T.C.
D A N I Ş T A Y
ALTINCI DAİRE
Esas No : 2021/7446
Karar No : 2025/1525
DAVACI : ...
VEKİLİ : Av. ...
DAVALI : ... Bakanlığı/ANKARA
VEKİLİ : Av. ...
DAVALI YANINDA MÜDAHİL : ... Başkanlığı
VEKİLİ : Av. ...
DAVANIN KONUSU : İzmir İli, Karabağlar İlçesi, ... Mahallesi, ... pafta ..., ... ve ... parsel sayılı taşınmazların maliki davacı tarafından, Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığınca 25/07/2018 tarihinde onaylanan İzmir İli, Karabağlar İlçesi, Uzundere Mahallesi, Toplu Konut İdaresi mülkiyetindeki parseller ile bir kısım tescil dışı alanlara ilişkin İzmir-Manisa Planlama Bölgesi 1/100.000 ölçekli Çevre Düzeni Planı Değişikliğinin iptali istenilmektedir.
DAVACININ İDDİALARI : Davacı tarafından; planlama yapılan alana 700 metre mesafede taşınmazlarının bulunduğundan bahisle dava konusu planlama bölgesindeki yoğunluk, ulaşım gibi düzenlemelerin taşınmazlarını etkileyeceği, dava konusu plan değişiklikleri ile yapılmak istenen üniversite kampüsünün çevresi ile nasıl bir ilişki içinde olacağının yeterince tanımlanmadığı, İzmir’in kentsel yerleşik alan sınırında bulunan bir bölgeye yerleştirilen kampüsün bölgenin ve İzmir’in kentsel morfolojisini nasıl etkileyeceği yönünde üst ölçekten gelen kararlarla desteklenmiş ve kentsel gelişmeye olası etkileri hakkında bilimsel normlara ve araştırmalara dayalı herhangi bir açıklamaya plan raporlarında yer verilmediği, üniversite alanının yer seçimini içeren kullanım kararının, yerleşmenin gelişme yönü, büyüklüğü, nüfus ve yapı yoğunluğu ve ulaşım sisteminin etkilenmesine neden olacağı, bahsedilen özellikleri içeren analiz çalışmaları yapılmadan gerçekleştirilen plan değişikliğinin planlama esaslarına aykırı olduğu, plan değişikliğinin şehircilik ilkeleri ve kamu yararı açısından zorunlu olduğunun bilimsel olarak ortaya koyulmadığı, onaylanan plan değişikliklerinin parçacı bir yaklaşımla hazırlandığı, bütünlüklü bir kentsel çevre oluşturmaktan uzak ve bölgedeki doğal alanlar üstünde yapılaşma baskısını arttırıcı bir durum doğurduğu, koruma alanları ile doğal, yapay ve yasal eşiklerin dikkate alınmasının belirtilmesine rağmen yasal eşik kriterinin dikkate alınmadığı, üst ölçekli plan kararları için hesaplanmış olan nüfus öngörüsü üzerinde, bölgede öngörülen üniversite kampüsünün ve bitişiğinde yer alan konut alanlarının nasıl bir etki yapabileceğine dair bir bilgiye plan raporlarında detaylı bir şekilde yer verilmediği, planların İzmir Çevre Yolu ve bağlantı yolları ile söz konusu bölgedeki kent içi yollar üzerine getireceği muhtemel trafik yüklerinin yaratabileceği olumsuzluklara ve bu olumsuzlukların nasıl giderilebileceğine dair bir çözüm önerisine yer verilmediği, dava konusu plan değişikliği önerilerinin doğal alanlar üzerindeki yapılaşma baskısını arttıracağı gibi yeşil kuşak ilkesinin bütünlüğünün bozulacağı, alanın engebeli ve eğimli topografik yapısı göz önünde bulundurulduğunda, kamu kaynaklarının etkin bir şekilde kullanılması ilkesi ile plan kararları çeliştiğinden iptali gerektiği ileri sürülmektedir.
DAVALININ SAVUNMASI : Dava konusu taşınmazların plan sınırı içinde kalmaması nedeniyle davacıların dava açma ehliyetlerinin bulunmadığı, davacının plana itiraz etmediği, davanın süresinde açılmadığı, davacıya ait taşınmazların başka bir riskli alan etabında planlamasının sürdüğü, ulaşım iddialarının bu plan ölçeğinde değil alt ölçekli planlar ölçeğinde ileri sürülmesi gerektiği, planlama için gerekli kurum ve kuruluş görüşlerinin alındığı, planda şehircilik ilkelerine, planlama esaslarına ve kamu yararına aykırılık bulunmadığı savunulmuştur.
DANIŞTAY TETKİK HAKİMİ ...'İN DÜŞÜNCESİ : Davanın reddi gerektiği düşünülmektedir.
