... tarih ve E:... sayılı yazısına istinaden tesis edilen Aliağa Belediyesi Emlak ve İstimlak Müdürlüğünün ... tarih ve ... sayılı işleminin iptaline karar verilmesinin uygun olacağı düşünülmektedir.
DANIŞTAY SAVCISI ...'IN DÜŞÜNCESİ: Dava; İzmir Büyükşehir Belediyesi Harita ve Coğrafi Bilgi Sistemleri Dairesi Başkanlığı İmar Uygulama ve Etüt Şube Müdürlüğünün ... tarih ve E:... sayılı yazısına istinaden tesis edilen Aliağa Belediyesi Emlak ve İstimlak Müdürlüğünün ... tarih ve ... sayılı işlemi ile bu işlemin dayanağını oluşturan 22/02/2020 tarih ve 31047 sayılı Resmi Gazete'de yayımlanarak yürürlüğe giren Arazi ve Arsa Düzenlemeleri Hakkındaki Yönetmeliğin Geçici 1. maddesinde yer alan "Bu şekilde devam eden arazi ve arsa düzenlemelerinin 10/07/2021 tarihine kadar sonuçlandırılması gerekir." ibaresinin ve aynı maddede yer alan "Ancak idareler istediği takdirde yürürlükteki imar mevzuatına göre parselasyon planlarını yeniden yapabilir, onaylayabilir. 10/07/2019 tarihinden önce onaylanıp da parselasyon planında imar planı değişikliği ile yapılan düzeltme ve değişiklikler sonucunda, 10/07/2019 tarihinden sonra tekrar onaylanmak zorunda kalınan parselasyon planları, yürürlükteki İmar Kanunu ve bu Yönetmelik hükümlerine göre düzenlenir." ibarelerinin iptali istemiyle açılmıştır.
3194 sayılı İmar Kanunu'nun "Yönetmelik" başlıklı 44. maddesinin (I) fıkrasının (c) bendinde arazi ve arsa düzenlemesinin uygulanma şekil ve şartlarının Bakanlıkça çıkarılacak yönetmelikle belirleneceği belirtilmiştir.
10/07/2019 tarihinde yürürlüğe giren 7181 sayılı Kanun'un 15. maddesiyle 3194 sayılı Kanun'a eklenen Geçici 19. maddede: "Bu maddenin yürürlüğe girdiği tarihten önce, ilgili idare veya yetkili kurumca onaylanmış ancak tescil işlemi tamamlanmamış parselasyon planlarında hesaplanmış olan düzenleme ortaklık payı ve kamu ortaklık payı kesintilerine göre yürütülen iş ve işlemlere, bu maddenin yürürlüğe girdiği tarihten itibaren iki yıl süreyle devam edilir." hükmüne yer verilmiştir.
5216 sayılı Büyükşehir Belediyesi Kanunu'nun 7. maddesinin 1. fıkrasının (b) bendinde: "Çevre düzeni plânına uygun olmak kaydıyla, büyükşehir belediye (…) sınırları içinde 1/5.000 ile 1/25.000 arasındaki her ölçekte nazım imar plânını yapmak, yaptırmak ve onaylayarak uygulamak; büyükşehir içindeki belediyelerin nazım plâna uygun olarak hazırlayacakları uygulama imar plânlarını, bu plânlarda yapılacak değişiklikleri, parselasyon plânlarını ve imar ıslah plânlarını aynen veya değiştirerek onaylamak ve uygulanmasını denetlemek; nazım imar plânının yürürlüğe girdiği tarihten itibaren bir yıl içinde uygulama imar plânlarını ve parselasyon plânlarını yapmayan ilçe (…) belediyelerinin uygulama imar plânlarını ve parselasyon plânlarını yapmak veya yaptırmak." kuralına yer verilmiştir.
22/02/2020 tarih ve 31047 sayılı Resmi Gazete'de yayımlanarak yürürlüğe giren Arazi ve Arsa Düzenlemeleri Hakkında Yönetmeliğin "Parselasyon planlarının onayı" başlıklı 25. maddesinin 2. fıkrasında: "Parselasyon planları, parselasyon planına ait belgelerle beraber; büyükşehirlerde, Büyükşehir Belediyesi Kanunu kapsamında parselasyon planlarının büyükşehir belediyesince yapılması halinde büyükşehir belediyesi encümeni kararı ile; parselasyon planlarının ilçe belediyesince yapılması halinde, ilçe belediye encümeni kararı ve büyükşehir belediyesi encümeni kararı ile; diğer belediyelerde, belediye ve mücavir alan içinde belediye encümeni kararı; dışında ise il idare kurulu kararı veya parselasyon planlarını onaylamaya yetkili idarenin onayından sonra yürürlüğe girer." hükmü, "Bu Yönetmelik öncesi onaylanan parselasyon planları" başlıklı Geçici 1. maddesinde;" (1)Parselasyon planının, belediye ve mücavir alan sınırları içinde belediye encümeni kararı, dışında il idare kurulu kararı veya parselasyon planını onaylamaya yetkili idarenin onayı ile 10/7/2019 tarihinden önce onaylanmış olması halinde; parselasyon planları bu tarihten önceki imar mevzuatına göre sonuçlandırılarak tescil işlemleri yapılabilir. Bu şekilde devam eden arazi ve arsa düzenlemelerinin 10/7/2021 tarihine kadar sonuçlandırılması gerekir. Bu süre büyükşehir belediyelerinde parselasyon planının ilçe belediye encümen kararıyla onaylanmasıyla başlar. Ancak idareler istediği takdirde yürürlükteki imar mevzuatına göre parselasyon planlarını yeniden yapabilir, onaylayabilir. 10/7/2019 tarihinden önce onaylanıp da parselasyon planında imar planı değişikliği ile yapılan düzeltme ve değişiklikler sonucunda, 10/7/2019 tarihinden sonra tekrar onaylanmak zorunda kalınan parselasyon planları, yürürlükteki İmar Kanunu ve bu Yönetmelik hükümlerine göre düzenlenir." ve "Yürürlük" başlıklı 40.maddesinde, "(1) Bu Yönetmelik yayımı tarihinde yürürlüğe girer." kuralı yer almaktadır.
Dosyanın incelenmesinden, İzmir İli, Aliağa İlçesi, ... Mahallesi, ... parsel sayılı taşınmazı kapsayan alanın düzenleme sahası olarak belirlenmesine ilişkin ... tarih ve ... sayılı Aliağa Belediye Encümeni kararı alındığı,anılan karara istinaden hazırlanan 188 sayılı parselasyon planı, ... tarih ve ... sayılı Encümen kararı ile kabul edilerek onaylanmak üzere İzmir Büyükşehir Belediye Başkanlığına gönderildiği,İzmir Büyükşehir Belediye Başkanlığı tarafından ... tarih ve ... sayılı yazı ile değişiklik yapılmak üzere anılan plan ilçe belediyesine iade edildiği,Aliağa Belediye Encümeninin ... tarih ve ... sayılı kararıyla düzeltmeler yapılarak anılan plan İzmir Büyükşehir Belediye Başkanlığına tekrar gönderildiği ve Büyükşehir Belediyesince ... parsel sayılı taşınmaz yönünden yeniden değerlendirilmek üzere ilçe belediyesine tekrar iade edildiği,İade üzerine bu kez, düzenleme sahası güncellenerek buna göre Aliağa Belediye Encümenince parselasyon planı onaylanarak 5216 sayılı Kanunun 7. maddesinin 1.fıkrasının (b) bendi uyarınca İzmir Büyükşehir Belediye Başkanlığına gönderildiği, İzmir Büyükşehir Belediye Encümeninin ... tarih ve ... sayılı kararıyla anılan karar onaylanarak 01/02/2019 tarihinde askıya çıkarıldığı,askı süresi içinde yapılan itirazların Belediye Encümeninin ... tarih ve ... sayılı kararıyla ... sayılı parsel yönünden kabul edilmesi üzerine anılan Belediye Encümeni kararı İzmir Büyükşehir Belediye Başkanlığına gönderildiği,daha sonra Büyükşehir Belediyesince kabul edilen itiraza göre planın yeniden düzenlenmesinin bildirilmesi üzerine kabul edilen itiraza göre düzenlenen plan Aliağa Belediye Encümeninin ... tarih ve ... sayılı kararıyla uygun görülerek onaylanmak üzere İzmir Büyükşehir Belediye Başkanlığına gönderildiği,parselasyon işleminin bu tarihten sonra Büyükşehir Belediyesince onaylanmadığı, İzmir Büyükşehir Belediye Başkanlığı Harita ve Coğrafi Bilgi Sistemleri Daire Başkanlığı İmar Planı Uygulama ve Etüd Şube Müdürlüğünün yaklaşık beş aylık süre sonunda hazırlanan ... tarih ve E... sayılı yazısı ile, "... 188 numaralı parselasyon işleminin Aliağa Belediye Encümeni tarafından onay tarihinin, yönetmelikte belirtilen 10/07/2019 tarihinden sonra olması dolayısıyla, parselasyon dosyasının yürürlükteki İmar Kanunu ve yönetmelik hükümlerine göre yeniden hazırlanması gerekmektedir." denilerek parselasyon planı dosyası Aliağa Belediye Başkanlığına gönderildiği, davacı tarafından, Arazi ve Arsa Düzenlemeleri Hakkındaki Yönetmeliğin 22/02/2020 tarihinde yürürlüğe girdiği belirtilerek geçici hüküm sebebiyle eski hükümlere göre işlem tesis edilmesi için 16/02/2021 tarihli dilekçe ile idareye başvuru yapıldığı, yapılan başvurunun Aliağa Belediye Başkanlığın ... tarih ve ... sayılı işlemiyle reddedilmesi üzerine de bakılmakta olan davanın açıldığı anlaşılmaktadır.
