T.C.
D A N I Ş T A Y
ALTINCI DAİRE
Esas No : 2021/7420
Karar No : 2025/4268
TEMYİZ EDEN (DAVACILAR) : 1- ... 2- ...
3- ... 4- ...
5- ...
VEKİLLERİ : Av. ... - Av. ... - Av. ...
KARŞI TARAF (DAVALILAR) : 1- ... Büyükşehir Belediye Başkanlığı
VEKİLİ : Av. ... - Av. ...
2- ... Belediye Başkanlığı-...
VEKİLİ : Av. ...
İSTEMİN KONUSU : ... Bölge İdare Mahkemesi ... İdari Dava Dairesinin ... tarih ve E:..., K:... sayılı kararının temyizen incelenerek bozulması istenilmektedir.
YARGILAMA SÜRECİ :
Dava konusu istem: Malatya İli, Akçadağ İlçesi, ... Mahallesi, ... ve ... parsel sayılı taşınmazları kapsayan alanda 3194 sayılı İmar Kanununun 18. maddesi uyarınca Akçadağ Belediye Encümeninin ... tarihli, ... sayılı kararıyla onaylanan parselasyon işlemi ile dayanağı 1/1.000 ölçekli uygulama imar planı ve 1/5.000 ölçekli nazım imar planının kabulüne dair Malatya Büyükşehir Belediye Meclisinin ... tarih ve ... sayılı kararının iptali istenilmiştir.
İlk Derece Mahkemesi kararının özeti: ... İdare Mahkemesince verilen ... tarih ve E:..., K:... sayılı kararda; dava dosyasındaki bilgi ve belgeler ile yerinde yaptırılan keşif ve bilirkişi incelemesi sonucunda düzenlenen bilirkişi raporunun birlikte değerlendirilmesinden, davacılara ait taşınmazların da bulunduğu alanda ceza infaz kurumu ve müştemilatı yaptırılması amacıyla 06.04.2015 tarihinde Adalet Bakanlığınca kamu yararı kararı alındığından söz konusu alanda dava konusu 1/5000 ve 1/1000 ölçekli planların hazırlanmasında aykırılık ve olumsuzluk görülmediği, kamu yararı kararı uyarınca yer seçimi yapılan alanda yapılaşmaların fen, sağlık ve çevre koşullarına uygun yapılaşma gerçekleştirmek üzere 1/5000 ve 1/1000 ölçekli planların hazırlanmasında kamusal yarar görüldüğü, dolayısıyla yer seçimi yapılan yaklaşık 52,5 hektarlık alanın kamu hizmet alanı (Adalet Bakanlığı ceza infaz kurumları kompleksi) olarak tanımlanması ile bu alanla bütünleşmek üzere batı taraftaki 20.00 metrelik taşıt yolu dışındaki cephelerde bağ-bahçe nizamlı konut alanı planlanması, minimum ifraz koşuluna bağlı yapılaşma haklarının belirlenmesi ile ulaşım sisteminin kurgulanmasında şehircilik ilkeleri, planlama esasları, kamu yararı, bölge şartları ve üst kademe 1/100.000 ölçekli çevre düzeni planına aykırılık bulunmadığı, ayrıca parselasyon işleminin dayanağı uygulama imar planına uygun olduğu, davacılara eski parsellerine eşdeğer nitelikte tahsis yapıldığı, düzenleme ortaklık payının yasal sınırlara uygun ve tüm parsellerden eşit oranda kesildiği, düzenleme sınırının usulüne uygun şekilde belirlendiği, imar planına uygun yapılaşmaya elverişli parseller oluşturulduğu anlaşıldığından, Akçadağ Belediyesinin mali yetersizliği sebebiyle 1/1000 ölçekli uygulama imar planı yapılması yetkisinin belediye meclisi kararıyla Malatya Büyükşehir Belediyesi'ne devredildiği ve kamu yatırımının hızlandırılması amacıyla uygulama imar planının Malatya Büyükşehir Belediyesi tarafından yapıldığı da göz önüne alındığında, dava konusu parselasyon işleminde ve dayanağı uygulama imar planı ve nazım imar planında imar mevzuatına aykırılık bulunmadığı sonucuna varılmıştır.
