T.C.
D A N I Ş T A Y
ALTINCI DAİRE
Esas No : 2023/249
Karar No : 2025/4927
TEMYİZ EDEN (DAVACI) : ...
VEKİLİ : Av. ...
KARŞI TARAF (DAVALILAR) : 1- ... Büyükşehir Belediye Başkanlığı
VEKİLİ : Av. ...
2- ... Belediye Başkanlığı-...
VEKİLİ : Av. ...
DAVALI YANINDA MÜDAHİL : ... Paz. Tic. AŞ.
VEKİLİ : Av. ...
İSTEMİN KONUSU :Danıştay Altıncı Dairesinin 22/02/2022 tarihli, E:2018/9461, K:2022/2030 sayılı bozma kararına uyularak verilen ...Bölge İdare Mahkemesi ...İdari Dava Dairesinin ... tarih ve E:..., K:...sayılı kararının temyizen incelenerek bozulması istenilmektedir.
YARGILAMA SÜRECİ :
Dava konusu istem: Muğla ili, Fethiye ilçesi, ... Mahallesi, ... pafta, ... ada ... sayılı parselde faaliyet gösteren akaryakıt satış şirketinin hissedarı olan davacı tarafından, ... parsel sayılı taşınmazın kullanım amacının "akaryakıt ve lpg satış istasyonu ve showroom" olarak belirlenmesine ilişkin Karaçulha Belediye Meclisinin...tarihli, ... sayılı ... kararı ile kabul edilen 1/1000 ölçekli uygulama imar planı ve 1/5000 ölçekli nazım imar planı değişikliğinin iptali istenilmiştir.
İlk Derece Mahkemesi kararının özeti: ... İdare Mahkemesince verilen ...tarih ve E:..., K:... sayılı kararda; dava dosyasındaki bilgi ve belgelerle taşınmazın bulunduğu alanda yaptırılan keşif ve bilirkişi incelemesi neticesinde düzenlenen raporun birlikte değerlendirilmesinden, 1/1000 ölçekli uygulama imar planı değişikliği ile taşınmaza "akaryakıt+lpg satış ve servis alanı +showroom" fonksiyonu verilmesine rağmen, 1/5000 ölçekli nazım imar planında “konut dışı kentsel çalışma alanı” plan kararının kaldırılmamış olmasının planların kademeli birlikteliği ilkesine aykırı olduğu ve akaryakıt + lpg satış ve servis alanı” plan kararının ve ticaret faaliyetlerine yönelik “showroom” plan kararının iki ayrı kentsel kullanımı işaret etmesi, aynı imar planı kararı içerisinde hem “akaryakıt + lpg satış ve servis alanı” plan kararının hem de ticaret faaliyetlerine yönelik “showroom” plan kararının bulunmasının şehircilik ilkelerine, planlama esaslarına, plan tekniğine ve imar mevzuatına aykırı olduğu anlaşıldığından, anılan planların uygun bulunmasına ilişkin dava konusu meclis kararında hukuka uyarlık bulunmadığı sonucuna varılmıştır.
Belirtilen gerekçelerle, dava konusu işlem hukuka aykırı bulunarak dava konusu işlemin iptaline karar verilmiştir.