DANIŞTAY SAVCISI ...'IN DÜŞÜNCESİ : Dava, İzmir İli, Karabağlar İlçesi, ... Mahallesi, ... pafta ..., ... ve ... parsel sayılı taşınmazların maliki davacı tarafından, Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığınca 25/07/2018 tarihinde onaylanan İzmir İli, Karabağlar İlçesi, Uzundere Mahallesi, Toplu Konut İdaresi mülkiyetindeki parseller ile bir kısım tescil dışı alanlara ilişkin İzmir-Manisa Planlama Bölgesi 1/100.000 ölçekli Çevre Düzeni Planı Değişikliğinin iptali istemiyle açılmıştır.
Davalı idarenin usule ilişkin itirazları yerinde görülmemiştir.
Dosyanın incelenmesinden, 16/11/2015 tarihinde onaylanan İzmir-Manisa Planlama Bölgesi 1/100.000 ölçekli Çevre Düzeni Planında, uyuşmazlığa konu alan "kısmen kentsel gelişme alanı, kısmen orman alanı" olarak belirlendiği, daha sonra dava konusu plan değişikliği ile orman kullanımı kaldırılarak uyuşmazlık konusu taşınmazların "kısmen kentsel gelişme alanı kısmen üniversite alanı" olarak belirlendiği anlaşılmıştır.
Aynı plan değişikliği işleminin iptali istemiyle açılan başka bir davada, Danıştay Altıncı Dairesinin E:2019/1462 sayılı dosyasında yerinde yaptırılan keşif ve bilirkişi incelemesi sonucunda düzenlenen bilirkişi raporunda özetle; dava konusu plan değişikliğinin İzmir-Manisa Planlama Bölgesi 1/100.000 ölçekli Çevre Düzeni Planının genel planlama yaklaşımına, koruma-kullanma dengesine ilişkin ilkelerine, yeşil kuşak stratejisine ve planlama hükümlerine aykırı olduğu, plan değişikliği ile orman alanı kullanımında bulunan bir bölgenin bu kullanımdan çıkarılması ve gelişme konut alanı ile üniversite yerleşkesi olarak belirlenmesi plan ana kararını zedeleyen bir plan değişikliği olduğu; şehircilik ve planlama ilkeleriyle bağdaşmadığı gibi, Mekânsal Planlar Yapım Yönetmeliğine de aykırı düştüğü, İzmir Büyükşehir Bütünü 1/25.000 ölçekli Çevre Düzeni Planındaki ağaçlandırılacak alan kullanımı ve bu kullanımın bir parçası olduğu yeşil kuşak stratejisi davaya konu plan değişikliği işlemi öncesinde 1/100.000 ölçekli çevre düzeni planında benimsenmiş ve sürdürülmüş bir plan yaklaşımı olduğu halde davaya konu plan değişikliği ile 1/25.000 ölçekli bu stratejinin üst ölçekte sürdürülmemesi ile sonuçlandığı, herhangi bir bilimsel açıklama ve değerlendirme yapılmaksızın üst ölçekte alana farklı bir kullanım getirilmesinin Çevre Düzeni Planının genel yaklaşımlarına ve ana stratejilerine aykırı bir plan kararı olduğu gibi, planların kademeli birlikteliği ilkesine de aykırı olduğu ve bu yönüyle de Mekansal Planlar Yapım Yönetmeliğine aykırılık taşıdığı, dava konusu plan değişikliğinde bilimsel modellere dayalı bir nüfus öngörüsünü temel almayan yeni gelişme alanı önerisi, şehircilik ilkeleri ve planlama esaslarına aykırı olduğu ve plan değişikliği ulaşım planlaması ve ulaşım kademelenmesi yönünden yetersiz olması nedeniyle de planlama ilkeleriyle bağdaşmadığı belirtilmiştir.
Dosyada yer alan bilgi ve belgeler ile Danıştay Altıncı Dairesinin E:2019/1462 sayılı dosyasında yer alan bilirkişi raporunun birlikte değerlendirilmesinden, dava konusu plan değişikliğinin İzmir-Manisa Planlama Bölgesi 1/100.000 ölçekli Çevre Düzeni Planının genel planlama yaklaşımına, koruma-kullanma dengesine ilişkin ilkelerine, yeşil kuşak stratejisine ve planlama hükümlerine aykırı olduğu, plan değişikliği ile, orman alanı kullanımında bulunan bir bölgenin bu kullanımdan çıkarılarak kentsel gelişme alanı ve üniversite alanı olarak belirlenmesinin plan ana kararlarını zedelediği, plan değişikliğinin ulaşım planlaması ve ulaşım kademelenmesi yönünden yetersiz olduğu anlaşıldığından dava konusu edilen plan değişikliğinin imar mevzuatına, şehircilik ilkelerine, planlama esaslarına ve kamu yararına uygun olmadığı sonucuna varılmıştır.
Açıklanan nedenlerle, dava konusu plan değişikliğinin iptaline karar verilmesi gerektiği, düşünülmektedir.
