T.C.
D A N I Ş T A Y
ALTINCI DAİRE
Esas No : 2022/8587
Karar No : 2025/1619
TEMYİZ EDEN (DAVALILAR):1-... Belediye Başkanlığı/...
VEKİLİ:Av. ...
2-... Bakanlığı
VEKİLİ:Hukuk Müşaviri ...
KARŞI TARAF (DAVACILAR):1- ... 2-... 3- ...4- ... 5- ... 6- ...
VEKİLLERİ :Av. ...
İSTEMİN KONUSU:... Bölge İdare Mahkemesi ... İdari Dava Dairesinin... tarih ve E:..., K... sayılı kararının 1/5000 ölçekli nazım imar planı ve 1/1000 ölçekli uygulama imar planına ilişkin kısmının temyizen incelenerek bozulması istenilmektedir.
YARGILAMA SÜRECİ :
Dava konusu istem: ... İli, ... İlçesi,... Mahallesi,... parsel sayılı taşınmazın da bulunduğu alanda yapılan ve Kültür ve Turizm Bakanlığı Plan İnceleme ve Değerlendirme Kurulunun... tarih ve ... sayılı kararı ile onaylanan Turizm Bölgesi 1. Etap İlave ve Revizyon 1/5000 ölçekli nazım imar planı ve 1/1000 ölçekli uygulama imar planları ve bu planların dayanağı... tarih ve ... sayılı Kültür ve Turizm Bakanlığı Plan İnceleme ve Değerlendirme Kurulu kararı ile onaylanan 1/25.000 ölçekli revizyon çevre düzeni planının iptali istenilmiştir.
İlk Derece Mahkemesi kararının özeti:... İdare Mahkemesince verilen... tarih ve E:..., K:... sayılı kararda; dava konusu imar planlarının, plan kademelenmesi ilkelerine ve planlama esaslarına uygun olarak hazırlandığı, uyuşmazlık konusu taşınmazın içerisinde yer aldığı merkezi iş alanı içerisinde taşıt erişilebilirliğinin sağlanmasına ek olarak yayanın erişim ve kent merkezinde dolaşımına da hizmet sağlamak amacıyla ön bahçe mesafesinin 5 metre çekmek suretiyle yeniden düzenlenmesinin öngörüldüğü, zemin katta yer alan ticaret kullanımların bu mesafeyi ticari kullanıma açmasıyla kent merkezinin çekiciliği artacak ve alanların etkin kullanımı sağlanabileceği hususları da dikkate alındığında, dava konusu taşınmaz üzerinde öngörülen değişikliğin şehircilik ilkelerine ve kamu yararına uygun olduğu belirtilerek dava konusu işlem hukuka uygun bulunarak davanın reddine karar verilmiştir.
Bölge İdare Mahkemesi İdari Dava Dairesi kararının özeti: Temyize konu kararda, 11.05.2022 tarihinde yapılan ara kararı üzerine davalı idarelerce dosyaya sunulan bilgi ve belgelerden, davacı tarafından askı süresi içerisinde imar planına yapılan itirazın Hatay Büyükşehir Belediye Meclisinin... tarih ve ... sayılı kararı ile kısmen kabulüne karar verildiği,1/5000 ölçekli nazım imar planı yönünden davanın konusunun kalmadığı, uyuşmazlık konusu taşınmazın dava konusu 1/1000 ölçekli uygulama imar planındaki fonksiyonunun, Hatay Büyükşehir Belediye Meclisinin... tarih ve ... sayılı kararı ile kabul edilen 1/5000 ölçekli nazım imar planındaki fonksiyona uygun olmadığı, plan hiyerarşisi gereği olarak 1/1000 ölçekli planların 1/5000 ölçekli planlara uygun olmak zorunda olduğu, dava konusu uygulama imar planının üst ölçekli nazım imar planına uygun olarak hazırlanmadığı belirtilerek, ... İlçesi Turizm Bölgesi 1/25.000 ölçekli çevre düzeni plan revizyonu yönünden verilen ret kararı kısmı yönünden yapılan istinaf başvurusunun reddine, dava konusu 1/5000 ölçekli nazım imar planı ile 1/1000 ölçekli uygulama imar planı yönünden istinaf başvurusunun kabulüne, bu kısımlar yönünden davanın reddine ilişkin karar kısmının kaldırılarak 1/5000 ölçekli nazım imar planı yönünden dava hakkında karar verilmesine yer olmadığına, 1/1000 ölçekli uygulama imar planı yönünden dava konusu işlemin iptaline karar verilmiştir.
