T.C.
D A N I Ş T A Y
ALTINCI DAİRE
Esas No : 2023/5305
Karar No : 2025/3808
TEMYİZ EDEN (DAVACI) : ...
VEKİLİ : Av. ...
KARŞI TARAF (DAVALILAR): 1- ... Büyükşehir Belediye Başkanlığı
VEKİLİ : Av. ...
2- ... Belediye Başkanlığı-...
VEKİLİ : Av. ...
İSTEMİN KONUSU: ... Bölge İdare Mahkemesi ... İdari Dava Dairesince verilen ... tarih ve E:..., K:... sayılı kararının temyizen incelenerek bozulması istenilmektedir.
YARGILAMA SÜRECİ :
Dava konusu istem: İzmir İli, Karşıyaka İlçesi, ... Mahallesi, ... ada, ... parsel sayılı taşınmazın maliki olan davacı tarafından, taşınmazının da içinde bulunduğu Emlak Bankası 2. Etap Konutlarını kapsayan alanda yürürlükte bulunan 07.03.1984 onay tarihli 1/1000 ölçekli uygulama imar planına "1/2000 Emlak Kredi Bankası A.O. İzmir Bostanlı Konutları Sitesi Kısmi İmar Planı ve 1/2000 ölçekli Vaziyet Planı, İmar Durumu belgeleri uyarınca belirlenen konumları ile tabloda düzenlenen kat adetleri, kitle ebatları geçerlidir. Ancak zorunlu durumlarda yan bahçe mesafelerini kitleyi kaydırarak belirlemeye Belediyesi yetkilidir." şeklinde plan notu ilave edilmesine ilişkin Karşıyaka Belediye Meclisinin ... tarihli, ... sayılı kararı ile bu kararın "1/2000 Emlak Kredi Bankası A.O. İzmir Bostanlı Konutları Sitesi Kısmi İmar Planı ve 1/2000 ölçekli Vaziyet Planı uyarınca belirlenen konumları ile tabloda düzenlenen kat adetleri, kitle ebatları geçerlidir" şeklinde değiştirilerek onaylanmasına ilişkin İzmir Büyükşehir Belediye Meclisinin ... tarihli, ... sayılı kararının ve bu kararlara yapılan itirazın zımnen reddine ilişkin işlemin iptali istenilmiştir.
İlk Derece Mahkemesi kararının özeti:... İdare Mahkemesince verilen ... tarih ve E:..., K:... sayılı kararda; dava dosyasında bulunan bilgi ve belgeler ile bilirkişi raporunun birlikte değerlendirilmesinden, her ne kadar bilirkişilerce bölgedeki uygulama sorunlarının salt plan notu ilavesini içeren plan değişikliği işlemi ile çözümlenemeyeceği, yapılaşma oranlarından bağımsız olarak sadece kitle ölçülerinin belirlenmiş olmasının sınırlayıcı bir planlama yaklaşımı olduğu ve eşitlik ilkesine aykırı olduğu belirtilmiş ise de; dava konusu alanda bulunan taşınmazların yürürlükteki 1/1000 ölçekli uygulama imar planına göre farklı yapılaşma koşulları bulunduğu, taşınmazın ilk malikinin Emlak Kredi Bankası olması ve yapımının anılan Banka tarafından gerçekleştirilmesi ve yeni maliklerin mevcut kat adedi ve yoğunluk kararını bilerek taşınmaz aldıkları gözönünde bulundurulduğunda bu durumun eşitsizlik yarattığından söz edilemeyeceği, dava konusu plan notunun daha önce TAKS belirtilmeyen alana ilişkin yapı taban alanının belirlenmesi amacıyla tesis edildiği, daha önce bir bütün olarak kentsel tasarım ilkeleri doğrultusunda planlanan ve yapılaşan parsellerdeki mevcut kitle ve kat adedi ile mevcut peyzajın korunduğu, üst ölçekli planlara uygun olduğu dikkate alındığında bilirkişi raporundaki belirtilen görüşe itibar edilmemiş olup dava konusu plan notunda, şehircilik ilkeleri, planlama esasları ve hukuka aykırılık bulunmadığı sonucuna varılmıştır.
