T.C.
D A N I Ş T A Y
ALTINCI DAİRE
Esas No : 2021/7613
Karar No : 2025/337
DAVACI :... ... Belediye Başkanlığı- ...
VEKİLİ : Av. ...
DAVALI :... Bakanlığı /...
VEKİLİ : Hukuk Müşaviri ...
DAVANIN KONUSU : ... ili, ...ilçesi, ... Organize Sanayi Bölgesi Mahallesi, ... mevkiinde ve ...Organize Sanayi Bölgesi bitişiğinde yer alan yaklaşık 17 hektar ...lüğündeki alanın, Organize Sanayi Bölgesi Yer Seçimi Yönetmeliği'nin 9. maddesi gereği ... Organize Sanayi Bölgesine ilave edilerek sınırları yeniden oluşturulan 750 hektarlık ... Organize Sanayi Bölgesi alanının, 1/100.000 ölçekli çevre düzeni planında "organize sanayi bölgesi" olarak gösterilmesine ilişkin Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığınca 08/04/2021 tarihinde onaylanan Trakya Alt Bölgesi ...Havzası 1/100.000 ölçekli revizyon çevre düzeni planı değişikliği ile bu plana askıda yapılan itirazın reddine ilişkin Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığı Mekansal Planlama Genel Müdürlüğünün ... tarihli, ... sayılı işleminin iptali istenilmektedir.
DAVACININ İDDİALARI :Tarım alanı vasfındaki parsellerin fonksiyonunun “organize sanayi bölgesi” olarak değiştirilmesinin 1/100.000 ölçekli Trakya Alt Bölgesi ...Havzası Revizyon Çevre Düzeni Planının ana planlama yaklaşımı ve hedeflerine açıkça aykırı olduğu, dava konusu işlemin, 24.08.2009 tarihinde onaylanan 1/100.000 ölçekli Trakya Alt Bölgesi Çevre Düzeni Planına karşı açılan davalar sonucu verilen iptal kararları ile 1/25000 ölçekli ... İl Çevre Düzeni Planına karşı açılan davalar sonucu verilen kısmen iptal kararlarının özüne aykırı olduğu, dava konusu plan değişikliği talebini yapan Sanayi ve Teknoloji Bakanlığı tarafından ... Organize Sanayi Bölgesi sınırı için ... ...şehir Belediye Başkanlığı tarafından olumsuz görüş verildiği, dava konusu plan değişikliği ile öngörülen arazi kullanım kararının Mekânsal Planlar Yapım Yönetmeliğinde aranan yeterli ve geçerli gerekçelere dayandırılmadığı, idari işlemlerin konu, sebep, amaç unsurları açısından da usul ve yasaya uygun olmadığı, bu nedenlerle dava konusu işlemin iptaline karar verilmesi gerektiği ileri sürmektedir.
DAVALININ SAVUNMASI : Organize Sanayi Bölgelerinin (OSB), 4562 sayılı Organize Sanayi Bölgeleri Kanunu ile ilgili yönetmelikleri kapsamında anılan Bakanlık tarafından çalışmaları yürütülen ve ilgili kurum/kuruluşların da katılımıyla oluşturulan yer seçimi komisyonu tarafından özel kanunla belirlenen alanlar olduğu, davaya konusu plan değişikliği ile, ilgili Bakanlığın yürüttüğü çalışmalar doğrultusunda özel kanunla belirlenmiş bir alanın çevre düzeni planına işlendiği, Organize Sanayi Bölgelerinin ilan edilmesi süreci ile planlamanın ayrı idari işlemler olduğu, bu doğrultuda ... ...şehir Belediye Başkanlığı'nın ... OSB ilave alanına yönelik ilettiği olumsuz görüşlerin değerlendirmesine ilişkin iş ve işlemlerin; ilgili kanun ve yönetmelikler kapsamında Sanayi ve Teknoloji Bakanlığı tarafından yürütüldüğü Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığının bu süreçte bir dahlinin bulunmadığı gibi OSB yer seçimi işlemi için sorumluluğunun bulunmadığı, 1/100.000 ölçekli revizyon çevre düzeni planı hükümlerinin "2.11.3.8" sayılı ve "11.2.3." sayılı plan notlarında bölgede, sanayi sektöründe genel olarak dağınık ve düzensiz sanayi alanlarının ortak denetim ve yönetim mekanizmasına kavuşturulması ve çevreye olumsuz etkilerinin azaltılması amacıyla Organize Sanayi Bölgesi (OSB) çatısı altında toplanmasının plan kararlarıyla desteklendiği bu çerçevede dava konusu plan değişikliğinin anılan plan hükümleri çerçevesinde gerçekleştirildiği, 1/100.000 ölçekli çevre düzeni planı ve meri mevzuat hükümlerine aykırılık bulunmadığı, davacının iddiasına konu davalarda alınan iptal kararlarının, planda belirlenen "sanayi alanı” kullanımına yönelik olduğu, bir sanayi tesisinin tek başına yer seçmesi ile bir OSB içinde yer seçmesi arasında atık su, çevre kirliliği, denetleme gibi bir çok etmende ... farklar bulunduğu bu nedenle (2.11.2.3 sayılı plan hükümleri ve 2.11,3.8 sayılı plan hükümleri ) bölgedeki sanayi alanı taleplerinin OSB'lere yönlendirilmesinin amaçlandığı, özel kanunu kapsamında ilgili Bakanlıkça ilan edilen OSB alanının "sanayi alanı” kullanımına yönelik alınmış mahkeme kararlarıyla değerlendirilemeyeceği, dava konusu plan değişikliğinin Mekansal Planlar Yönetmeliğinin 20. maddesine aykırı olduğu iddialarının haksız ve mesnetsiz olduğu, bu nedenlerle davanın reddi gerektiği savunulmaktadır.
DANIŞTAY TETKİK HAKİMİ ...'IN DÜŞÜNCESİ : Davanın reddi gerektiği düşünülmektedir.
