T.C.
D A N I Ş T A Y
ALTINCI DAİRE
Esas No : 2022/6114
Karar No : 2025/3827
TEMYİZ EDENLER: 1-DAVACI... Başkanlığı
VEKİLİ : Av. ...
2-DAVALI ... Belediye Başkanlığı-...
VEKİLİ : Av. ...
DİĞER DAVALI İDARE: ... Büyükşehir Belediye Başkanlığı
VEKİLİ : Av. ...
KARŞI TARAF: I. DAVALILAR1-... Belediye Başkanlığı
2- ... Belediye Başkanlığı
II- DAVACI ... Odası Başkanlığı
İSTEMİN KONUSU: ... Bölge İdare Mahkemesi ...İdari Dava Dairesinin... tarih ve E:..., K:...sayılı kararının temyizen incelenerek bozulması istenilmektedir.
YARGILAMA SÜRECİ :
Dava konusu istem: Ankara Büyükşehir Belediye Meclisinin... tarih ve ... sayılı kararı ile onaylanan Mamak İlçesi, ... Mahallesi ... ada, ... sayılı parsel, ... ada...sayılı parsel ve ... sayılı adanın kuzeyindeki park alanında yapılan 1/5000 ve 1/1000 ölçekli imar planı değişikliği kararının iptali istenilmiştir.
İlk Derece Mahkemesi kararının özeti: ... İdare Mahkemesince verilen ... tarih ve E:..., K:... sayılı kararda; dosyanın ve mahallinde yaptırılan keşif ve bilirkişi incelemesi sonucu düzenlenen raporun birlikte değerlendirilmesinden, 1/25.000 ölçekli nazım imar planlarında taşınmazlara kentsel-bölgesel park alanı kullanımı verildiği, 655 m2'lik kısmın park alanı kullanımından çıkartılarak sosyal tesis alanına dönüştürülmesi nedeniyle kuş uçusu 1700 m mesafedeki taşınmazlarda yer alan idari alanın bir kısmının park alanına dönüştürülmüş olması erişim mesafelerini karşılamadığından, eşdeğer yer ayrılması gerekliliğini sağlamadığı, yargı kararıyla iptaline karar verilen imar planı değişikliklerine benzer şekilde hazırlanan bu imar planı değişiklikleriyle yargı kararlarının ihmal edilerek, uygulanmasından imtina edildiği sonucuna varılmıştır.
Belirtilen nedenlerle, dava konusu işlemin hukuka aykırı gerekçesiyle dava konusu işlemin iptaline karar verilmiştir.
Bölge İdare Mahkemesi İdari Dava Dairesi kararının özeti: İdari Dava Dairesince verilen kararda; uyuşmazlık konusu bölgede ilk kez 1990 yılında kabul edilen ıslah imar planında taşınmaza "4 katlı konut+ticaret fonksiyonu verildiği, dava konusu 1/1000 ölçekli uygulama imar planı değişikliğinden önce yürürlükteki 2013 yılı onaylı imar planında yer verilen "müktesep inşaat hakları korunacak, hmax:12,50 m²" ibaresinin bögedeki 1990 yılında kabul edilen ıslah imar planındaki "4 katlı konut+ticaret" fonksiyonundan kaynaklandığı, Ankara Büyükşehir Belediye Meclisinin ... tarih ve ... sayılı kararıyla onaylanan 1/1000 ölçekli uygulama imar planı değişikliğinde de geçmişten gelen müktesep hakların devamını sağlamak üzere alandaki 1854 m² yüzölçümlü "park ve bakı terası" alanının belediye uhdesinde bulunan 655 m²'lik kısmının, içerisinde inşaat alanı toplam 300 m²'yi geçmeyecek şekilde 2 katlı sosyal tesisin de yapılabileceği "rekreasyon alanı" belirlemesi yapıldığı, inşaat alanından arta kalan 505 m2'lik kısmında ilave peyzaj alanı olarak belirlenerek kamusal kullanıma bırakılarak yapı yoğunluğunun yarıya düşürüldüğü gerekçeleriyle işlemin iptali yolundaki mahkeme kararının kaldırılması ve davanın reddine dair ... Bölge İdare Mahkemesi ... İdari Dava Dairesinin ... tarih ve E:... K:... sayılı kararına atıf yapılarak bakılan dava konusu işlemin de hukuka aykırı olduğu sonucuna varılmıştır.