Belirtilen gerekçelerle dava konusu işlem hukuka uygun bulunarak davanın reddine karar verilmiştir.
Bölge İdare Mahkemesi İdari Dava Dairesi kararının özeti: ... Bölge İdare Mahkemesi ...İdari Dava Dairesince; istinaf başvurusuna konu... İdare Mahkemesi kararının hukuka ve usule uygun olduğu ve istinaf dilekçelerinde ileri sürülen iddiaların söz konusu kararın kaldırılmasını sağlayacak nitelikte görülmediği gerekçesiyle 2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanununun 45. maddesinin 3. fıkrası uyarınca istinaf başvurusunun reddine karar verilmiştir.
TEMYİZ EDENİN İDDİALARI:Temyize konu kararın usul ve hukuka aykırı olduğu iddiasıyla bozulması gerektiği ileri sürülmektedir.
SAVUNMALARIN ÖZETİ : ... Büyükşehir Belediye Başkanlığı tarafından; savunma verilmemiştir.
... Belediye Başkanlığı tarafından; temyiz edilen kararda bozma nedenlerinden hiçbirisi bulunmadığından, usul ve kanuna uygun olan kararın onanması gerektiği savunulmaktadır.
DANIŞTAY TETKİK HAKİMİ ...'IN DÜŞÜNCESİ : Temyiz isteminin kabulü ile Bölge İdare Mahkemesi kararının bozulmasına karar verilmesi gerektiği düşünülmektedir.
TÜRK MİLLETİ ADINA
Karar veren Danıştay Altıncı Dairesince, Tetkik Hakiminin açıklamaları dinlendikten ve dosyadaki belgeler incelendikten sonra gereği görüşüldü:
İNCELEME VE GEREKÇE:
MADDİ OLAY :
Planlama alanı ilk olarak 16.05.1955 tarihinde onaylanan 1/2000 ölçekli imar planı ile yapılaşmaya açılmış, bu planda alan "Ha üzerine 0-200 yoğunluk, Y=35,80 m ve Y:15,80 m yapı yüksekliği koşulu ile İskan Tevsi Bölgesi" olarak belirlenmiş ve ayrıca bölgede park, çocuk oyun alanı ve otopark gibi kullanımlar ayrılmıştır. Sonrasında İmar ve İskan Bakanlığınca 21.07.1972 tarihinde 1/1000 ölçekli vaziyet planı ve 1/2000 ölçekli imar durumu belgelerinde kitle boyut, yükseklik ve tiplerinin belirlendiği, bu doğrultuda planlama alanı için kat adetleri 5 ve 12 olan 6 tip konut üretimi gerçekleştirilmiştir. Daha sonra yürürlükteki planlar ve belirtilen kitleler doğrultusunda İzmir Belediye Encümeninin ... tarihli, ... sayılı kararıyla ... numaralı parselasyon planı, kitle tertibi ve tevzi cetveli ve aynı belediye encümeninin ... tarihli, ... sayılı kararıyla ... numaralı parselasyon planı ve tevzi cetveli onaylanmıştır. 1955 onay tarihli planda revizyona gidilmek suretiyle İzmir Belediye Meclisinin ... tarihli, ... sayılı kararıyla 1/2000 ölçekli Emlak Kredi Bankası A.O. İzmir Bostanlı Konutları Sİtesi Kısmi İmar Planı kapsamında paftalar üzerinde kitle boyutları ve yükseklikleri belirlenmiştir. Akabinde de halen yürürlükteki 07.03.1984 onay tarihli 1/1000 ölçekli Bostanlı-İzmir Uygulama İmar Planı ile TAKS ve yapı yaklaşma mesafeleri belirtilmeksizin A-5 ve A-12 yapılaşma koşulu konut adaları kararı getirilmiştir. Planlama alanı Çevre ve Şehircilik Bakanlığınca 16.11.2015 tarihinde onaylanan 1/100.000 ölçekli İzmir-Manisa Planlama Bölgesi Çevre Düzeni Planında "kentsel yerleşik alan" kullanımında, İzmir Büyükşehir Belediye Meclisinin ... tarihli, ... sayılı kararıyla onaylanan 1/25.000 ölçekli İzmir Büyükşehir Bütünü Çevre Düzeni Planında "kentsel yerleşik (meskun) alan" kullanımında, İzmir Büyükşehir Belediye Meclisinin... tarihli,... sayılı kararıyla onaylanan 1/5000 ölçekli Karşıyaka 2. Etap Nazım İmar Planında da "çok yüksek (601 ki/ha üstü brüt yoğunluk) ve yüksek (301-600 ki/ha brüt yoğunluk) yoğunlukta meskun konut alanları, park ve otopark" alanlarında kalmaktadır.
