T.C.
D A N I Ş T A Y
ALTINCI DAİRE
Esas No : 2023/1706
Karar No : 2025/4987
TEMYİZ EDENLER : 1- DAVALI ... İl Özel İdaresi
VEKİLİ : Av. ...
2- DAVALI YANINDA MÜDAHİL
... Çay ve Gıda San. Tic. A.Ş.
VEKİLİ : Av. ...
KARŞI TARAF (DAVACILAR) : 1- ... 2- ...
3-... 4- ...
5- ... 6- ...
7-... 8- ...
9- ...
VEKİLLERİ : Av. ...
10-...
İSTEMİN KONUSU : ... Bölge İdare Mahkemesi... İdari Dava Dairesinin... tarih ve E:..., K:... sayılı kararının temyizen incelenerek bozulması istenilmektedir.
YARGILAMA SÜRECİ :
Dava konusu istem: Rize ili, Çayeli ilçesi, ... Köyü (... Köyü), ... parsel sayılı taşınmaza ilişkin olarak hazırlanan 1/5000 ölçekli nazım imar plan değişikliğinin ve 1/1000 ölçekli uygulama imar plan değişikliğinin onaylanmasına ilişkin Rize İl Genel Meclisinin ... tarihli ve ... sayılı kararının, söz konusu taşınmaz için düzenlenen...tarihli ve... sayılı yapı ruhsatının, ... tarihli ve ...sayılı yapı kullanma izin belgesinin ve bu işlemlerin iptal edilmesi istemiyle yapılan başvurunun reddine dair Rize İl Özel İdaresi İmar ve Kentsel İyileştirme Müdürlüğünün ...tarihli ve...sayılı işleminin iptali istenilmiştir.
İlk Derece Mahkemesi kararının özeti: ... İdare Mahkemesince verilen ... tarih ve E:..., K:... sayılı kararda; dava konusu taşınmazda 10/04/2015 tarihinde yapılan uygulama imar planı değişikliğinin ve bu taşınmaza ilişkin düzenlenen yapı ruhsatının iptali istemiyle aynı komşu taşınmaz maliki tarafından açılan davada, ... İdare Mahkemesince verilen ... tarih ve E:..., K:... sayılı iptal kararı üzerine dava konusu Rize İl Genel Meclisinin ...tarihli ve ... sayılı kararıyla onaylanan 1/5000 ölçekli nazım imar planı ile 1/1000 ölçekli uygulama imar planı değişikliklerinin yapıldığı, bu imar planı değişikliklerinin imar mevzuatına ve üst ölçekli plan olan 1/100.000 ölçekli çevre düzeni planına uygun olduğu, sağlık koruma bandı mesafesinin yapı yaklaşma mesafesi olarak kabul edildiği ve bu durumun mevzuata uygun olduğu, uygulama imar planı ile belirlenen bahçe mesafelerinin ve yapılaşma koşullarının imar mevzuatına uygun olduğu, dava konusu yapı ruhsatının da bu planlara uygun olarak verildiği, uyuşmazlık konusu ... sayılı parselde yer alan fabrikada yöreye has çay bitkisinin paketlendiği, çay bitkisinin toplandıktan sonra hemen fabrikalara ulaşmasının gerektiğinden, dava konusu plan kararlarıyla bu parselden 10 metre genişliğinde imar yolu geçirilerek parselin imar yoluna bağlandığı, taşınmazda bulunan fabrikada yapılan çay üretiminde kamu yararının bulunduğu, söz konusu fabrikanın mevcut imar planlarına uygun olarak verilen yapı ruhsatı ve yapı kullanma izin belgesine dayanarak faaliyette bulunduğu anlaşıldığından, dava konusu imar planı değişiklikleri ile bu planlara dayanarak verilen ...tarihli ve ...sayılı yapı ruhsatı ile ... tarihli ve... sayılı yapı kullanma izin belgesinde ve davacı tarafından 23.12.2019 tarihinde yapılan başvurunun reddine ilişkin Rize İl Özel İdaresi İmar ve Kentsel İyileştirme Müdürlüğünün ...tarihli ve ... sayılı işleminde hukuka ve mevzuata aykırılık bulunmadığı gerekçesiyle davanın reddine karar verilmiştir.