Anayasa'nın 124. maddesinde; Cumhurbaşkanı, bakanlıklar ve kamu tüzelkişileri, kendi görev alanlarını ilgilendiren kanunların ve Cumhurbaşkanlığı kararnamelerinin uygulanmasını sağlamak üzere ve bunlara aykırı olmamak şartıyla, yönetmelikler çıkarabilecekleri kuralı yer almıştır. Anayasanın aktarılan hükmü ve normlar hiyerarşisi bağlamında, bir yasa hükmüne dayalı olarak hazırlanan yönetmelikler ile yasa hükümlerine açıklık getirilmesi ve yasa hükümlerinin uygulamaya geçirilmesi amaçlanır.
Parselasyon işleminin amacı; imar planı, plan raporu ve ilgili yönetmelik hükümlerine göre, imar adasının biçim ve boyutu, yapı düzeni, inşaat yaklaşma sınırı ve bahçe mesafeleri, yapı yüksekliği ve derinliği, yerleşme yoğunluğu, taban alanı ve kat alanı katsayısı, arazinin kullanılma şekli, mülk sınırları, mevcut yapıların durumu göz önüne alınmak suretiyle üzerinde yapı yapmaya elverişli imar parseli oluşturmaktır. Düzenleme sınırı içerisinde bulunan yol, yeşil alan gibi kamusal alanların bedelsiz olarak kamuya kazandırılması için imar parsellerinde oluşacak değer artışı karşılığında düzenleme ortaklık payı alınması mümkün olmakla birlikte, asıl amaç plana uygun yapı yapmaya elverişli imar parselleri oluşturmaktır.
Parselasyon işlemi yapılmış bir alanda, yeniden parselasyon işlemi yapılabilmesi için söz konusu alanda imar planı değişikliği yapılmış olması, parselasyon işleminin mahkeme kararı ile iptaline karar verilmiş olması ya da parselasyon işleminde herhangi bir maddi hatanın bulunması gerekmekte olup bu haller dışında bir alanda ikinci defa parselasyon işlemi yapılmasına hukuken olanak bulunmamaktadır.
Dava konusu Yönetmeliğin Geçici 1.maddesinde yer alan "Bu şekilde devam eden arazi ve arsa düzenlemelerinin 10/07/2021 tarihine kadar sonuçlandırılması gerekir." ibaresi yönünden;
7181 sayılı Kanunun 15.maddesiyle eklenen ve 10.07.2019 tarihinde yürürlüğe giren 3194 sayılı Kanunun Geçici 19. maddesinde, bu maddenin yürürlüğe girdiği tarihten önce, ilgili idare veya yetkili kurumca onaylanmış ancak tescil işlemi tamamlanmamış parselasyon planlarında hesaplanmış olan düzenleme ortaklık payı ve kamu ortaklık payı kesintilerine göre yürütülen iş ve işlemlere, bu maddenin yürürlüğe girdiği tarihten itibaren iki yıl süreyle devam edileceği, hükme bağlanmıştır.
Anılan Kanun hükmü doğrultusunda "Bu şekilde devam eden arazi ve arsa düzenlemelerinin 10/7/2021 tarihine kadar sonuçlandırılması gerekir." yolunda getirilen Yönetmelik hükmünde hukuka aykırılık bulunmamaktadır.
Dava konusu Yönetmeliğin Geçici 1. maddesinde yer alan "...ancak idareler istediği takdirde yürürlükteki imar mevzuatına göre parselasyon planlarını yeniden yapabilir, onaylayabilir." ibaresi yönünden;
Kanun hükmü ile 7181 sayılı Kanunun yürürlüğe girdiği 10.07.2019 tarihinden önce, ilgili idare veya yetkili kurumca onaylanmış ancak tescil işlemi tamamlanmamış parselasyon planlarına iki yıl süre ile devam edileceği düzenlenmiş iken dava konusu Yönetmelik hükmü ile 3194 sayılı Kanunun anılan hükümlerine aykırı olarak parselasyon işlemine devam edilmesinin takdire bırakılması ve idarenin isteği halinde yeniden yürürlükteki mevzuata göre parselasyon yapabileceği düzenlemesi getirilerek Kanunda idareye tanınan yetkiyi genişletecek ve değiştirecek nitelikte bir takdir yetkisi tanınmasında hukuka uyarlık bulunmamaktadır.
Dava konusu Yönetmeliğin Geçici 1. Maddesinde yer alan "... 10/07/2019 tarihinden önce onaylanıp da parselasyon planında imar planı değişikliği ile yapılan düzeltme ve değişiklikler sonucunda, 10/07/2019 tarihinden sonra tekrar onaylanmak zorunda kalınan parselasyon planları, yürürlükteki İmar Kanunu ve bu Yönetmelik hükümlerine göre düzenlenir." ibaresi yönünden;
İmar planı değişikliği ile yapılan düzeltme ve değişiklik sonucu tekrar onaylanması halinde eski mevzuat hükümlerinde yer verilen usule tabi tutulamayacağı, bu parselasyonun ilk parselasyonun devamı niteliğinde olmadığından yürürlükteki mevzuat hükümlerine göre tesis edilmesi gerektiği sonucuna varıldığından anılan hükümde hukuka aykırılık bulunmamaktadır.
Dava konusu İzmir Büyükşehir Belediyesi Harita ve CBS Dairesi Başkanlığı İmar ve Uygulama ve Etüt Şube Müdürlüğü ... tarihli, E... sayılı yazısına istinaden tesis edilen Aliağa Belediyesi Emlak ve İstimlak Müdürlüğünün ... tarihli, E-... sayılı işlem yönünden;
3194 sayılı Kanun'un Geçici 19. maddesinin gerekçesi incelendiğinde; "Teklifin çerçeve 9 uncu maddesiyle 3194 sayılı Kanunun 18 inci maddesinde parselasyon planlarının hazırlanmasına ilişkin düzenleme yapılmaktadır. Yeni ihdas edilen Geçici 19 uncu madde ile hâlihazırda parselasyon planına başlanmış ve parselasyon planları onaylanmış ancak tescil işlemleri tamamlanmamış imar uygulamalarında yeniden başa dönülmemesi, kaynak ve zaman kaybının önlenmesi ve halihazırda yürütülen imar uygulama çalışması kapsamında oluşturulmuş çözümlerin akamete uğratılmaması amaçlanmaktadır." ifadelerine yer verilmek suretiyle kanun koyucu tarafından hükmün getiriliş amacı açıklanmaktadır.
Arazi ve Arsa Düzenlemeleri Hakkında Yönetmeliğin Geçici 1. maddesinde: "...Bu şekilde devam eden arazi ve arsa düzenlemelerinin 10/7/2021 tarihine kadar sonuçlandırılması gerekir. Bu süre büyükşehir belediyelerinde parselasyon planının ilçe belediye encümen kararıyla onaylanmasıyla başlar." kuralına yer verilmiştir.