TÜRK MİLLETİ ADINA
Karar veren Danıştay Altıncı Dairesince duruşma için taraflara önceden bildirilen 20/11/2024 tarihinde, davacı vekili Av. ...'ın, davalı idare vekili Av. ...'ün ve davalı idare yanında müdahil vekili Av. ...'ün geldiği, Danıştay Savcısının hazır olduğu görülmekle, açık duruşmaya başlandı. Taraflara usulüne uygun olarak söz verilerek dinlendikten ve Danıştay Savcısının düşüncesi alındıktan sonra taraflara son kez söz verilip, duruşma tamamlandı. Aynı tarihte yapılan yapılan ara kararı gerekleri yerine getirildikten, tetkik hakiminin açıklamaları dinlendikten ve dosyadaki belgeler incelendikten sonra gereği görüşüldü:
İNCELEME VE GEREKÇE :
MADDİ OLAY :
14/08/2009 tarihinde onaylanan Manisa-Kütahya-İzmir Planlama Bölgesi 1/100.000 ölçekli Çevre Düzeni Planının iptali istemiyle açılan davada Danıştay Altıncı Dairesinin 26/12/2012 tarih ve E:2010/786, K:2012/8225 sayılı kararıyla planın tümünün iptaline karar verilmiştir.
Söz konusu karar üzerine İzmir-Manisa Planlama Bölgesi 1/100.000 ölçekli Çevre Düzeni Planı (ÇDP) ... tarih ve ... sayılı Çevre ve Şehircilik Bakanlığı Oluru ile onaylanmış, anılan plana askı sürecindeki itirazların değerlendirilmesi sonrasında ... tarih ve ... sayılı Bakanlık Oluru ile ÇDP yeniden onaylanmıştır.
Yeniden onaylanan plana yönelik askı süreci içerisindeki itirazların değerlendirilmesi sonrasında da yeniden düzenleme yapılan İzmir-Manisa Planlama Bölgesi 1/100.000 ölçekli Çevre Düzeni Planı (... sayılı paftaları ve plan hükümleri) 16/11/2015 tarihinde onaylanmış, bu planın L18 sayılı paftasında 27/01/2017 tarihinde değişiklik yapılmıştır.
Akabinde;
- Dava konusu alanda gerek Karabağlar ilçesinin kalkınmasına fayda sağlayacak gerekse de İzmir'in bölgesel ölçekte gelişimini ve etki hinterlandını artıracak olan bir üniversite alanının oluşturulması,
- Bu doğrultuda üniversite yerleşkesinde olması gereken bütün hizmetlerin bir bütün içerinde sağlanabileceği büyüklükte bir alan planlanmasının hedeflenmesi,
- Üniversite alanının yaratacağı çarpan etkisi ile bölgede açığa çıkacak konut, sosyo-kültürel ve teknik altyapı alanları ihtiyaçlarının bir planlama hiyerarşisi doğrultusunda bütün olarak ele alınmış bir kent dokusu oluşturulması,
amaçlarıyla hazırlanan, İzmir İli, Karabağlar İlçesi, Uzundere Mahallesi, Toplu Konut İdaresi mülkiyetindeki parseller ile bir kısım tescil dışı alanları kapsayan ve dava konusu plan değişikliğinden önce yürürlükte olan 16/11/2015 onay tarihli İzmir-Manisa Planlama Bölgesi 1/100.000 ölçekli Çevre Düzeni Planında getirilen "kısmen kentsel gelişme alanı kısmen orman alanı" kullanım kararlarında yapılan ve bu davanın konusu olan "kısmen kentsel gelişme alanı kısmen üniversite alanı" yönünde Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığı tarafından 25/07/2018 tarihinde onaylanan İzmir-Manisa Planlama Bölgesi 1/100.000 ölçekli Çevre Düzeni Planı Değişikliğinin iptali istemiyle bakılmakta olan davanın açıldığı anlaşılmıştır.
İLGİLİ MEVZUAT:
2872 sayılı Çevre Kanununun 9. maddesinin birinci fıkrasının (b) bendinde, "Ülke fizikî mekânında, sürdürülebilir kalkınma ilkesi doğrultusunda, koruma-kullanma dengesi gözetilerek kentsel ve kırsal nüfusun barınma, çalışma, dinlenme, ulaşım gibi ihtiyaçların karşılanması sonucu oluşabilecek çevre kirliliğini önlemek amacıyla nazım ve uygulama imar plânlarına esas teşkil etmek üzere bölge ve havza bazında 1/50.000-1/100.000 ölçekli çevre düzeni plânları Bakanlıkça yapılır, yaptırılır ve onaylanır. Bölge ve havza bazında çevre düzeni plânlarının yapılmasına ilişkin usûl ve esaslar Bakanlıkça çıkarılacak yönetmelikle belirlenir." hükmüne yer verilmiştir.