Bölge İdare Mahkemesi İdari Dava Dairesi kararının özeti: İdari Dava Dairesince verilen kararda; dosyadaki bilgi ve belgelerle ek raporun birlikte değerlendirilmesinden, dava konusu imar plan değişikliklerine ilişkin olarak, dava konusu imar planı değişikliklerinin köy yerleşik alan sınırları içinde kalan alanda yalnızca dava konusu parsele yönelik olarak mevzi imar planı niteliğinde ve parsel bazında yapıldığı, nazım imar plan değişikliği ve uygulama imar plan değişikliğine ilişkin olarak tek bir plan açıklama raporu hazırlandığı, yoğunluk artışı meydana getiren plan değişikliğine ilişkin olarak Bilim, Sanayi ve Teknoloji Bakanlığının olumlu görüşünün alınmadığı, yapı ruhsatı ve yapı kullanma izin belgesine ilişkin kısmına ilişkin olarak, dayanağı 1/1000 ölçekli uygulama imar planının hukuka aykırı olduğundan taşınmaza verilen yapı ruhsatında, yapı kullanma izin belgesinde de hukuka uyarlık bulunmadığı, Rize İl Özel İdaresi İmar ve Kentsel İyileştirme Müdürlüğünün... tarihli ve ... sayılı işlemine ilişkin kısmı yönünden ise; dava konusu 1/5000 ve 1/1000 ölçekli imar plan değişiklikleri hukuka aykırı bulunduğundan söz konusu işlemin de dayanağının kalmadığı ve yetki ve usulde paralellik ilkesi uyarınca planların iptal edilmesi istemiyle yapılan başvuruya İl Genel Meclisi tarafından cevap verilmesi gerekirken, yapılan başvurunun İmar ve Kentsel İyileştirme Müdür vekili tarafından reddedilmesine ilişkin işlemde bu gerekçelerle hukuka uyarlık bulunmadığı sonucuna ulaşılmıştır.
Belirtilen gerekçelerle, 2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanununun 45. maddesinin 4. fıkrası uyarınca istinaf başvurusunun kabulüne, davanın reddi yolundaki İdare Mahkemesi kararının kaldırılarak dava konusu işlemlerin iptaline karar verilmiştir.
TEMYİZ EDENİN İDDİALARI : Davalı tarafından, temyize konu kararın, dava konusu planların Mahkemenin iptal kararı üzerine yapıldığı, Bilim, Sanayi ve Teknoloji İl Müdürlüğünün görüşünün alındığı, plan açıklama raporunun bulunduğu, bu nedenle usul ve hukuka aykırı olduğu iddiasıyla bozulması gerektiği ileri sürülmektedir.
Davalı yanında müdahil tarafından, temyize konu kararın, Bilim, Sanayi ve Teknoloji İl Müdürlüğünün görüşünün alındığı, dava konusu planların mevzi imar planı niteliğinde yapılabileceği, bu nedenle usul ve hukuka aykırı olduğu iddiasıyla bozulması gerektiği ileri sürülmektedir.
KARŞI TARAFIN SAVUNMASI : Savunma verilmemiştir.
DANIŞTAY TETKİK HAKİMİ ...'İN DÜŞÜNCESİ : Temyiz isteminin kabulü ile Bölge İdare Mahkemesi İdari Dava Dairesi kararının bozulması gerektiği düşünülmektedir.
TÜRK MİLLETİ ADINA
Karar veren Danıştay Altıncı Dairesince, Tetkik Hakiminin açıklamaları dinlendikten ve dosyadaki belgeler incelendikten sonra gereği görüşüldü:
İNCELEME VE GEREKÇE:
MADDİ OLAY :
Dava konusu ... parsel sayılı taşınmaza ilişkin olarak 01/04/2003 tarihinde mevzi imar planı hazırlandığı ve ... tarih ve ... sayılı Rize Valiliği İl İdare Kurulu kararı ile onandığı, bu planda dava konusu taşınmazın E:1.50, hmax: 21.00 mt yapılaşma koşullu sanayi alanında kaldığı, bu planda sağlık koruma bandı mesafesinin yapı yaklaşma mesafesi olarak belirlendiği, anılan imar planına dayalı olarak taşınmaza ... tarih ve ...sayılı yapı ruhsatı ile...tarih ve...sayılı yapı kullanma izni ve ...tarih ve ... sayılı işyeri açma ve çalışma izninin verildiği,