Bölge İdare Mahkemesi İdari Dava Dairesi kararının özeti: Temyize konu kararda Danıştay Altıncı Dairesinin 22/02/2022 tarihli, E:2018/9461, K:2022/2030 sayılı bozma kararına uyularak dosyadaki bilgi ve belgelerin incelenmesinden, İdare Mahkemesince yaptırılan bilirkişi incelemesi sonucu düzenlenen bilirkişi raporunda, dava konusu 1/1000 ölçekli uygulama imar planı değişikliğinde konut dışı kentsel çalışma alanı ibaresine yer verilmediği halde 1/5000 ölçekli nazım imar planı değişikliğinde konut dışı kentsel çalışma alanı ibaresine yer verilmesinin, planların kademeli birlikteliği ilkesine aykırı olduğu ve aynı plan kararı içerisinde akaryakıt ve showroom plan kararlarına yer verilmesinin şehircilik ilkelerine, planlama esaslarına ve plan tekniğine uygun olmadığı yolunda görüş açıklamasında bulunulmuş ise de, dava konusu 1/5000 ölçekli nazım imar planı değişikliğine ilişkin 3 nolu plan notunda; uyuşmazlık konusu yerde 1/100.000 ölçekli Aydın-Muğla-Denizli Çevre Düzeni Planı (ÇDP) plan hükümlerinin geçerli olduğu kuralının getirildiği, 1/100.000 ölçekli ÇDP hükümlerinin "Tanımlar" başlıklı 4. Bölümünün 4.17. maddesinde; Konut Dışı Kentsel Çalışma Alanlarının, içerisinde motel ve lokanta da bulunabilen akaryakıt ve bakım istasyonları; resmi ve sosyal tesisler; dumansız, kokusuz, atık ve artık bırakmayan ve çevre sağlığı yönünden tehlike yaratmayan imalathaneler ile patlayıcı, parlayıcı ve yanıcı maddeler içermeyen depolar; otoparklar; teşhir ve satış birimlerinin yapılabileceği alanlar şeklinde tanımlandığı, buna göre akaryakıt istasyonları ile teşhir ve satış birimlerinin KDKÇA kapsamında ele alınması mümkün kullanımlardan olduğu dikkate alındığında, dava konusu plan kararlarının planların kademeli birlikteliği ilkesi ile şehircilik ilkeleri ve planlama esaslarına aykırı olduğu yolunda açıklanan bilirkişi görüşüne itibar edilmediği, bilirkişi raporunda, dava konusu imar planı değişiklikleri ile öngörülen plan kararlarının üst ölçeği olan 1/100.000 ölçekli ÇDP kararları ile çelişmediği, uyuşmazlık konusu alanda dava konusu imar planı değişiklikleri ile öngörülen akaryakıt ve LPG satış istasyonu plan kararının; kavşak mesafesi, cephe genişliği, iki akaryakıt istasyonu arasındaki mesafe kriteri ve asgari emniyet mesafeleri açılarından ilgili mevzuat hükümlerine uygun olduğu, 1/1000 ölçekli uygulama imar planı değişikliğinde dava konusu parsel için öngörülmüş olan E:1.50 ve Hmax:9.50 m. şeklindeki yapılaşma koşulunun, alana ilişkin geçmiş tarihli plan kararları ile aynı olduğu, dava konusu plan değişikliği ile yapılaşma koşullarının değiştirilmemiş olduğu, ayrıca, dava konusu parselin, bu alanın ilk planında da, akaryakıt istasyonu olarak 2007 yılından itibaren bu kullanıma tahsisli olduğu ve bu yerin akaryakıt istasyonu kullanımına ayrılması hususunda herhangi bir aykırılık iddiasında bulunulmadığı, eskiden beri mevcut olan akaryakıt satış istasyonu plan kararının dava konusu plan değişikliğinde de korunduğu, bu durumda, davaya konu parsele 1/100.000 ölçekli ÇDP hükümlerine ve planların kademeli birlikteliği ilkesine uygun usulde akaryakıt istasyonu LPG satış ve showroom kullanımları getirilmesine ilişkin 1/1000 ölçekli uygulama imar planı değişikliği ile 1/5000 ölçekli nazım imar planı değişikliğine ilişkin işlemde şehircilik ve planlama ilkeleri ile imar mevzuatına aykırılık bulunmadığı sonucuna varılmıştır.
Belirtilen gerekçelerle, 2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanununun 45. maddesinin 4. fıkrası uyarınca istinaf başvurusunun kabulüne, dava konusu işlemin iptali yolundaki İdare Mahkemesi kararının kaldırılarak davanın reddine karar verilmiştir.
TEMYİZ EDENİN İDDİALARI : Temyize konu kararın usul ve hukuka aykırı olduğu iddiasıyla bozulması gerektiği ileri sürülmektedir.
KARŞI TARAFIN SAVUNMALARI :
Muğla Büyükşehir Belediye Başkanlığı tarafından;Savunma verilmemiştir.
Fethiye Belediye Başkanlığı tarafından; temyiz edilen kararda bozma nedenlerinden hiçbirisi bulunmadığından, usul ve kanuna uygun olan kararın onanması gerektiği savunulmaktadır.
DANIŞTAY TETKİK HAKİMİ ...'IN DÜŞÜNCESİ : Temyiz isteminin reddi ile usul ve yasaya uygun olan Bölge İdare Mahkemesi İdari Dava Dairesi kararının onanması gerektiği düşünülmektedir.
