T.C.
D A N I Ş T A Y
ALTINCI DAİRE
Esas No : 2023/5377
Karar No : 2025/4907
TEMYİZ EDENLER :1- (DAVALI) ... Bakanlığı-ANKARA
VEKİLİ : Hukuk Müşaviri ...
2- (DAVALI YANINDA MÜDAHİL) ... Genel Müdürlüğü-...
VEKİLİ : Av. ...
KARŞI TARAF (DAVACI) : ... Odası
VEKİLİ : Av. ...
İSTEMİN KONUSU : ... Bölge İdare Mahkemesi ... İdari Dava Dairesince verilen ... tarih ve E:..., K:... sayılı kararının temyizen incelenerek bozulması istenilmektedir.
YARGILAMA SÜRECİ :
Dava konusu istem: Çevre ve Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığının ... tarih ve ... sayılı kararı ile onaylanan Ankara ili, Yenimahalle ilçesi, ... Mahallesi, ... ada, ... sayılı parselin 3000 m²lik kısmına ilişkin Atatürk Orman Çiftliği Alanları 1. Derece Doğal ve Tarihi Sit Alanı 1/10.000 ölçekli koruma amaçlı nazım imar planı değişikliği, 1/5.000 ölçekli koruma amaçlı nazım imar planı ve 1/1.000 ölçekli koruma amaçlı uygulama imar planı değişikliğinin iptali istenilmiştir.
İlk Derece Mahkemesi kararının özeti: ... İdare Mahkemesince verilen ... tarih ve E:..., K:... sayılı kararda; tarihi sit alanlarında zorunlu altyapı uygulamaları ve bu uygulamalar kapsamında yapılacak olan resmi kurum yapıları dışında hiçbir inşai ve fiziki uygulamada bulunulamayacağı son alınan ilke kararı ile ortaya konulduğundan, tamamı tarihi sit statüsüne sahip planlama alanının zorunlu altyapı uygulamaları kapsamında değerlendirilmeyecek "kamu kurum alanı" olarak planlanmasına yönelik dava konusu planlama kararında hukuka uyarlık bulunmadığı gerekçesiyle iptaline karar verilmiştir.
Bölge İdare Mahkemesi İdari Dava Dairesi kararının özeti: 2863 sayılı Kanunun 51. maddesinin verdiği yetkiye dayanılarak Kültür Varlıklarını Koruma Yüksek Kurulunca tarihi sit alanlarının korunmasına ve kullanılmasına yönelik işlerde uygulanacak ilkeleri belirlemek amacıyla alınan ... tarihli, ... sayılı "Tarihi Sitler, Koruma ve Kullanma Koşulları" ilke kararının (a) bendinde, "Milli Park bulunan yerlerde uzun devreli gelişim planı, milli park bulunmayan yerlerde alanın tarihi ve kültürel değerlerini koruyan koruma amaçlı imar planları ilgili koruma bölge kurulunca uygun görülünceye kadar zorunlu altyapı uygulamaları ve kamu hizmet yapıları dışında, bitki örtüsünü, topografik yapıyı, siluet etkisini bozabilecek, tahribata yönelik hiçbir inşai ve fiziki uygulamada bulunulamayacağı" düzenlemesine yer verildiği, anılan ilke kararının "kamu hizmet yapıları", "koruma amaçlı imar planları onaylanmadan" ibarelerinin iptali istemiyle açılan davada, Danıştay Altıncı Dairesinin 21.10.2020 tarih ve E:2020/8233, K:2020/9849 sayılı kararı ile bahse konu ibarelerin iptaline hükmedildiği, temyiz talebinin de Danıştay İdari Dava Daireleri Kurulunun 11.10.2021 tarih ve E:2021/209, K:2021/1718 sayılı kararı ile reddedilerek kararın onandığı, Danıştay kararı gereğince Kültür Varlıklarını Koruma Yüksek Kurulunca tarihi sit alanlarının korunmasına ve kullanılmasına yönelik işlerde uygulanacak ilkeleri belirlemek amacıyla bu kez ... tarihli, ... sayılı "Tarihi Sitler, Koruma ve Kullanma Koşulları" İlke Kararının alındığı, bu karada "a) Milli Park bulunan yerlerde uzun devreli gelişim planı, milli park bulunmayan yerlerde alanın tarihi ve kültürel değerlerini koruyan koruma amaçlı imar planları ilgili koruma bölge kuruluna