Belirtilen gerekçelerle dava konusu işlem hukuka uygun bulunarak davanın reddine karar verilmiştir.
Bölge İdare Mahkemesi İdari Dava Dairesi kararının özeti: Bölge İdare Mahkemesi İdari Dava Dairesince; istinaf başvurusuna konu ... İdare Mahkemesi kararının hukuka ve usule uygun olduğu ve istinaf dilekçelerinde ileri sürülen iddiaların söz konusu kararın kaldırılmasını sağlayacak nitelikte görülmediği gerekçesiyle 2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanununun 45. maddesinin 3. fıkrası uyarınca istinaf başvurusunun reddine karar verilmiştir.
TEMYİZ EDENİN İDDİALARI : Temyize konu kararın usul ve hukuka aykırı olduğu iddiasıyla bozulması gerektiği ileri sürülmektedir.
KARŞI TARAFIN SAVUNMALARI :
Davalı Malatya Büyükşehir Belediye Başkanlığı tarafından; temyiz edilen kararda bozma nedenlerinden hiçbirisi bulunmadığından, usul ve kanuna uygun olan kararın onanması gerektiği savunulmaktadır.
Davalı Akçadağ Belediye Başkanlığı tarafından; savunma verilmemiştir.
DANIŞTAY TETKİK HAKİMİ ...'IN DÜŞÜNCESİ : Temyiz isteminin kısmen kabulü ile uygulama imar planı ve parselasyon işlemi yönünden temyize konu Bölge İdare Mahkemesi İdari Dava Dairesi kararının bozulmasına, temyiz isteminin kısmen reddi ile nazım imar planı yönünden temyize konu Bölge İdare Mahkemesi İdari Dava Dairesi kararının onanmasına karar verilmesi gerektiği düşünülmektedir.
TÜRK MİLLETİ ADINA
Karar veren Danıştay Altıncı Dairesince, Tetkik Hakiminin açıklamaları dinlendikten ve dosyadaki belgeler incelendikten sonra gereği görüşüldü:
İNCELEME VE GEREKÇE:
MADDİ OLAY :
Malatya İli, Akçadağ İlçesi, ... Mahallesi, 8500 m2 büyüklüğündeki ... sayılı parsel ve 11000 m2 büyüklüğündeki ... parsel sayılı mülkiyeti davacılara ve dava dışı ... ve ...'a ait taşınmazları da kapsayan alanda 3194 sayılı İmar Kanununun 18. maddesi uyarınca Akçadağ Belediye Encümeninin ... tarihli, ... sayılı kararıyla onaylanan parselasyon işlemi sonucunda %6.83 oranında düzenleme ortaklık payı kesilmesi sonrasında davacılara kadastro parsellerinin bulunduğu yerde ... ada, ... parsel sayılı 18.166 m2 büyüklüğündeki taşınmazın yine aynı hissedarlara hisseli olarak tahsis edildiği görülmektedir.
Bunun üzerine davacılar tarafından, parselasyon işlemi sonucunda kayısı ağaçlarının bir kısmının cezaevi alanı olarak oluşturulan bitişiklerindeki ... ada, ... parsel sayılı taşınmaz içerisinde kaldığı, parsel alanının küçüldüğü, söz konusu ağaçlarının bedelinin ödenmediği iddiasıyla anılan parselasyon işlemi ile dayanağı 1/1.000 ölçekli uygulama imar planı ve 1/5.000 ölçekli nazım imar planının kabulüne dair Malatya Büyükşehir Belediye Meclisinin ... tarih ve ... sayılı kararının iptali istemiyle bakılan dava açılmıştır.