TÜRK MİLLETİ ADINA
Karar veren Danıştay Altıncı Dairesince, Tetkik Hakiminin açıklamaları dinlendikten ve dosyadaki belgeler incelendikten sonra gereği görüşüldü:
İNCELEME VE GEREKÇE:
MADDİ OLAY : Muğla ili, Fethiye ilçesi, ... Mahallesi, ... pafta, ... parsel sayılı taşınmazı kapsayan alanda ...tarihli, ... sayılı Karaçulha Belediye Meclisi kararı ile kabul edilen Karaçulha-Fethiye Çevre Yolu İlave 1/5000 ölçekli Nazım İmar Planı ve Karaçulha-Fethiye Çevre Yolu İlave 1/1000 ölçekli Uygulama İmar Planı ile dava konusu taşınmaz “konut dışı kentsel çalışma alanı” olarak planlanmıştır.
... tarihli, ...sayılı Karaçulha Belediye Meclisi kararı ile kabul edilen 1/5000 ölçekli nazım imar planı değişikliği ve 1/1000 ölçekli uygulama imar planı değişikliği ile dava konusu taşınmazın “konut dışı kentsel çalışma alanı (akaryakıt satış istasyonu)” olarak gösterilmesi yolunda değişiklik yapılmıştır.
... tarih ve ... sayılı Karaçulha Belediye Meclisi kararı ile de taşınmazın fonksiyonu 1/5000 ölçekli nazım imar planı değişikliği ve 1/1000 ölçekli uygulama imar planı değişikliği ile “konut dışı kentsel çalışma alanı (akaryakıt istasyonu ve showroom) olarak belirlenmiş, dava konusu ... tarihli, ... sayılı Karaçulha Belediye Meclisi kararı ile Fethiye İlçesi, Karaçulha Belediyesi, ... Mahallesi, ... Mevkii, Özel Çevre Koruma Alanı sınırları dışında, ...,... sayılı imar paftalarında “konut dışı kentsel çalışma alanı (akaryakıt istasyonu ve showroom)” olarak tanımlanan alanın tanımının “akaryakıt ve lpg satış istasyonu ve showroom ” olarak değiştirilmesine yönelik hazırlanan 1/1000 ölçekli uygulama imar planı değişikliği ve 1/5000 ölçekli nazım imar planı değişikliği uygun görülmüştür.
Taşınmazın bulunduğu bölgede ... ada ... parsel sayılı taşınmaz üzerinde akaryakıt istasyonu faaliyetinde bulunan ... Akaryakıt Hizmetleri Ltd. Şti.'nin ortağı ve yetkilisi olan davacı tarafından, uyuşmazlık konusu ... parsel sayılı taşınmaz sahiplerinin inşaai faaliyet yapmak istemeleri üzerine durumdan haberdar olarak, 29/08/2014 tarihli Muğla Büyükşehir Belediye Başkanlığına sunulan dilekçe ile dava konusu taşınmaza yönelik “akaryakıt ve lpg satış istasyonu” kısmına yönelik plan kararının kaldırılması istemiyle yapılan başvurunun reddi üzerine Karaçulha Belediye Meclisinin ... tarihli ... sayılı kararı ile kabul edilen 1/5000 ölçekli nazım ve 1/1000 ölçekli uygulama imar planında yapılan değişikliğin akaryakıt+lpg satış ve servis alanı kısmının iptali istemiyle 24.11.2014 tarihinde bakılan dava açılmıştır.
İLGİLİ MEVZUAT:
3194 sayılı İmar Kanunun “Planların hazırlanması ve yürürlüğe konulması” başlıklı 8. maddesinin 1. fıkrasının (b) bendinde; "İmar Planları; Nazım İmar Planı ve Uygulama İmar Planından meydana gelir. Mevcut ise bölge planı ve çevre düzeni plan kararlarına uygunluğu sağlanarak, belediye sınırları içinde kalan yerlerin nazım ve uygulama imar planları ilgili belediyelerce yapılır veya yaptırılır. Belediye meclisince onaylanarak yürürlüğe girer. Bu planlar onay tarihinden itibaren belediye başkanlığınca tespit edilen ilan yerlerinde ve ilgili idarelerin internet sayfalarında bir ay süreyle eş zamanlı olarak ilan edilir. Bir aylık ilan süresi içinde planlara itiraz edilebilir. Belediye başkanlığınca belediye meclisine gönderilen itirazlar ve planları belediye meclisi onbeş gün içinde inceleyerek kesin karara bağlar.” hükmüne yer verilmiştir.