Belirtilen gerekçelerle, 2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanununun 45. maddesinin 4. fıkrası uyarınca istinaf başvurusunun kabulüne, dava konusu işlemin iptali yolundaki İdare Mahkemesi kararının kaldırılarak davanın reddine karar verilmiştir.
TEMYİZ EDENİN İDDİALARI : 1700 m mesafedeki taşınmazlarda yer alan idari alanın bir kısmının park alanına dönüştürülmüş olmasının mevzuattaki yürüme mesafeleri şartını karşılamadığından, eşdeğer yer ayrılması gerekliliğinin sağlanmadığı iddialarıyla temyize konu kararın usul ve hukuka aykırı olduğu iddiasıyla bozulması gerektiği ileri sürülmektedir.
KARŞI TARAFIN SAVUNMASI : ... Belediye Başkanlığı tarafından, temyiz edilen kararda bozma nedenlerinden hiçbirisi bulunmadığından, usul ve kanuna uygun olan kararın onanması gerektiği savunulmaktadır.
... Belediye Başkanlığı tarafından, savunma verilmemiştir.
DANIŞTAY TETKİK HAKİMİ ...'NIN DÜŞÜNCESİ :UYAP ortamında yapılan incelemede dava konusu imar planı değişikliklerinden sonra Mamak Belediye Meclisi'nin... tarih ve ... sayılı kararı ile uygun görülerek Ankara Büyükşehir Belediye Meclisi'nin ...tarih ve ... sayılı kararı ile bir sonraki ve en son 1/5000 ölçekli nazım imar planı ile 1/1000 ölçekli uygulama imar planı değişiklikleri onaylandığı, bu imar planı değişikliklerinin iptali istemiyle açılan davada ise, dava konusu işlemlerin iptali yolunda verilen ... İdare Mahkemesinin ... tarih ve E:... K:...sayılı kararına karşı yapılan istinaf başvurusunun gerekçeli reddine dair ... Bölge İdare Mahkemesi... İdari Dava Dairesin ..., E:... K... sayılı kararın Dairemizin 30/06/2025 tarih ve E:2023/2364, K:2025/3828 sayılı kararıyla onandığı görülmüştür.
Bu itibarla, anılan karar göz önünde bulundurularak uyuşmazlık hakkında yeniden bir karar verilmesi gerektiğinden temyiz isteminin kabulü ile Bölge İdare Mahkemesi İdari Dava Dairesi kararının bozulması gerektiği düşünülmektedir.
TÜRK MİLLETİ ADINA
Karar veren Danıştay Altıncı Dairesince, Tetkik Hakiminin açıklamaları dinlendikten ve dosyadaki belgeler incelendikten sonra gereği görüşüldü:
İNCELEME VE GEREKÇE:
MADDİ OLAY : Ankara İli, Mamak İlçesi, ... Mahallesi, ... ada kuzeyinde yer alan taşınmaza yönelik 1990 yılından günümüze muhtelif tarihlerde yapılan imar planı değişiklikleri ve düzenlemeler aşağıda kronolojik olarak sıralanmıştır.
Planlama alanı ilk olarak Mamak Belediye Meclisinin... tarih ve ... sayılı kararı ile onaylanan ... Mahallelerine ait Islah İmar Planı kapsamında planlanmıştır.
... tarih ve ... sayılı ilçe belediye meclisi kararı ile yol güzergahının güneye kaydırılarak kavşaklarla birlikte 24 metre genişliğindeki ... Caddesi aksının düzenlenmesine ilişkin hazırlanan plan değişikliği kabul edilmiştir.
... tarih ve ... sayılı ilçe belediye meclisi kararı ile ... Caddesine cepheli parseller dik yamaçlar ve 10-12 m yüksekliğinde yarma üzerinde kalmasından dolayı "müktesep inşaat hakları korunacak H:12.50 m konut+ticaret" fonksiyonu verilen imar planı değişiklikleri kabul edilmiştir.