Bu durumda, 5216 sayılı Büyükşehir Belediyesi Kanunu'nun 7. maddesinin 1. fıkrasının (b) bendi uyarınca, büyükşehirlerde ilçe belediyelerince yapılan parselasyon planlarının, ilçe belediye encümeni kararı ve büyükşehir belediyesi encümeni kararı ile onaylanarak yürürlüğe gireceği ve itirazlar üzerine yeniden düzenlenen parselasyon planının kesinleşmemiş olduğu açık ise de; kanun koyucunun 3194 sayılı Kanun'un geçici 19. maddesini öngörürken kaynak ve zaman kaybının önlenmesi ve halihazırda yürütülen imar uygulama çalışmaları kapsamında oluşturulmuş çözümlerin akamete uğratılmaması yönündeki iradesi, parselasyon planlarının geç yürürlüğe girmesi sebebi ile ülkemizde mevcut bulunan kamulaştırmasız el atma sorunu, Arazi ve Arsa Düzenlemeleri Hakkında Yönetmeliğin geçiş süreci için öngörülen iki yıllık süreyi ilçe belediye encümeni kararından itibaren başlatıyor olması ve alana ilişkin parselasyon planının daha önce yetkili idare olan Büyükşehir Belediyesince de onaylandığı hususları birlikte değerlendirildiğinde, dava konusu işleme esas parselasyon planının 3194 sayılı Kanun'un geçici 19. maddesi kapsamında olmadığının söylenemeyeceği sonucuna ulaşılmaktadır.
Açıklanan nedenlerle,dava konusu Yönetmeliğin Geçici 1. Maddesinde yer alan "Bu şekilde devam eden arazi ve arsa düzenlemelerinin 10/07/2021 tarihine kadar sonuçlandırılması gerekir." ile "10/07/2019 tarihinden önce onaylanıp da parselasyon planında imar planı değişikliği ile yapılan düzeltme ve değişiklikler sonucunda, 10/07/2019 tarihinden sonra tekrar onaylanmak zorunda kalınan parselasyon planları, yürürlükteki İmar Kanunu ve bu Yönetmelik hükümlerine göre düzenlenir." ibareleri yönünden davanın reddine, "Ancak idareler istediği takdirde yürürlükteki imar mevzuatına göre parselasyon planlarını yeniden yapabilir, onaylayabilir." ibaresi ile İzmir Büyükşehir Belediyesi Harita ve Coğrafi Bilgi Sistemleri Dairesi Başkanlığı İmar Uygulama ve Etüt Şube Müdürlüğünün ... tarih ve E:... sayılı yazısına istinaden tesis edilen Aliağa Belediyesi Emlak ve İstimlak Müdürlüğünün ... tarih ve ... sayılı işleminin iptaline karar verilmesi gerektiği düşünülmektedir.
TÜRK MİLLETİ ADINA
Karar veren Danıştay Altıncı Dairesince, Tetkik Hakiminin açıklamaları dinlendikten ve dosyadaki belgeler incelendikten sonra gereği görüşüldü:
İNCELEME VE GEREKÇE:
MADDİ OLAY:
Dosyadaki bilgilere göre dava konusu taşınmaza ilişkin planlama sürecinin aşağıda aktarılan şekilde olduğu belirlenmiştir:
- İzmir ili, Aliağa ilçesi, ... Mahallesi, ... sayılı parseli kapsayan alanın parselasyon düzenleme sahası olarak belirlenmesine ilişkin... tarihli, ... sayılı belediye encümeni kararının ... tarihli, ... sayılı Aliağa Belediye Encümeni kararı ile 5216 sayılı Kanunun 7. maddesinin 1.fıkrasının (b) bendi uyarınca İzmir Büyükşehir Belediye Başkanlığına gönderildiği, İzmir Büyükşehir Belediye Başkanlığı tarafından ... tarihli, ... sayılı yazı ile değişiklik yapılmak üzere anılan işlemin ilçe belediyesine geri gönderildiği,
- Aliağa Belediye Encümeninin.... tarihli, ... sayılı kararıyla düzeltmeler yapılarak onay için tekrar gönderilmesi üzerine İzmir Büyükşehir Belediye Başkanlığının ... tarihli, ... sayılı yazısı ile 10 sayılı parsel yönünden yeniden değerlendirilmek üzere ilçe belediyesine iade edildiği, İzmir Büyükşehir Belediye Başkanlığı Harita ve Coğrafi Bilgi Sistemleri Daire Başkanlığı İmar Planı Uygulama ve Etüd Şube Müdürlüğü ... tarihli, ... sayılı yazısına istinaden düzenleme sınırının güncellendiği,
- Güncel düzenleme sahasına göre düzenlenen ve Aliağa Belediye Encümeninin ... tarihli, ... sayılı kararına istinaden hazırlanan ... sayılı parselasyon planının ... tarihli, ... sayılı ilçe belediye encümeni kararı ile kabul edilerek gönderilmesi üzerine 5216 sayılı Kanunun 7. maddesinin 1.fıkrasının (b) bendi uyarınca İzmir Büyükşehir Belediye Encümeninin ... tarihli, ... sayılı kararıyla onaylandığı ve 01/02/2019 tarihinde 30 gün süreyle askıya çıkarıldığı, askı süresi içinde ..., ..., ..., ... parsel sayılı taşınmaz malikleri tarafından yapılan itirazların 1386 sayılı parsel yönünden kabulüne, diğer parseller yönünden reddine ilişkin ilçe belediye encümeninin ... tarihli, ... sayılı kararının gönderilmesi üzerine, İzmir Büyükşehir Belediye Başkanlığı Harita ve Coğrafi Bilgi Sistemleri Daire Başkanlığı İmar Planı Uygulama ve Etüd Şube Müdürlüğünün ... tarihli, ... sayılı yazısında kabul edilen itiraza göre yeniden düzenlemeler yapılmak üzere ilçe belediye başkanlığına gönderildiği, Aliğa Belediye Encümeninin ... tarihli, ... sayılı kararıyla uygun görülerek onaylanmak üzere İzmir Büyükşehir Belediye Başkanlığına gönderilen parselasyon işleminin bu tarihten beri tamamlanıp onaylanmadığı, İzmir Büyükşehir Belediye Başkanlığı Harita ve Coğrafi Bilgi Sistemleri Daire Başkanlığı İmar Planı Uygulama ve Etüd Şube Müdürlüğünün ... tarihli, E... sayılı yazısı ile, "... numaralı parselasyon işleminin Aliağa Belediye Encümeni tarafından onay tarihi, yönetmelikte belirtilen 10/07/2019 tarihinden sonra olması dolayısıyla, parselasyon dosyasının yürürlükteki İmar Kanunu ve yönetmelik hükümlerine göre yeniden hazırlanması gerekmektedir." denilerek parselasyon planı dosyasının Aliağa Belediye Başkanlığına gönderildiği, davacı tarafından Yönetmeliğin 22/02/2020 tarihinde yürürlüğe girdiği ve geçici hüküm sebebiyle idareye eski hükümlere göre işlem tesis edilmesi gerektiği yönünde 16/02/2021 tarihli dilekçe ile yapılan başvurunun İzmir Büyükşehir Belediye Başkanlığı Harita ve Coğrafi Bilgi Sistemleri Daire Başkanlığı İmar Planı Uygulama ve Etüd Şube Müdürlüğünün ... tarihli, E... sayılı yazısına istinaden ... tarihli, ... sayılı Aliağa Belediye Başkanlığı işlemiyle reddedilmesi üzerine bakılmakta olan davanın açıldığı anlaşılmaktadır.
İLGİLİ MEVZUAT:
3194 sayılı İmar Kanununun "Yönetmelik" başlıklı 44. maddesinin (I) fıkrasının (c) bendinde arazi ve arsa düzenlemesinin uygulanma şekil ve şartlarının Bakanlıkça çıkarılacak yönetmelikle belirleneceği belirtilmiştir.
04/07/2019 tarihinde kabul edilip 10/07/2019 tarihinde yürürlüğe giren 7181 sayılı Kanunun 15.maddesiyle 3194 sayılı Kanununa eklenen Geçici 19.maddesinde, "Bu maddenin yürürlüğe girdiği tarihten önce, ilgili idare veya yetkili kurumca onaylanmış ancak tescil işlemi tamamlanmamış parselasyon planlarında hesaplanmış olan düzenleme ortaklık payı ve kamu ortaklık payı kesintilerine göre yürütülen iş ve işlemlere, bu maddenin yürürlüğe girdiği tarihten itibaren iki yıl süreyle devam edilir." hükmüne yer verilmiştir.