DANIŞTAY SAVCISI ...'IN DÜŞÜNCESİ : Dava; ... ili, ...ilçesi, ... Organize Sanayi Bölgesi Mahallesi sınırları içerisinde yer alan yaklaşık 17 hektar ...lüğündeki alanın, Organize Sanayi Bölgesi Yer Seçimi Yönetmeliği'nin 9. maddesi gereği ... Organize Sanayi Bölgesine ilave edilerek sınırları yeniden oluşturulan 750 hektarlık ... Organize Sanayi Bölgesi alanının, 1/100.000 ölçekli çevre düzeni planında "organize sanayi bölgesi" olarak gösterilmesine ilişkin Çevre ve Şehircilik Bakanlığınca 08/04/2021 tarihinde onaylanan Trakya Alt Bölgesi ...Havzası 1/100.000 ölçekli Revizyon Çevre Düzeni Planı Değişikliği ile bu plana askıda yapılan itirazın reddine ilişkin Çevre ve Şehircilik Bakanlığı Mekansal Planlama Genel Müdürlüğünün ... tarihli, ... sayılı işleminin iptali istemiyle açılmıştır.
2872 sayılı Çevre Kanununun 9. maddesinin birinci fıkrasının (b) bendinde, "Ülke fizikî mekânında, sürdürülebilir kalkınma ilkesi doğrultusunda, koruma-kullanma dengesi gözetilerek kentsel ve kırsal nüfusun barınma, çalışma, dinlenme, ...ım gibi ihtiyaçların karşılanması sonucu oluşabilecek çevre kirliliğini önlemek amacıyla nazım ve uygulama imar plânlarına esas teşkil etmek üzere bölge ve havza bazında 1/50.000-1/100.000 ölçekli çevre düzeni plânları Bakanlıkça yapılır, yaptırılır ve onaylanır. Bölge ve havza bazında çevre düzeni plânlarının yapılmasına ilişkin usûl ve esaslar Bakanlıkça çıkarılacak yönetmelikle belirlenir." hükmüne yer verilmiştir.
1 sayılı Cumhurbaşkanlığı Kararnamesinin 102 maddesinin 1. fıkrasının a bendinde," Yerleşme, yapılaşma ve arazi kullanımına yön veren, her tür ve ölçekte fiziki planlara ve uygulamalara esas teşkil eden üst ölçekli mekânsal strateji planlarını ve çevre düzeni planlarını ilgili kurum ve kuruluşlarla işbirliği yaparak hazırlamak, hazırlatmak, onaylamak ve uygulamanın bu stratejilere göre yürütülmesini sağlamak", c) bendinde "Havza ve bölge bazındaki çevre düzeni planları da dâhil her tür ve ölçekteki çevre düzeni planlarının ve imar planlarının yapılmasına ilişkin usul ve esasları belirlemek, havza veya bölge bazında çevre düzeni planlarını yapmak, yaptırmak, onaylamak ve bu planların uygulanmasını ve denetlenmesini sağlamak," ç) bendinde " Sektörel planların havza veya bölge düzeyindeki mekânsal strateji planlarına ve çevre düzeni planlarına uyumlu hazırlanmasını sağlamak," Çevre ve Şehircilik Bakanlığı Mekânsal Planlama Genel Müdürlüğünün görevleri arasında sayılmıştır.
Çevre ve Şehircilik Bakanlığınca çıkarılan 14.06.2014 tarihli Resmi Gazetede yayımlanarak yürürlüğe giren Mekansal Planlar Yapım Yönetmeliğinin "Revizyon ve değişiklikler" başlıklı 20. maddesinin 1. fıkrasında, "Çevre düzeni planının ihtiyaca cevap vermediği hallerde veya planın vizyonu, amacı, hedefleri, stratejileri, ilke ve politikaları açısından plan ana kararlarını, sürekliliğini, bütünlüğünü etkilemesi halinde çevre düzeni planı bütününde revizyon yapılır. Çevre düzeni planı revizyonu; a) Nüfusun yerleşim ihtiyaçlarının karşılanamaması, b) Planın temel strateji ve politikalarını değiştirecek bölgesel ölçekli yatırımların ortaya çıkması, c) Yeni verilere bağlı olarak, sonradan ortaya çıkabilecek ve bölgesel etkiye yol açabilecek arazi kullanım taleplerinin oluşması, ç) Yeni gelişmeler ve bölgesel dinamiklerde değişiklik olması, durumunda yapılır." düzenlemesine, 2. fıkrasında da, "Çevre düzeni planı ana kararlarını, sürekliliğini, bütünlüğü bozmayacak nitelikte, plan değişikliği yapılabilir. Çevre düzeni planı değişikliklerinde; a) Kamu yatırımlarına, b) Çevrenin korunmasına, c) Çevre kirliliğinin önlenmesine, ç) Planın uygulanmasında karşılaşılan güçlükler ve maddi hataların giderilmesine, d) Değişen verilere bağlı olarak planın güncellenmesine, dair yeterli, geçerli ve gerekçeleri açık olan, altyapı etkilerini değerlendiren raporu içeren teklif ve talepler; idarece planın temel hedef, ilke, strateji ve politikaları kapsamında teknik ve yasal çerçevede değerlendirmeye alınarak sonuçlandırılır." düzenlemesine yer verilmiştir.
1/100.000 ölçekli Trakya Alt Bölgesi ...Havzası Revizyon Çevre Düzeni Planı ,Plan Hükümlerinin "2.11.3.8. sayılı Organize Sanayi Bölgeleri(0SB)" başlığı altında""a. Bu alanlarda 4562 sayılı Organize Sanayi Bölgeleri Kanunu ve ilgili yönetmelik hükümleri geçerlidir. b. Mevcut dağınık ve düzensiz sanayi alanlarının ortak denetim ve yönetim mekanizmasına kavuşturulması ve çevreye olumsuz etkilerinin minimize edilmesi amacıyla OSB alanları oluşturulabilir. c. Bu alanların yapılanma koşulları ve konumları alt ölçekli planlarda belirlenecektir." hükümleri ile; 2.11.2.3. sayılı Sanayi Alanları başlığı altında; "b. Dağınık ve denetimsiz sanayi alanlarının, OSB'ler çatısı altımda toplanması sağlanacaktır. Sektörel dağılım açısından ise 2.10.32 genel hükmü çerçevesinde çevreye duyarlı, teknoloji bazlı sektörlere ağırlık verilecek ve teşvik edilecektir." hükmü yer almaktadır.