Planlama bölgesindeki 27 adet 5 katlı, 13 adet 12 katlı blokların 3 tanesinin ekonomik ömrünü doldurması dolayısıyla yıkılarak yenilendiği, son yıllarda bu bölgede kentsel yenilenmeye talep arttığı, bu durumun vaziyet planı yaklaşımı ile çalışılan bölgede parsel bazında değişiklik gösteren TAKS oranlarının, 07.03.1984 onay tarihli 1/1000 ölçekli Bostanlı-İzmir Uygulama İmar Planı'na yansıtılmaması, dolayısıyla yürürlükteki imar mevzuatı uyarınca TAKS oranlarının %40'a kadar uygulanması sonucunda yapı yoğunluğunun oldukça artmasına neden olduğu, bölge sakinlerinin yerleşik kentsel dokunun korunmasını talep ettiği, ayrıca plan bölgesinin bitişiğinde yer alan Bostanlı planlarının bir kısmı ile Karşıyaka 1. Etap olarak adlandırılan bölgede son olarak halen yürürlükte olan Bakanlık tarafından 21.12.1984 tarihinde onaylanan 1/1000 ölçekli Kıyı Kesimine istinaden İmar Planları notlarında, "1/1000 ölçekli İzmir Özel Uygulama İmar Planı özel işaretler ve uyulması zorunlu diğer koşullar tablosuna göre uygulama yapılacaktır." ibaresi bulunduğu, uyulması zorunlu diğer şartlar kısmının 14.maddesinde de, "Uygulamada imar adası içindeki tescilli parselasyon planlarında belirlenen kitle nizamına uyulacaktır." şeklinde plan notu yer aldığı bunun üzerine hem yerleşik dokunun nitelikli kentsel peyzaj karakterinin korunması hem de yürürlükteki plan notları açısından oluşan tereddütü gidermek amacıyla plan notu ilavesinin hazırlandığı idarece plan açıklama raporunda açıklanmıştır.
Plan açıklama raporunda ayrıca plan notu ilavesine ilişkin değişikliğin amacı şu şekilde belirtilmiştir. İzmir İli, Karşıyaka İlçesi, ... Mahallesi sınırları içerisinde Emlak Bankası 2. Etap Konutları olarak bilinen planlama alanı, onandığı dönemin planlama yaklaşımı ve gösterim tekniklerini yansıtan; vaziyet planları üzerinde belirlenen kitleler uyarınca yapılaşmış 11,5 hektar büyüklüğünde bir bölgeyi kapsamaktadır. Mevcut yeşil alan ve yapı yoğunluğu dengesi ile İzmir'in prestij noktaları arasında sayılan planlama alanında, yürürlükteki 07.03.1984 onaylı 1/1000 ölçekli Bostanlı Uygulama İmar Planı ile TAKS ve yapı yaklaşma mesafeleri belirtilmeksizin A-5 ve A-12 yapılaşma koşulu konut adaları belirlenmiştir. Bölgedeki yapıların ekonomik ömrünü tamamlamış olması nedeniyle parsel bazında uzlaşı esasıyla yenilemenin hız kazandığı günümüzde, Planlı Alanlar İmar Yönetmeliğinin 5. maddesi uyarınca yapılan uygulamalar, planlama alanında yapı yoğunluğunun artması sonucunu doğurmakta; bölge sakinlerinin yerleşik dokunun korunmasına yönelik talepleri doğrultusunda 1/1000 ölçekli uygulama imar planı plan notu ilavesi ile yerleşik dokunun nitelikli kentsel peyzaj karakterinin korunması amaçlanmaktadır.