İLGİLİ MEVZUAT:
5216 sayılı Büyükşehir Belediyesi Kanununun "Büyükşehir ve ilçe belediyelerinin görev ve sorumlulukları" başlığını taşıyan 7. Maddesinin 1.fıkrasında, "b) Çevre düzeni plânına uygun olmak kaydıyla, büyükşehir belediye sınırları içinde 1/5.000 ile 1/25.000 arasındaki her ölçekte nazım imar plânını yapmak, yaptırmak ve onaylayarak uygulamak; büyükşehir içindeki belediyelerin nazım plâna uygun olarak hazırlayacakları uygulama imar plânlarını, bu plânlarda yapılacak değişiklikleri, parselasyon plânlarını ve imar ıslah plânlarını aynen veya değiştirerek onaylamak ve uygulanmasını denetlemek; nazım imar plânının yürürlüğe girdiği tarihten itibaren bir yıl içinde uygulama imar plânlarını ve parselasyon plânlarını yapmayan ilçe belediyelerinin uygulama imar plânlarını ve parselasyon plânlarını yapmak veya yaptırmak. c) Kanunlarla büyükşehir belediyesine verilmiş görev ve hizmetlerin gerektirdiği proje, yapım, bakım ve onarım işleriyle ilgili her ölçekteki imar plânlarını, parselasyon plânlarını ve her türlü imar uygulamasını yapmak ve ruhsatlandırmak, 20.7.1966 tarihli ve 775 sayılı Gecekondu Kanununda belediyelere verilen yetkileri kullanmak(...)" Büyükşehir ve ilçe belediyelerinin görev ve sorumlulukları arasında sayılmıştır.
İşlem tarihinde yürürlükte bulunan haliyle 3194 sayılı İmar Kanununun 5. maddesinde; "Nazım imar planı; varsa bölge veya çevre düzeni planlarına uygun olarak halihazır haritalar üzerine, yine varsa kadastral durumu işlenmiş olarak çizilen ve arazi parçalarının; genel kullanış biçimlerini, başlıca bölge tiplerini, bölgelerin gelecekteki nüfus yoğunluklarını, gerektiğinde yapı yoğunluğunu, çeşitli yerleşme alanlarının gelişme yön ve büyüklükleri ile ilkelerini, ulaşım sistemlerini ve problemlerinin çözümü gibi hususları göstermek ve uygulama imar planlarının hazırlanmasına esas olmak üzere düzenlenen, detaylı bir raporla açıklanan ve raporuyla beraber bütün olan plandır; uygulama imar planı ise; tasdikli halihazır haritalar üzerine varsa kadastral durumu işlenmiş olarak nazım imar planı esaslarına göre çizilen ve çeşitli bölgelerin yapı adalarını, bunların yoğunluk ve düzenini, yolları ve uygulama için gerekli imar uygulama programlarına esas olacak uygulama etaplarını ve diğer bilgileri ayrıntıları ile gösteren plandır şeklinde tanımlanmıştır.
Aynı Kanunun 8. maddesinin 1.fıkrasının (d) bendinde; arazi kullanımı ve yapılaşmada sadece mekânsal strateji planları, çevre düzeni planları ve imar planları kararlarına uyulacağı, alt kademe planların, üst kademe planların kesinleştiği tarihten itibaren en geç bir yıl içinde ilgili idarece üst kademe planlara uygun hale getirilmesinin zorunlu olduğu aksi halde, üst kademe planları onaylayan kurum ve kuruluşlar alt kademe planlarını en geç altı ay içinde uygun hale getirir ve resen onaylar. (...) kuralı yer almaktadır.
14.06.2014 tarihli, 29030 sayılı Resmi Gazetede yayımlanarak yürürlüğe giren Mekansal Planlar Yapım Yönetmeliğinin 21/2 maddesinde de; "Nazım ve uygulama imar planları gerekli görülmesi halinde eş zamanlı olarak hazırlanabilir. Nazım imar planı kesinleşmeden uygulama imar planı onaylanamaz. Ancak, onay yetkisinin aynı idarede bulunması halinde nazım ve uygulama imar planları eş zamanlı olarak onaylanabilir." düzenlemesine yer vermiştir.
HUKUKİ DEĞERLENDİRME:
Davanın Malatya Büyükşehir Belediye Meclisinin ... tarihli, ... sayılı kararıyla onaylanan 1/5.000 ölçekli nazım imar planına ilişkin kısmı yönünden reddine dair İdare Mahkemesi kararına karşı yapılan istinaf başvurularının reddine yönelik bölümü hakkındaki temyiz istemleri incelendiğinde,
Bölge İdare Mahkemeleri tarafından verilen kararların temyiz yolu ile incelenerek bozulabilmeleri 2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu'nun 49. maddesinde belirtilen nedenlerden birinin bulunması halinde mümkündür.