Dosyanın incelenmesinden, ... Organize Sanayi Bölgesi Yönetim Kurulu Başkanlığı'nın ... tarihli, ... sayılı yazısı ile Organize Sanayi Böigesi bitişiğinde yer alan mülkiyeti ... A.Ş'ye ait ... Mahallesi ..., ..., ..., ... ve ... sayılı parsellere ait yaklaşık 17 hektarlık alanın OSB Yer Seçim Yönetmeliğinin 9. maddesi gereği Organize Sanayi Bölgesi sınırına ilave edilerek yer seçiminin kesinleştiği, anılan alanın yürürlükteki Trakya Alt Bölgesi ...Havzası 1/100.000 ölçekli Revizyon Çevre Düzeni Planına işlenmesi talep edilmiş, Mekansal Planlama Genel Müdürlüğü'nün... tarihli, ... sayılı yazısı ile yapılan incelemeler neticesinde yürürlükte bulunan 1/100.000 ölçekli revizyon çevre düzeni planında ...-... OSB alanının sınırlarının işli olmadığı ve anılan OSB alanının çevre düzeni planında gösterilmesine yönelik herhangi bir düzenleme yapılmadığı anlaşıldığından, ... OSB'ye ilave edildiği belirtilen alanla birlikte ... OSB alanının güncel sayısal verileri ile yürürlükte bulunan çevre düzeni planına işlenmesine yönelik Sanayi ve Teknoloji Bakanlığı'nın görüşü talep edilmiş, Sanayi ve Teknoloji Bakanlığı (Sanayi Bölgeleri Genel Müdürlüğü)'nın ...... tarihli, .../... sayılı yazısı ile OSB alanına ilişkin yer seçim komisyon raporları ve sınır kesinleştirme yazıları gönderilerek, bahse konu OSB'nin ve ilave alanının yürürlükte bulunan 1/100.000 ölçekli revizyon çevre düzeni planına işlenmesinde sakınca olmadığı belirtilmiştir. Bu çerçevede, Organize Sanayi Bölgeleri yer seçiminin ... sayılı "Organize Sanayi Bölgeleri Kanunu" ve ilgili yönetmelikleri uyarınca yapılmakta olduğu göz önünde tutularak, ... OSB ve ilave alanına ilişkin Yer Seçimi Komisyonlarınca uygun görülen yaklaşık 750 hektar ...lüğündeki alanın, 1/100.000 ölçekli revizyon çevre düzeni planının F-19 sayılı plan paftasında "Organize Sanayi Bölgesi (0SB)" olarak gösterilmesine yönelik Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığının ... tarihli ve ... sayılı oluru ile uyuşmazlık konusu çevre düzeni planı değişikliği yapıldığı görülmüştür.
Çevre düzeni planı kararlarının kurumlardan ve arazi çalışmalarından elde edilen veriler, nüfus projeksiyonları ve yerel idarelerin imar planları, bölgesel yatırım kararları, koruma statülü alanlar ...ım ağları gibi plana girdi sağlayan verilerin değerlendirilmesi sonucunda oluşturulması gerektiğinden nüfus projeksiyonlarına göre, yerleşim alanlarının belirlenmesi, bu doğrultuda, tarım alanları, orman alanları, meralar, jeolojik açıdan sakıncalı alanlarının korunması gerektiği bu tür alanlarda, münferit kentsel gelişme taleplerinin ise plan bütünlüğü gözönünde bulundurularak değerlendirilmesi gerekmektedir.
Genel ilke olarak, plan kararları ile fiziksel çevreyi sağlıklı bir yapıya kavuşturmak, yatırımların yer seçimlerini ve gelişme eğilimlerini yönlendirmek ve toprağın korunma, kullanma dengesini en rasyonel biçimde belirlemek amaçlanmış, bu amaç çerçevesinde, Çevre Düzeni Planı ölçeğinde hangi usül ve esaslara göre planlama yapılacağı ayrıntıları ile ilgili Kanun ve Yönetmeliklerde düzenlenmiştir.
Stratejik mekânsal planlama, kentsel gelişimi yalnızca fiziksel gelişim kapsamında ele alan bir yaklaşım değildir. Fiziksel gelişmenin yanı sıra, kentteki sosyal, kültürel, ekonomik, yerel örgütsel gelişime ilişkin stratejileri de içerir. Diğer bir deyişle, kentsel gelişme; hem mekânsal, hem de mekânsal olmayan (mekânda dolaylı olarak etkileri olan sosyal / kültürel / ekonomik / yerel örgütsel) etmenler çerçevesinde ele alınmaktadır. Bu yaklaşımda, çeşitli karar vericilerin birbirleriyle eşgüdümünün sağlanması önemli bir gerekliliktir.
Dolayısıyla, çevre düzeni planında belirlenen arazi kullanımı kararları niteliği itibariyle çevre kirliliğinin oluşmadan önce önlenebilmesi ve sağlıklı bir çevrenin oluşturulmasına yönelik hedef, ilke, strateji ve politikaları sağlayacak plan kararları olup bu yönüyle söz konusu plana dayanılarak yapılacak 1/5000 ve 1/1000 ölçekli imar planlarında öngörülen ve parsel bazında fiziki kullanım durumunu belirleyen arazi kullanım kararlarından farklılık arz ettiği kuşkusuzdur.
