T.C.
D A N I Ş T A Y
ALTINCI DAİRE
Esas No : 2021/269
Karar No : 2024/5494
TEMYİZ EDENLER : 1-(DAVALI) ... Bakanlığı/ANKARA
VEKİLİ : Hukuk Müşaviri ...
2- (DAVALI YANINDA MÜDAHİL)
... İnş. San. ve Tic. Ltd. Şti.
VEKİLİ : Av. ...
KARŞI TARAF (DAVACI) : ... Büyükşehir Belediye Başkanlığı
VEKİLİ : Av. ...
İSTEMİN KONUSU : ... Bölge İdare Mahkemesi ... İdari Dava Dairesinin ... tarih ve E:..., K:... sayılı kararının temyizen incelenerek bozulması istenilmektedir.
YARGILAMA SÜRECİ :
Dava konusu istem: Muğla ili, Fethiye ilçesi, ... Mahallesi, ... ada, ... parsel sayılı taşınmaz üzerindeki akaryakıt ve likit petrol gazı (LPG) istasyonuna ilişkin olarak, Çevre ve Şehircilik Bakanlığının ... günlü, ... sayılı oluru ile onaylanan 1/5000 ölçekli nazım imar planı ile 1/1000 ölçekli uygulama imar plânı değişikliklerinin ve söz konusu imar planı değişikliklerine yapılan itirazın zımnen reddine ilişkin işlemin iptali istenilmiştir.
İlk Derece Mahkemesi kararının özeti: ... İdare Mahkemesince verilen ... tarih ve E:..., K:... sayılı kararda; yerinde yaptırılan keşif ve bilirkişi incelemesi sonucu düzenlenen rapor ile dosyadaki bilgi ve belgelerin birlikte değerledirilmesinden, dava konusu plan değişikliklerinin, Muğla Büyükşehir Belediyesi Sınırları İçinde Yer Alan Taşıt Yolu Kenarında Yapılacak ve Açılacak (Karayolları Genel Müdürlüğü’nün Bakım Ağı Dışında Kalan Karayollarında) Tesislere Geçiş Yolu İzin Belgesi Düzenlenmesi Hakkında Yönetmelik kapsamında tanımlanan en az 40 metre kavşak mesafesi koşulunu sağlamıyor olduğu, bu durumun yol ve trafik güvenliği açısından tehlike oluşturduğu, çekme mesafelerinin dava konusu parselde akaryakıt istasyonunun devamlılığını sağlamadığı ve ilgili tesise geçiş yolu izin belgesinin düzenlenmesinin mümkün olmadığı, önceki imar planı ile kazanılmış olan hakları (müktesip haklar) korumuyor olduğu anlaşıldığından, dava konusu işlemlerde planlama ilkelerine, şehircilik esaslarına, kamu yararına ve hukuka uyarlılık bulunmadığı gerekçesiyle dava konusu işlemlerin iptaline karar verilmiştir.
Bölge İdare Mahkemesi İdari Dava Dairesi kararının özeti: İstinaf başvurusuna konu İdare Mahkemesi kararının hukuka ve usule uygun olduğu ve istinaf dilekçelerinde ileri sürülen iddiaların söz konusu kararın kaldırılmasını sağlayacak nitelikte görülmediği gerekçesiyle 2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanununun 45. maddesinin 3. fıkrası uyarınca istinaf başvurusunun reddine karar verilmiştir.
TEMYİZ EDENLERİN İDDİALARI : Temyize konu kararın usul ve hukuka aykırı olduğu iddiasıyla bozulması gerektiği ileri sürülmektedir.
KARŞI TARAFIN SAVUNMASI : Temyiz edilen kararda bozma nedenlerinden hiçbirisi bulunmadığından, usul ve kanuna uygun olan kararın onanması gerektiği savunulmaktadır.
DANIŞTAY TETKİK HAKİMİ ...'IN DÜŞÜNCESİ : Temyiz isteminin kabulü ile Bölge İdare Mahkemesi İdari Dava Dairesi kararının bozulması gerektiği düşünülmektedir.