uygun görülünceye kadar zorunlu altyapı uygulamaları ve bu uygulamalar kapsamında yapılacak olan resmi kurum yapıları dışında bitki örtüsünü, topografik yapıyı, siluet etkisini bozabilecek, tahribata yönelik hiçbir inşai ve fiziki uygulamada bulunulamayacağına" şeklinde düzenleme getirildiği, bu düzenlemenin iptali istemiyle açılan davada, Danıştay Altıncı Dairesince verilen yürütmenin durdurulması isteminin reddine ilişkin 05/10/2021 tarih ve E:2021/4060 sayılı karara yapılan itiraz üzerine, Danıştay İdari Dava Daireleri Kurulu'nun 23/12/2021 tarihli, YD İtiraz No:2021/760 sayılı kararıyla, söz konusu 1700 sayılı İlke Kararı'nın (a) ve (e) maddelerinde yer alan "zorunlu altyapı uygulamaları ve bu uygulamalar kapsamında yapılacak olan resmi kurum yapıları" ibarelerine yönelik itiraz kabul edilerek, bu kısımlar yönünden anılan düzenlemenin yürütmesinin durdurulmasına karar verildiği; 11/03/2021 tarihli, 1700 sayılı "Tarihi Sitler, Koruma ve Kullanma Koşulları" İlke Kararının yukarıda yer verilen ibareleri dışında kalan kısımlarının yürürlükte olduğu, buna göre tarihi sit alanlarında koruma amaçlı imar planları koruma bölge kurulunca uygun görülünceye kadar bitki örtüsünü, topoğrafik yapıyı, silüet etkisini bozabilecek tahribata yönelik hiçbir inşai ve fiziki uygulamaya herhangi bir istisnai durum gözetilmeksizin izin verilemeyeceği, tarihi sit alanlarında koruma amaçlı imar planlarının koruma bölge kurulunca uygun görülmesi sonrasında ise ancak genel hükümler doğrultusunda, söz konusu koruma amaçlı imar planları ile, bu statünün özelliği ve niteliğine uygun olmak kaydıyla bazı kullanım kararlarının getirilmesinin mümkün olduğu, ayrıca henüz koruma amaçlı planlaması yapılmamış tarihi sit alanlarında zorunlu alt yapı uygulamaları ve resmi kurum yapılarının yapılmasının alanın tarihi sit statüsüne ve niteliğine uygun düşmeyeceği yönündeki Danıştay kararındaki yorumun koruma amaçlı planların yapılmasından sonra da belli ölçüde dikkate alınabileceği, Atatürk Orman Çiftliği arazisi üzerinde tarihi sit statüsündeki taşınmazda yapılan planlama ile getirilen kullanım kararının, Atatürk Orman Çiftliği'nin özel statüsü, açık ve yeşil alan kullanımı, tarihi sit alanı ilan edilme gerekçeleri, yukarıda yer verilen ilke ve yargı kararları ile bilirkişi raporundaki tespitler birlikte bir bütün olarak değerlendirildiğinde, tarihi sit alanları içerisinde, bu statünün özelliği gereği ve bu özelliğin bir sonucu olarak tarihi sit statüsü ile uyumlu yapılaşma ve kullanım kararlarının getirilebileceği, uyuşmazlık konusu alan özelinde ise ancak müze gibi tarihi dokuya uygun yapılara veya tarihi dokuya uygun düşecek ve Atatürk Orman Çiftliği arazisinin gelişimine katkı sağlayacak nitelikte tarımsal yapılaşmalara imkan sağlayacak planlamaların yapılabileceği, getirilen kullanımının özellikle uyuşmazlık konusu alanın tarihi sit statüsünün mevcut niteliği ile bağdaşmayacağı, bu kullanımın Atatürk Orman Çiftliği arazisinin tarihi sit statüsünün korunup geliştirilmesine herhangi bir katkısının olmayacağı sonucuna varıldığından dava konusu planlama kararında bu yönüyle hukuka uyarlık bulunmadığı gerekçesiyle 2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanununun 45. maddesinin 3. fıkrası uyarınca istinaf başvurusunun reddine karar verilmiştir.