... tarih ve ... sayılı ilçe belediye meclisi kararında 2012 yılında bölgeye ilişkin onaylı etütler sonucunda yerleşime açılan alan "Ö.A.2.3" olarak belirlenmiş ve "heyelan/kaya düşmesi sorunlu alanlar olarak" tanımlandığı, kaya bloklarının temizlenmesi şartı getirilerek alanın yoğun konut yerleşimine yerleşime kapatılması öngörülmüş yerleşime açılan "konut+ticaret alanı" yerine “park ve bakı terası” kullanımı getirilmiş, güney kesime ise “zorunlu peyzaj düzenlemesi yapılacak alan” belirlemesi yapılmıştır.
Ankara Büyükşehir Belediye Meclisinin... tarih ve ... sayılı kararıyla onaylanan 1/1000 ölçekli uygulama imar planı değişikliğiyle ise bölge, ... Caddesi girişini tanımlayan bir konuma getirilerek caddenin solunda ... Cami devamında Saklı Bahçe, sağında Kartaltepe Kent Parkı devamında Öğretmenler Parkı ve Necmettin Erbakan Kongre Merkezi ile bütün oluşturan rekreaktif eylemler alanı içerisine dahil edilmiştir. 2016 yılı yatırım programına alınarak özel bir noktada yer aldığı belirtilen planlama alanında Kartaltepe Kent Park'ında boyama atölyesi, kafeterya, yel değirmeni gibi rekreaktif eylemlere yönelik bir yapının yer alması hedeflenmiştir. Düzenleme ortaklık payı ile Mamak Belediyesi hissesinden oluşan ve yapı yerleşimine en uygun alan belirlemesi yapılan taşınmazın bir kısmı “rekreasyon alanı” olarak düzenlenmiş, bir kısmı ise “park ve bakı terası” olarak korunmuştur.
Ardından dava konusu 1/5000 ölçekli nazım ve 1/1000 ölçekli uygulama imar planı değişiklikleri Ankara Büyükşehir Belediye Meclisinin ... tarih ve ... sayılı kararı ile onaylanmıştır. Bu değişikliklerle de, alandaki 1854 m² yüzölçümlü "park ve bakı terası" alanının belediye uhdesinde bulunan 655 m²'lik kısmı 300 m²'yi geçmeyecek şekilde 2 katlı "rekreasyon alanı"ndan çıkartılarak aynı yapılaşma koşullarıyla "sosyal tesis alanı" olarak planlanmıştır. Öte yandan, daha önceki imar planında yer alan "park" alanına eş değer alan ayırmak amacıyla kuş uçuşu 1700 m mesafede yer alan 50940 ada, 2 sayılı parseldeki idari alan küçültülerek buraya "park" kullanım kararı getirilmiştir.
