T.C.
D A N I Ş T A Y
ALTINCI DAİRE
Esas No : 2022/1910
Karar No : 2025/4836
TEMYİZ EDEN (DAVALI) : ... Belediye Başkanlığı
VEKİLİ : Av. ...
KARŞI TARAF (DAVACI) : ... Valiliği
VEKİLİ : Av. ...
İSTEMİN KONUSU: ... Bölge İdare Mahkemesi ... İdari Dava Dairesinin ...tarih ve E:..., K:... sayılı kararın temyizen incelenerek bozulması istenilmektedir.
YARGILAMA SÜRECİ :
Dava konusu istem: Tunceli ili, Merkez, ... Mahallesi, ... ada, ... parsel sayılı taşınmazı kapsayan alanda Tunceli Belediye Meclisinin...tarih ve ... sayılı kararıyla kabul edilen 1/5000 ölçekli ilave ve revizyon nazım imar planı, 1/1000 ölçekli ilave ve revizyon uygulama imar planına yapılan itirazın reddine ilişkin Tunceli Belediye Meclisinin ... tarih ve ... sayılı kararının iptali istenilmiştir.
İlk Derece Mahkemesi kararının özeti: ... İdare Mahkemesince verilen ...tarih ve E:..., K:... sayılı kararda; dosyaya sunulan bilirkişi raporunda yer alan, " 1/5000 ölçekli ilave-revizyon nazım imar planında dava konusu taşınmazın bir kısmının ''enerji nakil hattı'', bir kısmının ''ticaret +konut alanı'', bir kısmının ise ''konut alanı'' olarak planlandığı, buna uyumlu olarak 1/1000 ölçekli ilave-revizyon uygulama imar planında dava konusu taşınmazın bir kısmının ''12 metre genişliğinde taşıt yolu'', bir kısmının ''enerji nakil hattı ve ağaçlandırılacak alan'', bir kısmının ''ticaret +konut alanı'', bir kısmının ise 'konut alanı'' olarak planlandığı, plan kararlarının bir önceki plandan farklılaşmamış olduğu, dava konusu parselin enerji nakil hattı güzergahının iki yanına koruma kuşağı olarak tariflenen ve yapılaşmaya izin verilmeyen ve ''ağaçlandırılacak alan'' olarak plana işlenen kısmının planlama kararlarının plan notlarına ve yönetmelik ve planlama ilke ve esaslarına uygun olduğu, 12 metre taşıt yolunun genişliğinin ve güzergahının dava konusu planlama çalışmasından bir önceki (1999 onaylı) plandan farklılaşmamış olduğunun tespit edildiği, taşınmazın bulunduğu alana erişimin sağlanması için tasarlanan 12 metre genişliğinde taşıt yolunun yönetmeliğe uygun olarak planlandığı,..." yönündeki tespitler dikkate alındığında yürürlükteki mevzuata, şehircilik ilkelerine, planlama esaslarına uygun olduğu anlaşılan Tunceli Belediye Meclisinin... tarih ve ... sayılı kararıyla kabul edilen 1/5000 ölçekli ilave ve revizyon nazım imar planı ile 1/1000 ölçekli ilave ve revizyon uygulama imar planına yapılan itirazın reddine ilişkin Tunceli Belediye Meclisinin... tarih ve ... sayılı kararında, anılan taşınmaz yönünden hukuka aykırılık bulunmadığı gerekçesiyle davanın reddine karar verilmiştir.