2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanununun 7. maddesinde, ilanı gereken düzenleyici işlemlerde dava süresinin ilan tarihini izleyen günden itibaren başlayacağı, ancak bu işlemlerin uygulanması üzerine ilgililerin düzenleyici işlem veya uygulanan işlem yahut her ikisi aleyhine birden dava açabilecekleri hüküm altına alınmakla, ilanı gereken düzenleyici işlemler yönünden ilgililere uygulama üzerine dava açma olanağı tanındığı tartışmasızdır. Aynı Kanunun 10. maddesinin işlem tarihinde yürürlükte olan halinde; "İlgililer, haklarında idari davaya konu olabilecek bir işlem veya eylemin yapılması için idari makamlara başvurabilirler, altmış gün içinde bir cevap verilmezse istek reddedilmiş sayılır. İlgililer altmış günün bittiği tarihten itibaren dava açma süresi içinde, konusuna göre Danıştaya, idare ve vergi mahkemelerine dava açabilirler. Altmış günlük süre içinde idarece verilen cevap kesin değilse ilgili bu cevabı isteminin reddi sayarak dava açabileceği gibi, kesin cevabı da bekleyebilir. Bu takdirde dava açma süresi işlemez. Ancak, bekleme süresi başvuru tarihinden itibaren altı ayı geçemez. Dava açılmaması veya davanın süreden reddi hallerinde, altmış günlük sürenin bitmesinden sonra yetkili idari makamlarca cevap verilirse, cevabın tebliğinden itibaren altmış gün içinde dava açabilirler." hükmü, aynı Yasanın 11. maddesinin ilk üç bendinin işlem tarihinde yürürlükte olan halinde ise, ilgililer tarafından idari dava açılmadan önce, idari işlemin kaldırılmasının, geri alınmasının, değiştirilmesinin veya yeni bir işlem tesis edilmesinin üst makamdan, üst makam yoksa işlemi tesis etmiş olan makamdan idari dava açma süresi içinde istenebileceği, bu başvurunun, işlemeye başlamış olan idari dava açma süresini durduracağı, başvuruya altmış gün içinde cevap verilmezse isteğin reddedilmiş sayılacağı, isteğin reddedilmesi veya reddedilmiş sayılması durumunda ise dava açma süresinin yeniden işlemeye başlayacağı ve başvurma tarihine kadar geçen sürenin de hesaba katılacağı hükme bağlanmıştır.
HUKUKİ DEĞERLENDİRME:
Yukarıda anılan maddelerin birlikte değerlendirilmesinden, imar planlarına karşı, 2577 sayılı Kanunun 11. maddesi kapsamında başvuru için, 3194 sayılı Kanunun 8/b maddesi ile özel bir itiraz süresi getirildiği anlaşılmaktadır. Bu durum karşısında, imar planlarına karşı, bir aylık askı süresi içinde 2577 sayılı Kanunun 11. maddesi kapsamında başvuruda bulunulması ve bu başvuruya idari dava açma süresinin başlangıç tarihi olan son ilan tarihinden itibaren işlem tarihi itibarıyla 60 gün içinde cevap verilmeyerek isteğin reddedilmiş sayılması halinde, bu tarihi takip eden 60 günlük dava açma süresi içinde veya son ilan tarihini izleyen 60 gün içinde cevap verilmek suretiyle isteğin reddedilmesi halinde bu cevap tarihinden itibaren 60 günlük dava açma süresi içinde idari dava açılabileceği sonucuna varılmaktadır.
İmar planlarına askı süresi içinde bir itirazda bulunulmamış ise davanın, 2577 sayılı Kanunun 7. maddesi uyarınca imar planının son ilan tarihini izleyen günden itibaren işlem tarihi itibarıyla 60 gün içinde açılması gerekir.
Ancak bu süreler içerisinde dava açılmamış olması halinde imar planının uygulamaya konulması ile birlikte uygulama işlemi üzerine, işlem ile birlikte imar planına veya doğrudan işlemin dayanağı olan imar planına karşı yeniden dava açma hakkının bulunduğu ve bu aşamada dava açma süresinin uygulama işleminin süresine tabi olduğunda tartışma bulunmamaktadır.