Yargılama devam ederken, Mamak Belediye Meclisi'nin ... tarih ve ... sayılı kararı ile uygun görülerek Ankara Büyükşehir Belediye Meclisi'nin... tarih ve ... sayılı kararı ile bir sonraki ve en son 1/5000 ölçekli nazım imar planı ile 1/1000 ölçekli uygulama imar planı değişiklikleri onaylanmıştır. Bu imar planı değişikliklerinin iptali istemiyle açılan davada ise, dava konusu imar planlarının kademeli birlikteliği ilkesine uygun olmadığı, koruma kullanma esasları, yapı ve nüfus yoğunluğı, açık alan sistemi, mekanın etkin kullanılmasına yönelik analizlere plan açıklama raporunda yer verilmediği, güncel bir jeolojik ve jeoteknik etüt raporu düzenlenmeyen kentsel riskin yüksek olduğu bölgede risk azaltıcı tedbirlere yönelik çalışma yapılmadığı, 18 yüksekliğinde bir yapının yapılması durumunda çevresindeki yapılar üzerinde gölgeye neden olunarak bu yapıların güneşten yararlanmasının engelleneceği, gerekçeleriyle dava konusu imar planı değişikliklerinin iptali yolunda verilen ... İdare Mahkemesinin ... tarih ve E:..., K... sayılı kararına karşı yapılan istinaf başvurusu; önceki imar planı ile “zorunlu peyzaj düzenlemesi gereken alan” kaldırılarak, E:1.95, Yençok:18 kat yapılaşma koşulları ile konut alanı olarak belirlenen taşınmaza yönelik “zorunlu peyzaj düzenlemesi gereken alan” kuralının kaldırılmasını gerektiren herhangi yeni bir analiz, rapor ya da inceleme yapılmaksızın hazırlanan imar planı değişikliğinin nesnel ve teknik gerekçeleri bulunmadığı, daha önceki imar planı kararıyla 4 kat yapılaşma hakkı tanınan parsele, 18 kat yükseklik hakkı tanınan yapılaşma koşulunun aynı ada içerisinde yer alan ... ve ... sayılı parseller dikkate alınarak verildiği yolundaki idarenin gerekçesinin tek başına yeterli olmadığı, belirlenen yüksekliğin yakın çevresinde yer alan diğer parsellerdeki yapılaşmaların silüetini, rüzgar ve güneşini olumsuz etkilememesi gerektiği gerekçelerine de yer verilerek ... Bölge İdare Mahkemesi ... İdari Dava Dairesin..., E:..., K:... reddedilmiştir.
Davacı tarafından, kentsel teknik alt yapı değerlendirme raporu bulunmayan, ilgili yatırımcı kurum ve kuruluş görüşleri alınmaksızın parsel bazlı, bütünsellikten uzak parçaçıl bir yaklaşımla
hazırlanan dava konusu imar planı değişikliğinin bilimsel, teknik ve nesnel gerekçelerinin bulunmadığı, bölgede heyelan, kaya düşmesi riskleri bulunduğundan yapılaşmaya açılamayacağı, plan notu ile alanda belirlenmek istenen işlevlerin kamu yararını sınırlandırdığı iddialarıyla görülmekte olan dava açılmıştır.
İLGİLİ MEVZUAT:5216 sayılı Büyükşehir Belediye Kanununun "Büyükşehir ve ilçe belediyelerinin görev ve sorumlulukları" başlıklı 7. maddesinin 1. fıkrasının (b) bendinde, "Çevre düzeni plânına uygun olmak kaydıyla, büyükşehir belediye sınırları içinde 1/5.000 ile 1/25.000 arasındaki her ölçekte nazım imar plânını yapmak, yaptırmak ve onaylayarak uygulamak; büyükşehir içindeki belediyelerin nazım plâna uygun olarak hazırlayacakları uygulama imar plânlarını, bu plânlarda yapılacak değişiklikleri, parselasyon plânlarını ve imar ıslah plânlarını aynen veya değiştirerek onaylamak ve uygulanmasını denetlemek; nazım imar plânının yürürlüğe girdiği tarihten itibaren bir yıl içinde uygulama imar plânlarını ve parselasyon plânlarını yapmayan ilçe belediyelerinin uygulama imar plânlarını ve parselasyon plânlarını yapmak veya yaptırmak." büyükşehir belediyelerinin görevleri arasında sayılmıştır.
3194 Sayılı İmar Kanununun “tanımlar” başlıklı 5.maddesinde; "nazım imar planı; varsa bölge planlarının mekana ilişkin genel ilkelerine ve varsa çevre düzeni planlarına uygun olarak halihazır haritalar üzerine, yine varsa kadastral durumu işlenmiş olarak çizilen ve arazi parçalarının; genel kullanış biçimlerini, yerleşme alanlarının gelişme yön ve büyüklüklerini, nüfus yoğunlukları ve eşiklerini, ulaşım sistemlerini göstermek ve uygulama imar planlarının hazırlanmasına esas olmak üzere düzenlenen, plan hükümleri ve raporuyla beraber bütün olan plan olarak, uygulama imar planı ise; tasdikli halihazır haritalar üzerine varsa kadastral durumu işlenmiş olarak nazım imar planı esaslarına göre çizilen ve çeşitli bölgelerin yapı adalarını, bunların yoğunluk ve düzenini, yolları ve uygulama için gerekli imar uygulama programlarına esas olacak uygulama etaplarını ve diğer bilgileri ayrıntıları ile gösteren plan olarak tanımlanmıştır.