3194 sayılı İmar Kanununun 5. maddesinde çevre düzeni planı; varsa mekansal strateji planlarının hedef ve stratejilerine uygun olarak yerleşim, gelişme alanları ve sektörlere ilişkin alt ölçekli planlarını yönlendiren genel arazi kullanım kararları çerçevesinde ilke ve kriterleri belirleyen bölge, havza veya il bütününde hazırlanan, plan hükümleri ve raporuyla bir bütün olan plan olarak tanımlanmış, 8. maddesinin 1. fıkrasında; planların tanımlaması yapılarak, planlar bölge planı, çevre düzeni planı, nazım imar planı ve uygulama imar planı olarak kademelendirilmiş ve alt ölçekli planların üst ölçekli planlarda belirlenen planlama ana ilkelerine, stratejilerine ve kararlarına uyumlu olması zorunluluğu getirilmiştir.
10/7/2018 tarihli 30474 sayılı Resmi Gazetede yayımlanarak yürürlüğe giren 1 sayılı Cumhurbaşkanlığı Teşkilatı Hakkında Cumhurbaşkanlığı Kararnamesinin 102.maddesinin 1.fıkrasının (a) bendinde, yerleşme, yapılaşma ve arazi kullanımına yön veren, her tür ve ölçekte fiziki planlara ve uygulamalara esas teşkil eden üst ölçekli mekânsal strateji planlarını ve çevre düzeni planlarını ilgili kurum ve kuruluşlarla işbirliği yaparak hazırlamak, hazırlatmak, onaylamak ve uygulamanın bu stratejilere göre yürütülmesini sağlamak, (c) bendinde ise, havza ve bölge bazındaki çevre düzeni planları da dâhil her tür ve ölçekteki çevre düzeni planlarının ve imar planlarının yapılmasına ilişkin esasları belirlemek, havza veya bölge bazında çevre düzeni planlarını yapmak, yaptırmak, onaylamak ve bu planların uygulanmasını ve denetlenmesini sağlamak Mekânsal Planlama Genel Müdürlüğünün görevleri arasında sayılmıştır.
Çevre ve Şehircilik Bakanlığınca çıkarılan 14/06/2014 tarihli Resmi Gazetede yayımlanarak yürürlüğe giren Mekansal Planlar Yapım Yönetmeliğinin 4.maddesinin 1.fıkrasının (c) bendinde, "Çevre düzeni planı: Varsa mekânsal strateji planlarının hedef ve strateji kararlarına uygun olarak orman, akarsu, göl ve tarım arazileri gibi temel coğrafi verilerin gösterildiği, kentsel ve kırsal yerleşim, gelişme alanları, sanayi, tarım, turizm, ulaşım, enerji gibi sektörlere ilişkin genel arazi kullanım kararlarını belirleyen, yerleşme ve sektörler arasında ilişkiler ile koruma-kullanma dengesini sağlayan 1/50.000 veya 1/100.000 ölçekteki haritalar üzerinde ölçeğine uygun gösterim kullanılarak bölge, havza veya il düzeyinde hazırlanabilen, plan notları ve raporuyla bir bütün olarak yapılan planı ifade eder." kuralı yer almaktadır.
Yönetmeliğin "Planlama alanı" başlıklı 18.maddesinde, "Çevre düzeni planı; coğrafi, sosyal, ekonomik, idari, mekânsal ve fonksiyonel nitelikleri açısından benzerlik gösteren bölge, havza veya en az bir il düzeyinde yapılır." kuralına, "Plan ilke ve esasları" başlıklı 19. maddesinin 1.fıkrasında ise, "Çevre düzeni planları hazırlanırken; a) Varsa mekânsal strateji planlarına uygunluğun sağlanması, b) Yeni gelişmeler ve bölgesel dinamiklerin dikkate alınması, c) İlgili kamu kurum ve kuruluşlarının mekânsal kararları etkileyecek nitelikteki bölge planı, strateji planı ve belgesi, sektörel yatırım kararlarının dikkate alınarak değerlendirilmesi, ç) Sürdürülebilir kalkınma amacına uygun olarak ekolojik ve ekonomik kararların bir arada değerlendirilmesi, d) Tarihi, kültürel yapı ile orman alanları, tarım arazileri, su kaynakları ve kıyı gibi doğal yapı ve peyzajın korunması ve geliştirilmesi, e) Doğal yapının, ekolojik dengenin ve ekosistemin sürekliliğinin korunması amacıyla arazi kullanım bütünlüğünün sağlanması, f) Ulaşım ağının arazi kullanım kararlarıyla birlikte ele alınması suretiyle imar planlarında güzergahı netleştirilecek yolların güzergah ve yönünün genel olarak belirlenmesi, g) Çevre sorunlarına neden olan kaynaklara yönelik önleyici strateji ve politikaların belirlenerek arazi kullanım kararlarının oluşturulması, ğ) İmar planlarına esas olacak şematik ve grafik dil kullanılarak arazi kullanım kararları ile koruma ve gelişmenin sağlanması, h) Afet tehlikelerine ilişkin mevcut raporlar ve jeolojik etütler dikkate alınarak afet risklerini azaltıcı önerilerin dikkate alınması esastır." kuralına yer verilmiştir.