Alanda yürürlükte bulunan 07.03.1984 onay tarihli 1/1000 ölçekli uygulama imar planına Karşıyaka Belediye Meclisinin ... tarihli, ... sayılı kararı ile "1/2000 Emlak Kredi Bankası A.O. İzmir Bostanlı Konutları Sitesi Kısmi İmar Planı ve 1/2000 ölçekli Vaziyet Planı, İmar Durumu belgeleri uyarınca belirlenen konumları ile tabloda düzenlenen kat adetleri, kitle ebatları geçerlidir. Ancak zorunlu durumlarda yan bahçe mesafelerini kitleyi kaydırarak belirlemeye Belediyesi yetkilidir." şeklinde plan notu ilave edilmesine ilişkin bu karar ile anılan kararın "1/2000 Emlak Kredi Bankası A.O. İzmir Bostanlı Konutları Sitesi Kısmi İmar Planı ve 1/2000 ölçekli Vaziyet Planı uyarınca belirlenen konumları ile tabloda düzenlenen kat adetleri, kitle ebatları geçerlidir" şeklinde değiştirilerek onaylanmasına ilişkin İzmir Büyükşehir Belediye Meclisinin ... tarihli, ... sayılı kararı ile değişikliğin yapıldığı görülmektedir.
Söz konusu plan notu ilavesine ilişkin 1/1000 ölçekli uygulama imar planı değişikliği 24.02.2021 - 25.03.2021 tarihleri arasında askıya çıkarılmış, davacı tarafından askı süresi içerisinde 23.03.2021 tarihinde, alanda yürürlükte olan imar planında kısıtlama bulunmadığı halde plan notuyla taşınmaz üzerinde yeni yapılmak istenmesi durumunda yapılaşma hakkının azaltıldığı, planlama alanındaki 3 adet (... ada, ... ve ... parsel ile ... ada, ...parsel) taşınmaza TAKS : %40 oranı belirlendiği halde kendi taşınmazına düşük yapılaşma hakkı tanındığı iddialarıyla itiraz edildiği, söz konusu itirazın Karşıyaka Belediye Meclisinin ... tarihli, ... sayılı kararıyla reddi üzerine anılan plan notu değişikliğinin onaylanmasına ilişkin Karşıyaka Belediye Meclisinin ... tarihli, ... sayılı kararı ile bu kararın değiştirilerek onaylanmasına ilişkin İzmir Büyükşehir Belediye Meclisinin ...tarihli,... sayılı kararının ve bu kararlara yapılan itirazın zımnen reddine ilişkin işlemin iptali istemiyle bakılan dava açılmıştır.
İLGİLİ MEVZUAT:
3194 sayılı İmar Kanununun "Tanımlar" başlıklı 5.maddesinde, "Uygulama İmar Planı; tasdikli halihazır haritalar üzerine varsa kadastral durumu işlenmiş olarak nazım imar planı esaslarına göre çizilen ve çeşitli bölgelerin yapı adalarını, bunların yoğunluk ve düzenini, yolları ve uygulama için gerekli imar uygulama programlarına esas olacak uygulama etaplarını ve diğer bilgileri ayrıntıları ile gösteren plandır." şeklinde tanımlanmıştır.