Bölge İdare Mahkemesi İdari Dava Dairesi kararının özeti: Temyize konu kararda, dava konusu 1/5000 ölçekli nazım imar planında taşınmazın "kısmen enerji nakil hattı, kısmen ticaret+konut alanı, kısmen konut alanı" olarak planlandığı, 1/1000 ölçekli uygulama imar planında ise "kısmen enerji nakil hattı ve ağaçlandırılacak alan, kısmen ticaret+konut alanı, kısmen konut alanı, 12 metre genişliğinde taşıt yolu" olarak planlandığı, İdare Mahkemesince mahallinde yaptırılan keşif ve bilirkişi incelemesi neticesinde düzenlenen raporda, imar planlarının şehircilik ilkelerine, planlama esaslarına ve kamu yararına uygun olduğu yönünde tespit ve değerlendirmelere yer verilmiş ise de; imar plan paftalarının incelenmesinden, 1/1000 ölçekli uygulama imar planı ile taşınmazda belirlenen 12 metrelik yol kullanımının üst 1/5000 ölçekli nazım imar planında taşınmaz özelinde yer almadığı görülmüş olup, bu durumda, 1/5000 ölçekli nazım imar planında öngörülmesi gereken 12 metrelik yolun gösterilmemiş olması nedeniyle nazım imar planında bu açıdan hukuka uyarlık bulunmadığı, 1/1000 ölçekli uygulama imar planının ise üst ölçeğe ve planlama kademelenmesine aykırı olduğu sonucuna varıldığından belirtilen gerekçelerle, 2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanununun 45. maddesinin 4. fıkrası uyarınca istinaf başvurusunun kabulüne, davanın reddi yolundaki İdare Mahkemesi kararının kaldırılarak dava konusu işlemin iptaline karar verilmiştir.
TEMYİZ EDENİN İDDİALARI : Temyize konu kararın usul ve hukuka aykırı olduğu iddiasıyla bozulması gerektiği ileri sürülmektedir.
KARŞI TARAFIN SAVUNMASI : Savunma verilmemiştir.
DANIŞTAY TETKİK HAKİMİ ...'İN DÜŞÜNCESİ: Temyiz isteminin kısmen kabulü, kısmen reddi ile Bölge İdare Mahkemesi İdari Dava Dairesi kararının kısmen onanması, kısmen bozulması gerektiği düşünülmektedir.
TÜRK MİLLETİ ADINA
Karar veren Danıştay Altıncı Dairesince, Tetkik Hakiminin açıklamaları dinlendikten ve dosyadaki belgeler incelendikten sonra gereği görüşüldü:
İNCELEME VE GEREKÇE:
MADDİ OLAY :
Tunceli ili, Merkez, ... Mahallesi, ... ada, ... parsel sayılı taşınmazı kapsayan alanda Tunceli Belediye Meclisinin ... tarih ve ... sayılı kararıyla onaylanan 1/1000 ölçekli uygulama imar planında dava konusu taşınmazın kısmen "konut alanı", kısmen "12 metre enkesitli taşıt yolu" kısmen "enerji nakil hattı koruma kuşağı" olarak planlandığı, dava konusu edilen Tunceli Belediye Meclisinin...tarih ve ... sayılı kararıyla kabul edilen 1/5000 ölçekli ilave ve revizyon nazım imar planında; kısmen "gelişme konut alanı", kısmen "ticaret konut alanı", kısmen "enerji nakil hattı koruma kuşağı-ağaçlandırılacak alan" olarak düzenlendiği, 1/1000 ölçekli ilave ve revizyon uygulama imar planında ise; kısmen "konut alanı", kısmen "ticaret konut alanı", kısmen "12 metre enkesitli yol", kısmen "enerji nakil hattı koruma kuşağı-ağaçlandırılacak alan" olarak planlandığı, anılan plan revizyonu kapsamında eski uygulama imar planından farklı olarak enerji nakil hattı koruma kuşağının bulunduğu alanın "ağaçlandırılacak alan", taşınmazın 30 metre enkesitli yola cepheli kısmının "ticaret konut alanı" olarak planlandığı, bir önceki uygulama imar planında da öngörülen 12 metre enkesitli taşıt yolunun 1/5000 ölçekli nazım imar planında gösterilmediği anlaşılmıştır.
Davacı idare tarafından, taşınmazların eski planlarda konut alanında kaldığı dava konusu planlama ile kısmen konut, kısmen ticaret konut, kısmen yol ve ağaçlandırılacak alan olarak planlandığı ve hazine zararına planlama yapıldığı, taşınmazın tamamının ticaret konut alanı olarak planlanması gerektiği iddialarıyla Tunceli Belediye Meclisinin... tarih ve ... sayılı kararıyla kabul edilen 1/1000 ölçekli ilave ve revizyon uygulama imar planına yapılan itirazın reddine ilişkin Tunceli Belediye Meclisinin ... tarih ve ... sayılı kararının iptali istemiyle bakılan dava açılmıştır.