TEMYİZ EDENLERİN İDDİALAR : Temyize konu kararın usul ve hukuka aykırı olduğu iddiasıyla bozulması gerektiği ileri sürülmektedir.
KARŞI TARAFIN SAVUNMASI :Savunma verilmemiştir.
DANIŞTAY TETKİK HAKİMİ ...'İN DÜŞÜNCESİ :Temyiz isteminin reddi ile usul ve yasaya uygun olan Bölge İdare Mahkemesi İdari Dava Dairesi kararının temyize konu kısmının değişik gerekçe ile onanması gerektiği düşünülmektedir.
TÜRK MİLLETİ ADINA
Karar veren Danıştay Altıncı Dairesince, Tetkik Hakiminin açıklamaları dinlendikten ve dosyadaki belgeler incelendikten sonra gereği görüşüldü:
İNCELEME VE GEREKÇE:
MADDİ OLAY : Dava konusu taşınmazın, 17.10.1993 tarih ve 21731 sayılı Resmi Gazete'de yayımlanan 93/4833 sayılı Bakanlar Kurulu kararı ile ilan edilen Hatay ili, Samandağ ilçesi Turizm bölgesi sınırları içinde kaldığı, Samandağ Belediye Başkanlığınca planlama yapılması için Kültür ve Turizm Bakanlığından ön izin talep edildiği, Hatay Samandağ Turizm Bölgesi kapsamında 1/25.000 ölçekli çevre düzeni planı revizyonu ve etaplar halinde 1/5000 ölçekli nazım ve 1/1000 ölçekli uygulama imar planı revizyonunun hazırlanması için ... tarih,... sayılı Kültür ve Turizm Bakanlığı Plan İnceleme ve Değerlendirme Kurulu kararı ile Samandağ Belediye Başkanlığına 6 ay süre ile ön izin verildiği ve söz konusu ön izin süresinin iki defa üçer aylık süreler halinde uzatıldığı, Samandağ Belediye Başkanlığının ... tarih, ... sayılı yazısı ile Samandağ ilçe merkezini kapsayan dava konusu 1/25.000 ölçekli çevre düzeni revizyonunun, Kültür ve Turizm Bakanlığına iletildiği ve Kültür ve Turizm Bakanlığı Plan İnceleme ve Değerlendirme Kurulu tarafından ... tarih,... sayılı kararla onaylandığı, yine verilen ön izin doğrultusunda dava konusu 1/5000 ölçekli nazım ve 1/1000 ölçekli uygulama imar planı revizyonlarının Samandağ Belediye Başkanlığının ... tarih, ... sayılı yazısı ile anılan Kurula iletildiği ve Kurulun ... tarih, ... sayılı kararıyla onaylandığı, bu aşamada planlama alanını da kapsayan turizm bölgesi sınırlarına ilişkin olarak 29.01.2021 tarih, 3456 sayılı Cumhurbaşkanlığı Kararı doğrultusunda 30.01.2021 tarihinde Resmi Gazetede yayımlanarak yürürlüğe giren Hatay Samandağ Turizm Bölgesinin adı ve statüsünün değiştirildiği ve sınırlarının yeniden belirlendiği bu nedenle turizm bölgesi sınırları dışında kalan alanlara yönelik dava konusu 1/5000 ölçekli nazım imar planına karşı yapılan itirazları karara bağlamak üzere plan dosyasının Hatay Büyükşehir Belediye Başkanlığına gönderildiği ve söz konusu itirazların Büyükşehir Belediye Meclisince ... tarih, ... sayılı kararla karara bağlandığı anlaşılmıştır.