Çevre düzeni planlarının leke plan olmaları nedeniyle uygulama imar planları gibi değerlendirilmeyeceği gerektiğinde şüphe bulunmamaktadır. Nitekim 3194 Sayılı Yasanın 8. Maddesinin (f) bendi uyarınca kentsel asgari standartların, Bakanlıkça belirlenen esaslar doğrultusunda çevre düzeni planı ile belirlenebileceği, uygulamaya ilişkin kararların yörenin koşulları, parselin bulunduğu bölgenin genel özellikleri, yapının niteliği ve ihtiyacı, erişebilirlik, sürdürülebilirlik, çevreye etkisi dikkate alınarak ve ölçüleri verilerek Bakanlıkça belirlenen esaslara göre uygulama imar planında belirleneceği hüküm altına alınmıştır.
Leke plan niteliğinde bulunan dava konusu planın ölçeği (1/100.000) gözönünde bulundurulduğunda parsel bazında kararların üretilmesinin mümkün olmayacağı gibi genel arazi kullanım kararlarının değerlendirildiği, planın bölge ve havza bazında ve mevzuata uygun olarak tesis edildiği, planlama bölgesinde koruma kullanma dengesinin gözetilmesi gereken alanlardaki yapılaşmalarda keyfiliğin önlenmesi ve azami ölçüde korumanın sağlanması için alt ölçeği plan kararlarına esas olacak yapılaşma şartlarını ortaya koyan genel arazi kullanım kararlarının üretildiği görülmektedir.
Bu itibarla; dava konusu 1/100.000 ölçekli bir çevre düzeni planının, tüm ülkeyi ilgilendiren sektörel yatırım ve politika tercihlerinin ele alınıp karara bağlanabileceği bir planlama çalışması olmadığı, hem ölçek hem de içerik itibariyle çevre düzeni planlarından bu tür bir işleve sahip olmalarının beklenemeyeceği, bu çerçevede ... 0SB alanının yer seçimine yönelik eleştiri ve itirazların, Sanayi ve Teknoloji Bakanlığının uyuşmazlık konusu ... OSB alanının yer seçiminin belirlenmesi ve ...- OSB alanına ilave edilmesine ilişkin işlemin konusu olabileceği sonucuna varılmıştır.
UYAP ortamında yapılan incelemede; ... ili, ...ilçesi, ... OSB Mahallesi, ... mevkiinde ve ... Organize Sanayi Bölgesi bitişiğinde yer alan mülkiyeti ... San. ve Tic. A.Ş.'ye ait 17 hektarlık alanın ... OSB'ye ilave edilerek sınır değişikliğinin kesinleştirilmesine ilişkin ... tarihli, E-... sayılı Sanayi ve Teknoloji Bakanlığı Sanayi Bölgeleri Genel Müdürlüğü işleminin iptali istemiyle ... ...şehir Belediye Başkanlığı tarafından Sanayi ve Teknoloji Bakanlığına karşı açılan davada, ... İdare Mahkemesinin ... tarihli E:... K:... sayılı kararı ile davanın reddine karar verildiği, anılan dosyanın bakılan davada düşünce verildiği tarihte istinaf incelemesinde olduğu, ... İdare Mahkemesinin ... tarihli E:... K:... sayılı kararında; " ... OSB sınırlarına dahil edilmek istenen uyuşmazlık konusu parsellere ilişkin olarak alınan... tarih ve ... no'lu Toprak Koruma Kurulu kararı doğrultusunda Tarım Reformu Genel Müdürlüğü'nün ... tarih ve E... sayılı yazısıyla 5403 sayılı Yasanın 13. maddesinin (d) bendi uyarınca "Atık Kağıt Toplama Sahası" amaçlı tarım dışı kullanımının uygun görüldüğü, 14/10/2020 tarih ve 93 sayılı toprak koruma kurulu kararıyla "..., ..., ..., ... ve ... nolu parsellerin OSB bölgesine dahil edilmesi için sanayi amaçlı kullanılması talebi, mevcut tesis ile entegre olması gerekliliği ile alternatif alan olmaması sebebiyle, 5403 sayılı Toprak Koruma ve Arazi Kullanımı Kanunu'nun 13. maddesi gereği DSİ ve TESKİ'den alınacak olumlu Kurum görüşleri ile birlikte, alınacak Kamu Yararı kararının dosyasına konulması suretiyle izinlendirilmesine" karar verildiği,... tarih ve ... sayılı yazıyla TESKİ'den ... tarih ve ... sayılı yazıyla DSİ .... Bölge Müdürlüğünden "anılan parsellerin herhangi bir projeleri içinde veya taşkın tesiri altında yer almadığı, taşınmazların ...Havzası yeraltı suyu işletme sahası ilanında belirtilen ve yeraltı suyu işletmesine kapalı (yeraltı suyu kullanım amaçlı yeni kuyu açılmasına ve mevcut kullanma belgeli kuyulardan çekilecek su miktarının artırılmasına izin verilmemekte olan) 1-1 ... alt havzası içinde kaldığı, uygun görüş alındığı, Sanayi ve Teknoloji Bakanlığı'nın ...sayılı kamu yararı kararının alındığı, anılan bu kararların iptali istemiyle de dava açılmadığı, ayrıca ilk başta Müdahil şirkete ait toplam 32,87 hektarlık alanın OSB sınırlarına dahil edilmesinin talep edildiği, fakat mahallinde yapılan etüd çalışmaların sonrası İl Tarım ve Orman Müdürlüğü yetkilerince 15 hektarlık kısmının ...Havzası ile ... Ova sınırları içinde kaldığı tespit edildiğinde bu alan tekliften çıkarılmış ve kalan 17 hektarlık alan üzerinden işlemlerin devam ettiği ve dava konusu işlemin de ... Ova sınırları dışında kalan 17 hektarlık alan için tesis edildiği " tespitlerine yer verildiği görülmüştür.
