T.C.
D A N I Ş T A Y
ALTINCI DAİRE
Esas No : 2021/4044
Karar No : 2025/2215
TEMYİZ EDENLER : I- (DAVALILAR)
1- ... Büyükşehir Belediye Başkanlığı
VEKİLİ : Av. ...
2- ... Belediye Başkanlığı
VEKİLİ : Av. ...
II- (DAVALI YANINDA MÜDAHİL)
... Kurumları Anonim Şirketi
VEKİLİ : Av. ...
KARŞI TARAF (DAVACI) : ... Odası (... Şubesi)
VEKİLİ : Av. ...
İSTEMİN KONUSU : Danıştay Altıncı Dairesinin 03/04/2017 tarih ve E:2015/5073, K:2017/2192 sayılı bozma kararına uyularak verilen ... İdare Mahkemesinin ... tarih ve E:..., K:... sayılı kararının temyizen incelenerek bozulması istenilmektedir.
YARGILAMA SÜRECİ:
Dava konusu istem: Bursa ili, Nilüfer ilçesi, ... Mahallesi, ... ada, ... sayılı parsel ile ... Mahallesi, ... ada, ... sayılı parsele ilişkin ... tarih ve ... sayılı Bursa Büyükşehir Belediye Meclisi kararıyla onaylanan 1/25.000 ve 1/5000 ölçekli nazım imar planı değişiklikleri ile ... tarih ve ... sayılı Nilüfer Belediye Meclisi kararıyla kabul edilen, ... tarih ve ... sayılı Bursa Büyükşehir Belediye Meclisi kararıyla onaylanan 1/1000 ölçekli uygulama imar planının iptali istenilmiştir.
İlk Derece Mahkemesi kararının özeti: Temyize konu kararda; dava konusu taşımazların kısmen tarım arazisi, kısmen ağaçlandırılacak alan olarak planlı olduğu, Bursa Valiliği İl Gıda Tarım ve Hayvancılık Müdürlüğünün ... tarihli işlemi ile plan değişikliğinin uygun olduğu yönünde görüş bildirildiği, ancak kuru marjinal tarım arazisi olan taşınmazlar hakkında tarım arazisinin niteliğine bakılmaksızın Toprak Koruma Kurulunun uygun görüşü alınması gerekirken, bu usule uyulmadan tesis edilen dava konusu işlemlerde hukuka uyarlık bulunmadığı sonucuna varılmıştır.
Belirtilen gerekçelerle hukuka aykırı bulunan dava konusu işlemlerin iptaline karar verilmiştir.
TEMYİZ EDENLERİN İDDİALARI :
Davalı ... Büyükşehir Belediye Başkanlığı tarafından, Orman Genel Müdürlüğü Bursa Orman Bölge Müdürlüğü ve Bursa Valiliği İl Gıda, Tarım ve Hayvancılık Müdürlüğü tarafından plan değişikliğine ilişkin olumlu görüş verildiği, dava konusu işlemlerde hukuka aykırılık bulunmadığı ileri sürülmektedir.
Davalı ... Belediye Başkanlığı tarafından, dava konusu planlara ilişkin ilgili kurum görüşlerinin alındığı, jeolojik etüt raporunun onaylandığı, dava konusu işlemlerin hukuka uygun olduğu ileri sürülmektedir.
Davalı yanında müdahil tarafından, taşınmazların kuru marjinal tarım arazisi vasfında olduğu, Toprak Koruma Kurulu kararı alınmasının gerekli olmadığı, Valilik tarafından olumlu görüş verildiği ileri sürülmektedir.
KARŞI TARAFIN SAVUNMASI: Savunma verilmemiştir.
DANIŞTAY TETKİK HAKİMİ ...'İN DÜŞÜNCESİ : Uyuşmazlıkta, kuru marjinal tarım arazisi vasfında olan taşınmazlar için Toprak Koruma Kurulu kararı alınmasının zorunlu olmadığı, Bursa Valiliği İl Gıda, Tarım ve Hayvancılık Müdürlüğünün ... tarih ve ... sayılı işlemi ile imar planı değişikliğinin uygun olduğu yönünde görüş verildiği anlaşıldığından, dava konusu imar planlarının şehircilik ilkeleri, planlama esasları, kamu yararı ve çevre tarım arazilerinin bütünlüğü açısından uygun olup olmadığı yönünden gerekirse keşif ve bilirkişi incelemesi yapılarak karar verilmesi gerektiği sonucuna varıldığından, temyiz isteminin kabulü ile dava konusu işlemlerin iptali yolundaki mahkeme kararının bozulmasına karar verilmesi gerektiği düşünülmektedir.