TEMYİZ EDENİN İDDİALARI : Temyize konu kararın usul ve hukuka aykırı olduğu iddiasıyla bozulması gerektiği ileri sürülmektedir.
KARŞI TARAFIN SAVUNMASI : Savunma verilmemiştir.
DANIŞTAY TETKİK HAKİMİ ...'IN DÜŞÜNCESİ : Temyiz isteminin reddi ile usul ve yasaya uygun olan Bölge İdare Mahkemesi kararının onanması gerektiği düşünülmektedir.
TÜRK MİLLETİ ADINA
Karar veren Danıştay Altıncı Dairesince, Tetkik Hakiminin açıklamaları dinlendikten ve dosyadaki belgeler incelendikten sonra gereği görüşüldü:
İNCELEME VE GEREKÇE:
MADDİ OLAY: Ankara ili, Yenimahalle ilçesi, ... Mahallesi, ... ada, ... sayılı parselin 3000 m²lik kısmının, 1/25.000 ölçekli 2023 Başkent Ankara Nazım İmar Planında, "(AOÇ) Atatürk Orman Çiftliği Alanları, Atatürk Orman Çiftliği Doğal ve Tarihi Sit Alanı" kullanımında kaldığı, ... tarih ve ... sayılı Ankara Büyükşehir Belediye Meclisi kararı ile onaylanan 1/10.000 ölçekli Atatürk Orman Çiftliği Alanları Nazım İmar Planı ve 1. Derece Doğal ve Tarihi Sit Alanı Koruma Amaçlı Nazım İmar Planında söz konusu alanın "ağaçlandırılacak alan" kullanımına ayrıldığı, planlama konusu alana yönelik Ankara Valiliği İl Emniyet Müdürlüğü tarafından parsel maliki olan Atatürk Orman Çiftliği Müdürlüğüne "emniyet hizmet binası" olarak kullanılmak üzere kiralama talebinde bulunulması üzerine, AOÇ koruma amaçlı imar planında bu yönde değişiklik yapılması halinde uygun olduğu yönünde görüş bildirilmesi üzerine Çevre ve Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığının ... tarih ve ... sayılı kararı ile Atatürk Orman Çiftliği Alanları 1. Derece Doğal ve Tarihi Sit Alanı 1/10.000 ve 1/5000 ölçekli koruma amaçlı nazım ve 1/1000 ölçekli koruma amaçlı uygulama imar planlarında değişiklik yapılarak planlama konusu alanın "kamu kurum alanı" olarak fonksiyonlandırıldığı anlaşılmaktadır.
İLGİLİ MEVZUAT: 2863 sayılı Kültür ve Tabiat Varlıklarını Koruma Kanununun "Tanımlar" başlıklı 3. maddesinde; "Sit", "Tarih öncesinden günümüze kadar gelen çeşitli medeniyetlerin ürünü olup, yaşadıkları devirlerin sosyal, ekonomik, mimari ve benzeri özelliklerini yansıtan kent ve kent kalıntıları, kültür varlıklarının yoğun olarak bulunduğu sosyal yaşama konu olmuş veya önemli tarihi hadiselerin cereyan ettiği yerler ve tespiti yapılmış tabiat özellikleri ile korunması gerekli alanlardır." şeklinde tanımlanmış, "İzinsiz müdahale ve kullanma yasağı" başlıklı 9. maddesinde; "Koruma Yüksek Kurulunun ilke kararları çerçevesinde koruma bölge kurullarınca alınan kararlara aykırı olarak, korunması gerekli taşınmaz kültür ve tabiat varlıkları ve koruma alanları ile sit alanlarında inşaî ve fizikî müdahalede bulunulamaz, bunlar yeniden kullanıma açılamaz veya kullanımları değiştirilemez. Esaslı onarım, inşaat, tesisat, sondaj, kısmen veya tamamen yıkma, yakma, kazı veya benzeri işler inşaî ve fizikî müdahale sayılır." hükmüne yer verilmiş, 51. maddesinde; "Korunması gerekli taşınmaz kültür ve tabiat varlıklarının korunması ve restorasyonuyla ilgili işlerde uygulanacak ilkeleri belirlemek" Kültür Varlıklarını Koruma Yüksek Kurulu'nun görevleri arasında sayılmıştır.