Anılan 19.maddenin 2.fıkrasında, "Çevre düzeni planlarının hazırlanması sürecinde, planlama alanı sınırları kapsamında aşağıda genel başlıklar halinde belirtilen konular ile diğer konularda ilgili kurum ve kuruluşlardan veriler elde edilir; bu veriler kapsamında analiz, etüt ve araştırmalar yapılır: a) Sınırlar. b) İdari ve bölgesel yapı. c) Fiziksel ve doğal yapı. ç) Sit ve diğer koruma alanları, hassas alanlar, doğal karakteri korunacak alanlar. d) Ekonomik yapı. e) Sektörel gelişmeler ve istihdam. f) Demografik ve toplumsal yapı. g) Kentsel ve kırsal yerleşme alanları ve arazi kullanımı. ğ) Altyapı sistemleri. h) Yeşil ve açık alan kullanımları. ı) Ulaşım sistemleri. i) Afete maruz ve riskli alanlar. j) Askeri alanlar, askeri yasak bölgeler ve güvenlik bölgeleri. k) Planlama alanına yönelik bölgesel ölçekli kamu projeleri ve yatırım kararları. l) Her tür ve ölçekteki plan, program ve stratejiler. m) Göller, barajlar, akarsular, taşkın alanları, yeraltı ve yüzeysel su kaynakları ve benzeri hidrolojik, hidrojeolojik alanlar. n) Çevre sorunları ve etkilenen alanlar." düzenlemesine yer verilmiştir.
Aynı maddenin 3.fıkrasında, "Çevre Düzeni Planlarının hazırlanması sürecinde planlama alanı sınırları kapsamındaki tüm veriler 1/25.000 ölçekli harita hassasiyetinde hazırlanır." kuralı, 4.fıkrasında, "Plan hazırlık sürecinde ihtiyaç duyulan veri, bilgi ve belgeler; ilgili veriyi hazırlamakla sorumlu kurum ve kuruluşlardan, bilimsel çalışmalardan ve uzmanlarca arazide yapılacak çalışmalardan elde edilir." kuralı, 5.fıkrasında, "Planlama sürecinde coğrafi bilgi sistemleri ve uzaktan algılama yöntemleri kullanılarak güncellenebilir ve sorgulanabilir sayısal veri tabanı oluşturulur." kuralı bulunmaktadır.
Yönetmeliğin "Revizyon ve değişiklikler" başlıklı 20. maddesinin 1.fıkrasında, "Çevre düzeni planının ihtiyaca cevap vermediği hallerde veya planın vizyonu, amacı, hedefleri, stratejileri, ilke ve politikaları açısından plan ana kararlarını, sürekliliğini, bütünlüğünü etkilemesi halinde çevre düzeni planı bütününde revizyon yapılır. Çevre düzeni planı revizyonu; a) Nüfusun yerleşim ihtiyaçlarının karşılanamaması, b) Planın temel strateji ve politikalarını değiştirecek bölgesel ölçekli yatırımların ortaya çıkması, c) Yeni verilere bağlı olarak, sonradan ortaya çıkabilecek ve bölgesel etkiye yol açabilecek arazi kullanım taleplerinin oluşması, ç) Yeni gelişmeler ve bölgesel dinamiklerde değişiklik olması, durumunda yapılır." düzenlemesine, 2.fıkrasında da, "Çevre düzeni planı ana kararlarını, sürekliliğini, bütünlüğü bozmayacak nitelikte, plan değişikliği yapılabilir. Çevre düzeni planı değişikliklerinde; a) Kamu yatırımlarına, b) Çevrenin korunmasına, c) Çevre kirliliğinin önlenmesine, ç) Planın uygulanmasında karşılaşılan güçlükler ve maddi hataların giderilmesine, d) Değişen verilere bağlı olarak planın güncellenmesine, dair yeterli, geçerli ve gerekçeleri açık olan, altyapı etkilerini değerlendiren raporu içeren teklif ve talepler; idarece planın temel hedef, ilke, strateji ve politikaları kapsamında teknik ve yasal çerçevede değerlendirmeye alınarak sonuçlandırılır." düzenlemesine yer verilmiştir.
HUKUKİ DEĞERLENDİRME:
16/11/2015 onay tarihli İzmir-Manisa Planlama Bölgesi 1/100.000 ölçekli Çevre Düzeni Planında dava konusu taşınmazın "kısmen kentsel gelişme alanı kısmen orman alanı" kullanımı içerdiği; dava konusu işlem ile kabul edilen 1/100.000 ölçekli çevre düzeni planı değişikliği ile uyuşmazlık konusu taşınmazın kullanımının "kısmen kentsel gelişme alanı kısmen üniversite alanı" olarak düzenlendiği anlaşılmıştır.