Davacılar tarafından uyuşmazlık konusu taşınmazına yönelik Turizm Bölgesi 1. Etap İlave ve Revizyon 1/5000 ölçekli nazım ve 1/1000 ölçekli uygulama imar planı revizyonları ile bu planların dayanağı 1/25.000 ölçekli revizyon çevre düzeni planının iptali istemiyle bakılmakta olan dava açılmıştır.
İLGİLİ MEVZUAT:
2634 sayılı Turizmi Teşvik Kanununun işlem tarihi itibarıyla yürürlükte olduğu şekliyle "Amaç" başlıklı 1. maddesinde; bu kanunun amacının turizm sektörünü düzenleyecek, geliştirecek, dinamik bir yapı ve işleyişe kavuşturacak tertip ve tedbirlerin alınmasını sağlamak olduğu, 4. maddesinde; kültür ve turizm koruma ve gelişim bölgeleri ve turizm merkezlerinin tespitinde; ülkenin doğal, tarihi, arkeolojik ve sosyokültürel turizm değerleri, kış, av ve su sporları ve sağlık turizmi ile mevcut diğer turizm potansiyelinin dikkate alınacağı belirtilmiş, aynı Kanunun 4957 sayılı Yasanın 2. maddesiyle değişik "Planlar" başlıklı 7. maddesinin 1. fıkrasında, "Bakanlık; kültür ve turizm koruma ve gelişim bölgeleri ile turizm merkezleri içinde her ölçekteki planları yapmaya, yaptırmaya, re'sen onaylamaya ve tadil etmeye yetkilidir" hükmüne yer verilmiştir.
...
Kültür ve turizm koruma ve gelişim bölgeleri ve turizm merkezlerinde Bakanlıkça yapılacak alt yapı ve plânlama işlemlerine esas olmak üzere diğer kamu kurum ve kuruluşlarından istenilen bilgi, belge ve görüş 3 ay içinde verilir. Bu süre sonunda istenilen bilgi, belge ve görüşün verilmemesi durumunda ilgili iş ve işlemler Bakanlıkça re’sen tesis edilebilir.
Kültür ve turizm koruma ve gelişim bölgeleri ve turizm merkezlerinde diğer kamu kurum ve kuruluşlarınca yapılacak satış, tahsis, kiralama, sınır ilânı ve değişikliği işlemleri ile çevresel etki yaratacak alt yapı ve üst yapı projelerinden önce Bakanlığın olumlu görüşünün alınması gereklidir.
Bu maddenin uygulanması ile ilgili usul ve esaslar Bakanlıkça çıkarılacak yönetmelikle düzenlenir." hükmüne yer verilmiştir.
Anılan Kanuna dayalı olarak çıkarılan Kültür ve Turizm Koruma ve Gelişim Bölgelerinde ve Turizm Merkezlerinde Planlamaya ve Uygulamaya İlişkin Yönetmeliğin 5. maddesinde; "Bu Yönetmeliğin kapsamı içinde bulunan yerlerde ve bu Yönetmelikte tanımlanan her ölçekte planlar gerektiğinde ilgili kurum ve kuruluşların görüşleri de alınarak Bakanlıkça yapılır veya yaptırılır ve resen onaylanır.
" kuralı yer almıştır.
3194 sayılı İmar Kanunu'nun "İstisnalar" başlıklı 4/1'inci maddesinde,"2634 sayılı Turizmi Teşvik Kanunu(...) ile diğer özel kanunlar ile belirlenen veya belirlenecek olan yerlerde,bu Kanunun özel kanunlara aykırı olmayan hükümleri uygulanır" kuralına yer verilmiştir.