Öte yandan, 2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanununun 10. maddesi uyarınca ilgililerin kendi taşınmazları ile ilgili olarak mülkiyet hakkı kapsamında her zaman plan değişikliği isteminde bulunabilecekleri ve istemlerinin reddi üzerine dava açma süresi içinde bu istemlerinin reddine ilişkin işlem ile birlikte imar planına karşı dava açabilecekleri ancak başkasının mülkiyetinde bulunan bir taşınmazın 10. madde kapsamında başvuruya konu edilemeyeceği açıktır. Zira 10. Madde hükmü ilgililerce ancak kendileri hakkında idareden işlem yapılmasını talep etme imkanı veren idari başvuru yolunu içermektedir.
1/1000 ölçekli uygulama imar planlarının uygulamaya esas planlar olması nedeniyle bu planlara dayanılarak parselasyon, ruhsat, kamulaştırma gibi uygulama işlemlerinin tesis edilmesi halinde, subjektif uygulama işlemleri üzerine açılacak iptal davalarında 1/1000 ölçekli planların da iptali istenebilecektir. Bu durumda, uygulama işleminin iptali talep edilmese dahi uygulama işleminin tesis edilmesi üzerine dava açma süresinin yeniden başlayacağının kabulü gerekmektedir.
Dosyanın incelenmesinden, davacı tarafından uyuşmazlık konusu Karaçulha Belediye Meclisinin ...tarihli, ... sayılı ... kararı ile kabul edilen 1/1000 ölçekli uygulama imar planı ve 1/5000 ölçekli nazım imar planı değişikliklerine askı tarihleri içinde 2577 sayılı Kanunun 11. maddesi kapsamında itiraz edilmediği ve askıdan indiği tarihten itibaren dava açma süresi içinde dava açılmadığından anılan imar planlarının kesinleştiği anlaşılmıştır.
Dava konusu imar planlarına son askı tarihinden itibaren yasal dava açma süresi (işlem tarihi itibarıyla 60 gün) içinde dava açılmadığı, bununla birlikte, düzenleyici işlem niteliğindeki uyuşmazlığa konu imar planlarının uygulanması kapsamında dava konusu parsele ilişkin olarak tesis edilmiş bir işlemin bulunmadığı, taşınmazın bulunduğu bölgede ... ada ... parsel sayılı taşınmaz üzerinde akaryakıt istasyonu faaliyetinde bulunan ... Akaryakıt Hizmetleri Ltd. Şti.'nin ortağı ve yetkilisi olan davacı tarafından, uyuşmazlık konusu ... parsel sayılı taşınmaza yönelik plan kararının kaldırılması istemiyle 2577 sayılı Kanunun 10. maddesi kapsamında yapılan başvurunun ise dava açma süresini etkilemesine hukuken olanak bulunmadığı anlaşılmış olup, bu nedenle davanın süresinde olmadığı neticesine ulaşılmıştır.
Bu durumda, Karaçulha Belediye Meclisinin ... tarihli, ... sayılı ... kararı ile kabul edilen 1/1000 ölçekli uygulama imar planı ve 1/5000 ölçekli nazım imar planı değişikliğinin iptali istemiyle 24.11.2014 tarihinde açılan davanın süre aşımı nedeniyle reddine karar verilmesi gerektiğinden temyizen incelenen kararda sonucu itibarıyla isabetsizlik görülmemiştir.
KARAR SONUCU:
Açıklanan nedenlerle;
1. Davacının temyiz isteminin reddine,
2. Dava konusu işlemin yukarıda özetlenen gerekçeyle iptaline ilişkin Mahkeme kararına yönelik olarak yapılan istinaf başvurusunun kabulü, idare mahkemesi kararının kaldırılarak davanın reddi yolundaki temyize konu ... Bölge İdare Mahkemesi... İdari Dava Dairesinin ... tarih ve E:..., K:... sayılı kararının yukarıda belirtilen gerekçe ile ONANMASINA,
3. 2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanununun 50. maddesi uyarınca, bu onama kararının taraflara tebliğini ve bir örneğinin de anılan Bölge İdare Mahkemesi İdari Dava Dairesine gönderilmesini teminen dosyanın kararı veren ilk derece Mahkemesine gönderilmesine, 13/10/2025 tarihinde, kesin olarak, oybirliğiyle karar verildi.