5216 sayılı Büyükşehir Belediyesi Kanunu'nun 7. maddesinin 1. fıkrasının (b) bendinde: "Çevre düzeni plânına uygun olmak kaydıyla, büyükşehir belediye (…) sınırları içinde 1/5.000 ile 1/25.000 arasındaki her ölçekte nazım imar plânını yapmak, yaptırmak ve onaylayarak uygulamak; büyükşehir içindeki belediyelerin nazım plâna uygun olarak hazırlayacakları uygulama imar plânlarını, bu plânlarda yapılacak değişiklikleri, parselasyon plânlarını ve imar ıslah plânlarını aynen veya değiştirerek onaylamak ve uygulanmasını denetlemek; nazım imar plânının yürürlüğe girdiği tarihten itibaren bir yıl içinde uygulama imar plânlarını ve parselasyon plânlarını yapmayan ilçe (…) belediyelerinin uygulama imar plânlarını ve parselasyon plânlarını yapmak veya yaptırmak." kuralına yer verilmiştir.
22/02/2020 tarih ve 31047 sayılı Resmi Gazete'de yayımlanarak yürürlüğe giren Arazi ve Arsa Düzenlemeleri Hakkında Yönetmeliğin "Parselasyon planlarının onayı" başlıklı 25. maddesinin 2. fıkrasında: "Parselasyon planları, parselasyon planına ait belgelerle beraber; büyükşehirlerde, Büyükşehir Belediyesi Kanunu kapsamında parselasyon planlarının büyükşehir belediyesince yapılması halinde büyükşehir belediyesi encümeni kararı ile; parselasyon planlarının ilçe belediyesince yapılması halinde, ilçe belediye encümeni kararı ve büyükşehir belediyesi encümeni kararı ile; diğer belediyelerde, belediye ve mücavir alan içinde belediye encümeni kararı; dışında ise il idare kurulu kararı veya parselasyon planlarını onaylamaya yetkili idarenin onayından sonra yürürlüğe girer." hükmüne, "Bu Yönetmelik öncesi onaylanan parselasyon planları" başlıklı Geçici 1. maddesinde; "Parselasyon planının, belediye ve mücavir alan sınırları içinde belediye encümeni kararı, dışında il idare kurulu kararı veya parselasyon planını onaylamaya yetkili idarenin onayı ile 10/7/2019 tarihinden önce onaylanmış olması halinde; parselasyon planları bu tarihten önceki imar mevzuatına göre sonuçlandırılarak tescil işlemleri yapılabilir. Bu şekilde devam eden arazi ve arsa düzenlemelerinin 10/7/2021 tarihine kadar sonuçlandırılması gerekir. Bu süre büyükşehir belediyelerinde parselasyon planının ilçe belediye encümen kararıyla onaylanmasıyla başlar. Ancak idareler istediği takdirde yürürlükteki imar mevzuatına göre parselasyon planlarını yeniden yapabilir, onaylayabilir. 10/7/2019 tarihinden önce onaylanıp da parselasyon planında imar planı değişikliği ile yapılan düzeltme ve değişiklikler sonucunda, 10/7/2019 tarihinden sonra tekrar onaylanmak zorunda kalınan parselasyon planları, yürürlükteki İmar Kanunu ve bu Yönetmelik hükümlerine göre düzenlenir." ve "Yürürlük" başlıklı 40.maddesinde, "Bu Yönetmelik yayımı tarihinde yürürlüğe girer." kuralına yer verilmiştir.
HUKUKİ DEĞERLENDİRME:
22/02/2020 tarihli, 31047 sayılı Resmi Gazetede yayımlanarak yürürlüğe giren Arazi ve Arsa Düzenlemeleri Hakkında Yönetmeliğin Geçici 1. maddesinde yer alan "...Bu şekilde devam eden arazi ve arsa düzenlemelerinin 10/7/2021 tarihine kadar sonuçlandırılması gerekir." ile "Ancak idareler istediği takdirde yürürlükteki imar mevzuatına göre parselasyon planlarını yeniden yapabilir, onaylayabilir. 10/7/2019 tarihinden önce onaylanıp da parselasyon planında imar planı değişikliği ile yapılan düzeltme ve değişiklikler sonucunda, 10/7/2019 tarihinden sonra tekrar onaylanmak zorunda kalınan parselasyon planları, yürürlükteki İmar Kanunu ve bu Yönetmelik hükümlerine göre düzenlenir." ibaresine ilişkin olarak;
Dava dilekçesinde, başlayan bir parselasyon işleminin Yönetmelik değişikliği sonucu yarım kalacağı ve yeni Yönetmelik hükmüne göre işlem tesis edileceği, bu durumun mülkiyet hakkına yapılacak müdahaleyi artıracağı, idari sürecin itiraz sebebiyle uzadığı ve sürüncemede kaldığı bu aşamadaki parselasyonun eski kanun ve yönetmelik hükmüne göre sonlandırılması gerekirken yeni hükümlere göre işlemin yeniden tesis edilmesinin hem idareye külfet yüklediği hem de mülkiyet hakkının kullanılabilmesinin önünü tıkadığı, ilk işlem tarihinin göz ardı edilmesinin hukuka aykırı olduğu ve mülkiyet hakkının özüne dokunacak şekilde yeni ve uzun bir sürecin başlamasına sebep olduğu ileri sürülerek iptali talep edilmektedir.
Davalı Çevre ve Şehircilik Bakanlığının savunma dilekçesinde, 3194 sayılı Kanunun Geçici 19.maddesinin, parselasyon işlemine başlanmış ve onaylanmış ancak tescil işlemleri tamamlanmamış imar uygulamalarında başa dönülmemesi, kaynak ve zaman kaybının önlenmesi ve halihazırda yürütülen imar uygulaması çalışmaları kapsamında oluşturulmuş çözümlerin akamete uğratılmaması amacıyla kabul edildiği, 3194 sayılı Kanunun 18.maddesi uyarınca belediyelerin zaten onama, değiştirme, iptal etme, yenileme gibi yetkilerinin bulunduğu, 7181 sayılı Kanunun yürürlüğe giriş tarihinden önce belediye encümeni kararıyla onaylanan parselasyon işleminin de yine belediye encümenince her zaman iptal edilebileceği, değiştirilebileceği ve yeni Kanun hükümlerine göre yeniden yapılabileceği, Kanun hükümlerinin nasıl uygulanacağı Yönetmelik ile açıklandığından 3194 sayılı Kanundaki değişiklilerden kaynaklanan dava konusu Yönetmelik hükmünde hukuka aykırılık bulunmadığı savunulmaktadır.
Davalı İzmir Büyükşehir Belediye Başkanlığının savunma dilekçesinde, maddi olayda yer verilen 188 sayılı parselasyon işleminin süreci açıklandıktan sonra, 5216 sayılı Belediye Kanununun 7.maddesinin 1.fıkrasının (b) bendi gereğince parselasyon işleminin daha onaylanmadığından kesinleşmediği, parselasyonda belediye hizmet alanı bulunduğu, 04/07/2019 tarihinde kabul edilip 10/07/2019 tarihinde yürürlüğe giren Kanun değişikliği ile kamu ortaklık payının (KOP) kaldırıldığı düzenleme ortaklık payının (DOP) ise tanımı ve oranı değiştirildiğinden ilçe belediyesine kanun hükmü göz önünde bulundurularak yeniden işlem yapması için parselasyona ilişkin işlemin iade edilmesinin hukuka uygun olduğu, sonraki süreçte hukuksal sorunlara yol açmamak ve kamulaştırma yükü oluşturmamak için yürürlükteki mevzuat hükümlerine göre işlem tesis edilmesinde hukuka aykırılık bulunmadığı savunulmaktadır.
Davalı Aliağa Belediye Başkanlığının savunma dilekçesinde, maddi olayda yer verilen 188 sayılı parselasyon planının süreci açıklandıktan sonra, 5216 sayılı Büyükşehir Belediyesi Kanunun 7.maddesinin 1.fıkrasının (b) bendi gereğince daha onaylanmayan parselasyon işlemine yönelik olarak Yönetmelik hükmüne göre işlem tesis edildiği, önceki imar mevzuatına göre sonuçlandırılmamasında hukuka aykırılık bulunmadığı savunulmaktadır.