Dairemizin E:2019/1462 sayılı dosyasında yerinde yaptırılan keşif ve bilirkişi incelemesi sonucunda düzenlenen bilirkişi raporunda;
"Dava konusu plan değişikliği İzmir-Manisa Planlama Bölgesi 1/100.000 ölçekli Çevre Düzeni Planının genel planlama yaklaşımına, koruma-kullanma dengesine ilişkin ilkelerine, yeşil kuşak stratejisine ve planlama hükümlerine aykırıdır.
Plan değişikliği ile orman alanı kullanımında bulunan bir bölgenin bu kullanımdan çıkarılması ve gelişme konut alanı ile üniversite yerleşkesi olarak belirlenmesi plan ana kararını zedeleyen bir plan değişikliğidir; şehircilik ve planlama ilkeleriyle bağdaşmadığı gibi, Mekânsal Planlar Yapım Yönetmeliğine de aykırıdır.
İzmir Büyükşehir Bütünü 1/25.000 ölçekli Çevre Düzeni Planındaki ağaçlandırılacak alan kullanımı ve bu kullanımın bir parçası olduğu yeşil kuşak stratejisi davaya konu plan değişikliği işlemi öncesinde 1/100.000 ölçekli çevre düzeni planında benimsenmiş ve sürdürülmüş bir plan yaklaşımıdır. Davaya konu plan değişikliği ise 1/25.000 ölçekli bu stratejinin üst ölçekte sürdürülmemesi ile sonuçlanmakta olup, herhangi bir bilimsel açıklama ve değerlendirme yapılmaksızın üst ölçekte alana farklı bir kullanım getirilmesi Çevre Düzeni Planının genel yaklaşımlarına ve ana stratejilerine aykırı bir plan kararı olduğu gibi, planların kademeli birlikteliği ilkesine de aykırıdır ve bu yönüyle de Mekansal Planlar Yapım Yönetmeliğine aykırılık taşımaktadır.
Dava konusu 1/100.000 ölçekli çevre düzeni planı değişikliği sonrasında davacının itirazları ve iddiaları doğrultusunda değişiklik yapılmamıştır. Yürürlükteki İzmir-Manisa Planlama Bölgesi 1/100.000 ölçekli Çevre Düzeni Planında dava konusu plan değişikliği ile önerilen gelişme konut alanı ve üniversite kullanımı önerildiği şekli ile yer almaktadır.
Alanın topografik yapısına dava konusu 1/100.000 ölçekli çevre düzeni planı açısından bakıldığında, dava konusu plandan önceki planda bölge orman alanı gösteriminde bulunmakta, ayrıca riskli olduğuna dair bir gösterim ve notasyon bulunmamaktadır. Bu konunun izleyen alt ölçekli planlarda ayrıntılı olarak irdelenmesi gerekmektedir.
Dava konusu plan değişikliğinde bilimsel modellere dayalı bir nüfus öngörüsünü temel almayan yeni gelişme alanı önerisi, şehircilik ilkeleri ve planlama esaslarına aykırıdır.
Dava konusu plan değişikliği ile öngörülen kullanımlar göz önünde bulundurulduğunda, plan değişikliği ulaşım planlaması ve ulaşım kademelenmesi yönünden yetersizdir ve bu yaklaşım planlama ilkeleriyle bağdaşmamaktadır." tespitlerine yer verilmiştir.
TMMOB Şehir Plancıları Odası (İzmir Şubesi) vekili Av. ... tarafından İzmir İli, Karabağlar İlçesi, Uzundere Mahallesi, Toplu Konut İdaresi mülkiyetindeki parseller ile bir kısım tescil dışı alanlara İlişkin Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığı tarafından 25/07/2018 tarihinde onaylanan İzmir-Manisa Planlama Bölgesi 1/100.000 ölçekli Çevre Düzeni Planı Değişikliğinin iptali istemiyle açılan ve Dairemizin E:2019/1462 sayılı dosyasında görülen davada, yerinde yaptırılan keşif ve bilirkişi incelemesi neticesinde düzenlenen ve hükme esas alınabilecek nitelikte görülen bilirkişi raporu taraflara tebliğ edilerek taraflarca rapora karşı talep ve itirazların bildirilmesi üzerine dosyada yer alan bilgi ve belgeler ile tarafların bilirkişi raporuna itirazları, Dairemizin E:2019/1462 sayılı dosyasında yer alan bilirkişi raporu birlikte değerlendirilerek uyuşmazlık konusu çevre düzeni planı değişikliği incelenmiştir.
Dava konusu değişikliğin, İzmir-Manisa Planlama Bölgesi 1/100.000 ölçekli Çevre Düzeni Planının hedef, ilke, strateji ve kararlarına uygun olup olmadığının değerlendirilebilmesi için anılan plan düzenlemelerinin, Plan Notları ve Plan Açıklama Raporu çerçevesinde irdelenmesi gerekmektedir.
İzmir-Manisa Planlama Bölgesi 1/100.000 ölçekli Çevre Düzeni Planına ilişkin Plan Hükümlerinde;
"4.8. Kentsel Gelişme Alanları: Bu planın hedef yıla ilişkin nüfus kabulleri ile ilke ve stratejilerine göre bu planla kentsel yerleşime uygun bulunan kentsel kullanımların geliştirileceği alanlardır.
