T.C.
D A N I Ş T A Y
ALTINCI DAİRE
Esas No : 2022/2048
Karar No : 2025/4685
TEMYİZ EDENLER: I- (DAVACILAR) 1-...2- ...3- ...
VEKİLLERİ : Av. ...
II- (DAVALI) ... Belediye Başkanlığı/...
VEKİLİ : Av....
KARŞI TARAF: I- (DAVALI) ... Belediye Başkanlığı
VEKİLİ : Av. ...
II- (DAVACILAR)1-... 2- ...3- ...
VEKİLİ : Av....
İSTEMİN KONUSU : ... Bölge İdare Mahkemesi ... İdari Dava Dairesinin......tarih ve E:... K:...sayılı kararının temyizen incelenerek bozulması istenilmektedir.
YARGILAMA SÜRECİ :
Dava konusu istem: Aydın İli, Didim İlçesi, ... Mahallesi, ... ada,... (eski ...) parsel sayılı taşınmazda, 14/05/2019 tarihli yapı tatil zaptında belirtilen imalatlardan sonra ruhsatsız olarak yeni imalatlar yapıldığının 17/02/2020 tarihli yapı tatil tutanağı ile tespit edildiğinden bahisle 3194 sayılı İmar Kanunu'nun 42/2.maddesi uyarınca davacılara 519.334,02-TL idari para cezası uygulanmasına ilişkin Didim Belediye Encümeninin ... tarihli, ... sayılı kararının iptali istenilmiştir.
İlk Derece Mahkemesi kararının özeti: .... İdare Mahkemesince verilen... gün ve E:... K:...sayılı kararda, dava konusu belediye encümen kararına dayanak teşkil eden 17.02.2020 tarihli yapı tatil tutanağında, ruhsatı iptal edilen yapının IV. sınıf A grubu yapı olarak belirlendiği, aykırılıktan etkilenen inşaat alanı olarak 880,47 m2 yüz ölçümü kullanılarak temel cezanın hesaplandığı, akabinde 3194 sayılı Kanun'un 42. maddesinin (c) bendinin 4, 5, 8 ve 9 alt bentleri uyarınca arttırım uygulanarak cezanın arttırıldığı ve 42/6 maddesi gereği önceki mühür ipinin koparılarak imalatlara devam edilmesi nedeniyle tekerrür hükümleri uygulanarak dava konusu 519.334,02 TL idari para cezasının belirlendiği anlaşılmakla taşınmazda belediye encümen kararına konu ruhsatsız imalatların yapıldığı hususunun dava dosyasına sunulu bilgi, belgeler ve fotoğraflar ile sabit olduğu, bu hususta taraflar arasında herhangi bir ihtilafın da bulunmadığı, davacıların temel itirazının davaya konu yapılar hakkında alınan yapı kayıt belgeleri olduğu, bu minvalde yapı tatil zaptında yer alan bahse konu tespitler bakımından temel para cezasının belirlenmesinin İmar Kanunu'nun ilgili hükümlerine uygun olduğu; temel para cezasının arttırılması bakımından ise, dava konusu ruhsatsız imalatların uygulama imar planı bulunan bir alanda olması ve davalı idarece yapı ruhsatının iptal edilerek hükümsüz hale getirilmesine rağmen anılan imalatların yapılması hususlarının tespit edilmesi ve 3194 sayılı İmar Kanunu'nun 42. maddesinin (c) bendinin 5 ve 9 alt bentleri uyarınca yapılan artırımlar ile önceki mühür ipinin koparılarak imalatlara devam edildiğinin açık olması sebepleriyle tekerrür hükümleri uygulanmasında hukuka aykırılık; her ne kadar yapı tatil tutanağında imalatların can ve mal emniyetini tehdit etmesi ve çevre ve görüntü kirliliğine sebebiyet vermesi nedeniyle de artırım uygulanmışsa da, bu hususa ilişkin davalı idarece somut bilgi ve belge sunulmadığı, yine davaya konu yapılara ilişkin olarak davalı idarece yapı ruhsatının iptal edildiği anlaşılmakla bu yapılar için tamamen ruhsatsız yapılar için uygulanan 8. alt bent kapsamında artırım uygulanamayacağı sonucuna varıldığından belirlenen temel cezaya 3194 sayılı Kanun'un 42. maddesinin (c) bendinin 4 ve 8 alt bentleri uyarınca yapılan artırımlar yönünden hukuka uyarlık bulunmadığı sonucuna varılmış; belirtilen gerekçelerle dava konusu işlemin 80.785,30 TL'lik kısmının iptaline, 323.141,16 TL'lik kısmı yönünden davanın reddine karar verilmiştir.