Dava konusu taşınmazı kapsayan alanda 24/06/2011 tarihinde 1/100.000 ölçekli çevre düzeni planının yapıldığı, dava konusu taşınmaza... tarih ve...sayılı yapı ruhsatı ile ...tarih ve ... sayılı yapı kullanma izin belgesinin verildiği,
Dava konusu alanda ... tarih ve ... sayılı il genel meclisi kararı ile uygulama imar planı yapıldığı, planda dava konusu taşınmazın yapılaşma koşulları E:2.50, Taks:0.40, Hmax:29.50 olarak değiştirildiği, ancak sağlık koruma bandı mesafesinin yapı yaklaşma mesafesi olarak kabul edileceği yönündeki plan notunun geçerliliğini koruduğu, bu plana dayalı olarak ...tarihli,... sayılı ilave kat yapı ruhsatının verildiği,
Daha sonra, komşu ... ada,... parsel sayılı taşınmazın maliki davacıların murisi tarafından yeni ... ( eski ... ) parsel sayılı taşınmazda bulunan yapıya verilen ... tarih ve ...sayılı ilave kat yapı ruhsatı ile dayanağı 10.04.2015 onay tarihli 1/1000 ölçekli uygulama imar planı değişikliğinin iptali istemiyle dava açıldığı, bu davada, üst ölçekli plan olan nazım imar planı olmadan dava konusu uygulama imar planının yapılamayacağı gerekçesiyle dava konusu işlemlerin iptali yolundaki ... İdare Mahkemesinin ... tarih ve E:..., K:...sayılı kararına karşı yapılan istinaf başvurusunun reddine dair ... Bölge İdare Mahkemesi... İdari Dava Dairesince verilen ... tarih ve E:..., K:...sayılı kararı, Danıştay Altıncı Dairesinin 04/04/2022 tarihli, E:2018/3437,K:2022/4146 sayılı kararı ile onanmasına karar verildiği,
Son olarak, Mahkemenin iptal kararı üzerine uyuşmazlık konusu taşınmaza ilişkin olarak Rize İl Genel Meclisinin... tarihli ve ... sayılı kararı ile 1/5000 ölçekli nazım imar plan değişikliğinin ve 1/1000 ölçekli uygulama imar plan değişikliğinin onaylandığı, bu imar planı değişikliklerinin, söz konusu taşınmaza verilen ... tarihli ve... sayılı yapı ruhsatının, ... tarihli ve... sayılı yapı kullanma izin belgesinin ve bu işlemlerin iptal edilmesi istemiyle 23/12/2019 tarihinde yapılan başvurunun reddine dair Rize İl Özel İdaresi İmar ve Kentsel İyileştirme Müdürlüğünün ... tarihli ve ... sayılı işleminin iptali istemiyle davanın açıldığı anlaşılmıştır.
Komşu taşınmaz maliki olan davacı tarafından,dava konusu işlemlerin uyuşmazlık konusu taşınmazda bulunan mevcut yapıyı kurtarmaya yönelik olduğu, bina yüksekliği, yapı yoğunluğunun fazla olduğu, yan bahçe mesafesinin en az 6 metre olması gerektiği, mevzuatta belirtilen bahçe mesafelerine uyulmadığı, işlemlerin şehircilik ilkeleri ve planlama esaslarına aykırı olduğu iddia edilmiştir.
İLGİLİ MEVZUAT:
2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanununun 2. maddesinin 1. fıkrasının (a) bendinde, iptal davaları idari işlemler hakkında yetki, şekil,sebep, konu ve maksat yönlerinden biri ile hukuka aykırı olduklarından dolayı iptalleri için menfaatleri ihlal edilenler tarafından açılan davalar olarak tanımlanmıştır. Aynı Kanunun 14. maddesinde de, dava dilekçelerinin ehliyet yönünden inceleneceği ve 15/1-b maddesinde; bu hususta Kanuna aykırılık görülmesi halinde davanın reddine karar verileceği hüküm altına alınmıştır.
2577 sayılı Kanunun 7. maddesinin 1. fıkrasında; dava açma süresinin özel kanunlarda ayrı süre gösterilmeyen hallerde Danıştay ve idare mahkemelerinde altmış gün olduğu; 4. fıkrasında ise, ilanı gereken düzenleyici işlemlerde dava süresinin ilan tarihini izleyen günden itibaren başlayacağı kuralı yer almıştır.