Dairemizce yapılan değerlendirmede,
2709 Sayılı Türkiye Cumhuriyeti Anayasası'nın "İdarenin bütünlüğü ve kamu tüzel kişiliği" başlıklı 123. maddesinde; idarenin, kuruluş ve görevleriyle bir bütün olduğu ve kanunla düzenleneceği hüküm altına alınmıştır. "İdarenin kanuniliği" ilkesinin Anayasal dayanaklarını oluşturan hükümler, aynı zamanda "yetkinin kamu düzeninden olduğu" yolundaki idare hukuku ilkesinin de Anayasal dayanağını oluşturmaktadır.
İdari işlemlerin yasal dayanağının olması "Kanuni idare" ilkesinin sonucudur. Bu sebeple, idarenin yasal dayanağı bulunmayan bir yetkiyi kullanması olanaklı değildir.
3194 sayılı İmar Kanununun "Arsa ve Arazi Düzenlemesi" başlıklı 18. maddesinde, imar sınırı içindeki binalı ve binasız arazi ve arsaların plan ve mevzuata uygun, inşaata veya tespit edilmiş olan diğer kullanma şekillerine elverişli duruma getirilmesi amacıyla düzenlenmesi için, sahiplerinin muvafakatı aranmaksızın bunları birbirleriyle, yol fazlalarıyla ve belediyeye, kamu kurumlarına ait yerlerle birleştirerek plan ve mevzuat gereklerine göre hisseli ve hissesiz olarak yeniden parsellere ayırmaya ve bu parselleri kişilere dağıtmaya belediyelerin yetkili oldukları hükme bağlanmıştır. Bu çerçevede 3194 sayılı Kanunun 18. maddesinde tanımlanan parselasyon işlemi, bir düzenleyici işlem olan uygulama imar planının uygulanmasının (hayata geçirilmesinin) araçlarından birini oluşturmaktadır.
Parselasyon işleminin amacı; imar planı, plan raporu ve ilgili yönetmelik hükümlerine göre, imar adasının biçimi ve boyutu, yapı düzeni, inşaat yaklaşma sınırı ve bahçe mesafeleri, yapı yüksekliği ve derinliği, yerleşme yoğunluğu, taban alanı ve kat alanı katsayısı, arazinin kullanılma şekli, mülk sınırları, mevcut yapıların durumu göz önüne alınmak suretiyle üzerinde yapı yapmaya elverişli imar parseli oluşturmaktır. Düzenleme sınırı içerisinde bulunan yol, yeşil alan gibi kamusal alanların bedelsiz olarak kamuya kazandırılması için imar parsellerinde oluşacak değer artışı karşılığında düzenleme ortaklık payı alınması mümkün olmakla birlikte, asıl amaç plana uygun yapı yapmaya elverişli imar parselleri oluşturmaktır.
04/07/2019 tarihinde kabul edilen ve 10/07/2019 tarihinde yürürlüğe giren 7181 sayılı Kanun hükümleri ile arazi ve arsa düzenlemelerine ilişkin olarak pek çok köklü değişiklik yapılmış olup bu değişikliklerin tamamlanmamış parselasyon işlemleri bakımından düzenleme yürürlüğe girinceye kadar geçecek süre içinde yapılacak işlem ve düzenlemeler ya da uyulacak ilke ve kurallar ile daha önceki düzenlemelerden doğan hakların korunmasına ilişkin hususlar için yine aynı Kanunla geçici madde hükmü getirilmiştir.
7181 sayılı Kanunun 15.maddesiyle eklenen 3194 sayılı Kanunun Geçici 19. maddesinde, bu maddenin yürürlüğe girdiği tarihten önce, ilgili idare veya yetkili kurumca onaylanmış ancak tescil işlemi tamamlanmamış parselasyon planlarında hesaplanmış olan düzenleme ortaklık payı ve kamu ortaklık payı kesintilerine göre yürütülen iş ve işlemlere, bu maddenin yürürlüğe girdiği tarihten itibaren iki yıl süreyle devam edileceği, hükme bağlanmıştır.
Hukukun üstünlüğünün egemen olduğu bir devlette hukuk güvenliğinin sağlanması, hukuk devleti ilkesinin zorunlu koşullarındandır. Yapılan düzenlemelerde hukuki güvenlik; istikrar, belirlilik ve öngörülebilirlik hususları göz önünde bulundurularak sağlanır. Bu kapsamda Devlet, hukuk kurallarını açık ve belirgin biçimde hazırlamak, yürürlüğe koymak ve bunları uygulamakla yükümlüdür.
Hukukun sürekli bir gelişim ve değişim içerisinde olduğu göz önünde bulundurulduğunda, gelişen koşullara ayak uydurmak zorunda olan yasal metinlerin Kanunkoyucu ya da yetkili idare tarafından, Anayasaya ve kanunlara uygun olacak şekilde, değiştirilmesi gerektiği açıktır.
Anayasanın 124. maddesi uyarınca idareler kendi görev alanlarını ilgilendiren kanunların ve Cumhurbaşkanlığı kararnamelerinin uygulanmasını sağlamak üzere ve bunlara aykırı olmamak şartıyla, her zaman yönetmelik, tebliğ, genelge çıkarabilme ve bu düzenlemelerle, değişen koşulları dikkate alarak, daha önceki düzenlemeler ile doğmuş bulunan objektif hukuki durumları, ileriye yönelik olarak yürürlükten kaldırma yetkisine sahiptir. Ancak idareler bu konudaki yetkilerini kullanırken önceki düzenlemeler kapsamında kişilerin kazanılmış haklarını ve haklı beklentilerini korumak zorundadırlar. Bu durum hukuk güvenliği ve hukuki istikrarın sağlaması açısından vazgeçilmez niteliktedir.
Haklı beklenti, yönetimin bir düzenleyici işlemine, bir taahhüdüne veya uzun süren bir uygulamasına güvenerek, bireylerin çıkarlarına ya da lehlerine olan bir sonuca ulaşabileceklerini ümit etmeleridir.
Davalı idarenin, imar politikaları, şehircilik ilkeleri ve planlama esaslarını gözeterek imar mevzuatına uygun olacak şekilde dava konusu Yönetmelikten önce yürürlükte bulunan Yönetmeliğin yerine yeni bir Yönetmelik getirmekte yetkili olduğunda kuşku bulunmamaktadır. Ancak idare bu değişiklikleri yaparken ilgililerin haklarını ihlal etmeksizin haklı beklentileri koruyucu düzenlemeler yapmakla yükümlüdür.
Bu kapsamda, bir alanda yürürlükte olan mevzuat değiştirilirken yahut hiç düzenleme yapılmamış bir alanda ilk kez düzenleme yapılırken yürürlüğe girecek hükümlerin hangi tarihten itibaren uygulanmaya başlanacağının belirlenmesi için geçici hükümler getirilmesi olanaklıdır.
Geçici maddeler, düzenleme yapılmak istenilen alanda yetkili idari merci tarafından hazırlanan yeni mevzuat metni içerisinde yer alan ve yeni getirilen düzenleme uygulanmaya başlayıncaya veya yürürlüğe girinceye kadar geçecek süre içinde yapılacak işlem ve düzenlemeler ya da uyulacak ilke ve kurallar ile daha önceki düzenlemelerden doğan hakların korunmasına ilişkin hususları barındıran düzenlemelerdir.
Yürürlüğe girecek mevzuat bakımından geçici maddeler getirilmesi, düzenleme yapılan alanda hukuki eylem ve işlemlerle muhatap olan şahıslar bakımından hukuki öngörülebilirlik ilkesinin gerçekleştirilebilmesi, diğer bir deyişle hukuk devleti ilkesinin gereği gibi yerine getirilmesi bakımından önem arz etmektedir.
22/02/2020 tarihli, 31047 sayılı Resmi Gazetede yayımlanarak yürürlüğe giren Arazi ve Arsa Düzenlemeleri Hakkındaki Yönetmelik ile 02/11/1985 tarihli ve 18916 mükerrer sayılı Resmî Gazete’de yayımlanan İmar Kanununun 18 inci Maddesi Uyarınca Yapılacak Arazi ve Arsa Düzenlenmesi ile İlgili Esaslar Hakkında Yönetmelik yürürlükten kaldırılmış ve 04/07/2019 tarihli 7181 sayılı Kanun değişikliğinden önce ilgili idare veya yetkili kurumca onaylanmış ancak tescil işlemi tamamlanmamış parselasyon işlemlerinde önceki mevzuat hükümlerinin uygulanmaya devam edilebileceği geçici madde hükümleri aracılığıyla açıklığa kavuşturulmaya çalışılmıştır.