Bölge İdare Mahkemesi İdari Dava Dairesi kararının özeti: İdari Dava Dairesince verilen kararda; ... ... İdare Mahkemesince verilen istinafa konu kararın gerekçesinde, dava konusu imar para cezasına (c) bendinin 4. ve 8. alt bentleri uyarınca arttırım yapılmasında ve tekerrür uygulanmak suretiyle bulunan 323.141,16 TL'lik kısmında hukuka uyarlık, temel ceza ile cezaya (c) bendinin 5. ve 9. alt bentleri uyarınca arttırım yapılarak tekerrür uygulanmak suretiyle bulunan 80.785,30 TL'lik kısmında ise hukuka aykırılık bulunmadığının belirtilmiş olmasına rağmen, hüküm fıkrasında cezanın 80.785,30 TL'lik kısmının iptaline, cezanın 323.141,16 TL'lik kısmı yönünden ise davanın reddine karar verildiği gibi 80.785,30 TL'nin hesabında 5. ve 9. alt bentler uyarınca belirlenen (11.540,76+28.851,89) miktarına tekerrür uygulanarak hesaplama yapıldığı, temel para cezası olan 57.703,779 TL'ye tekerrür uygulanarak bulunan 115.407,56 TL'nin sehven dahil edilmediği, bu miktarın da dahil edilmesi halinde hukuka uygun bulunmayan miktarın 196.192,86 TL olacağı, Mahkeme kararının gerekçesi yerinde görüldüğünden, davacılara verilen idari para cezasının 323.141,16 TL'lik kısmında hukuki isabet, 196.192,86 TL'lik kısmında ise hukuki isabetsizlik bulunmadığı sonucuna varılmıştır.
Belirtilen gerekçelerle, 2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanununun 45. maddesinin 4. fıkrası uyarınca istinaf başvurusunun kabulüne,... İdare Mahkemesince verilen ... tarihli, E:..., K:... sayılı kararın karıldırılmasına, dava konusu belediye encümen kararının 323.141,16 TL'lik kısmının iptaline, 196.192,86 TL'lik kısmı yönünden ise davanın reddine karar verilmiştir.
TEMYİZ EDENLERİN İDDİALARI : Temyize konu kararın usul ve hukuka aykırı olduğu iddiasıyla bozulması gerektiği ileri sürülmektedir.
KARŞI TARAFIN SAVUNMASI : Savunma verilmemiştir.
DANIŞTAY TETKİK HAKİMİ ...'IN DÜŞÜNCESİ: Temyiz istemlerinin kabulü ile Bölge İdare Mahkemesi İdari Dava Dairesi kararının Didim Belediye Encümeninin ... tarihli, ... sayılı kararının 196.192,86 TL'lik kısmı yönünden davanın reddine ilişkin kısmının bozulması; 323.141,16 TL'lik kısmının iptaline ilişkin kısmının ise Daire kararında belirtilen gerekçeyle onanması gerektiği düşünülmektedir.