Kanun'un 6. maddesinde; "Mekansal planlar, kapsadıkları alan ve amaçları açısından Mekansal Strateji Planlarına uygun olarak; "Çevre Düzeni Planları" ve "İmar Planları" kademelerinden oluşur. İmar planları ise nazım imar planı ve uygulama imar planı olarak hazırlanır. Her plan bir üst kademedeki plana uygun olarak hazırlanır." hükmü yer almış, işlem tarihinde yürürlükte olan haliyle "Planların hazırlanması ve yürürlüğe konulması" başlıklı 8.maddesinde; "Planların hazırlanmasında ve yürürlüğe konulmasında aşağıda belirtilen esaslara uyulur:a) Bölge planları; sosyo - ekonomik gelişme eğilimlerini, yerleşmelerin gelişme potansiyelini, sektörel hedefleri, faaliyetlerin ve alt yapıların dağılımını belirlemek üzere hazırlanacak bölge planlarını, gerekli gördüğü hallerde Devlet Planlama Teşkilatı yapar veya yaptırır,b) İmar Planları; Nazım İmar Planı ve Uygulama İmar Planından meydana gelir. Mevcut ise bölge planı ve çevre düzeni plan kararlarına uygunluğu sağlanarak, belediye sınırları içinde kalan yerlerin nazım ve uygulama imar planları ilgili belediyelerce yapılır veya yaptırılır. Belediye meclisince onaylanarak yürürlüğe girer. (Yeniden düzenleme dördüncü cümle: 12/7/2013-6495/73 md.) Bu planlar onay tarihinden itibaren belediye başkanlığınca tespit edilen ilan yerle-rinde ve ilgili idarelerin internet sayfalarında bir ay süreyle eş zamanlı olarak ilan edilir.Bir aylık ilan süresi içinde planlara itiraz edilebilir. Belediye başkanlığınca belediye meclisine gönderilen itirazlar ve planları belediye meclisi onbeş gün içinde inceleyerek kesin karara bağlar." hükmü yer almııştır.
14.06.2014 tarihli Resmi Gazete'de yayımlanarak yürürlüğe giren Mekansal Planlar Yapım Yönetmeliği'nin "Mekansal kullanım tanımları ve esasları" başlıklı 5.maddesinin (i) bendinde "sosyal alt yapı alanları: Birey ve toplumun kültürel, sosyal ve rekreatif ihtiyaçlarının karşılanması ve sağlıklı bir çevre ile yaşam kalitelerinin arttırılmasına yönelik kamu veya özel sektöre tarafından yapılan eğitim, sağlık, dini, kültürel, idari tesisler, açık ve kapalı spor tesisleri ile park, çocuk bahçesi, oyun alanı, meydan, rekreasyon alanı gibi açık ve yeşil alanlara verilen genel isimdir" tanımı bulunmaktadır.
HUKUKİ DEĞERLENDİRME:Kamu yararını gerçekleştirmek amacıyla üretilmiş birer belge niteliğinde olan imar planları mevzuatta ve yargı içtihatlarında yöre halkının sağlığını ve çevreyi korumak, sosyal ve kültürel ihtiyaçlarını, iyi yaşama düzenini, çalışma koşullarını ve güvenliğini sağlamak amacıyla, ülke, bölge ve şehir verilerine göre oturma, çalışma, dinlenme ve ulaşım gibi kentsel fonksiyonlar arasında mevcut ve sağlanabilecek olanaklar ölçüsünde en iyi çözüm yollarını bulmak için varsa kadastro durumu da işlenmiş, onaylı haritaların kopyaları üzerine nazım plan ve uygulama planı olarak düzenlenip onaylanmış metinler olarak tanımlanmaktadır.