3194 sayılı İmar Kanunu'nun 5. maddesinde; 3194 sayılı İmar Kanunu'nun 5. maddesinde uygulama imar planı, "tasdikli halihazır haritalar üzerine varsa kadastral durumu işlenmiş olarak nazım imar planı esaslarına göre çizilen ve çeşitli bölgelerin yapı adalarını, bunların yoğunluk ve düzenini, yolları ve uygulama için gerekli imar uygulama programlarına esas olacak uygulama etaplarını ve diğer bilgileri ayrıntıları ile gösteren plan", nazım imar planı ise, "varsa bölge planlarının mekâna ilişkin genel ilkelerine ve varsa çevre düzeni planlarına uygun olarak halihazır haritalar üzerine, yine varsa kadastral durumu işlenmiş olarak çizilen ve arazi parçalarının; genel kullanış biçimlerini, yerleşme alanlarının gelişme yön ve büyüklüklerini, nüfus yoğunlukları ve eşiklerini, ulaşım sistemlerini göstermek ve uygulama imar planlarının hazırlanmasına esas olmak üzere düzenlenen, plan hükümleri ve raporuyla beraber bütün olan plandır." Çevre düzeni planı; "Ülke ve bölge plan kararlarına uygun olarak konut, sanayi, tarım, turizm, ulaşım gibi yerleşme ve arazi kullanılması kararlarını belirleyen plandır." şeklinde tanımlanmış; aynı Kanun'un 8. maddesinde de planların hazırlanmasında ve yürürlüğe konulmasındaki esaslar sıralanmış; belirtilen esasların onaylanmış planlarda yapılacak değişiklikler için de geçerli" olduğu kuralına yer verilmiştir.
3194 sayılı İmar Kanununun "Planların hazırlanması ve yürürlüğe konulması" başlıklı 8. maddesinin (b) bendinin işlem tarihi itibarıyla yürürlükte bulunan halinde "... İmar Planları; Nazım İmar Planı ve Uygulama İmar Planından meydana gelir. Mevcut ise bölge planı ve çevre düzeni plan kararlarına uygunluğu sağlanarak, belediye sınırları içinde kalan yerlerin nazım ve uygulama imar planları ilgili belediyelerce yapılır veya yaptırılır. Belediye meclisince onaylanarak yürürlüğe girer. Bu planlar onay tarihinden itibaren belediye başkanlığınca tespit edilen ilan yerlerinde ve ilgili idarelerin internet sayfalarında bir ay süreyle eş zamanlı olarak ilan edilir. Bir aylık ilan süresi içinde planlara itiraz edilebilir. Belediye başkanlığınca belediye meclisine gönderilen itirazlar ve planları belediye meclisi onbeş gün içinde inceleyerek kesin karara bağlar... Onaylanmış planlarda yapılacak değişiklikler de yukarıdaki usullere tabidir..." hükmü yer almaktadır.
HUKUKİ DEĞERLENDİRME:
İmar planlarının, planlanan yörenin bugünkü durumunun, olanaklarının ve ilerideki gelişmesinin gerçeğe en yakın şekilde saptanabilmesi için coğrafi veriler, beldenin kullanılışı, donatımı ve mali bilgiler gibi konularda yapılacak araştırma ve anket çalışmaları sonucu elde edilecek bilgiler ışığında, çeşitli kentsel işlevler arasında var olan ya da sağlanabilecek olanaklar ölçüsünde en iyi çözüm yollarını bulmak, belde halkına iyi yaşama düzeni ve koşulları sağlamak amacıyla kentin kendine özgü yaşayış biçimi ve karakteri, nüfus, alan ve yapı ilişkileri, yörenin gerek çevresiyle ve gerekse çeşitli alanları arasında olan bağlantıları, halkın sosyal ve kültürel gereksinimleri, güvenlik ve sağlığı ile ilgili konular gözönüne alınarak hazırlanması gerekmektedir.
Anılan ölçütlere göre hazırlanan imar planları, zamanla planlanan alandaki koşulların zorunlu kıldığı biçimde ve yasalarda öngörülen yöntemlere uygun olarak değiştirilir. Yapılan plan değişikliklerinin amaç yönünden yargısal denetimi bu değişikliği zorunlu kılan nedenlerin irdelenmesi yoluyla yapılır. Bu irdelemelerden sonra, planlanan alanın özel niteliklerinin yanısıra plan bütünlüğü gözönünde bulundurularak planlanan yörenin tümünün çevre, ulaşım, trafik gibi ilişkileri kapsamlı bir biçimde ele alınarak, plan değişikliğinde kamu yararına uyarlık bulunup bulunmadığının araştırılması gerekmektedir.