13/03/2012 tarihli, 28232 sayılı Resmi Gazete'de yayımlanarak yürürlüğe giren Korunması Gerekli Taşınmaz Kültür ve Tabiat Varlıklarının ve Sitlerin Tespit ve Tescili Hakkında Yönetmeliğin 3. maddesinin 1(l) bendinde; "Tarihi sit", "İnsanlık tarihi, milli tarihimiz veya askeri harp tarihi açısından çok önemli tarihi olayların cereyan ettiği ve bu sebeple korunması gerekli yerler" şeklinde tanımlanmıştır.
2863 sayılı Kanunun 51. maddesinin verdiği yetkiye dayanılarak Kültür Varlıklarını Koruma Yüksek Kurulunca tarihi sit alanlarının korunmasına ve kullanılmasına yönelik işlerde uygulanacak ilkeleri belirlemek amacıyla 11/03/2021 tarihli, 1700 sayılı "Tarihi Sitler, Koruma ve Kullanma Koşulları" İlke Kararında, "Milli Park bulunan yerlerde uzun devreli gelişim planı, milli park bulunmayan yerlerde alanın tarihi ve kültürel değerlerini koruyan koruma amaçlı imar planları ilgili koruma bölge kurulunca uygun görülünceye kadar zorunlu altyapı uygulamaları ve kamu hizmet yapıları dışında, bitki örtüsünü, topografik yapıyı, siluet etkisini bozabilecek, tahribata yönelik hiçbir inşai ve fiziki uygulamada bulunulamayacağı" düzenlemesine yer verilmiştir.
HUKUKİ DEĞERLENDİRME: Davalı idare ve yanında katılan idarenin savunmalarından, dava konusu imar planlarının 1. Derece Doğal ve Tarihi Sit Alanında kalan Atatürk Orman Çiftliği (AOÇ) Müdürlüğü mülkiyetindeki taşınmazın 3000 metrekarelik kısmını kapsadığı, Emniyet Genel Müdürlüğünün talebi üzerine Ankara Büyükşehir Belediye Başkanlığınca hazırlanan ve Ankara Kültür Varlıklarını Koruma Bölge Kurulunun ... tarihli ve ... sayılı kararı, Ankara 2 Nolu Tabiat Varlıkları Koruma Bölge Komisyonunun ... tarihli ve ... sayılı kararı ile uygun görülen dava konusu koruma amaçlı imar planı değişikliğinde söz konusu alanın "E:0.50, Yençok:2 kat" yapılaşma koşullarında "resmi kurum alanı" olarak teklif edildiği, alanın plan değişikliği öncesi 1/10.000 ve 1/5000 ölçekli koruma amaçlı nazım ve 1/1000 ölçekli koruma amaçlı uygulama imar planlarında "ağaçlandırılmış alan" kullanımında kaldığı, Ankara Büyükşehir Belediye Meclisinin ... tarihli ve ... sayılı kararında; dava konusu alanın mevcut kullanımının sert zemin ve açık otopark niteliğinde olduğu ve ağaçlık alanı içermediğinin belirtildiği, 28.07.2013 tarihli ve 28721 sayılı Resmi Gazete'de yayımlanan Tabiat Varlıklarını Koruma Merkez Komisyonunun 47 sayılı İlke Kararında; "Doğal Sit Alanlarında Devletin güvenlik ve emniyeti için zaruret arz eden; harekat, savunma ve hudut güvenliğine yönelik yapılar ile karakol, nöbetçi kulübesi, gözetleme kulesi, sığınak, radar istasyonları gibi yapıların Tabiat Varlıklarını Koruma Bölge Komisyonlarının kararıyla yapılabileceği" hükmünün yer aldığı, koruma amaçlı imar planlarının Ankara Kültür Varlıklarını Koruma Bölge Kurulunun ... tarih ve ... sayılı kararı ve Ankara Tabiat Varlıklarını Koruma Bölge Komisyonunun ... tarih ve ... sayılı kararı ile uygun olduğuna karar verildiği, diğer kurum görüşleri doğrultusunda koruma amaçlı imar planı değişikliğinin Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığının ... tarih ve ... sayılı kararı ile onaylandığı, ... tarihli ve ... sayılı Tabiat Varlıklarını Koruma Genel Müdürlüğünün yazısı ile askı ve ilan işlemleri için Ankara Valiliğine (Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği İl Müdürlüğü) iletildiği, ... tarihli ve ... sayılı cevabi yazıda 1 ay süreyle askıya çıkan imar planlarına hiçbir itirazın gelmediğinin bildirildiği bu doğrultuda ... tarihli ve ... sayılı Tabiat Varlıklarını Koruma Genel Müdürlüğü yazısı ile dava konusu koruma amaçlı imar planlarının kesinleştiği, davacı TMMOB Şehir Plancıları Odası tarafından da askı ve ilan sürecinde koruma amaçlı imar planlarına itiraz edilmediği, Ankara Büyükşehir Belediye Başkanlığınca hazırlanmış olup plan açıklama raporunda teklifin gerekçesi olarak "3000 metrekarelik alanın Cumhurbaşkanlığı Külliyesi'ne yakın olması, protokol güzergahında bulunması vb. nedenlerle asayiş ve güvenliğin en üst seviyede sağlanması, ani gelişebilecek olaylara anında hızlı bir şekilde müdahale edilebilmesi amacıyla "kamu kurum alanı" ayrılmasının gerekliliği belirtilmiştir." hususuna yer verildiği, emniyetin sağlanması amacıyla yapılan plan değişikliğinde alanının bütünlüğünü olumsuz yönde etkileyecek bir düzenleme yer almadığı, doğal sit alanlarında güvenlik ve emniyet gerekçesiyle koruma amaçlı imar planı yapılabileceği, dava konusu koruma amaçlı imar planına ilişkin Tarihi Sit Alanı statüsü kapsamında Ankara Kültür Varlıklarını Koruma Bölge Kurulu, doğal sit statüsü açısından da Ankara Tabiat Varlıklarını Koruma Bölge Komisyonunun uygunluk kararı ile 5659 sayılı Atatürk Orman Çiftliği Kanunu doğrultusunda Tarım ve Orman Bakanlığı Hukuk Hizmetleri Genel Müdürlüğünün uygun görüşü bulunduğu anlaşılmaktadır.
Uyuşmazlığa konu ... ada, ... sayılı 1.462.052,00 m² yüzölçüme sahip parselin, % 0,02ye tekabül eden 3000 m²lik kısmında emniyet hizmet binası yapılmasında Atatürk Orman Çiftliği Alanları 1. Derece Doğal ve Tarihi Sit Alanına muhtemel olumsuz etkisi bulunup bulunmadığının araştırılarak elde edilecek sonuca göre tarihi sit ve doğal sit alanında uzman bilirkişilerin de katılımıyla yerinde keşif ve bilirkişi incelemesi yaptırılmak suretiyle dava konusu imar planlarının yürürlükteki mevzuat ve ilke kararları çerçevesinde şehircilik ilkeleri planlama esasları kamu yararına uygun olup olmadığının değerlendirilmesi sonucu yeniden bir karar verilmesi gerekmektedir.
Bu itibarla, dava konusu işlemin iptali yolunda İdare Mahkemesi kararına yönelik istinaf isteminin gerekçeli reddine ilişkin temyize konu Bölge İdare Mahkemesi İdari Dava Dairesi kararında isabet bulunmamaktadır.
KARAR SONUCU:
Açıklanan nedenlerle;
1. 2577 sayılı Kanunun 49. maddesine uygun bulunan davalının ve davalı yanında müdahilin temyiz isteminin kabulüne,
2. Dava konusu işlemin yukarıda özetlenen gerekçeyle iptaline ilişkin İdare Mahkemesi kararına yönelik olarak yapılan istinaf başvurusunun reddi yolundaki temyize konu ... Bölge İdare Mahkemesi ... İdari Dava Dairesince verilen ... tarih ve E:..., K:... sayılı kararının BOZULMASINA,
3. Yeniden bir karar verilmek üzere dosyanın Bölge İdare Mahkemesi İdari Dava Dairesine gönderilmesine, 13/10/2025 tarihinde kesin olarak oybirliğiyle karar verildi.