İdare Mahkemesi kararının bu bölümüne karşı davacılar tarafından yapılan istinaf başvurularının reddi yolundaki temyize konu ... Bölge İdare Mahkemesi ... İdari Dava Dairesi kararı hukuk ve usule uygun olup bozulmasını gerektirecek bir sebep bulunmamaktadır.
Dava konusu Malatya Büyükşehir Belediye Meclisinin ... tarihli, ... sayılı kararıyla onaylanan 1/1.000 ölçekli uygulama imar planına ve Akçadağ Belediye Encümeninin ... tarihli, ... sayılı kararıyla onaylanan parselasyon işlemine ilişkin kısmı yönünden davanın reddine dair İdare Mahkemesi kararına karşı yapılan istinaf başvurularının reddine yönelik bölümü hakkındaki temyiz istemleri incelendiğinde,
Olayda, öncelikle dava konusu 1/1000 ölçekli uygulama imar planını yapma yetkisinin hangi belediyeye ait olduğu hususunun tespiti gerekmektedir.
... İdare Mahkemesinin ... tarih ve E:... sayılı ara kararıyla, dava konusu 1/1000 ölçekli uygulama imar planının Malatya Büyükşehir Belediye Başkanlığı tarafından yapıldığı görüldüğünden; 1/1000 ölçekli uygulama imar planının neden Akçadağ Belediye Başkanlığı değil de Malatya Büyükşehir Belediyesi Başkanlığı tarafından hazırlanıp onaylandığının 5216 sayılı Kanunun 7. maddesinin (b) fıkrası ve (c) fıkrası açıklanarak söz konusu olayda böyle bir durumun olup olmadığı hususunun dayanılan mevzuat hükümleriyle birlikte Malatya Büyükşehir Belediye Başkanlığınca açıklanılmasının istenilmesine karar verildiği, bunun üzerine Malatya Büyükşehir Belediye Başkanlığının 10.04.2019 tarihinde verdiği cevapta, Adalet Bakanlığı tarafından Malatya İline yapımı planlanan Cezaevi Kompleksinin inşa edilebilmesi için gerekli 1/1000 ölçekli uygulama imar planının yapımı hususunda, Akçadağ Belediyesinin mali yetersizliği sebebiyle, 1/1000 ölçekli uygulama imar planının Malatya Büyükşehir Belediyesince yapılabilmesi için Akçadağ Belediye Meclisinin ... tarihli, ... sayılı kararının alındığı, Ceza İnfaz Kurumunun kamu yararına kurulacak bir tesis olduğu, imar planlarının onay, askı ve kesinleşme süreleri göz önüne alındığında imar planlarının birlikte onaylanmasının bu süreyi kısaltarak kamu yatırımının gecikmesinin önlenmesinin hedeflendiği, nazım imar planının yürürlüğe girdiği tarihten itibaren bir yıl içinde ilçe belediyesinin uygulama imar planını yapmama gibi bir durumun söz konusu olmadığı, ayrıca 5216 sayılı Kanunun 7. maddesinin (c) fıkrasında sayılan hususlarla ilgili bir durumun söz konusu da olmadığı, kaldı ki parselasyon işleminin ilçe belediyesince yapıldığı belirtilmiştir.
Yukarıda yer verilen mevzuatın birlikte değerlendirilmesinden, nazım ve uygulama imar planlarının ölçeklerinin yanı sıra bu ölçeğe bağlı olarak düzenleme konularının da farklı olduğu, planların kademeli birliktelik ilkesi gereğince, nazım imar planı kararlarına uygun olarak uygulama imar planlarının hazırlanması, bu plan kararlarının ortaya çıkması gerekmektedir. Ancak uygulama imar planı yapımına ilişkin usul ve yöntemlerine uyulmak ve onay yetkisi aynı idarede bulunması kaydıyla her iki planının birlikte, eşgüdümlü olarak hazırlanmasına olanak sağlandığı görülmektedir.