Dava dosyasının ve Dairemizin ilgili dosyalarının birlikte incelenmesinden, Hatay ili, Samandağ ilçesi,Turizm Bölgesi ilan edilen bölgede, Samandağ Belediye Başkanlığınca imar planı yapılması için bölgede kültür ve turizm koruma ve gelişim bölgeleri ve turizm merkezleri içinde her ölçekteki plânları yapmaya, yaptırmaya, re’sen onaylamaya ve tadil etmeye yetkili idare olan Kültür ve Turizm Bakanlığından alınan ön izin kapsamında hazırlatılan dava konusu 1/25.000 ölçekli çevre düzeni planı revizyonu ... tarih,... sayılı kararla ve 1/5000 ölçekli nazım ve 1/1000 ölçekli uygulama imar planı revizyonları ... tarih,... sayılı kararla onaylandıktan sonra planlama alanını da kapsayan turizm bölgesi sınırlarına ilişkin olarak Hatay Samandağ Turizm Bölgesinin adı ve statüsünün değiştirildiği ve sınırlarının yeniden belirlendiği gerekçesiyle turizm bölgesi sınırları dışında kalan alanlara yönelik dava konusu 1/5000 ölçekli nazım imar planına karşı askı süresi içerisinde yapılan itirazları karara bağlamak üzere plan dosyasının Hatay Büyükşehir Belediye Başkanlığına gönderildiği ve söz konusu itirazların anılan belediye meclisince karara bağlandığı anlaşılmıştır.
Uyuşmazlık konusu taşınmazın da bulunduğu bölgede turizm bölgesi kapsamında 1/25.000 ölçekli çevre düzeni planı revizyonunun Kültür ve Turizm Bakanlığı Plan İnceleme ve Değerlendirme Kurulu tarafından kabul edilip kesinleştirildiği, 1/5000 ölçekli nazım ve 1/1000 ölçekli uygulama imar planı revizyonlarının ise anılan Kurul tarafından kabul edilip imar planlarının askıya çıkarıldığı sırada planlama alanını kapsayan uyuşmazlık konusu taşınmazın da bulunduğu turizm bölgesi sınırlarına ilişkin olarak Hatay Samandağ Turizm Bölgesinin adı ve statüsünün değiştirildiği ve sınırlarının yeniden belirlendiği, dava konusu planlama alanının dolayısıyla uyuşmazlık konusu taşınmazın turizm bölgesi sınırları dışında kaldığı görülmüştür.
3194 sayılı İmar Kanunuyla yerleşme yerleri ile bu yerlerdeki yapılaşmaların; plan, fen, sağlık ve çevre şartlarına uygun teşekkülünü sağlamak amacıyla anılan Kanunun 7. ve 8. maddeleriyle, belirli nüfus kriterini aşan belediye ve valiliklere imar planları hazırlama ve yürürlüğe koyma yükümlülüğü getirilmiştir.
Dava konusu imar planları ise turizm amaçlı ve bulunduğu alanın özelliklerine uygun olarak hazırlanıp onaylanmıştır. Farklı ilke ve yöntemlerle Kanunen kapsadığı alanın özel durum ve statüsü nedeniyle bu özelliğe sahip olmayan yerleşim yerlerinde hazırlanacak imar planlarından farklılık arz etmektedir.
Turizm merkezlerinde ve kültür ve turizm koruma ve gelişme bölgelerinde yapılacak imar planlarının hazırlanmasında ana norm 2634 sayılı Turizmi Teşvik Kanunu ve bu Kanuna dayalı olarak düzenlenen Kültür ve Turizm Koruma ve Gelişim Bölgelerinde ve Turizm Merkezlerinde Planlamaya ve Uygulamaya İlişkin Yönetmeliktir.
Zira yukarıda anılan mevzuat hükümleri uyarınca 3194 sayılı İmar Kanununun "istisnalar" başlıklı 4/1.maddesinde de İmar Kanunu hükümlerinin her yerde uygulanmayacağı, özel kanunla oluşturulan ve sınırları belirlenen alanlarda söz konusu özel kanun (ve bu özel kanun uyarınca hazırlanan ikincil mevzuat) hükümlerinin uygulamasına öncelik tanıdığı görülmektedir.