İLGİLİ MEVZUAT:
6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanununun "Taleple Bağlılık İlkesi" başlıklı 26. maddesinin 1. fıkrasında: "Hakim, tarafların talep sonuçlarıyla bağlıdır; ondan fazlasına veya başka bir şeye karar veremez. Duruma göre, talep sonucundan daha azına karar verebilir." hükmüne yer verilmiştir.
3194 sayılı İmar Kanununun 5. maddesinde nazım imar planı; varsa bölge planlarının mekâna ilişkin genel ilkelerine ve varsa çevre düzeni planlarına uygun olarak halihazır haritalar üzerine, yine varsa kadastral durumu işlenmiş olarak çizilen ve arazi parçalarının; genel kullanış biçimlerini, yerleşme alanlarının gelişme yön ve büyüklüklerini, nüfus yoğunlukları ve eşiklerini, ulaşım sistemlerini göstermek ve uygulama imar planlarının hazırlanmasına esas olmak üzere düzenlenen, plan hükümleri ve raporuyla beraber bütün olan plan olarak, uygulama imar planı ise; tasdikli halihazır haritalar üzerine varsa kadastral durumu işlenmiş olarak nazım imar planı esaslarına göre çizilen ve çeşitli bölgelerin yapı adalarını, bunların yoğunluk ve düzenini, yolları ve uygulama için gerekli imar uygulama programlarına esas olacak uygulama etaplarını ve diğer bilgileri ayrıntıları ile gösteren plan olarak tanımlanmıştır.
3194 sayılı Kanunun 6. maddesinde, mekânsal planların, kapsadıkları alan ve amaçları açısından mekânsal strateji planlarına uygun olarak; “çevre düzeni planları” ve “imar planları” kademelerinden oluşacağı, imar planlarının ise nazım imar planı ve uygulama imar planı olarak hazırlanacağı, her planın bir üst kademedeki plana uygun olarak hazırlanacağı hüküm altına alınmıştır.
HUKUKİ DEĞERLENDİRME:
Temyize konu kararın 1/1000 ölçekli ilave revizyon uygulama imar planının 12 metre enkesitli taşıt yoluna ilişkin kısmı yönünden;
Bölge İdare Mahkemesi İdari Dava Daireleri tarafından verilen kararların temyiz yolu ile incelenerek bozulabilmeleri 2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu'nun 49. Maddesinde belirtilen nedenlerden birinin bulunması halinde mümkündür.
Temyizen incelenen kararın bu kısmı usul ve hukuka uygun olup dilekçede ileri sürülen temyiz nedenleri kararın bozulmasını gerektirecek nitelikte görülmemiştir.
Temyize konu kararın 1/1000 ölçekli ilave revizyon uygulama imar planının 12 metre enkesitli taşıt yoluna ilişkin kısmı dışında kalan kısımları ile 1/5000 ölçekli ilave revizyon nazım imar planına ilişkin kısmı yönünden;
Dosyanın incelenmesinden; hazine mülkiyetindeki dava konusu taşınmazın 1/5000 ölçekli ilave ve revizyon nazım imar planında; kısmen "gelişme konut alanı", kısmen "ticaret konut alanı", kısmen "enerji nakil hattı koruma kuşağı-ağaçlandırılacak alan" olarak
düzenlendiği, 1/1000 ölçekli ilave ve revizyon uygulama imar planında ise; kısmen "konut alanı", kısmen "ticaret konut alanı", kısmen "12 metre enkesitli yol", kısmen "enerji nakil hattı koruma kuşağı-ağaçlandırılacak alan" olarak planlandığı, davacı tarafından, dava konusu planlarla anılan parsele getirilen yol ve ağaçlandırılacak alan kullanımına ilişkin kısımlar yönünden bakılan davanın açıldığı anlaşılmıştır.
Uyuşmazlıkta; Bölge İdare Mahkemesince İdari Dava Dairesince 1/1000 ölçekli uygulama imar planı ile taşınmazda belirlenen 12 metrelik yol kullanımının üst 1/5000 ölçekli nazım imar planında taşınmaz özelinde yer almadığından 1/5000 ölçekli nazım imar planında öngörülmesi gereken 12 metrelik yolun gösterilmemiş olması nedeniyle nazım imar planında bu açıdan hukuka uyarlık bulunmadığı belirtilmiş ise de; bu durumun yalnızca dayanağı plana uygun hazırlanmayan 1/1000 ölçekli uygulama imar planının hukuka aykırılığı sonucunu doğuracağı, 1/5000 ölçekli nazım imar planında davacının ana itiraz konularından olan 12 metre enkesitli taşıt yolu öngörüsünün bulunmamasının nazım imar planını hukuka aykırı hale getirmeyeceği açıktır.