14.06.2014 tarih ve 29030 sayılı Resmi Gazete'de yayımlanarak yürürlüğe giren Mekansal Planlar Yapım Yönetmeliğinin 4.maddesinin (k) bendinde; "Uygulama imar planı: Nazım imar planı ilke ve esaslarına uygun olarak yörenin koşulları ve planlama alanının genel özellikleri, yapının kullanım amacı ve ihtiyacı, erişilebilirlik, sürdürülebilirlik ve çevreye etkisi dikkate alınarak; yapılaşmaya ilişkin yapı adaları, kullanımları, yapı nizamı, bina yüksekliği, taban alanı katsayısı, kat alanı kat sayısı veya emsal, yapı yaklaşma mesafesi, ön cephe hattı, ifraz hattı, kademe hattı, ada ayrım çizgisi, taşıt, yaya ve bisiklet yolları, ulaşım ilişkileri, parkları, meydanları, kentsel, sosyal ve teknik altyapı alanlarını, gerektiğinde; parsel büyüklükleri, parsel cephesi ve derinliği, arka cephe hattı, yol kotu ve bu kotun altındaki kat adedi, bağımsız bölüm sayısı gibi yapılaşma ve uygulamaya ilişkin kararları, uygulama için gerekli imar uygulama programlarına esas olacak uygulama etaplarını ve diğer bilgileri ayrıntıları ile gösteren ve varsa kadastral durumu işlenmiş olarak 1/1.000 ölçekte onaylı halihazır haritalar üzerinde, plan notları ve ayrıntılı raporuyla bir bütün olarak hazırlanan planı" ifade edeceği düzenlenmiştir.
03.07.2017 tarih ve 30113 sayılı Resmi Gazete'de yayımlanarak yürürlüğe giren Planlı Alanlar İmar Yönetmeliğinin "Genel ilkeler" başlıklı 5.maddesinin 6.fıkrasında, "Ayrık veya blok nizam olan yerlerde, uygulama imar planında açıkça belirlenmemiş ise TAKS %40’ı geçemez. Ancak, çekme mesafeleri ile KAKS verilip TAKS verilmeyen parsellerde, TAKS %60’ı geçmemek şartıyla, çekme mesafelerine göre uygulama yapılır." düzenlemesine yer verilmiştir.
HUKUKİ DEĞERLENDİRME:
İdare Mahkemesince taşınmaz mahallinde yaptırılan keşif ve bilirkişi incelemesi sonucunda düzenlenen bilirkişi raporunda, "dava konusu bölge özelinde mevcut dokunun ve kentsel peyzaj ögelerinin korunmasının geçerli bir planlama ilkesi olarak kabul edileceği, ancak planlama esaslarına göre fiziksel mekânın düzenlemesinde aynı zamanda yapılaşma haklarının adil dağılımını sağlama zorunluluğunun da bulunduğu, dava konusu işlem ile benimsenen yaklaşımda kentsel tasarım anlayışı sürdürülür ve kentsel peyzaj karakteri korunurken, parseller arası yapılaşma oranlarının da dengelenmesi gerektiği, dava konusu parsel ile benzer konum ve niteliğe sahip parsellerin yapılaşma oranları açısından farklılaştığı, plan kararları ile zemindeki yapılaşma oranlarının %28 ile %40 arasında değişen oranlarda yapılaşma öngörüldüğü, aynı ada içerisindeki parsellerin toplam yapılaşma oranlarına bakıldığında ise örneğin 12 katlı yapılaşma hakkının bulunduğu ... ada, ... sayılı parselde KAKS oranı 4’ün üstüne çıkarken, beş katlı yapılaşmanın bulunduğu ... ada, ...sayılı parselde KAKS oranının 1,36’ya düşmüş olduğu, davalı idare kitle ölçülerini 1972 tarihli kitle etüdü ve vaziyet planı’na uygun olarak belirlenmesi yaklaşımı ile belirlerken, yapılaşmanın korunarak yapı ve nüfus yoğunluğunun artırılmaması ve ilave donatı gereksinimi ortaya çıkarmama konusunda hassasiyet gösterdiği, ancak mevcut bulunan mekânsal eşitsizliğin salt kitle ölçülerinin belirlenmesi yoluyla