Yukarıda anılan mahkeme kararı ile ... Organize Sanayi Bölgesi sınır değişikliğinin kesinleştirilmesine ilişkin ... tarihli, E-... sayılı Sanayi ve Teknoloji Bakanlığı Sanayi Bölgeleri Genel Müdürlüğü işleminin mahkeme kararı ile hukuka uygun bulunduğu görüldüğünden, yukarıda yer verilen tespitler doğrultusunda ilgili idarelerin kararlarının plan paftasına işlenmesinden ibaret dava konusu plan değişikliğinde şehircilik ilkelerine, planlama esaslarına, kamu yararına ve mevzuata aykırılık görülmemiştir.
Açıklanan nedenlerle, davanın reddine karar verilmesi gerektiği, düşünülmektedir.
TÜRK MİLLETİ ADINA
Karar veren Danıştay Altıncı Dairesince, Tetkik Hakiminin açıklamaları dinlendikten ve dosyadaki belgeler incelendikten sonra gereği görüşüldü:
İNCELEME VE GEREKÇE :
MADDİ OLAY : ... ili, ...ilçesi, ... Organize Sanayi Bölgesi Mahallesi sınırları içerisinde yer alan yaklaşık 17 hektar ...lüğündeki alanın, Organize Sanayi Bölgesi Yer Seçimi Yönetmeliğinin 9. maddesi gereği ... Organize Sanayi Bölgesine ilave edilerek sınırları yeniden oluşturulan 750 hektarlık ... Organize Sanayi Bölgesi alanının, 1/100.000 ölçekli çevre düzeni planında "organize sanayi bölgesi" olarak gösterilmesine ilişkin Trakya Alt Bölgesi ...Havzası 1/100.000 ölçekli Revizyon Çevre Düzeni Planı Değişikliği Çevre ve Şehircilik Bakanlığı tarafından 08.04.2021 tarihinde onaylanmış , 21.04.2021 tarihinde Çevre ve Şehircilik İl Müdürlüğünde30 gün süre ile askıya çıkarılmıştır. ... ...şehir Belediyesi İmar ve Şehircilik Dairesi Başkanlığı'nın... tarihli ... sayılı yazısı ile anılan plan değişikliğine itiraz edilmiştir. İtirazın reddine dair Çevre ve Şehircilik Bakanlığı Mekânsal Planlama Genel Müdürlüğünün ... tarihli, ... sayılı işlemin, ... Valiliği Çevre ve Şehircilik İl Müdürlüğünün ... tarihli, ... sayılı yazısı ile... tarihinde davacı ... ...şehir Belediye Başkanlığına tebliğ edilmesi üzerine bakılan dava açılmıştır.
İLGİLİ MEVZUAT:
2872 sayılı Çevre Kanununun 9. maddesinin birinci fıkrasının (b) bendinde, "Ülke fizikî mekânında, sürdürülebilir kalkınma ilkesi doğrultusunda, koruma-kullanma dengesi gözetilerek kentsel ve kırsal nüfusun barınma, çalışma, dinlenme, ...ım gibi ihtiyaçların karşılanması sonucu oluşabilecek çevre kirliliğini önlemek amacıyla nazım ve uygulama imar plânlarına esas teşkil etmek üzere bölge ve havza bazında 1/50.000-1/100.000 ölçekli çevre düzeni plânları Bakanlıkça yapılır, yaptırılır ve onaylanır. Bölge ve havza bazında çevre düzeni plânlarının yapılmasına ilişkin usûl ve esaslar Bakanlıkça çıkarılacak yönetmelikle belirlenir." hükmüne yer verilmiştir.
1 sayılı Cumhurbaşkanlığı Kararnamesinin 102 maddesinin 1. fıkrasının a bendinde," Yerleşme, yapılaşma ve arazi kullanımına yön veren, her tür ve ölçekte fiziki planlara ve uygulamalara esas teşkil eden üst ölçekli mekânsal strateji planlarını ve çevre düzeni planlarını ilgili kurum ve kuruluşlarla işbirliği yaparak hazırlamak, hazırlatmak, onaylamak ve uygulamanın bu stratejilere göre yürütülmesini sağlamak", c) bendinde "Havza ve bölge bazındaki çevre düzeni planları da dâhil her tür ve ölçekteki çevre düzeni planlarının ve imar planlarının yapılmasına ilişkin usul ve esasları belirlemek, havza veya bölge bazında çevre düzeni planlarını yapmak, yaptırmak, onaylamak ve bu planların uygulanmasını ve denetlenmesini sağlamak," ç) bendinde " Sektörel planların havza veya bölge düzeyindeki mekânsal strateji planlarına ve çevre düzeni planlarına uyumlu hazırlanmasını sağlamak," Çevre ve Şehircilik Bakanlığı Mekânsal Planlama Genel Müdürlüğünün görevleri arasında sayılmıştır.
Çevre ve Şehircilik Bakanlığınca çıkarılan 14.06.2014 tarihli Resmi Gazetede yayımlanarak yürürlüğe giren Mekansal Planlar Yapım Yönetmeliğinin 4.maddesinin 1.fıkrasının (c) bendinde, "Çevre düzeni planı: Varsa mekânsal strateji planlarının hedef ve strateji kararlarına uygun olarak orman, akarsu, göl ve tarım arazileri gibi temel coğrafi verilerin gösterildiği, kentsel ve kırsal yerleşim, gelişme alanları, sanayi, tarım, turizm, ...ım, enerji gibi sektörlere ilişkin genel arazi kullanım kararlarını belirleyen, yerleşme ve sektörler arasında ilişkiler ile koruma-kullanma dengesini sağlayan 1/50.000 veya 1/100.000 ölçekteki haritalar üzerinde ölçeğine uygun gösterim kullanılarak bölge, havza veya il düzeyinde hazırlanabilen, plan notları ve raporuyla bir bütün olarak yapılan planı ifade eder." kuralı yer almaktadır.