Dava konusu, 22/02/2020 tarihli, 31047 sayılı Resmi Gazetede yayımlanarak yürürlüğe giren Arazi ve Arsa Düzenlemeleri Hakkında Yönetmeliğin "Bu Yönetmelik öncesi onaylanan parselasyon planları" başlıklı Geçici 1. maddesinde, parselasyon planının, belediye ve mücavir alan sınırları içinde belediye encümeni kararı, dışında il idare kurulu kararı veya parselasyon planını onaylamaya yetkili idarenin onayı ile 10/07/2019 tarihinden önce onaylanmış olması halinde; parselasyon planlarının bu tarihten önceki imar mevzuatına göre sonuçlandırılarak tescil işlemlerinin yapılabileceği, bu şekilde devam eden arazi ve arsa düzenlemelerinin 10/07/2021 tarihine kadar sonuçlandırılması gerektiği, bu sürenin büyükşehir belediyelerinde parselasyon planının ilçe belediye encümen kararıyla onaylanmasıyla başlayacağı belirtilmiştir. Ancak, idarelerin istediği takdirde yürürlükteki imar mevzuatına göre parselasyon planlarını yeniden yapabileceği, onaylayabileceği, 10/07/2019 tarihinden önce onaylanıp da imar planı değişikliği nedeniyle parselasyon planında yapılan düzeltme ve değişiklikler sonucunda 10/07/2019 tarihinden sonra tekrar onaylanmak zorunda kalınan parselasyon işleminin ise yürürlükteki İmar Kanunu ve bu Yönetmelik hükümlerine göre düzenleneceği kuralına yer verildiği görülmüştür.
İdarelerin yönetmeliklerle yapacakları düzenlemelerin normlar hiyerarşisi gereği üst hukuk normlarına uygun olması, düzenlemenin kanunlarla idarelere tanınan yetkiler çerçevesinde ve kanunla belirlenen sınırlara bağlı olarak tamamlayıcı, açıklayıcı ve üst normların uygulanmasına yönelik olması gerekmektedir. Yönetmelik hükümleri ile idareye kanunla düzenlenmemiş bir yetkinin verilmesi veya verilen yetkinin sınırlarının genişletilmesi mümkün değildir.
Kanun hükmü doğrultusunda "Bu şekilde devam eden arazi ve arsa düzenlemelerinin 10/7/2021 tarihine kadar sonuçlandırılması gerekir." yolunda getirilen Yönetmelik hükmünde hukuka aykırılık bulunmadığı sonucuna ulaşılmıştır.
Öte yandan, Yönetmeliğin Geçici 1.maddesinde yer alan "Ancak idareler istediği takdirde yürürlükteki imar mevzuatına göre parselasyon planlarını yeniden yapabilir, onaylayabilir." ibaresinde, Kanun hükmü ile 7181 sayılı Kanunun yürürlüğe girdiği 10/07/2019 tarihinden önce ilgili idare veya yetkili kurumca onaylanmış ancak tescil işlemi tamamlanmamış parselasyon planlarına iki yıl süre ile devam edileceği düzenlenmiş iken dava konusu düzenleme ile 3194 sayılı Kanunun anılan hükümlerine aykırı olarak parselasyon işlemine devam edilmesinin takdire bırakılması ve idarenin isteği halinde yeniden yürürlükteki mevzuata göre parselasyon yapabileceği düzenlemesi getirilerek Kanunda idareye tanınan yetkiyi genişletecek ve değiştirecek nitelikte bir takdir yetkisi tanınmasında hukuka uyarlık bulunmamaktadır.
Yönetmelik Geçici 1.maddesinde yer alan "10/7/2019 tarihinden önce onaylanıp da parselasyon planında imar planı değişikliği ile yapılan düzeltme ve değişiklikler sonucunda, 10/7/2019 tarihinden sonra tekrar onaylanmak zorunda kalınan parselasyon planları, yürürlükteki İmar Kanunu ve bu Yönetmelik hükümlerine göre düzenlenir." hükmünün imar planı değişikliği ile yapılan düzeltme ve değişiklik sonucu tekrar onaylanması halinde eski mevzuat hükümlerinde yer verilen usule tabi tutulamayacağı, bu parselasyonun ilk parselasyonun devamı niteliğinde olmadığı açık olup artık yürürlükteki mevzuat hükümlerine göre tesis edilmesi gerektiği sonucuna varıldığından anılan hükümde hukuka aykırılık bulunmamaktadır.
Dava konusu İzmir Büyükşehir Belediyesi Harita ve CBS Dairesi Başkanlığı İmar ve Uygulama ve Etüt Şube Müdürlüğü ... tarihli, E... sayılı yazısına istinaden tesis edilen Aliağa Belediyesi Emlak ve İstimlak Müdürlüğünün ... tarihli, E-... sayılı işlemine ilişkin olarak,
Dosyanın incelenmesinden; maddi olay kısmında ayrıntısına yer verildiği şekilde ilçe belediye encümeni ve büyükşehir belediye encümeni kararları ile onaylanıp askıya çıkarılan parselasyon planına yapılan itirazlardan birinin kabulü üzerine planın onaylanmak üzere yeniden Büyükşehir Belediye Başkanlığına gönderildiği ancak anılan idare tarafından 7181 sayılı Kanunla 3194 sayılı Kanun'da yapılan değişikliklerin yürürlüğe girdiğinden bahisle söz konusu parselasyon planının ilçe belediyesine iade edildiği, devamında davacı tarafından parselasyonun onaylanması istemiyle ilçe belediyesine yapılan başvurunun da ... tarih ve E-... sayılı işlem ile reddedilmesi üzerine belirtilen ret işleminin iptalinin istenildiği anlaşılmaktadır.
Dava konusu işlemin gerekçesinde ise; 3194 sayılı Kanun'un Geçici 19. maddesinde onaylanmış fakat tescil işlemi tamamlanmamış parselasyon planları bakımından önceki mevzuata göre hesaplanmış olan düzenleme ortaklık payı ve kamu ortaklık payı kesintilerine göre yürütülen işlemlere iki yıl süreyle devam edileceğinin belirtildiği, oysa parselasyon planının itirazlar üzerine yeniden düzenlendiği ve 5216 sayılı Büyükşehir Belediyesi Kanunu'nun 7/b maddesi uyarınca henüz kesinleşmemiş olduğu hususlarına yer verildiği görülmektedir.
Uyuşmazlıkta, 5216 sayılı Kanun'un 7/b maddesi uyarınca onaylanmış bir parselasyon planı bulunmadığından, anılan planın 3194 sayılı Kanun'un geçici 19. maddesi kapsamında olup olmadığının tespiti yönünden bir değerlendirme yapılması gerekmektedir.
Bu bağlamda, 3194 sayılı Kanun'un yukarıda metnine yer verilen geçici 19. maddesinin gerekçesi incelendiğinde; "Teklifin çerçeve 9 uncu maddesiyle 3194 sayılı Kanunun 18 inci maddesinde parselasyon planlarının hazırlanmasına ilişkin düzenleme yapılmaktadır. Yeni ihdas edilen Geçici 19 uncu madde ile hâlihazırda parselasyon planına başlanmış ve parselasyon planları onaylanmış ancak tescil işlemleri tamamlanmamış imar uygulamalarında yeniden başa dönülmemesi, kaynak ve zaman kaybının önlenmesi ve halihazırda yürütülen imar uygulama çalışması kapsamında oluşturulmuş çözümlerin akamete uğratılmaması amaçlanmaktadır." ifadelerine yer verilmek suretiyle kanun koyucu tarafından hükmün getiriliş amacı açıklanmaktadır.
Öte yandan Arazi ve Arsa Düzenlemeleri Hakkında Yönetmeliğin Geçici 1. maddesinde: "...Bu şekilde devam eden arazi ve arsa düzenlemelerinin 10/7/2021 tarihine kadar sonuçlandırılması gerekir. Bu süre büyükşehir belediyelerinde parselasyon planının ilçe belediye encümen kararıyla onaylanmasıyla başlar." kuralına yer verilmiştir.