çözümlenemediği, zira parseller arasında yapılaşma haklarının planlamanın eşitlik ilkesi çerçevesinde dengeli dağıtılamadığı, planlamada benzer konum ve niteliğe sahip parsellerin benzer imar haklarına ve kullanım kararlarına sahip olmasının önemli bir planlama ilkesi olduğu, ancak dava konusu plan değişikliği ile aynı konumsal özelliklere sahip parseller arasında eşitsiz bir durum yaratıldığı, bu farklılığın fiili durumun plan kararlarına yansıtılması nedeniyle oluştuğu, oysa dava konusu bölge özelinde bağımsız birim sayıları üzerinden yapılan hesaplara dayalı olarak nüfus yoğunluğunu artırmayacak ve donatı ilavesine gereksinim oluşturmayacak şekilde yapılaşma oranlarının bütüncül planlama çalışmaları ile dengeli dağıtılabileceği bir planlama sürecine gereksinim bulunduğu hususları dikkate alındığında, dava konusu işlem ile salt kitle ölçüleri üzerinden yapılaşma koşullarının belirlenerek yapılaşma oranlarında önemli düzeyde farklılık yaratılmış olmasının planlamanın eşitlik ilkesine aykırı olduğu" tespitlerine yer verilmiştir.
Uyuşmazlıkta, davaya konu plan notu ilavesiyle amaçlanan mevcut dokunun ve kentsel peyzaj ögelerinin korunması hedefinin planlama esaslarına uygun olduğu, bunun yanında planlamada benzer konum ve niteliğe sahip parsellerin benzer imar haklarına ve kullanım kararlarına sahip olmasının önemli bir planlama ilkesi olduğu, ancak dava dosyasında bulunan bilgi ve belgeler ile bilirkişi raporu birlikte değerlendirildiğinde, dava konusu plan notu ilavesine ilişkin plan değişikliği ile aynı konumsal özelliklere sahip parseller arasında eşitsiz bir durum oluşturulduğu, taşınmazlar arasında yapılaşma haklarının planlamanın eşitlik ilkesi çerçevesinde dengeli dağıtılamadığı, salt kitle ölçüleri üzerinden yapılaşma koşullarının belirlenerek yapılaşma oranlarında önemli düzeyde farklılık oluşturulmasının planlama esaslarına aykırı olduğu alanın bütüncül bir şekilde ele alınması suretiyle çevre ve imar bütünlüğü gözetilerek nüfus yoğunluğunun ve donatı alanlarının dengeli ve eşit dağılımını sağlayacak yapılaşma koşullarının belirlenmesine yönelik plan kararlarının geliştirilmesi gerektiği sonucuna ulaşıldığından dava konusu Karşıyaka Belediye Meclisinin ... tarihli, ... sayılı kararı ile bu kararın değiştirilerek onaylanmasına ilişkin İzmir Büyükşehir Belediye Meclisinin... tarihli, ... sayılı kararında ve bu kararlara yapılan itirazın zımnen reddine ilişkin işlemde hukuka uygunluk görülmemiştir.
Bu itibarla, davanın reddi yönündeki İdare Mahkemesi kararına yönelik istinaf isteminin reddine ilişkin temyize konu Bölge İdare Mahkemesi kararında hukuki isabet bulunmamaktadır.
KARAR SONUCU:
Açıklanan nedenlerle;
1. 2577 sayılı Kanunun 49. maddesine uygun bulunan davacının temyiz isteminin kabulüne,
2. Davanın yukarıda özetlenen gerekçeyle reddine ilişkin Mahkeme kararına yönelik olarak yapılan istinaf başvurusunun reddi yolundaki temyize konu ... Bölge İdare Mahkemesi... İdari Dava Dairesinin... tarih ve E:..., K:...sayılı kararının BOZULMASINA,
3. Yeniden bir karar verilmek üzere dosyanın ... Bölge İdare Mahkemesi .... İdari Dava Dairesine gönderilmesine, 30/06/2025 tarihinde kesin olarak oybirliğiyle karar verildi.