Yönetmeliğin "Planlama alanı" başlıklı 18.maddesinde, "Çevre düzeni planı; coğrafi, sosyal, ekonomik, idari, mekânsal ve fonksiyonel nitelikleri açısından benzerlik gösteren bölge, havza veya en az bir il düzeyinde yapılır." kuralına, "Plan ilke ve esasları" başlıklı 19. maddesinin 1.fıkrasında ise, "Çevre düzeni planları hazırlanırken; a) Varsa mekânsal strateji planlarına uygunluğun sağlanması, b) Yeni gelişmeler ve bölgesel dinamiklerin dikkate alınması, c) İlgili kamu kurum ve kuruluşlarının mekânsal kararları etkileyecek nitelikteki bölge planı, strateji planı ve belgesi, sektörel yatırım kararlarının dikkate alınarak değerlendirilmesi, ç) Sürdürülebilir kalkınma amacına uygun olarak ekolojik ve ekonomik kararların bir arada değerlendirilmesi, d) Tarihi, kültürel yapı ile orman alanları, tarım arazileri, su kaynakları ve kıyı gibi doğal yapı ve peyzajın korunması ve geliştirilmesi, e) Doğal yapının, ekolojik dengenin ve ekosistemin sürekliliğinin korunması amacıyla arazi kullanım bütünlüğünün sağlanması, f) ...ım ağının arazi kullanım kararlarıyla birlikte ele alınması suretiyle imar planlarında güzergahı netleştirilecek yolların güzergah ve yönünün genel olarak belirlenmesi, g) Çevre sorunlarına neden olan kaynaklara yönelik önleyici strateji ve politikaların belirlenerek arazi kullanım kararlarının oluşturulması, ğ) İmar planlarına esas olacak şematik ve grafik dil kullanılarak arazi kullanım kararları ile koruma ve gelişmenin sağlanması, h) Afet tehlikelerine ilişkin mevcut raporlar ve jeolojik etütler dikkate alınarak afet risklerini azaltıcı önerilerin dikkate alınması esastır." kuralına yer verilmiştir.
Yönetmeliğin "Revizyon ve değişiklikler" başlıklı 20. maddesinin 1. fıkrasında, "Çevre düzeni planının ihtiyaca cevap vermediği hallerde veya planın vizyonu, amacı, hedefleri, stratejileri, ilke ve politikaları açısından plan ana kararlarını, sürekliliğini, bütünlüğünü etkilemesi halinde çevre düzeni planı bütününde revizyon yapılır. Çevre düzeni planı revizyonu; a) Nüfusun yerleşim ihtiyaçlarının karşılanamaması, b) Planın temel strateji ve politikalarını değiştirecek bölgesel ölçekli yatırımların ortaya çıkması, c) Yeni verilere bağlı olarak, sonradan ortaya çıkabilecek ve bölgesel etkiye yol açabilecek arazi kullanım taleplerinin oluşması, ç) Yeni gelişmeler ve bölgesel dinamiklerde değişiklik olması, durumunda yapılır." düzenlemesine, 2. fıkrasında da, "Çevre düzeni planı ana kararlarını, sürekliliğini, bütünlüğü bozmayacak nitelikte, plan değişikliği yapılabilir. Çevre düzeni planı değişikliklerinde; a) Kamu yatırımlarına, b) Çevrenin korunmasına, c) Çevre kirliliğinin önlenmesine, ç) Planın uygulanmasında karşılaşılan güçlükler ve maddi hataların giderilmesine, d) Değişen verilere bağlı olarak planın güncellenmesine, dair yeterli, geçerli ve gerekçeleri açık olan, altyapı etkilerini değerlendiren raporu içeren teklif ve talepler; idarece planın temel hedef, ilke, strateji ve politikaları kapsamında teknik ve yasal çerçevede değerlendirmeye alınarak sonuçlandırılır." düzenlemesine yer verilmiştir.
1/100.000 ölçekli Trakya Alt Bölgesi ...Havzası Revizyon Çevre Düzeni Planı ,Plan Hükümlerinin "2.11.3.8. sayılı Organize Sanayi Bölgeleri(0SB)" başlığı altında""a. Bu alanlarda 4562 sayılı Organize Sanayi Bölgeleri Kanunu ve ilgili yönetmelik hükümleri geçerlidir. b. Mevcut dağınık ve düzensiz sanayi alanlarının ortak denetim ve yönetim mekanizmasına kavuşturulması ve çevreye olumsuz etkilerinin minimize edilmesi amacıyla OSB alanları oluşturulabilir. c. Bu alanların yapılanma koşulları ve konumları alt ölçekli planlarda belirlenecektir." hükümleri ile
2.11.2.3. sayılı Sanayi Alanları başlığı altında; "b. Dağınık ve denetimsiz sanayi alanlarının, OSB'ler çatısı altımda toplanması sağlanacaktır. Sektörel dağılım açısından ise 2.10.32 genel hükmü çerçevesinde çevreye duyarlı, teknoloji bazlı sektörlere ağırlık verilecek ve teşvik edilecektir." hükmü yer almaktadır.
HUKUKİ DEĞERLENDİRME:
Çevre düzeni planı kararlarının kurumlardan ve arazi çalışmalarından elde edilen veriler, nüfus projeksiyonları ve yerel idarelerin imar planları, bölgesel yatırım kararları, koruma statülü alanlar ...ım ağları gibi plana girdi sağlayan verilerin değerlendirilmesi sonucunda oluşturulması gerektiği, dolayısıyla nüfus projeksiyonlarına göre, yerleşim alanlarının belirlenmesi, bu doğrultuda, tarım alanları, orman alanları, meralar, jeolojik açıdan sakıncalı alanlarının korunması gerektiği bu tür alanlarda, münferit kentsel gelişme taleplerinin ise plan bütünlüğü gözönünde bulundurularak değerlendirilmesi gerekmektedir.
Genel ilke olarak, plan kararları ile fiziksel çevreyi sağlıklı bir yapıya kavuşturmak, yatırımların yer seçimlerini ve gelişme eğilimlerini yönlendirmek ve toprağın korunma, kullanma dengesini en rasyonel biçimde belirlemek amaçlanır.