Bu durumda, 5216 sayılı Büyükşehir Belediyesi Kanunu'nun 7. maddesinin 1. fıkrasının (b) bendi uyarınca, büyükşehirlerde ilçe belediyelerince yapılan parselasyon planlarının, ilçe belediye encümeni kararı ve büyükşehir belediyesi encümeni kararı ile onaylanarak yürürlüğe gireceği ve itirazlar üzerine yeniden düzenlenen parselasyon planının kesinleşmemiş olduğu açık ise de; kanun koyucunun 3194 sayılı Kanun'un geçici 19. maddesini öngörürken kaynak ve zaman kaybının önlenmesi ve halihazırda yürütülen imar uygulama çalışmaları kapsamında oluşturulmuş çözümlerin akamete uğratılmaması yönündeki iradesi, parselasyon planlarının geç yürürlüğe girmesi sebebi ile ülkemizde mevcut bulunan kamulaştırmasız el atma sorunu, Arazi ve Arsa Düzenlemeleri Hakkında Yönetmeliğin geçiş süreci için öngörülen iki yıllık süreyi ilçe belediye encümeni kararından itibaren başlatıyor olması ve alana ilişkin parselasyon planının daha önce yetkili idare olan Büyükşehir Belediyesince de onaylandığı hususları birlikte değerlendirildiğinde, dava konusu işleme esas parselasyon planının 3194 sayılı Kanun'un geçici 19. maddesi kapsamında olmadığının söylenemeyeceği sonucuna ulaşılmaktadır.
Sonuç olarak, 3194 sayılı Kanun'un geçici 19. maddesinin kapsamında olan dava konusu uyuşmazlıkta başkaca sebep gösterilmeksizin yalnızca mevzuat değişikliği sebebi ile davacının talebinin reddi yolundaki dava konusu işlemde hukuka uyarlık görülmemiştir.
KARAR SONUCU:
Açıklanan nedenlerle;
1. Dava konusu Yönetmeliğin Geçici 1.maddesinde yer alan "Bu şekilde devam eden arazi ve arsa düzenlemelerinin 10/07/2021 tarihine kadar sonuçlandırılması gerekir." ibaresi yönünden oybirliğiyle DAVANIN REDDİNE,
2. Dava konusu Yönetmeliğin Geçici 1.maddesinde yer alan "Ancak idareler istediği takdirde yürürlükteki imar mevzuatına göre parselasyon planlarını yeniden yapabilir, onaylayabilir." ibaresinin oyçokluğuyla İPTALİNE,
3. Dava konusu Yönetmeliğin Geçici 1.maddesinde yer alan "10/7/2019 tarihinden önce onaylanıp da parselasyon planında imar planı değişikliği ile yapılan düzeltme ve değişiklikler sonucunda, 10/7/2019 tarihinden sonra tekrar onaylanmak zorunda kalınan parselasyon planları, yürürlükteki İmar Kanunu ve bu Yönetmelik hükümlerine göre düzenlenir." ibaresi bakımından oybirliğiyle DAVANIN REDDİNE,
4. Dava konusu İzmir Büyükşehir Belediyesi Harita ve CBS Dairesi Başkanlığı İmar ve Uygulama ve Etüt Şube Müdürlüğü ... tarihli, E... sayılı yazısına istinaden tesis edilen Aliağa Belediyesi Emlak ve İstimlak Müdürlüğünün ... tarihli, E-... sayılı işleminin oyçokluğuyla İPTALİNE,
5. Ayrıntısı aşağıda gösterilen toplam ...-TL yargılama giderinin yarısı tutarındaki ...-TL'lik kısmının davacı üzerinde bırakılmasına, kalan ...-TL'nin davalı idarelerden alınarak davacıya verilmesine,
6. Karar tarihinde yürürlükte bulunan Avukatlık Asgari Ücret Tarifesi uyarınca ...-TL vekalet ücretinin davalılardan alınarak davacıya verilmesine, ...TL vekalet ücretinin davacıdan alınarak davalı idarelere verilmesine,
7. Posta gideri avanslarından artan tutarların kararın kesinleşmesinden sonra taraflara iadesine,
8. Bu kararın tebliğ tarihini izleyen 30 (otuz) gün içerisinde Danıştay İdari Dava Daireleri Kuruluna temyiz yolu açık olmak üzere, 13/05/2024 tarihinde karar verildi.
(X)KARŞI OY : Dava, İzmir Büyükşehir Belediyesi Harita ve Coğrafi Bilgi Sistemleri Dairesi Başkanlığı İmar Uygulama ve Etüt Şube Müdürlüğünün ... tarih ve E:... sayılı yazısına istinaden tesis edilen Aliağa Belediyesi Emlak ve İstimlak Müdürlüğünün ... tarih ve ... sayılı işlemi ile bu işlemin dayanağını oluşturan 22/02/2020 tarih ve 31047 sayılı Resmi Gazete'de yayımlanarak yürürlüğe giren Arazi ve Arsa Düzenlemeleri Hakkındaki Yönetmeliğin Geçici 1. maddesinde yer alan "Bu şekilde devam eden arazi ve arsa düzenlemelerinin 10/07/2021 tarihine kadar sonuçlandırılması gerekir." ve aynı maddede yer alan "Ancak idareler istediği takdirde yürürlükteki imar mevzuatına göre parselasyon planlarını yeniden yapabilir, onaylayabilir. 10/07/2019 tarihinden önce onaylanıp da parselasyon planında imar planı değişikliği ile yapılan düzeltme ve değişiklikler sonucunda, 10/07/2019 tarihinden sonra tekrar onaylanmak zorunda kalınan parselasyon planları, yürürlükteki İmar Kanunu ve bu Yönetmelik hükümlerine göre düzenlenir." ibarelerinin iptali istemiyle açılmıştır.
3194 sayılı İmar Kanunu'nun "Yönetmelik" başlıklı 44. maddesinin (I) fıkrasının (c) bendinde arazi ve arsa düzenlemesinin uygulanma şekil ve şartlarının Bakanlıkça çıkarılacak yönetmelikle belirleneceği belirtilmiştir.
10/07/2019 tarihinde yürürlüğe giren 7181 sayılı Kanun'un 15. maddesiyle 3194 sayılı Kanun'a eklenen Geçici 19. maddede: "Bu maddenin yürürlüğe girdiği tarihten önce, ilgili idare veya yetkili kurumca onaylanmış ancak tescil işlemi tamamlanmamış parselasyon planlarında hesaplanmış olan düzenleme ortaklık payı ve kamu ortaklık payı kesintilerine göre yürütülen iş ve işlemlere, bu maddenin yürürlüğe girdiği tarihten itibaren iki yıl süreyle devam edilir." hükmüne yer verilmiştir.
3194 sayılı Kanun'un yukarıda metnine yer verilen geçici 19. maddesinin gerekçesi incelendiğinde; "Teklifin çerçeve 9 uncu maddesiyle 3194 sayılı Kanunun 18 inci maddesinde parselasyon planlarının hazırlanmasına ilişkin düzenleme yapılmaktadır. Yeni ihdas edilen Geçici 19 uncu madde ile hâlihazırda parselasyon planına başlanmış ve parselasyon planları onaylanmış ancak tescil işlemleri tamamlanmamış imar uygulamalarında yeniden başa dönülmemesi, kaynak ve zaman kaybının önlenmesi ve halihazırda yürütülen imar uygulama çalışması kapsamında oluşturulmuş çözümlerin akamete uğratılmaması amaçlanmaktadır." ifadelerine yer verilmek suretiyle kanun koyucu tarafından hükmün getiriliş amacı açıklanmıştır.