Öte yandan, temyize konu kararda, dava konusu uygulama imar planının 12 metre enkesitli taşıt yoluna ilişkin kısmı hakkında hukuka aykırılığı saptandıktan sonra planda uyuşmazlık konusu taşınmaza ilişkin olarak belirlenen diğer kullanım kararları (enerji nakil hattı koruma kuşağı/ağaçlandırılacak alan) bakımından herhangi bir gerekçeye yer verilmeksizin dava konusu işlemlerin iptaline karar verildiği görülmektedir.
Bu durumda, dava konusu taşınmaza getirilen (enerji nakil hattı koruma kuşağı/ağaçlandırılacak alan) kullanım kararının hangi gerekçelerle hukuka aykırı bulunduğu belirtilmeden ve salt yol fonksiyonu yönünden uygulama imar planında hukuka aykırılık oluşturan duruma değinmek suretiyle hem 1/5000 nazım imar planı hem de 1/1000 ölçekli uygulama imar planının iptali yolunda verilen Bölge İdare Mahkemesi İdari Dava Dairesi kararında hukuki isabet bulunmamaktadır.
KARAR SONUCU:
Açıklanan nedenlerle;
1. Davalının temyiz isteminin kısmen kabulüne, kısmen reddine,
2. Davanın yukarıda özetlenen gerekçeyle reddine ilişkin Mahkeme kararına yönelik olarak yapılan istinaf başvurusunun kabulü ile anılan karar kaldırılarak dava konusu işlemin iptali yolundaki temyize konu ... Bölge İdare Mahkemesi.... İdari Dava Dairesinin... tarih ve E:... K:... sayılı kararının 1/1000 ölçekli ilave revizyon uygulama imar planının 12 metre enkesitli taşıt yoluna ilişkin kısmının oyçokluğuyla ONANMASINA, diğer kısımlarının oybirliğiyle BOZULMASINA,
3. Bozulan kısımlar hakkında yeniden bir karar verilmek üzere dosyanın anılan Bölge İdare Mahkemesi İdari Dava Dairesine gönderilmesine, 09/10/2025 tarihinde, kesin olarak, karar verildi.
(X)KARŞI OY :
14 Haziran 2014 tarih ve 29030 sayılı Resmi Gazete'de yayımlanarak yürürlüğe giren Mekânsal Planlar Yapım Yönetmeliği'nin "Mekânsal planlama kademeleri ve ilişkileri" başlıklı 6. maddesinde; "... (2) Mekânsal planlar, plan kademelenmesine uygun olarak hazırlanır. Her plan, planlar arası kademeli birliktelik ilkesi uyarınca yürürlükteki üst kademe planların kararlarına uygun olmak, raporu ile bütün oluşturmak ve bir alt kademedeki planı yönlendirmek zorundadır. (3) Arazi kullanım ve yapılaşmada sadece mekânsal strateji planları, çevre düzeni planları ve imar planları kararlarına uyulur. ..." hükmüne,
"Gösterim (lejand) teknikleri" başlıklı 10. maddesinde;
"(1) Her türlü mekânsal plan, kendi kademesinin ve yapılış amacının gerektirdiği çizim ve gösterim tekniğine göre hazırlanır.
(2) Planlar, Bakanlıkça belirlenen ve EK-1 Gösterimler başlığı altında yer alan EK-1a Ortak Gösterimler, EK-1b Mekânsal Strateji Planları Gösterimleri, EK-1c Çevre Düzeni Planı Gösterimleri, EK-1ç Nazım İmar Planı Gösterimleri, EK-1d Uygulama İmar Planı Gösterimleri ve EK-1e Detay Kataloğuna uygun olarak hazırlanır." hükmüne yer verilmiştir.
Yer verilen normun incelenmesinden, her ölçekteki planların bu Yönetmeliğin Ek-1. maddesinde yer alan lejant ve plan çizim normlarına göre hazırlanacağı anlaşılmaktadır.