TÜRK MİLLETİ ADINA
Karar veren Danıştay Altıncı Dairesince, Tetkik Hakiminin açıklamaları dinlendikten ve dosyadaki belgeler incelendikten sonra gereği görüşüldü:
İNCELEME VE GEREKÇE:
MADDİ OLAY :
Didim Belediye Encümeninin ... tarihli, ... sayılı kararıyla, Aydın İli, Didim İlçesi, ... Mahallesi, ... ada, ... (eski ...) parsel sayılı taşınmazda, 14/05/2019 tarihli yapı tatil tutanağında belirtilen imalatlardan sonra yapı ruhsatı bulunmaksızın yeni imalatlar yapıldığının 17/02/2020 tarihli yapı tatil tutanağı ile tespit edildiğinden bahisle 3194 sayılı İmar Kanunu'nun 42/2. maddesi uyarınca davacılara 519.334,02-TL idari para cezası uygulanmasına karar verilmiştir.
Bunun üzerine, anılan kararın iptali istemiyle bakılan dava açılmıştır.
İLGİLİ MEVZUAT:
Anayasanın “Suç ve cezalara ilişkin esaslar” kenar başlıklı 38. maddesinin 7. fıkrasında, “Ceza sorumluluğu şahsidir.” hükmüne; 3194 sayılı İmar Kanunu'nun 42. maddesinde ise, " 1) Bu maddede belirtilen ve imar mevzuatına aykırılık teşkil eden fiil ve hallerin tespit edildiği tarihten itibaren on iş günü içinde ilgili idare encümenince sorumlular hakkında, üstlenilen her bir sorumluluk için ayrı ayrı olarak bu maddede belirtilen idari müeyyideler uygulanır. 2) Ruhsat alınmaksızın veya ruhsata, ruhsat eki etüt ve projelere ve imar mevzuatına aykırı olarak yapılan ya da 27 nci madde kapsamında ruhsat alınmadan yapılabilen yapılardan aynı maddede belirtilen koşullar sağlanmadan yapılanların sahibine, yapı müteahhidine ve aykırılığı altı iş günü içinde idareye bildirmeyen ilgili fenni mesullere, yapının mülkiyet durumuna, bulunduğu alanın özelliğine, durumuna, niteliğine ve sınıfına, yerleşmeye ve çevreye etkisine, can ve mal emniyetini tehdit edip etmediğine ve aykırılığın büyüklüğüne göre, bin Türk lirasından az olmamak üzere, aşağıdaki şekilde hesaplanan idari para cezaları uygulanır..." hükmüne yer verilmiştir.
HUKUKİ DEĞERLENDİRME:
1. Kararın, Didim Belediye Encümeninin ... tarihli, ... sayılı kararının 196.192,86 TL'lik kısmı yönünden davanın reddine ilişkin kısmı açısından:
Ceza sorumluluğunun şahsiliği ceza hukukunun temel ilkelerindendir. Bu ilkeyle amaçlanan, bir kimsenin işlemediği bir fiilden dolayı cezalandırılamaması, başka bir anlatımla bir kimsenin başkasının fiilinden sorumlu tutulamamasıdır. Anayasanın 38. maddesinde idari ve adli cezalar arasında bir ayrım yapılmadığından, maddede değinilen söz konusu ilke idari para cezaları açısından da uygulanmaktadır.
Bu doğrultuda, 3194 sayılı İmar Kanunu'nun 42. maddesine göre verilecek olan para cezasının ruhsatsız ya da ruhsata aykırı yapıyı fiilen yapan ya da yaptıran kişi adına, bir başka ifade ile yapı sahibi adına verilmesi gerekmektedir. Yapı sahibinin ise her zaman taşınmaz maliki ile aynı kişi olması zorunlu olmadığından, ruhsatsız yapıyı yapan kişinin taşınmaz malikinden farklı bir kişi olduğunun anlaşılması durumunda, taşınmaz maliki adına değil, yapıyı yapan adına para cezası verilmesi gerekir.