Bu amaç çerçevesinde, Çevre Düzeni Planı ölçeğinde hangi usül ve esaslara göre
planlama yapılacağı ayrıntıları ile ilgili Kanun ve Yönetmeliklerde düzenlenmiştir. Ayrıca, bir bölgede önceki plan kararları ile belli bir amaca yönelik tanımlama yapılmış olmasının o bölgenin tamamının amacı, kapsamı, niteliği ve esasları ilgili mevzuatta belirlenmiş olan çevre düzeni planında aynı amaca tahsis edileceği sonucunu doğurmayacağı açıktır.
Stratejik mekânsal planlama, kentsel gelişimi yalnızca fiziksel gelişim kapsamında ele alan bir yaklaşım değildir. Fiziksel gelişmenin yanı sıra, kentteki sosyal, kültürel, ekonomik, yerel örgütsel gelişime ilişkin stratejileri de içerir. Diğer bir deyişle, kentsel gelişme; hem mekânsal, hem de mekânsal olmayan (mekânda dolaylı olarak etkileri olan sosyal / kültürel / ekonomik / yerel örgütsel) etmenler çerçevesinde ele alınmaktadır. Bu yaklaşımda, çeşitli karar vericilerin birbirleriyle eşgüdümünün sağlanması önemli bir gerekliliktir.
Dolayısıyla, çevre düzeni planında belirlenen arazi kullanımı kararları niteliği itibariyle çevre kirliliğinin oluşmadan önce önlenebilmesi ve sağlıklı bir çevrenin oluşturulmasına yönelik hedef, ilke, strateji ve politikaları sağlayacak plan kararları olup bu yönüyle söz konusu plana dayanılarak yapılacak 1/5000 ve 1/1000 ölçekli imar planlarında öngörülen ve parsel bazında fiziki kullanım durumunu belirleyen arazi kullanım kararlarından farklılık arz ettiği kuşkusuzdur.
Çevre düzeni planlarının leke plan olmaları nedeniyle uygulama imar planları gibi değerlendirilmeyeceği gerektiğinde şüphe bulunmamaktadır. Nitekim 3194 Sayılı Yasanın 8. Maddesinin (f) bendi uyarınca kentsel asgari standartların, Bakanlıkça belirlenen esaslar doğrultusunda çevre düzeni planı ile belirlenebileceği, uygulamaya ilişkin kararların yörenin koşulları, parselin bulunduğu bölgenin genel özellikleri, yapının niteliği ve ihtiyacı, erişebilirlik, sürdürülebilirlik, çevreye etkisi dikkate alınarak ve ölçüleri verilerek Bakanlıkça belirlenen esaslara göre uygulama imar planında belirleneceği hüküm altına alınmıştır.
Leke plan niteliğinde bulunan dava konusu planın ölçeği (1/100.000) gözönünde bulundurulduğunda parsel bazında kararların üretilmesinin mümkün olmayacağı gibi genel arazi kullanım kararlarının değerlendirildiği, planın bölge ve havza bazında ve mevzuata uygun olarak tesis edildiği, planlama bölgesinde koruma kullanma dengesinin gözetilmesi gereken alanlardaki yapılaşmalarda keyfiliğin önlenmesi ve azami ölçüde korumanın sağlanması için alt ölçeği plan kararlarına esas olacak yapılaşma şartlarını ortaya koyan genel arazi kullanım kararlarının üretildiği görülmektedir.
Dosyanın incelenmesinden, ... Organize Sanayi Bölgesi Yönetim Kurulu Başkanlığı'nın ... tarihli,...sayılı yazısı ile Organize Sanayi Böigesi bitişiğinde yer alan mülkiyeti ... A.Ş'ye ait ... Mahallesi ..., ..., ..., ... ve ... sayılı parsellerin bulunduğu 17 hektarlık alanın OSB Yer Seçim Yönetmeliğinin 9. maddesi gereği Organize Sanayi Bölgesi sınırına ilave edilerek yer seçiminin kesinleştiği, anılan alanın yürürlükteki Trakya Alt Bölgesi ...Havzası 1/100.000 ölçekli Revizyon Çevre Düzeni Planına işlenmesinin talep edilmesi üzerine Mekansal Planlama Genel Müdürlüğünün ...tarihli, ... sayılı yazısı ile yapılan incelemeler neticesinde yürürlükte bulunan 1/100.000 ölçekli revizyon çevre düzeni planında ... OSB alanının sınırlarının işli olmadığı ve anılan OSB alanının çevre düzeni planında gösterilmesine yönelik herhangi bir düzenleme yapılmadığı anlaşıldığından, ilave edilen alanla birlikte ... OSB alanının güncel sayısal verileri ile yürürlükte bulunan çevre düzeni planına işlenmesine yönelik Sanayi ve Teknoloji Bakanlığının görüşünün sorulduğu, Sanayi ve Teknoloji Bakanlığı (Sanayi Bölgeleri Genel Müdürlüğü)'nın ... tarihli, .../... sayılı yazısı ile OSB alanına ilişkin yer seçim komisyon raporları ve sınır kesinleştirme yazıları gönderilerek, bahse konu OSB'nin ve ilave alanının yürürlükte bulunan 1/100.000 ölçekli revizyon çevre düzeni planına işlenmesinde sakınca olmadığının belirtildiği, Organize Sanayi Bölgeleri yer seçiminin 4562 sayılı "Organize Sanayi Bölgeleri Kanunu" ve ilgili yönetmelikleri uyarınca yapılmakta olduğu göz önünde tutularak, ... OSB ve ilave alanına ilişkin Yer Seçimi Komisyonlarınca uygun görülen yaklaşık 750 hektar ...lüğündeki alanın, 1/100.000 ölçekli revizyon çevre düzeni planının F-19 sayılı plan paftasında "Organize Sanayi Bölgesi (0SB)" olarak gösterilmesine yönelik Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığının ... tarihli ve ... sayılı oluru ile uyuşmazlık konusu çevre düzeni planı değişikliğinin yapıldığı görülmüştür.