Sonuç itibarıyla, yukarıda yapılan açıklamalar ışığında ifade etmek gerekir ki, kanunen turizm alanı statüsü olan yerlere yönelik yapılacak planların turizm sektörünü düzenleyecek, geliştirecek, dinamik bir yapı ve işleyişe kavuşturacak tertip ve tedbirlerin alınmasını sağlamak amacıyla bölgenin turizm potansiyelini gözeten plan ilke ve kararlarının geliştirildiği nitelikte düzenleneceği açıktır.
Planlama işleminin de alanın turizm merkezi olarak belirlenmesi üzerine inşaa edildiği şüphesizdir. Bir sahanın Turizmi Teşvik Kanununa göre turizm merkezi veya kültür ve turizm gelişim bölgesi vasfını yitirmesi ise turizm amaçlı hazırlanan imar planını dayanaktan yoksun bırakacağı izahtan varestedir.
Nitekim imar planı kararları planlanan alanın coğrafi, sosyo ekonomik, doğal ve kültürel özellikleri, genel kullanım biçimleri gözetilerek geliştirilmektedir.
Uyuşmazlıkta, dava konusu imar planlarının yapıldığı bölgenin turizm bölgesi sınırları dışına çıkarıldığı göz önünde bulundurulduğunda, özel Kanun ve statüsü bulunan planlama sahalarından farklı olarak dava konusu imar planlarının yerleşim yerlerinde hazırlanacak imar planlarının usul, esas ve planlama tekniklerine tabi olduğu değerlendirildiğinde, Kültür ve Turizm Bakanlığınca onaylanan planların hukuki dayanağını yitirdiği sonucuna ulaşılmıştır.
Bu itibarla davanın reddine ilişkin İdare Mahkemesi kararına karşı yapılan istinaf başvurusunun 1/25.000 ölçekli çevre düzeni plan revizyonu yönünden reddine, dava konusu 1/5000 ölçekli nazım imar planı ile 1/1000 ölçekli uygulama imar planı yönünden yapılan istinaf başvurusunun kabulü ile bu kısımlar yönünden davanın reddine ilişkin karar kısmının kaldırılarak 1/5000 ölçekli nazım imar planı yönünden dava hakkında karar verilmesine yer olmadığına, 1/1000 ölçekli uygulama imar planı yönünden dava konusu işlemin iptaline ilişkin Bölge İdare Mahkemesi İdari Dava Dairesi kararının temyize konu 1/5000 ölçekli nazım imar planı ve 1/1000 ölçekli uygulama imar planına ilişkin kısmında sonucu itibarıyla isabetsizlik görülmemiştir.
KARAR SONUCU:
Açıklanan nedenlerle;
1.Davalıların temyiz isteminin reddine,
2.Davanın yukarıda özetlenen gerekçeyle reddine ilişkin Mahkeme kararına yönelik olarak yapılan istinaf başvurusunun 1/25.000 ölçekli çevre düzeni plan revizyonu yönünden reddine, dava konusu 1/5000 ölçekli nazım imar planı ile 1/1000 ölçekli uygulama imar planı yönünden yapılan istinaf başvurusunun kabulü ile bu kısımlar yönünden davanın reddine ilişkin karar kısmının kaldırılarak 1/5000 ölçekli nazım imar planı yönünden dava hakkında karar verilmesine yer olmadığına, 1/1000 ölçekli uygulama imar planı yönünden dava konusu işlemin iptali yolundaki ... Bölge İdare Mahkemesi... İdari Dava Dairesinin... tarih ve E......, K:... sayılı kararının temyize konu 1/5000 ölçekli nazım ve 1/1000 ölçekli uygulama planına ilişkin kısmının yukarıda belirtilen gerekçe ile ONANMASINA,
3.2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanununun 50. maddesi uyarınca, bu onama kararının taraflara tebliğini ve bir örneğinin de anılan Bölge İdare Mahkemesi İdari Dava Dairesine gönderilmesini teminen dosyanın kararı veren İdare Mahkemesine gönderilmesine, 20/03/2025 tarihinde, kesin olarak, oybirliğiyle karar verildi.