Çağdaş bir kentin oluşturulması ve yaşatılması için varlığı zorunlu olan ve kentin bütününe hizmet verecek, kent estetiği ve yaşam kalitesini yükseltici sağlıklı bir çevre oluşturmak amacıyla park, çocuk bahçesi, oyun alanı, günübirlik kullanım alanları, piknik ve rekreasyon alanlarının oluşumu yanında dengeli ve yeterli bir ulaşım ağının varlığı da zorunludur.
İmar planlarında çok büyük bir zorunluluk olmadıkça değişiklik yapılmaması imar planı yapımı aşamasında gözetilecek önemli kriterlerden biridir. Ancak bazı durumların varlığı halinde plan değişikliği yapılması zorunlu ve gerekli olabilir. Bu değişiklikler de genel olarak imar planı uygulamasında ortaya çıkacak sorunları çözücü nitelikte olmalıdır.
Uyuşmazlıkta, 1990 yılından dava konusu 2016 yılı onaylı imar planı değişikliklerine kadar çok sayıda imar planı değişikliğinin kabul edildiği, 2016 yılı onaylı imar planı değişikliklerinden sonra da 2019 ve 2021 yılı onaylı imar planı değişikliklerinin onaylandığı bölgede, mülkiyet hakkından kaynaklanarak süregelen problemler ile kamusal yarar arasındaki dengenin sağlanması adına pek çok adım atılmış olsa da, temelde idari otoritelerce heyelan/kaya düşmesi riski bulunması nedeniyle bu riskleri azaltmaya yönelik tedbirlerle donatılan imar planlarının hazırlanması odak merkezine alınmalıdır. Bu doğrultuda, yapılan imar planlarıyla heyelan/kaya düşmesi riskinin azaltılması adına koruma kuşakları oluşturulması, güvenlik risklerini asgariye indirmek bakımından açık toplanma alanları ile tahliye yolları planlanmalı, zemin iyileştirme gibi yöntemlere başvurulması esas olmalıdır. Bu türden kaygılar da baz alınarak üretilen imar planlarının yargısal denetimi yapılırken can ve mal güvenliğine yönelik tedbirlerin hukuken ne ölçüde yapılabildiğinin değerlendirilmesi gereği göz ardı edilmemelidir.
Nitekim, yer verilen hususlar da dikkat alınarak "güncel jeolojik ve jeoteknik etüt raporu düzenlenmeyen kentsel riskin yüksek olduğu bölgede risk azaltıcı tedbirlere yönelik çalışma yapılmadığı, 18 kat yüksekliğinde bir yapının yapılması durumunda çevresindeki yapılar üzerinde gölgeye neden olunarak bu yapıların güneşten yararlanmasının engelleneceği, gerekçeleriyle dava konusu imar planı değişikliklerinin iptali yolunda verilen ... İdare Mahkemesinin...tarih ve E:..., K:... sayılı kararına karşı yapılan istinaf başvurusunun gerekçeli reddine dair karar Dairemizin 30/06/2025 tarih ve E:2023/2364, K:2025/3828 sayılı kararıyla onanmıştır.
Bu itibarla, yukarıda anılan karar göz önünde bulundurularak uyuşmazlık hakkında yeniden bir karar verilmesi gerektiğinden temyize konu Bölge İdare Mahkemesi İdari Dava Dairesi kararında isabet bulunmamaktadır.
KARAR SONUCU:
Açıklanan nedenlerle;
1. 2577 sayılı Kanunun 49. maddesine uygun bulunan davacının / davalının temyiz isteminin kabulüne,
2. Mahkeme kararına yönelik olarak yapılan istinaf başvurusunun kabulü ile anılan kararının kaldırılarak yukarıda özetlenen gerekçeyle davanın reddi yolundaki temyize konu Bölge İdare Mahkemesi ... İdari Dava Dairesinin ... tarih ve E:..., K:... sayılı kararının BOZULMASINA,
3. Yeniden bir karar verilmek üzere dosyanın anılan Bölge İdare Mahkemesi İdari Dava Dairesine gönderilmesine, 30/06/2025 tarihinde, kesin olarak, oybirliğiyle karar verildi.