...
4.37. Üniversite Alanları: Yüksekokul, lisans, lisansüstü eğitim, araştırma-bilgi, öğretim ve iletişim merkezi işlevlerini yüklenen ve içerinde tekno-park tesislerinin de yer alabileceği alanlardır.
4.50. Orman Alanları: 6831 sayılı Orman Kanunu uyarınca saptanmış ve saptanacak alanlardır." tanımlarına yer verilmiş,
"7.1. Bu çevre düzeni planı, plan açıklama raporu ve plan hükümleriyle bir bütündür. Alt ölçekli planlar yapılırken bu belgelerin bütünü göz önünde bulundurulacaktır.
7.2. Bu plandan ölçü alınarak uygulamaya geçilemez. Bu plan ile belirlenen kentsel yerleşme alanları, bu alanların tamamının yerleşime açılacağını göstermez. Bu alanların sınırları, alt ölçekli planlama çalışmalarında ilgili kurum ve kuruluşların görüşleri ile doğal, yapay ve yasal eşikler doğrultusunda, bu planda ve plan hükümleri ekinde yer alan tabloda belirlenen hedef nüfus dikkate alınarak kesinleştirilir.
...
8.1.1. Kentsel Yerleşme Alanları
8.1.1.1. Bu planda kentsel yerleşik alanlar ve kentsel gelişme alanları olarak gösterilmiş olan alanların bütünüdür. Kentsel yerleşme alanları kapsamındaki kentsel yerleşik alanlar ve kentsel gelişme alanlarına ilişkin alt ölçekli planlarda nüfus kabulleri 9. bölümde yer alan tablolara göre belirlencektir.
...
8.1.1.3. Kentsel yerleşme alanlarında, konut alanları ile eğitim tesisleri, sağlık tesisleri, kamu kurum alanları, trafo vb. gibi sosyal ve teknik alt yapı alanları ile ticaret alanları, küçük sanayi sitesi alanları, turistik tesis alanları, konut dışı kentsel çalışma alanları, açık ve kapalı spor alanları, yeşil alanlar v.b. yer alabilir.
..
...
8.11. Orman Alanları
8.11.1. Bu planda orman alanı olarak gösterilen alanlar, devlet ormanları, hükmi şahsiyeti haiz amme müesseselerine ait ormanlar, özel ormanlar ve muhafaza ormanları olup 6831 sayılı Orman Kanunu hükümlerine tabi alanlardır.
8.11.2. Planlama bölgesi içindeki orman alanları, orman amenajman planları esas alınarak bu plana işlenmiştir.
8.11.3. Orman sınırları konusunda tereddüt oluşması durumunda veya imar planlarının yapımı sırasında, orman kadastro sınırları esas alınacak olup ilgili kurum görüşünün alınması şarttır." düzenlemelerine yer verilmiştir.
Çevre düzeni planı kararlarının kurumlardan ve arazi çalışmalarından elde edilen veriler, nüfus projeksiyonları ve yerel idarelerin imar planları, bölgesel yatırım kararları, koruma statülü alanlar, ulaşım ağları gibi plana girdi sağlayan veriler değerlendirilerek oluşturulması gerekmektedir. Nüfus projeksiyonlarına göre, yerleşim alanlarının belirlenmesi ve bu doğrultuda, tarım alanları, orman alanları, meralar, jeolojik açıdan sakıncalı alanların korunması gerektiğinden bu tür alanlarda, münferit kentsel gelişme taleplerinin plan bütünlüğü göz önünde bulundurularak değerlendirilmesi gerekmektedir.
Stratejik mekânsal planlama, kentsel gelişimi yalnızca fiziksel gelişim kapsamında ele alan bir yaklaşım değildir. Fiziksel gelişmenin yanı sıra, kentteki sosyal, kültürel, ekonomik, yerel örgütsel gelişime ilişkin stratejileri de içerir. Çevre düzeni planları, bölgesel nitelikte genel arazi kullanım kararları getirmekte olup, stratejik bir plan olması sebebiyle fiziki kullanım kararları içermemektedir.
Genel ilke olarak, plan kararları ile fiziksel çevreyi sağlıklı bir yapıya kavuşturmak, yatırımların yer seçimlerini ve gelişme eğilimlerini yönlendirmek ve toprağın koruma, kullanma dengesini en rasyonel biçimde belirlemek amaçlanır.Bu amaç çerçevesinde, çevre düzeni planı ölçeğinde hangi usûl ve esaslara göre planlama yapılacağı ayrıntıları ile ilgili Kanun ve Yönetmeliklerde düzenlenmiştir.
Bir bölgede önceki plan kararları ile belli bir amaca yönelik tanımlama yapılmış olması o bölgenin tamamının amacı, kapsamı, niteliği ve esasları ilgili mevzuatta belirlenmiş olan çevre düzeni planında aynı amaca tahsis edileceği sonucunu doğurmaz.