Kanun ve yönetmelikte öngörülen ilke ve kurallara uyulmak ve ölçeğinin gerekliliğine uyulmak kaydıyla aynı idarece onaylanabilecek nazım ve uygulama imar planların birlikte ve aynı anda onaylanmasına engel yasal bir düzenleme olmadığı gibi aynı idare tarafından bu planların eş zamanlı hazırlanması ve onaylamasının genel bir kural olmadığı, şayet bu planların eş güdümlü hazırlanma şartları ve gerekliliği (plan değişikliği, ilave plan yapımı, planın kapsama alanı yönünden elverişli olması gibi) varsa nazım ve uygulama imar planlarının yetkili aynı idarece birlikte hazırlanıp onaylanabileceği, aksi halde nazım imar planı kesinleşmeden uygulama imar planının onaylanamayacağı açıktır.
Öte yandan; yetki kurallarının, dar ve özel anlamda kamu düzenine ilişkin hükümlerden olduğu, idari işlemlerin en önemli unsurları arasında yer aldığı, yetki unsurundaki sakatlıkların sonradan verilecek onay ya da izinle giderilemeyeceği, bu nedenle idarenin yetki kurallarına sıkı bir şekilde uymak zorunda bulunduğu ve yetki kurallarının dar yorum ve uygulama yöntemlerine bağlı tutulması gerektiği idare hukukunun bilinen ilkelerindendir.
Dar anlamda yetki unsuru denilen karar alma yeteneği; konu, yer ve zaman itibariyle, Anayasa ve yasalarla, belli organ, makam ve kamu görevlilerine tanınmış bir güçtür. Yetki devrinin hukuken geçerli olabilmesi, böyle bir devrin daha önce kanunda açıkça öngörülmüş bulunmasına bağlıdır. Ancak, kamu hukukunda yetkiler; ait olduğu organ, makam ve görevlilere bizzat kullanılmak üzere verildiğinden, yetki devri istisnai durumlarda söz konusudur.
Buna göre, yukarıda yer alan açıklamalar birlikte değerlendirildiğinde, kamu hukukunda bir makama/organa verilen yetkinin, aksine bir hüküm bulunmadıkça o makam/organ tarafından kullanılacağı, bir makamın yetkisinin başka bir kişiye/organa devredilmesi için mevzuatla yetkili kılınması gerekmektedir.
5216 sayılı Kanun hükümleri birlikte değerlendirildiğinde, büyükşehir belediyelerinin uygulama imar planları ve parselasyon planlarının yapımındaki yetkisinin, ilçe belediyelerinin nazım imar planına uygun olarak hazırlayacakları uygulama imar planlarını, bu planlara dayanarak yaptıkları parselasyon planlarını aynen veya değiştirerek onaylamak ve nazım imar planının yürürlüğe girdiği tarihten itibaren bir yıl içinde uygulama imar planlarını ve parselasyon planlarını yapmayan ilçe ve ilk kademe belediyelerinin uygulama imar planlarını ve parselasyon planlarını yapmak veya yaptırmakla sınırlı olduğu, doğrudan 1/1000 ölçekli uygulama imar planı yapmak ya da parselasyon planı yapmak yetkisinin bulunmadığı, 1/1000 ölçekli uygulama imar planı ve parselasyon planı yapımında ilçe ve ilk kademe belediyelerinin yetkili olduğu; aynı Kanun'un 7/c maddesinde yer alan büyükşehir belediyesinin her ölçekteki imar planları ve parselasyon planlarının yapımındaki yetkisinin ise, kanunlarla büyükşehir belediyesine verilmiş görev ve hizmetlerin gerektirdiği proje, yapım, bakım ve onarım işleriyle ilgili imar planları ve parselasyon planlarının yapımı ile sınırlı olduğu, dolayısıyla Kanunda açıkça belirtildiği üzere uygulama imar planlarının ilçe belediyesince yapılacağı ve ardından büyükşehir belediyesinin onayına sunulacağı belirtilmiş olup, ilçe belediyesinin bu yetkisini büyükşehir belediyesine devredeceğine yönelik herhangi bir yasal düzenleme öngörülmemiştir.