22/02/2020 tarih ve 31047 sayılı Resmi Gazete'de yayımlanarak yürürlüğe giren Arazi ve Arsa Düzenlemeleri Hakkında Yönetmeliğin "Parselasyon planlarının onayı" başlıklı 25. maddesinin 2. fıkrasında: "Parselasyon planları, parselasyon planına ait belgelerle beraber; büyükşehirlerde, Büyükşehir Belediyesi Kanunu kapsamında parselasyon planlarının büyükşehir belediyesince yapılması halinde büyükşehir belediyesi encümeni kararı ile; parselasyon planlarının ilçe belediyesince yapılması halinde, ilçe belediye encümeni kararı ve büyükşehir belediyesi encümeni kararı ile; diğer belediyelerde, belediye ve mücavir alan içinde belediye encümeni kararı; dışında ise il idare kurulu kararı veya parselasyon planlarını onaylamaya yetkili idarenin onayından sonra yürürlüğe girer." hükmü, "Bu Yönetmelik öncesi onaylanan parselasyon planları" başlıklı Geçici 1. maddesinde; "(1)Parselasyon planının, belediye ve mücavir alan sınırları içinde belediye encümeni kararı, dışında il idare kurulu kararı veya parselasyon planını onaylamaya yetkili idarenin onayı ile 10/7/2019 tarihinden önce onaylanmış olması halinde; parselasyon planları bu tarihten önceki imar mevzuatına göre sonuçlandırılarak tescil işlemleri yapılabilir. Bu şekilde devam eden arazi ve arsa düzenlemelerinin 10/7/2021 tarihine kadar sonuçlandırılması gerekir. Bu süre büyükşehir belediyelerinde parselasyon planının ilçe belediye encümen kararıyla onaylanmasıyla başlar. Ancak idareler istediği takdirde yürürlükteki imar mevzuatına göre parselasyon planlarını yeniden yapabilir, onaylayabilir. 10/7/2019 tarihinden önce onaylanıp da parselasyon planında imar planı değişikliği ile yapılan düzeltme ve değişiklikler sonucunda, 10/7/2019 tarihinden sonra tekrar onaylanmak zorunda kalınan parselasyon planları, yürürlükteki İmar Kanunu ve bu Yönetmelik hükümlerine göre düzenlenir." ve "Yürürlük" başlıklı 40.maddesinde, "(1) Bu Yönetmelik yayımı tarihinde yürürlüğe girer." kuralı yer almaktadır.
Dava konusu, 22/02/2020 tarihli, 31047 sayılı Resmi Gazetede yayımlanarak yürürlüğe giren Arazi ve Arsa Düzenlemeleri Hakkında Yönetmeliğin "Bu Yönetmelik öncesi onaylanan parselasyon planları" başlıklı Geçici 1. maddesinde, parselasyon planının, belediye ve mücavir alan sınırları içinde belediye encümeni kararı, dışında il idare kurulu kararı veya parselasyon planını onaylamaya yetkili idarenin onayı ile 10/07/2019 tarihinden önce onaylanmış olması halinde; parselasyon planlarının bu tarihten önceki imar mevzuatına göre sonuçlandırılarak tescil işlemlerinin yapılabileceği, bu şekilde devam eden arazi ve arsa düzenlemelerinin 10/07/2021 tarihine kadar sonuçlandırılması gerektiği, bu sürenin büyükşehir belediyelerinde parselasyon planının ilçe belediye encümen kararıyla onaylanmasıyla başlayacağı belirtilmiştir. Ancak, idarelerin istediği takdirde yürürlükteki imar mevzuatına göre parselasyon planlarını yeniden yapabileceği, onaylayabileceği, 10/07/2019 tarihinden önce onaylanıp da imar planı değişikliği nedeniyle parselasyon planında yapılan düzeltme ve değişiklikler sonucunda 10/07/2019 tarihinden sonra tekrar onaylanmak zorunda kalınan parselasyon işleminin ise yürürlükteki İmar Kanunu ve bu Yönetmelik hükümlerine göre düzenleneceği kuralına yer verildiği görülmüştür.
İdarelerin yönetmeliklerle yapacakları düzenlemelerin normlar hiyerarşisi gereği üst hukuk normlarına uygun olması, düzenlemenin kanunlarla idarelere tanınan yetkiler çerçevesinde ve kanunla belirlenen sınırlara bağlı olarak tamamlayıcı, açıklayıcı ve üst normların uygulanmasına yönelik olması gerekmektedir.
7181 sayılı Kanunun 15.maddesiyle eklenen 3194 sayılı Kanunun Geçici 19. maddesinde yer alan; bu maddenin yürürlüğe girdiği tarihten önce, ilgili idare veya yetkili kurumca onaylanmış ancak tescil işlemi tamamlanmamış parselasyon planlarında hesaplanmış olan düzenleme ortaklık payı ve kamu ortaklık payı kesintilerine göre yürütülen iş ve işlemlere, bu maddenin yürürlüğe girdiği tarihten itibaren iki yıl süreyle devam edileceği, hükmü ve anılan hükmün gerekçesi dikkate alındığında;
Kanun hükmü doğrultusunda "Bu şekilde devam eden arazi ve arsa düzenlemelerinin 10/7/2021 tarihine kadar sonuçlandırılması gerekir." yolunda getirilen Yönetmelik hükmünde hukuka aykırılık bulunmadığı sonucuna ulaşılmıştır.
Yönetmeliğin Geçici 1.maddesinde yer alan "Ancak idareler istediği takdirde yürürlükteki imar mevzuatına göre parselasyon planlarını yeniden yapabilir, onaylayabilir." ibaresi yönünden; kamu hizmetlerinin çeşitliliği ve teknik zorunlulukları idarenin davranış şekillerinin ve çözüm yöntemlerinin bütünüyle önceden belirlenmesini olanaksız hale getirmektedir. İdareye durumun gereğine göre farklı çözüm tarzlarından birini tercih etme ve genel yararın sağlanması için uygun iradeyi gösterme olanağının verilmesi zorunluluğu bulunmaktadır. İdareye tanınan bu serbest alana idarenin takdir yetkisi denilmektedir. Dava konusu Yönetmelik ibaresi ile, takdir yetkisi kapsamında kamusal ihtiyaçlar ve kamu yararı gözetilerek idarenin istediği zaman yürürlükteki mevzuata göre parselasyon yapabileceğinin düzenlendiği ve idareye tanına bu takdir yetkisinin dayanağı yasa maddesinin gerekçesini oluşturan "hâlihazırda parselasyon planına başlanmış ve parselasyon planları onaylanmış ancak tescil işlemleri tamamlanmamış imar uygulamalarında yeniden başa dönülmemesi, kaynak ve zaman kaybının önlenmesi ve halihazırda yürütülen imar uygulama çalışması kapsamında oluşturulmuş çözümlerin akamete uğratılmaması" amacı ile çelişmediği, bilakis düzenlemeye konu geçiş dönemine ilişkin parselasyonun yapılmasından sonraki tarihlere dair hüküm getirilmek suretiyle konunun tüm yönleri ile açıklığa kavuşturulması yönünde düzenlemeye gidildiği anlaşılmakta olup belirtilen hükmün dayanağı yasa hükmüne herhangi bir aykırılık oluşturmadığı sonucuna ulaşılmıştır.
Yönetmelik Geçici 1.maddesinde yer alan "10/7/2019 tarihinden önce onaylanıp da parselasyon planında imar planı değişikliği ile yapılan düzeltme ve değişiklikler sonucunda, 10/7/2019 tarihinden sonra tekrar onaylanmak zorunda kalınan parselasyon planları, yürürlükteki İmar Kanunu ve bu Yönetmelik hükümlerine göre düzenlenir." hükmünün imar planı değişikliği ile yapılan düzeltme ve değişiklik sonucu tekrar onaylanması halinde eski mevzuat hükümlerinde yer verilen usule tabi tutulamayacağı, bu parselasyonun ilk parselasyonun devamı niteliğinde olmadığı açık olup artık yürürlükteki mevzuat hükümlerine göre tesis edilmesi gerektiği sonucuna varıldığından anılan hükümde hukuka aykırılık bulunmamaktadır.
Dava konusu İzmir Büyükşehir Belediyesi Harita ve CBS Dairesi Başkanlığı İmar ve Uygulama ve Etüt Şube Müdürlüğü ...tarihli, E... sayılı yazısına istinaden tesis edilen Aliağa Belediyesi Emlak ve İstimlak Müdürlüğünün ... tarihli, E-.. sayılı işlemine ilişkin olarak, dayanağı Yönetmelik hükmünde hukuka aykırılık bulunmadığı sonucuna ulaşıldığından anılan Yönetmelik hükmüne göre tesis edilen işlemde de hukuka aykırılık bulunmadığı sonucuna ulaşılmıştır.
Bu itibarla dava konusu Arazi ve Arsa Düzenlemeleri Hakkındaki Yönetmeliğin Geçici 1. maddesi hükümleri ve bu hükümler uyarınca tesis edilen işlem bakımından davanın reddine karar verilmesi gerektiğinden, Dairemiz kararının anılan Yönetmelik maddesinde yer alan "Ancak idareler istediği takdirde yürürlükteki imar mevzuatına göre parselasyon planlarını yeniden yapabilir, onaylayabilir." ibaresinin ve dava konusu işlemin iptali yolundaki kısmına katılmıyorum.