TÜRK MİLLETİ ADINA
Karar veren Danıştay Altıncı Dairesince, Tetkik Hakiminin açıklamaları dinlendikten ve dosyadaki belgeler incelendikten sonra gereği görüşüldü:
İNCELEME VE GEREKÇE:
MADDİ OLAY : Bursa ili, Nilüfer ilçesi, ... Mahallesi, ... ada, ... sayılı parsel ile ... Mahallesi, ... ada, ... sayılı parseller, 1/25.000 ve 1/5000 ölçekli nazım imar planında kısmen diğer tarım alanı, kısmen ağaçlandırılacak alan olarak planlı iken ... tarih ve ... sayılı Bursa Büyükşehir Belediye Meclisi kararıyla onaylanan 1/25.000 ve 1/5000 ölçekli nazım imar planı değişikliği ve ... tarih ve ... sayılı Nilüfer Belediye Meclisi kararıyla kabul edilen, ... tarih ve ... sayılı Bursa Büyükşehir Belediye Meclisi kararıyla onaylanan 1/1000 ölçekli uygulama imar planı ile özel eğitim tesisi alanı ve yol alanı olarak planlanmıştır. Bunun üzerine bakılan dava açılmıştır.
İLGİLİ MEVZUAT:
3194 sayılı İmar Kanununun "Tanımlar" başlıklı 5. maddesinin işlem tarihinde yürürlükte olan halinde; "Nazım imar planı; varsa bölge veya çevre düzeni planlarına uygun olarak halihazır haritalar üzerine, yine varsa kadastral durumu işlenmiş olarak çizilen ve arazi parçalarının; genel kullanış biçimlerini, başlıca bölge tiplerini, bölgelerin gelecekteki nüfus yoğunluklarını, gerektiğinde yapı yoğunluğunu, çeşitli yerleşme alanlarının gelişme yön ve büyüklükleri ile ilkelerini, ulaşım sistemlerini ve problemlerinin çözümü gibi hususları göstermek ve uygulama imar planlarının hazırlanmasına esas olmak üzere düzenlenen, detaylı bir raporla açıklanan ve raporuyla beraber bütün olan plandır. Uygulama İmar Planı; tasdikli halihazır haritalar üzerine varsa kadastral durumu işlenmiş olarak nazım imar planı esaslarına göre çizilen ve çeşitli bölgelerin yapı adalarını, bunların yoğunluk ve düzenini, yolları ve uygulama için gerekli imar uygulama programlarına esas olacak uygulama etaplarını ve diğer bilgileri ayrıntıları ile gösteren plandır." hükmüne yer verilmiştir.
5403 sayılı Toprak Koruma ve Arazi Kullanımı Kanununun "Kurulun Görevleri" başlıklı 6. maddesinde, "Kurulun görevleri aşağıda belirtilmiştir. a) Arazi kullanılan tüm faaliyetlerde, arazinin korunması, geliştirilmesi ve verimli kullanılmasına yönelik inceleme, değerlendirme ve izleme yapmak, ortaya çıkan olumsuzlukları belirlemek, toprak korumayı ve bununla ilgili sorunları giderici önlemleri almak, geliştirmek, uygulanmasını sağlamak için görüş oluşturmak, b) Arazi kullanımını gerektiren tüm girişimleri yönlendirmek üzere, yerel plân veya projelerin uygulanması amacıyla takibini yapmak, c) Toprak koruma önlemlerinin yerine getirilmesi sürecini yerel ölçekte izlemek, değerlendirmek ve çözümleyici öneriler geliştirmek, hazırlanacak toprak koruma ve arazi kullanım plânları doğrultusunda, yerel ölçekli yıllık iş programları için görüş oluşturmak ve uygulamaya konulmasının takibini yapmak, ç) Ülkesel, bölgesel veya yerel ölçekli yapılan plânlar arasındaki uyumu denetlemek, d) Kanunda yer alan konularla ilgili başvuruları almak ve ilgililere aktarmak, e) Kanunla verilen diğer görevleri yapmak" hükmüne yer verilmiştir.
Aynı Kanunun "Tarım arazilerinin amaç dışı kullanımı" başlıklı 13. maddesinde, "Mutlak tarım arazileri, özel ürün arazileri, dikili tarım arazileri ile sulu tarım arazileri tarımsal üretim amacı dışında kullanılamaz. Ancak, alternatif alan bulunmaması ve Kurulun uygun görmesi şartıyla; (...) d) Bakanlıklarca kamu yararı kararı alınmış plân ve yatırımlar, e) Kamu yararı gözetilerek yol altyapı ve üstyapısı faaliyetlerinde bulunacak yatırımlar, (...) için bu arazilerin amaç dışı kullanım taleplerine, toprak koruma projelerine uyulması kaydı ile Bakanlık tarafından izin verilebilir. Bakanlık bu yetkisini valiliklere devredebilir.
Mutlak tarım arazileri, özel ürün arazileri, dikili tarım arazileri ile sulu tarım arazileri dışında kalan tarım arazileri; toprak koruma projelerine uyulması kaydı ile valilikler tarafından tarım dışı kullanımlara tahsis edilebilir. (...)
Tarım arazilerinin korunması ve amaç dışı kullanımına dair uygulamaların usûl ve esasları yönetmelikle düzenlenir. " hükümleri yer almaktadır.