Uyuşmazlık konusu olayda ise, Malatya ili, Akçadağ ilçesi, ... Mahallesi, ... ve ... parsel sayılı (uygulama neticesinde ... ada ... parsel) taşınmazların da bulunduğu alanda Cezaevi Kompleksi için Akçadağ ilçesi Güzyurdu ve Kotangölü Mahalleleri sınırları içinde ayrılan mera vasıflı 623,450 m2'lik alanı kapsayacak şekilde 3194 sayılı İmar Kanununun 18.maddesi uyarınca başlatılan uygulama kapsamında yapılacak olan 1/1000 ölçekli uygulama imar planı yapımıyla ilgili olarak hem ilçe belediyesinin mali yetersizliği hem de Büyükşehir Belediye Başkanlığınca yapılacak 1/5000 ölçekli nazım imar planı ile bütünlüğün sağlanması amacıyla davalı Malatya Büyükşehir Belediye Başkanlığına yetki devri yapıldığından bahisle dava konusu 1/1000 ölçekli uygulama imar planı ile 1/5.000 ölçekli nazım imar planının ... tarihli, ... sayılı Malatya Büyükşehir Belediye Meclisi kararıyla onaylandığı görülmektedir.
Bu durumda, büyükşehir belediyesinin görev alanına girmeyen plan ve projelerden olan dava konusu alanda uygulama imar planını yapma yetkisinin ilçe belediyesine ait olduğu, ilçe belediyesinin bu yetkisinin Kanundan doğması nedeniyle Kanun tarafından açıkça yetki verilmediği müddetçe bu hak ve görevini büyükşehir belediyesine devredemeyeceği, olaydaki gibi bir devrin Kanunla verilen görevin idari işlemle kaldırılması sonucunu doğuracağı, bu durumun idarenin kanuna bağlı olma ilkesi ile bağdaşmayacağı, dolayısıyla ilçe belediyesince yapılması gereken uygulama imar planının yetki devri ile büyükşehir belediyesi tarafından yapılarak onaylanması yönündeki dava konusu 1/1000 ölçekli uygulama imar planında yetki yönünden hukuka uyarlık bulunmadığı sonucuna varılmıştır.
Öte yandan, dava konusu parselasyon işleminin dayanağı olan 1/1000 ölçekli uygulama imar planının yetki yönünden hukuka aykırı bulunduğu gözetildiğinde, uygulama imar planına dayanılarak onaylanan parselasyon işleminde de hukuka uyarlık bulunmadığı sonucuna varılmıştır.
Bu itibarla, Malatya Büyükşehir Belediye Meclisinin ... tarihli, ... sayılı kararıyla onaylanan 1/1.000 ölçekli uygulama imar planı ve Akçadağ Belediye Encümeninin ... tarihli, ... sayılı kararıyla onaylanan parselasyon işlemi yönünden davanın reddi yönündeki ... İdare Mahkemesi kararına yönelik istinaf isteminin reddine ilişkin temyize konu Bölge İdare Mahkemesi kararının bu kısmında hukuki isabet bulunmamaktadır.
KARAR SONUCU:
Açıklanan nedenlerle;
1. 2577 sayılı Kanunun 49. maddesine uygun bulunan davacıların temyiz istemlerinin kısmen kabulüne, kısmen reddine,
2. Davanın reddine dair İdare Mahkemesi kararına karşı yapılan istinaf başvurularının reddi yolundaki temyize konu ... Bölge İdare Mahkemesi ... İdari Dava Dairesinin ... tarih ve E:... K:... sayılı kararının, dava konusu 1/5000 ölçekli nazım imar planı yönünden ONANMASINA, dava konusu 1/1000 ölçekli uygulama imar planı ve parselasyon işlemi yönünden BOZULMASINA,
3. Bozulan kısım hakkında yeniden bir karar verilmek üzere dosyanın ... Bölge İdare Mahkemesi ... İdari Dava Dairesine gönderilmesine, 22/09/2025 tarihinde kesin olarak oybirliğiyle karar verildi.