Yukarıda anılan bilirkişi raporunda, plan değişikliği ile orman alanı kullanımında bulunan bir bölgenin bu kullanımdan çıkarılması ve gelişme konut alanı ile üniversite yerleşkesi olarak belirlenmesinin plan ana kararını zedeleyen bir plan değişikliği olduğundan şehircilik ve planlama ilkeleri ile Mekânsal Planlar Yapım Yönetmeliğine aykırı olduğu, İzmir Büyükşehir Bütünü 1/25.000 ölçekli Çevre Düzeni Planındaki ağaçlandırılacak alan kullanımı ve bu kullanımın bir parçası olduğu, yeşil kuşak stratejisinin davaya konu plan değişikliği işlemi öncesinde 1/100.000 ölçekli çevre düzeni planında benimsenmiş ve sürdürülmüş bir plan yaklaşımı olduğu, davaya konu plan değişikliğinin ise 1/25.000 ölçekli bu stratejinin üst ölçekte sürdürülmemesi ile sonuçlandığı, herhangi bir bilimsel açıklama ve değerlendirme yapılmaksızın üst ölçekte alana farklı bir kullanım getirilmesinin çevre düzeni planının genel yaklaşımlarına ve ana stratejilerine aykırı bir plan kararı olduğu tespitlerine yer verilmiş ise de, dosyadaki belgelerin incelenmesinden uyuşmazlık konusu taşınmazın;
-İzmir Orman Bölge Müdürlüğünün ... tarih ve E:... sayılı yazısı ile, planlama alanının kesinleşmiş sayısal orman sınır noktalarına göre bir kısmının orman sınırları içerinde kaldığı, yapılacak olan imar planı çalışmalarından önce orman sınırları içerisinde kalan kısımlarının ifraz edilmesi gerektiği ve bu kısımların imar planı çalışmaları dışarısında bırakılması gerektiği, geriye kalan alanın ise kesinleşmiş orman sınırları dışında kaldığının belirtildiği, orman kadastro haritasının yazı ekinde sunulduğu, İzmir Valiliği İl Gıda Tarım ve Hayvancılık Müdürlüğünün ... tarih ve E.... sayılı yazısında, TOKİ planlaması yapılmak üzere dava konusu alanın 5403 sayılı Toprak koruma ve Arazi Kullanımı Kanunu kapsamı dışında olduğunun belirtildiği görülmüştür.
Öte yandan, Dairemizin E:2019/1462 sayılı dosyasında yer alan davalı idare tarafından sunulan bilirkişi raporuna itiraz dilekçesinin incelenmesinden, orman kadastrosu sınırları içerisinde orman alanı niteliği taşıyan alanın yaklaşık 1.9 ha olduğu, bu büyüklükteki bir alanının 1/100.000 ölçekli çevre düzeni planında gösterilmesinin mümkün olmadığı, dava konusu planla aynı tarihte onaylanan 1/25.000 ölçekli çevre düzeni planı değişikliğinde 1.9 ha.lık alanın orman alanı olarak planlama sınırı dışında bırakıldığı anlaşılmıştır.
Bu durumda, anılan 1/100.000 ölçekli çevre düzeni planı değişikliğinin ilgili kurumlardan alınan görüşlere uygun olarak çevredeki kullanımlar ve ulaşım alt yapısı göz önünde bulundurularak yapılmış olduğu, eğitim kurumu olan üniversitelerin bulundukları bölgeye çok önemli işlevler kattığı, ekonomik olarak da katkılar sağladığı, bu kapsamda değerlendirildiğinde kentsel sosyal altyapı alanları içerisinde yer alan üniversite alanı kullanım kararı ile kentsel gelişme alanı kullanımı getirilmesine ilişkin dava konusu plan değişikliğinin şehircilik ilkeleri, planlama esas ve teknikleri ile kamu yararına uygun olduğu sonucuna varılmıştır.
KARAR SONUCU:
Açıklanan nedenlerle;
1. DAVANIN REDDİNE,
2. Ayrıntısı aşağıda gösterilen toplam ...-TL yargılama giderinin davacı üzerinde bırakılmasına, davalı yanında müdahil tarafından yapılan ...-TL yargılama giderinin davacıdan alınarak davalı yanında müdahile verilmesine,
3. Karar tarihinde yürürlükte bulunan Avukatlık Asgari Ücret Tarifesi uyarınca duruşmalı işler için belirlenen ... TL vekâlet ücretinin davacıdan alınarak davalı idareye verilmesine,
4. Posta gideri avansından artan tutarın kararın kesinleşmesinden sonra davacıya iadesine,
5. Bu kararın tebliğ tarihini izleyen 30 gün içerisinde Danıştay İdari Dava Daireleri Kuruluna temyiz yolu açık olmak üzere, 19/03/2025 tarihinde oy birliğiyle karar verildi.