Dava konusu işlemin tesis edildiği tarihteki haliyle 2577 sayılı Kanunun 7.maddesi ile üst makamlara başvurmayı düzenleyen 11.maddesine göre, imar planlarına karşı, bir aylık askı süresi içinde 2577 sayılı Kanunun 11.maddesi kapsamında başvuruda bulunulması ve bu başvuruya idari dava açma süresinin başlangıç tarihi olan son ilan tarihinden itibaren 60 gün içinde cevap verilmeyerek isteğin reddedilmiş sayılması halinde, bu tarihi takip eden 60 günlük dava açma süresi içinde veya son ilan tarihini izleyen 60 gün içinde cevap verilmek suretiyle isteğin reddedilmesi halinde bu cevap tarihinden itibaren 60 günlük dava açma süresi içinde idari dava açılabileceği; imar planlarına askı süresi içinde bir itirazda bulunulmamış ise, davanın, 2577 sayılı Kanunun 7.maddesi uyarınca imar planının son ilan tarihini izleyen günden itibaren 60 gün içinde açılması gerektiği, ancak bu süreler içerisinde dava açılmamış olması halinde imar planının uygulanmaya konulması ile birlikte uygulama işlemi üzerine işlem ile birlikte imar planına veya doğrudan işlemin dayanağı olan imar planına karşı yeniden dava açma hakkının bulunduğu ve bu aşamada dava açma süresinin uygulama işleminin süresine tabi olduğunda tartışma bulunmamaktadır.
HUKUKİ DEĞERLENDİRME:
İmar planı değişikliği talebi ile söz konusu taşınmaza verilen...tarihli ve ...sayılı yapı ruhsatının, ...tarihli ve ...sayılı yapı kullanma izin belgesinin ve bu işlemlerin iptal edilmesi istemiyle 23/12/2019 tarihinde yapılan başvurunun reddine dair Rize İl Özel İdaresi İmar ve Kentsel İyileştirme Müdürlüğünün...tarihli ve ... sayılı işlemi yönünden;
İdari işlemlerin hukuka uygunluğunun yargı yoluyla denetimini amaçlayan iptal davasının görüşülebilmesi için ön koşullardan olan "dava açma ehliyeti" iptal davasına konu kararın niteliğine göre idari yargı yerince değerlendirilmektedir.
Her idari işleme karşı herkes tarafından iptal davası açılmasının idari işlemlerde istikrarsızlığa neden olmaması ve idarenin işleyişinin bu yüzden olumsuz etkilenmemesi için, iptal davalarında dava konusu edilecek işlem ile dava açacak kişi arasında belli ölçüler içinde menfaat ilişkisinin varlığı aranmaktadır. Her uyuşmazlıkta davacının menfaatinin, iptali istenen işlemle ne ölçüde ihlal edildiğinin takdiri de yargı mercilerine bırakılmıştır. İptal davası açılabilmesi için aranan söz konusu menfaat ilişkisinin kişisel, meşru ve güncel olması, işlem ile davacı arasında ciddi ve makul bir ilişkinin bulunması gerekmektedir.
Uyuşmazlıkta, dava konusu parselin komşuluğunda bulunan ... sayılı parsel maliki tarafından, sanayi tesis alanı için belirlenen yüksekliğin ve yapı yoğunluğunun çok fazla olduğu, kendi parsellerinin olumsuz etkilediği ileri sürülerek kat yüksekliğinin, yapı yoğunluğunun düşürülmesi ve bahçe mesafelerinin mevzuata uygun belirlenmesi için plan değişikliği istenilmiştir.
Yukarıda yer alan mevzuat hükümlerinden de anlaşılacağı üzere, menfaat ihlalinin tespitinde ilgilinin idari işlemle meşru, kişisel ve güncel bir menfaat ilişkisinin kurulması gerektiği açık olup; imar planı değişikliğini ancak ilgililerin kendi mülkiyetlerinde bulunan taşınmazlara ilişkin olarak talep edebileceği dikkate alındığında, davacıların mülkiyeti kendilerine ait olmayan uyuşmazlığa konu taşınmaz için belirlenen yapılaşma koşulunun değiştirilmesinde meşru ve kişisel bir menfaat ihlalinin söz konusu olamayacağı açıktır. Bu durumda plan değişikliği talebi ile söz konusu taşınmaza verilen... tarihli ve ... sayılı yapı ruhsatının, ... tarihli ve...ayılı yapı kullanma izin belgesinin iptal edilmesi istemiyle 23/12/2019 tarihinde yapılan başvurunun reddine ilişkin işlem yönünden davanın ehliyet yönünden reddine karar verilmesi gerektiği sonucuna ulaşılmıştır.