EK-1 Gösterimler başlığı altında yer alan EK-1ç Nazım İmar Planı Gösterimleri altında düzenlenen lejant gösterimleri incelendiğinde; erişme kontrolü karayolu, birinci derece yol, ikinci derece yol olarak adlandırılan üç adet lejant gösteriminin yer aldığı, EK-1e Detay Kataloğundan incelendiğinde ise, 10 metre enkesitli yolun, bu lejant gösterimlerinin geometrik ve sınır tip tipi şekillendirmesini kapsamadığı görülmüştür.
Öte yandan, aynı EK-1 Gösterimler başlığı altında yer alan EK-1d Uygulama İmar Planı Gösterimleri altında düzenlenen lejant gösterimleri incelendiğinde; erişme kontrolü karayolu (Otoyol), bölünmüş taşıt yolu ve taşıt yolu olarak adlandırılan üç adet lejant gösteriminin yer aldığı yine bunlarla beraber yaya yolu ve bisiklet yolu gibi en alt düzey yolların düzenlendiği görülmüş olup, böylelikle uygulama imar planında en küçük düzeyde dahi taşıt yollarının ve diğer yolların tamamının gösterileceği anlaşılmaktadır. Esasen tüm yollar ve birbirleriyle olan bağlantılarını içeren hususların ulaşım ana planında değerlendirilmesi gerekmektedir.
Yine, EK-1 Gösterimler başlığı altında yer alan EK-1c Çevre Düzeni Planı Gösterimleri altında düzenlenen lejant gösterimleri incelendiğinde; erişme kontrolü karayolu, birinci derece yol, ikinci derece yol ve üçüncü derece yol olarak adlandırılan dört adet lejant gösteriminin yer aldığı, böylelikle yol ağlarının gösterilmesi bakımından nazım imar planından daha ayrıntılı bir düzenleme yapıldığı görülmektedir.
Mekânsal Planlar Yapım Yönetmeliğinin "Nazım imar planı" başlığını taşıyan 23. maddesinde; nazım imar planında karar düzeyi ve içerikleri bakımından, uygulama imar planındaki detay kararlar alınmaması esas olup, uygulamaya dönük kararlar uygulama imar planlarında belirleneceği belirtilmiş ve maddenin devamında nazım imar planlarının hazırlanması sürecinde ana ulaşım sistemi (Karayolu, demiryolu, denizyolu, havayolu,
terminal, gar, liman ve havalimanı)' nin analiz, etüt ve araştırmaların yapılacağı hususu düzenlenmiştir.
Mekânsal Planlar Yapım Yönetmeliği ile Planlı Alanlar İmar Yönetmeliğinde yukarıda sözü edilen yol tanımları yapılmamıştır.
Ölçeği gereği genel kullanım kararları ile başlıca bölge tiplerini belirleyen nazım imar planının, uygulama imar planıyla düzenlenmesi gereken imar adaları oluşturulmadan belirtilen nitelikteki yol kullanımını ihdas etmesinin planlama ilkeleri bakımından mümkün olmadığı, nitekim dava konusu uygulama imar planının dayanağı olan nazım imar planı paftasının incelenmesinden uyuşmazlığa konu "yol" un geçtiği bölgede nazım imar planında ada bazında bir düzenleme yapılmadığı hususu gözetildiğinde, özellikle yapı adalarını ve bu bağlamda da farklı kullanım kararlarına konu alanları birbirinden ayıran ve bunlar arasındaki ulaşım ihtiyacının karşılanması amacına hizmet eden yolların uygulama imar planı kararları ile getirilmesi mümkündür.
Dolayısıyla 1/5000 ölçekli nazım imar planında düzenlenmeyen 12 metrelik yol fonksiyonunun 1/1000 ölçekli uygulama imar planında düzenlenmesinin tek başına plan hiyerarşisine aykırılık oluşturmadığı sonucuna varılmaktadır.
Bu durumda, davanın reddi yolundaki Mahkeme kararına karşı yapılan istinaf başvurusunun kabulü ile dava konusu işlemin iptal yolundaki Bölge İdare Mahkemesi İdari Dava Dairesi kararının dava konusu uygulama imar planının 12 metrelik yola ilişkin kısmında hukuki isabet bulunmadığından, anılan kararın bu kısmının da bozulması gerektiği görüşüyle Daire kararının buna ilişkin kısmına katılmıyorum.