Öte yandan, idarenin işlemlerinin belirli, açık, kesin ve anlaşılır olması gerekmektedir. Bu nedenle bir idari işlem kim veya kimler hakkında tesis edilmiş ise, bu kişilerin açık ve kesin bir şekilde işlemde belirtilmesi zorunludur. Aksi takdirde, bu konudaki bir belirsizlik kişinin idari işlemin muhatabı olup olmadığı konusunda duraksamaya düşmesine, bunun akabinde bu işleme karşı yetkili mercilere itiraz hakkını ya da yargı mercileri önünde dava açma hakkını kullanamamasına neden olabilecektir. Böyle bir durumun da hukuk devleti ilkesini, kişinin hak arama özgürlüğünü zedeleyeceği açıktır.
Sonuç olarak idarenin idari para cezası verilmesine ilişkin işlemlerinde, ruhsatsız imalatların kim veya kimler tarafından yapıldığına ilişkin somut tespitlere de yer verilerek, hissedarların sorumlu olması halinde her birine, katkısı ve hissesi oranında ceza tayin edilmesi gerekmektedir.
Dosyanın incelenmesinden, Aydın İli, Didim İlçesi, ... Mahallesi, ... parsel sayılı taşınmazda ruhsatsız yapı yapıldığının tespitine ilişkin 14/05/2019 tarihli yapı tatil tutanağında yapı sahibinin... ve ... olarak belirtildiği, bu tutanağa istinaden tesis edilen dava konusu ... tarihli, ... sayılı Didim Belediyesi Encümeni kararıyla, 3194 sayılı İmar Kanununun 42. maddesi uyarınca..., ..., ... ve ... İnşaat Turizm Elektrik Tarım San. ve Tic. Ltd. Şti. adına 519.334,02 TL idari para cezası uygulanmasına karar verildiği anlaşılmıştır.
Olayda, yapı tatil tutanağında yapı sahibi olarak ...ve ...'ın isimlerine yer verilmiş olmasına rağmen, dava konusu işlemle, bu kişilere ek olarak davacılardan ...'a da idari para cezası uygulandığı; bununla birlikte, taşınmazın malikleri olan bu şahıslara hangi oranda ceza uygulandığının belirtilmediği görülmektedir.
Bu durumda, yapı tatil tutanağı ile idari para cezasında yapı sahibi olarak farklı kişilerin belirtilmiş olması ve cezanın muhataplarının cezadan hangi oranda sorumlu olduklarının açık ve kesin bir şekilde belirtilmemesi sebepleriyle dava konusu işlemde ve temyize konu Bölge İdare Mahkemesi kararının davanın kısmen reddine ilişkin kısmında hukuka uyarlık bulunmadığı sonucuna varılmıştır.
2. Bölge İdare Mahkemesi kararının, belediye encümeni kararının 323.141,16 TL'lik kısmının iptaline ilişkin kısmı açısından:
Yukarıda belirtilen gerekçelerle işlemin bütünüyle iptaline karar verilmesi gerektiğinden, temyize konu kararın dava konusu işlemin kısmen iptaline ilişkin kısmında sonucu itibarıyla isabetsizlik görülmemiştir.
KARAR SONUCU:
Açıklanan nedenlerle;
1. Tarafların 2577 sayılı Kanunun 49. maddesine uygun bulunan temyiz istemlerinin kabulüne;
2. Mahkeme kararına yönelik olarak yapılan istinaf başvurusunun kabulü ile anılan kararının kaldırılarak yukarıda özetlenen gerekçeyle dava konusu işlemin kısmen iptali, kısmen davanın reddi yolundaki temyize konu ... Bölge İdare Mahkemesi ... İdari Dava Dairesinin ... tarih ve E:... K...sayılı kararının davanın reddine ilişkin kısmının BOZULMASINA, dava konusu işlemin kısmen iptaline ilişkin kısmının ise yukarıda belirtilen gerekçeyle ONANMASINA;
3. Yeniden bir karar verilmek üzere dosyanın anılan Bölge İdare Mahkemesi İdari Dava Dairesine gönderilmesine; 07/10/2025 tarihinde, kesin olarak; oybirliğiyle karar verildi.