Dava konusu ... tarih ve ... sayılı belediye meclisi kararıyla onaylanan 1/5000 ölçekli nazım imar planı ile 1/1000 ölçekli uygulama imar planı değişikliği yönünden;
Uyuşmazlıkta, 1/5000 ölçekli koruma amaçlı nazım imar planı ile 1/1000 ölçekli koruma amaçlı uygulama imar planı değişikliğinin 18/06/2018 - 18/07/2018 tarihleri arasında askıya çıkarılarak ilan edildiği, davacılar tarafından askı süresi içinde planlara itiraz edilmediği, devam eden süreçte plan değişikliği talebi ile söz konusu taşınmaza verilen...tarihli ve... sayılı yapı ruhsatının, ... tarihli ve ...sayılı yapı kullanma izin belgesinin ve bu işlemlerin iptal edilmesi istemiyle 23/12/2019 tarihinde yapılan başvurunun reddine ilişkin işlem ile dayanağı planlara karşı 24/01/2020 tarihinde kayda giren dilekçe ile bakılan davanın açıldığı anlaşılmaktadır.
1/5000 ölçekli koruma amaçlı nazım imar planı ile 1/1000 ölçekli koruma amaçlı uygulama imar planı değişikliğine askı süresi içinde itiraz edilmediğinden davacılar tarafından, anılan imar planlarının iptali istemiyle 2577 sayılı Kanunun 7. maddesi uyarınca son ilan tarihini izleyen günden itibaren 60 gün içinde en son 18/09/2018 tarihinde dava açılması gerekmekte iken, bu tarihten çok sonra 24/01/2020 tarihinde açılan bu davada süre aşımı bulunmaktadır.
Bu durumda, davanın bu kısmının süre aşımı yönünden reddi gerektiğinden, dava konusu işlemin iptaline ilişkin temyize konu Bölge İdare Mahkemesi İdari Dava Dairesi kararında hukuki isabet bulunmamaktadır.
Dava konusu uyuşmazlık konusu olan taşınmaza verilen ... tarihli ve ...sayılı yapı ruhsatının, ...tarihli ve... sayılı yapı kullanma izin belgesinin iptali istemine yönelik olarak ise,
Uyuşmazlıkta, davacılar tarafından, uyuşmazlık konusu taşınmaza verilen... tarihli ve ... sayılı yapı ruhsatının ve ... tarihli ve ... sayılı yapı kullanma izin belgesinin iptali istemiyle bu belgelerin verildiği tarihten itibaren 60 gün içinde dava açılması gerekmekte iken, bu tarihten çok sonra imar planı değişikliğinin, yapı ruhsatının ve yapı kullanma izninin iptali isteminin reddi işlemi ile birlikte 24/01/2020 tarihinde açılan davada süre aşımı bulunmaktadır.
Öte yandan, yapı ruhsatının verilmesi, yapı kullanma izninin verilmesi gibi imar planının icrası niteliğindeki işlemlerle birlikte davacılar tarafından imar planı değişikliğinin, yapı ruhsatının ve yapı kullanma izninin iptali isteminin reddi işlemi ile birlikte dava konusu imar planlarının, yapı ruhsatının ve yapı kullanma izninin iptali istenilmiş ise de yukarıda belirtildiği üzere imar planı değişikliğinin, yapı ruhsatının ve yapı kullanma izninin iptali isteminin reddi işlemine karşı dava açma ehliyeti bulunmayan davacı bakımından, söz konusu işlemlerin uygulama işlemi olduğu kabul edilerek imar planına, yapı ruhsatına ve yapı kullanma izin belgesine karşı dava açma süresini canlandırması mümkün değildir.
Bu durumda, davanın bu kısmının da süre aşımı yönünden reddi gerektiğinden, dava konusu işlemin iptaline ilişkin temyize konu Bölge İdare Mahkemesi İdari Dava Dairesi kararında hukuki isabet bulunmamaktadır.
KARAR SONUCU:
Açıklanan nedenlerle;
1. 2577 sayılı Kanunun 49. maddesine uygun bulunan davalı ve davalı yanında müdahilin temyiz istemlerinin kabulüne,
2. Mahkeme kararına yönelik olarak yapılan istinaf başvurusunun kabulü ile anılan kararının kaldırılarak yukarıda özetlenen gerekçeyle davanın reddi yolundaki temyize konu ... Bölge İdare Mahkemesi ... İdari Dava Dairesinin ... tarih ve E:..., K:... sayılı kararının BOZULMASINA,
3. Yeniden bir karar verilmek üzere dosyanın anılan Bölge İdare Mahkemesi İdari Dava Dairesine gönderilmesine, 15/10/2025 tarihinde, kesin olarak, oybirliğiyle karar verildi.