TÜRK MİLLETİ ADINA
Karar veren Danıştay Altıncı Dairesince Tetkik Hakiminin açıklamaları dinlendikten ve dosyadaki belgeler incelendikten sonra 29.10.2021 tarihli ve 31643 sayılı Resmî Gazete'de yayımlanarak yürürlüğe giren 85 sayılı Bazı Cumhurbaşkanlığı Kararnamelerinde Değişiklik Yapılması Hakkında Cumhurbaşkanlığı Kararnamesinin 1. maddesi ile 1 sayılı Cumhurbaşkanlığı Teşkilatı Hakkında Cumhurbaşkanlığı Kararnamesinin Altıncı Kısmının Dördüncü Bölümünün başlığının Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığı, 2. maddesi ile de aynı Kararnamenin 97. maddesinin birinci fıkrasının birinci cümlesinde yer alan "Çevre ve Şehircilik" ibaresinin "Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği" şeklinde değiştirildiği görüldüğünden, Çevre ve Şehircilik Bakanlığı yerine, Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığının davalı olarak belirlenmesi suretiyle işin gereği görüşüldü;
İNCELEME VE GEREKÇE:
MADDİ OLAY :1/1000 ölçekli özel proje alanı plan değişikliğinin, 16.08.2011 tarihinde Özel Çevre Koruma Kurumu Başkanlığınca onaylandığı ve dava konusu ... ada ... sayılı parselin bulunduğu alanın akaryakıt satış istasyonu olarak belirlendiği, 30.05.2013 tarihinde petrol istasyonu niteliğindeki ... ada ... parsel sayılı taşınmazın tamamı tapuda ... adına kayıtlı iken ... Petrol Kömür İnşaat Turizm Sanayi ve Ticaret Ltd. Şti.’ne satışının gerçekleştirildiği, ... tarihli, ... sayılı Muğla Büyükşehir Belediye Meclisi kararı ile Atatürk Bulvarının Muğla Büyükşehir Belediyesinin yetki ve sorumluluğuna bırakıldığı, 08.06.2016 tarihinde “Muğla Büyükşehir Belediyesi Sınırları İçinde Yer Alan Taşıt Yolu Kenarında Yapılacak ve Açılacak (Karayolları Genel Müdürlüğü’nün Bakım Ağı Dışında Kalan Karayollarında) Tesislere Geçiş Yolu İzin Belgesi Düzenlenmesi Hakkında Yönetmeliğin” Muğla Büyükşehir Belediye Belediyesinin internet sitesinde yayımlanmak suretiyle yürürlüğe girdiği, ... tarihli, ... sayılı yazı ile, Muğla Çevre ve Şehircilik İl Müdürlüğünün Muğla Büyükşehir Belediye Başkanlığından Muğla ili, Fethiye ilçesi, Karaçulha Mahallesi, 404 ada, 1 sayılı parselde kayıtlı taşınmaza yönelik 1/5000 ölçekli nazım ve 1/1000 ölçekli uygulama imar planı değişikliği teklifine ilişkin kurum görüşünün talep edildiği, ... tarihli, ... sayılı yazı ile Muğla Büyükşehir Belediye Başkanlığının süresi içinde plan teklifine ilişkin olumsuz görüş bildirdiği, ... tarihli, ... sayılı olur ile Çevre ve Şehircilik Bakanlığı tarafından dava konusu 1/5000 ölçekli nazım imar planı ve 1/1000 ölçekli uygulama imar planı değişikliğinin onaylandığı, anılan değişiklik ile taşınmaza yeni bir kullanım kararı getirilmediği sadece yapı yaklaşma mesafelerinde değişiklik yapıldığı, 12.07.2018 ile 10.08.2018 tarihleri arasında planların askıya çıkarıldığı, ... tarih ... sayılı yazı ile Muğla Büyükşehir Belediye Başkanlığı tarafından askı süresi içinde planlara itiraz edildiği, ... tarih ve ... sayılı yazı ile Çevre ve Şehircilik Bakanlığı tarafından bu alanda yeni bir akaryakıt istasyonu kullanımı kararının getirilmediği, yapı yaklaşma mesafelerinin düzenlendiğinden bahisle itirazın reddedilmesi üzerine 03/02/2018 tarihinde bakılan davanın açıldığı anlaşılmaktadır.
İLGİLİ MEVZUAT:
3194 sayılı İmar Kanununun 5. maddesinin işlem tarihinde yürürlükte bulunan halinde "Nazım İmar Planı; varsa bölge veya çevre düzeni planlarına uygun olarak halihazır haritalar üzerine, yine varsa kadastral durumu işlenmiş olarak çizilen ve arazi parçalarının; genel kullanış biçimlerini, başlıca bölge tiplerini, bölgelerin gelecekteki nüfus yoğunluklarını, gerektiğinde yapı yoğunluğunu, çeşitli yerleşme alanlarının gelişme yön ve büyüklükleri ile ilkelerini, ulaşım sistemlerini ve problemlerinin çözümü gibi hususları göstermek ve uygulama imar planlarının hazırlanmasına esas olmak üzere düzenlenen, detaylı bir raporla açıklanan ve raporuyla beraber bütün olan plandır. Uygulama İmar Planı; tasdikli halihazır haritalar üzerine varsa kadastral durumu işlenmiş olarak nazım imar planı esaslarına göre çizilen ve çeşitli bölgelerin yapı adalarını, bunların yoğunluk ve düzenini, yolları ve uygulama için gerekli imar uygulama programlarına esas olacak uygulama etaplarını ve diğer bilgileri ayrıntıları ile gösteren plandır." hükmüne yer verilmiştir.