Dava konusu 1/100.000 ölçekli bir çevre düzeni planının, tüm ülkeyi ilgilendiren sektörel yatırım ve politika tercihlerinin ele alınıp karara bağlanabileceği bir planlama çalışması olmadığı, hem ölçek hem de içerik itibarıyla çevre düzeni planlarından bu tür bir işleve sahip olmalarının beklenemeyeceği, bu çerçevede... 0SB alanının yer seçimine yönelik eleştiri ve itirazların, dava konusu çevre düzeni planı bağlamında ele alınıp değerlendirilmesinin uygun olmadığı, Sanayi ve Teknoloji Bakanlığının uyuşmazlık konusu ... OSB alanının yer seçiminin belirlenmesi ve ...-... OSB alanına ilave edilmesine ilişkin işlemin konusu olabileceği sonucuna varılmıştır.
UYAP ortamında yapılan incelemede; ... ili, ...ilçesi, ... ... Mahallesi, ... mevkiinde ve ... OSB bitişiğinde yer alan mülkiyeti ... San. ve Tic. A.Ş.'ye ait 17 hektarlık alanın ... OSB alanına ilave edilerek sınır değişikliğinin kesinleştirilmesine ilişkin ... tarihli, E-... sayılı Sanayi ve Teknoloji Bakanlığı Sanayi Bölgeleri Genel Müdürlüğü işleminin iptali istemiyle ... ...şehir Belediye Başkanlığı tarafından Sanayi ve Teknoloji Bakanlığına karşı açılan davada, ... İdare Mahkemesinin ...tarihli E:... K:...sayılı kararı ile davanın reddine karar verildiği, anılan karara karşı yapılan istinaf başvurusunun ... Bölge İdare Mahkemesi .... İdari Dava Dairesinin... tarihli, E:..., K: ... sayılı kararı ile reddine karar verildiği, anılan kararın Danıştay Onuncu Dairesinin E: 2023/509, K:2025/232 sayılı karar ile onanmasına karar verildiği, ... İdare Mahkemesinin... tarihli E:... K:... sayılı kararında yapılan incelemede; " ... OSB sınırlarına dahil edilmek istenen uyuşmazlık konusu parsellere ilişkin olarak alınan... tarih ve ... no'lu Toprak Koruma Kurulu kararı doğrultusunda Tarım Reformu Genel Müdürlüğü'nün... tarih ve E... sayılı yazısıyla 5403 sayılı Yasanın 13. maddesinin (d) bendi uyarınca "Atık Kağıt Toplama Sahası" amaçlı tarım dışı kullanımının uygun görüldüğü,...tarih ve ... sayılı toprak koruma kurulu kararıyla "..., ..., ..., ... ve ... nolu parsellerin OSB bölgesine dahil edilmesi için sanayi amaçlı kullanılması talebi, mevcut tesis ile entegre olması gerekliliği ile alternatif alan olmaması sebebiyle, 5403 sayılı Toprak Koruma ve Arazi Kullanımı Kanunu'nun 13. maddesi gereği DSİ ve TESKİ'den alınacak olumlu Kurum görüşleri ile birlikte, alınacak Kamu Yararı kararının dosyasına konulması suretiyle izinlendirilmesine" karar verildiği,... tarih ve ... sayılı yazıyla TESKİ'den ... tarih ve ... sayılı yazıyla DSİ .... Bölge Müdürlüğünden anılan parsellerin herhangi bir projeleri içinde veya taşkın tesiri altında yer almadığı, taşınmazların Meriç ...Havzası yeraltı suyu işletme sahası ilanında belirtilen ve yeraltı suyu işletmesine kapalı (yeraltı suyu kullanım amaçlı yeni kuyu açılmasına ve mevcut kullanma belgeli kuyulardan çekilecek su miktarının artırılmasına izin verilmemekte olan) 1-1 ... alt havzası içinde kaldığı, uygun görüş alındığı, Sanayi ve Teknoloji Bakanlığı'nın... sayılı kamu yararı kararının alındığı, anılan bu kararların iptali istemiyle de dava açılmadığı, ayrıca ilk başta Müdahil şirkete ait toplam 32,87 hektarlık alanın OSB sınırlarına dahil edilmesinin talep edildiği, fakat mahallinde yapılan etüd çalışmaların sonrası İl Tarım ve Orman Müdürlüğü yetkilerince 15 hektarlık kısmının ...Havzası ile ... Ova sınırları içinde kaldığı tespit edildiğinde bu alan tekliften çıkarılmış ve kalan 17 hektarlık alan üzerinden işlemlerin devam ettiği ve dava konusu işlemin de ... Ova sınırları dışında kalan 17 hektarlık alan için tesis edildiği " tespitlerine yer verildiği görülmüştür.
Yukarıda anılan mahkeme kararı ile ... Organize Sanayi Bölgesi sınır değişikliğinin kesinleştirilmesine ilişkin ... tarihli, E-... sayılı Sanayi ve Teknoloji Bakanlığı Sanayi Bölgeleri Genel Müdürlüğü işlemi hukuka uygun bulunmuştur.
Bu durumda, yukarıda ayrıntısı ile yer verilen tespitler doğrultusunda ilgili idarelerin kararlarının plan paftasına işlenmesinden ibaret dava konusu plan değişikliğinde şehircilik ilkelerine, planlama esaslarına, kamu yararına ve mevzuata aykırılık görülmemiştir.
KARAR SONUCU:
Açıklanan nedenlerle;
1.DAVANIN REDDİNE,
2. Ayrıntısı aşağıda gösterilen toplam ...TL yargılama giderinin davacı üzerinde bırakılmasına,
4. Karar tarihinde yürürlükte bulunan Avukatlık Asgari Ücret Tarifesi uyarınca ...- TL vekâlet ücretinin davacıdan alınarak davalı idareye verilmesine,
5. Posta gideri avansından artan tutarın kararın kesinleşmesinden sonra davacıya iadesine,
6. Bu kararın tebliğ tarihini izleyen 30 gün içerisinde Danıştay İdari Dava Daireleri Kuruluna temyiz yolu açık olmak üzere, 03/02/2025 tarihinde oybirliğiyle karar verildi.