İşlem tarihinde yürürlükte bulunan 29/06/2009 tarih ve 2009/15154 sayılı Bakanlar Kurulu kararı ile yürürlüğe konulan Tarım Arazilerinin Korunması, Kullanılması ve Arazi Toplulaştırılmasına İlişkin Tüzüğün "Tarım Arazilerinin Amaç Dışı Kullanımı" başlıklı 9. maddesinin 4. fıkrasında, mutlak tarım arazileri, özel ürün arazileri, dikili tarım arazileri ile sulu tarım arazileri dışında kalan tarım arazileri için toprak koruma projesine uyulması, çevre arazilerdeki tarımsal kullanım bütünlüğünü bozmaması kaydıyla valilikler tarafından tarım dışı amaçla kullanım izni verilebileceği düzenlemesine yer verilmiş; işlem tarihinden sonra yürürlüğe giren 09/12/2017 tarih ve 30265 sayılı Resmi Gazete'de yayımlanan Tarım Arazilerinin Korunması, Kullanılması ve Planlanmasına Dair Yönetmeliğin "Toprak koruma kurulunun çalışma usul ve esasları" başlıklı 6. maddesinin 1. fıkrasının (ğ) bendinde, "Büyük ova koruma alanı dışındaki tarımsal amaçlı yapılar ile arazi etüt raporunda tarımsal kullanım bütünlüğünü ve arazi toplulaştırma projesi bütünlüğünü bozmadığı tespit edilen kuru marjinal tarım arazileri için gerçek ve tüzel kişiler tarafından yapılan tarım dışı amaçlı kullanım talepleri Kurul gündemine alınmaz, valilikler tarafından değerlendirilerek sonuçlandırılır." düzenlemesine yer verilmiştir.
HUKUKİ DEĞERLENDİRME:
Anılan mevzuat hükümlerinin değerlendirilmesinden, büyük ova koruma alanı dışında yer alan, arazi etüt raporunda tarımsal kullanım bütünlüğünü bozmadığı tespit edilen, kuru marjinal tarım arazileri için gerçek ve tüzel kişiler tarafından yapılan tarım dışı amaçlı kullanım taleplerinin Kurul gündemine alınmadan doğrudan Valilik tarafından neticelendirilebileceği anlaşılmaktadır.
Uyuşmazlıkta, dava konusu parsellere ilişkin Bursa Valiliği İl Gıda, Tarım ve Hayvancılık Müdürlüğünün ... tarih ve ... sayılı işlemi ile plan değişikliği istenen parsellerin kuru marjinal tarım arazisi vasfında olduğu, özel eğitim tesisi alanına yönelik plan değişikliği talebinin çevre tarım arazilerine zarar vermeyecek tedbirlerin alınması kaydıyla uygun bulunduğu, yine parseller arasında kalan orman alanının yol olarak kullanılması için Orman Genel Müdürlüğü Bursa Orman Bölge Müdürlüğünün 30/05/2013 tarihli oluru izin verildiği, bunun üzerine dava konusu imar planlarının onaylandığı, İdare Mahkemesince, kuru marjinal tarım arazisi olan taşınmazlar hakkında tarım arazisinin niteliği göz önünde bulundurulmaksızın tarım dışı kullanım için Toprak Koruma Kurulunun uygun görüşü alınmadığından bahisle dava konusu planların hukuka aykırı olduğu gerekçesiyle iptaline karar verildiği anlaşılmıştır.
Buna karşılık, yukarıda yer verilen düzenlemeler gereği, kuru marjinal tarım arazisi vasfında olan taşınmazlar için Toprak Koruma Kurulu kararı alınmasının zorunlu olmadığı, Bursa Valiliği İl Gıda, Tarım ve Hayvancılık Müdürlüğünün ... tarih ve ... sayılı işlemi ile imar planı değişikliğinin uygun olduğu yönünde görüş verildiği anlaşıldığından, dava konusu imar planlarının şehircilik ilkeleri, planlama esasları, kamu yararı ve çevre tarım arazilerinin bütünlüğü açısından uygun olup olmadığı yönünde gerekirse keşif ve bilirkişi incelemesi yapılarak karar verilmesi gerektiği sonucuna varılmıştır.
Bu itibarla, dava konusu işlemin iptaline ilişkin temyize konu İdare Mahkemesi kararında isabet bulunmamaktadır.
KARAR SONUCU :
Açıklanan nedenlerle;
1.2577 sayılı Kanunun 49. maddesine uygun bulunan davalı idareler ve yanında müdahilin temyiz istemlerinin kabulüne,
2. Dava konusu işlemin yukarıda özetlenen gerekçeyle iptaline ilişkin temyize konu ... İdare Mahkemesinin ... tarih ve E:..., K:... sayılı kararının BOZULMASINA,
3. Dosyanın anılan Mahkemeye gönderilmesine,
4. 2577 sayılı Kanunun (Geçici 8. maddesi uyarınca uygulanmasına devam edilen) 54. maddesinin 1. fıkrası uyarınca bu kararın tebliğ tarihini izleyen 15 gün içerisinde kararın düzeltilmesi yolu açık olmak üzere 22/04/2025 tarihinde oybirliğiyle karar verildi.