3194 sayılı Yasanın 6.maddesinin işlem tarihinde yürürlükte bulunan halinde, "Planlar, kapsadıkları alan ve amaçları açısından; "Bölge Planları" ve "İmar Planları", imar planları ise, "Nazım İmar Planları" ve "Uygulama İmar Planları" olarak hazırlanır. Uygulama imar planları, gerektiğinde etaplar halinde de yapılabilir." hükmüne yer verilmiştir.
Karayolları Trafik Kanununun 3. maddesinde kavşak, iki veya daha fazla karayolunun kesişmesi veya birleşmesi ile oluşan ortak alan olarak tanımlanmıştır.
Karayolları Kenarında Yapılacak ve Açılacak Tesisler Hakkında Yönetmeliğin "Kavşak Mesafesi" başlıklı 37. maddesinde, "Karayolu kenarında yapılacak ve açılacak tesislere ait geçiş yolu ekseninin taşıt yolu kenar çizgisi ile kesiştiği noktanın kavşak başlangıcına mesafesi; Karayolları Genel Müdürlüğünün bakım ağına dahil, bölünmüş devlet ve il yolları ile aynı yönde birden fazla şeridi olan iki yönlü devlet yollarında en az 100 metre, diğer devlet ve il yollarında en az 75 metre, Karayolları Genel Müdürlüğünün bakım ağındaki karayollarının diğer yollar ile teşkil etmiş olduğu kavşakların diğer yollardan yaklaşımında enaz 50 metredir." hükmüne, "Cephe Genişlikleri" başlıklı 40. maddesinde, "Devlet ve il yolları kenarında yapılacak ve açılacak tesisler için cephe genişliği;
a) Devlet ve il yolları kenarındaki akaryakıt istasyonları ile yolcu terminalleri için en az 40 metre.
b) Devlet ve il yolları kenarındaki diğer tesisler için münferit geçiş yolu talep edilmesi halinde enaz 20 metredir.
c) Devlet ve il yolları kenarındaki tesislere ait geçiş yolu ile adalar;
Akaryakıt istasyonları ile yolcu terminallerinde devlet ve il yolunun bölünmüş veya iki yönlü olma durumuna göre Ek-7 veya Ek-8 deki proje örneğine, diğer tesislerde devlet ve il yolunun bölünmüş veya iki yönlü olma durumuna göre Ek-9 veya Ek-10 daki proje örneğine uygun olarak düzenlenir. Cephe genişliğinin tahkikinde, mülkün karayolu sınır çizgisine kesintisiz olarak çakışan ortak uzunluğu esas alınır."
kuralına, yapı yaklaşma mesafesi başlıklı 41. maddesinde ise, "Tesisler bünyesindeki yapıların cephe hattı ile karayolu sınır çizgisi arasındaki mesafe;
a) Tesisler bünyesinde yapılacak olan yer üstü akaryakıt, sıvılaştırılmış gaz ve diğer tehlikeli madde depoları için en az 50 metre,
b) Her türlü yer altı depoları ile akaryakıt ve (LPG/CNG) istasyonları, akaryakıt ve sıvılaştırılmış gaz dolum istasyonları, umuma açık park yerleri ve garajlar, yolcu ve yük terminalleri, atölye, fabrika, işhanı, çarşı, pazar yerleri, ticari bina, sinema, tiyatro, gazino, gibi eğlence yerleri, turistik yapı ve tesisler, müstakil olarak yapılan otel-motel lokanta ve kahvehaneler, araç bakım ve onarım yerleri, araç teşhir ve satış yerleri, hububat, fındık, tütün, pamuk, pancar vb. tarım ürünlerinin muhafaza edildiği kapalı depolar, sürücü kurs yerleri, toptancı hal, üretme-besi çiftliği ve ahırlar, maden ve petrol şantiye, ocak ve tesisleri, havuzlar, sabit kantarlar, eğitim, sağlık, dini ve kültürel vb. kamu ve özel yapılar ile yukarıda sayılan tesislere ait her türlü ana binalar ve sundurmalar için en az 25 metredir." hükmüne yer verilmiştir.
HUKUKİ DEĞERLENDİRME:
İmar planları objektif nitelikte düzenleyici işlemlerdir ve kanunen zorunlu şartların oluşması halinde tesis edildikleri usule uygun olarak kaldırılmaları veya değiştirilmeleri mümkündür. Planların idarece kaldırılması veya değiştirilmesi durumunda bu planların yürürlükte oldukları süre içerisinde ve bu planlara dayalı olarak tesis edilen bireysel işlemlerin kişiler bakımından subjektif nitelikte kazanılmış hak doğuracağı tabiidir. İdari işlemlerin geriye yürümeyeceğine ilişkin idare hukuku ilkesi ile bu gibi durumlarda kazanılmış hakların korunması ve idari istikrarın sağlanması amaçlanmıştır.
Kazanılmış hakların korunması hukuk devleti ilkesinin bir gereği olup, İdare Hukukunda kazanılmış hak sorununun çözümünde, hukuki güvenlik ilkesi ile hukuka uygun idare arasındaki dengenin gözetilmesi zorunludur. İmar hukukunda kazanılmış haktan bahsedildiğinde, yürürlükteki imar planlarına duyulan güven ile daha sonra değiştirilen plan dolayısıyla korunması gereken kamu yararı ve sağlıklı kentleşme birlikte değerlendirilmelidir.
Uyuşmazlıkta dava konusu akaryakıt istasyonunun imar planında kullanım şekli değişmeden çekme mesafelerinin değiştirilmesi sonucu akaryakıt istasyonunun 2016 yılında yürürlüğe giren Muğla Büyükşehir Belediyesi Sınırları İçinde Yer Alan Taşıt Yolu Kenarında Yapılacak ve Açılacak (Karayolları Genel Müdürlüğü’nün Bakım Ağı Dışında Kalan Karayollarında) Tesislere Geçiş Yolu İzin Belgesi Düzenlenmesi Hakkında Yönetmelikte yer alan kavşak mesafesine uygun olmaması gerekçesi ile anılan plan değişikliğinin iptaline karar verilmiştir.
Davacının taşınmazı üzerinde 2013 yılından bu yana mevzuata uygun şekilde faaliyette bulunan akaryakıt istasyonun yer aldığı, Muğla Büyükşehir Belediyesi Sınırları İçinde Yer Alan Taşıt Yolu Kenarında Yapılacak ve Açılacak (Karayolları Genel Müdürlüğü’nün Bakım Ağı Dışında Kalan Karayollarında) Tesislere Geçiş Yolu İzin Belgesi Düzenlenmesi Hakkında Yönetmeliğin 22. maddesinde, bu yönetmeliğin yürürlüğe girmesinden önce onaylanmış 1/1000 ölçekli uygulama imar planları ve/veya dönem mevzuatına göre alınan tüm izinler ( iş yeri açma, ruhsatı, inşaat ruhsatı vs) kazanılmış hakları saklıdır.” hükmünün bulunduğu anlaşılmıştır.
Davalı idare vekili tarafından dosyaya sunulan uzman mütalaasında, kavşakların birden fazla yönde gelen trafik akımlarının kesiştiği, ayrıldığı, birleştiği ve örüldüğü alanlar olduğu, bu hareketler aynı düzlemde olursa eşdüzey veya hemzemin, farklı düzlemlerde olursa alt-üst geçitli veya köprülü kavşaklar olarak tanımlandığı, uyuşmazlık konusu taşınmazın bulunduğu bölgede kavşak olarak belirlenen alanda özel bir kavşak tasarımının yer almadığı sadece bir refüj açıklığının yer aldığı, dolaşım ve erişim planına ilişkin detaylı bir kavşak çalışmasının bulunmadığı tespitlerine yer verilmiştir.
Bu durumda öncelikle davacının kazanılmış hakkı bakımından inceleme yapılması bu kapsamda davacının akaryakıt istasyonunun önünde bulunan kavşağın mevzuata uygun kavşak niteliğinde olup olmadığı, davacının akaryakıt istasyonuna yapı ruhsatı verildiği tarihte mevcut olup olmadığı hususları yerinde trafik konusunda uzman bilirkişinin de katılımı ile keşif ve bilirkişi incelemesi yaptırılmak suretiyle elde edilen sonuca göre yeniden karar verilmesi gerektiği sonucuna varılmıştır.
Bu itibarla, dava konusu işlemin iptali yolundaki karara karşı yapılan istinaf başvurusunun reddine ilişkin temyize konu Bölge İdare Mahkemesi İdari Dava Dairesi kararında isabet bulunmamaktadır.
KARAR SONUCU:
Açıklanan nedenlerle;
1. 2577 sayılı Kanunun 49. maddesine uygun bulunan davalı ve davalı yanında müdahilin temyiz istemlerinin kabulüne,
2. Dava konusu işlemin yukarıda özetlenen gerekçeyle iptaline ilişkin Mahkeme kararına yönelik olarak yapılan istinaf başvurusunun reddi yolundaki temyize konu ... Bölge İdare Mahkemesi ... İdari Dava Dairesinin ... tarih ve E:..., K:... sayılı kararının BOZULMASINA,
3. Yeniden bir karar verilmek üzere dosyanın anılan Bölge İdare Mahkemesi İdari Dava Dairesine gönderilmesine, 14/10/2024 tarihinde, kesin olarak, oybirliğiyle karar verildi.