T.C.
D A N I Ş T A Y
ALTINCI DAİRE
Esas No : 2023/5447
Karar No : 2024/7728
DAVACI : ... İdaresi Genel Müdürlüğü
VEKİLİ : Av. ...
DAVALI : ... Bakanlığı / ANKARA
VEKİLİ : Av. ...
DAVANIN KONUSU : İstanbul ili, Tuzla ilçesi, ... Mahallesi ve Kocaeli ili, Çayırova ilçesi, ... Mahallesinde bulunan muhtelif parselleri kapsayan alanda Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığınca 23.02.2022 tarihinde onaylanan 1/5000 ölçekli nazım imar planı değişikliği ile 1/1000 ölçekli uygulama imar planı değişikliğinin iptali istenilmektedir.
DAVACININ İDDİALARI : Gümrük tesis alanından geçen Tuzla Sanayi Deresinin işletme bandı sınırlarının imar planına işlendiği, ancak dere işletme bandının gümrük tesis alanı olarak planlandığı, bölgenin kuzeyinden geçen gümrük tesis alanında ve güneydeki lojistik tesis alanında dere işletme bandının planlara işlenmediği, plan notlarına eklenen 23 sayılı not ile İstanbul Su ve Kanalizasyon İdaresi Başkanlığı'ndan (İSKİ) dere ıslah projesi onayı alınmadan uygulama yapılmayacağı düzenlenmiş ise de dere işletme bandının yol ve yeşil alan olarak plana işlenmesine dair davacı talebinin karşılanmadığı, Tuzla Deresi ve Tuzla Sanayi Deresinin içinden geçtiği planlama sahasının kısmen taşkın önlemli yapılaşma alanında kaldığı, anılan derelerin mevcut altyapı tesislerinin bir kısmının plana işlenmediği, ... tarih ve ... sayılı İSKİ Yönetim Kurulu kararı gereği dere ve kolektörlerin temizlik, bakım ve servisi için ayrılan dere işletme bantlarının servis yolu/imar yolu veya yeşil alan olarak korunması, yapılaşmaya izin verilmemesi, derenin doğal akışını engelleyecek herhangi bir çalışma yapılmaması gerektiği, dava konusu imar planları ile bu alanların otel, resmi kurum alanı ve lojistik alanı olarak planlanmasının uygun olmadığı, açık mecraların kapalı mecraya çevrilmesi nedeniyle her yıl yapılması gereken bakım-onarım hizmetlerinin imkansız hale geldiği, mecra kesitlerinin dolmasının su taşkınlarına neden olduğu, dere yataklarının yol olarak kullanılmasının ve önceden inşa edilmiş taşkın kontrol tesislerinin üzerinin kapatılmasının uygun olmadığı, dava konusu işlemlerin iptaline karar verilmesi gerektiği ileri sürülmektedir.
DAVALININ SAVUNMASI : Davanın süresinde açılmadığı, davacının dava açma menfaatinin bulunmadığı, askıya çıkarılan imar planlarına karşı davacı tarafından yapılan itirazlarının kısmen kabul edilerek plan notları eklenmek suretiyle itiraz konusu hususun çözümlendiği, dava konusu imar planı değişikliklerinin kamu yararını amaçladığı, planlama çalışmalarının kamu idarelerinin birlikte katılımıyla yürütüldüğü, dava konusu işlemlerde hukuka aykırılık bulunmadığı, davanın reddi gerektiği savunulmaktadır.
DANIŞTAY TETKİK HAKİMİ ...'NİN DÜŞÜNCESİ : Uyuşmazlıkta, planlama alanından geçen Tuzla Deresi ve Tuzla Sanayi Deresi nedeniyle alanın kısmen taşkın önlemli yapılaşma alanında kaldığı, anılan derelerin dere işletme bandının davaya konu nazım ve uygulama imar planı ölçeğinde gösterilmesinin bir gereklilik olduğu, dere işletme bandının, gümrük tesis alanından geçen kısmı, dava konusu imar planlarına işlenmiş ise de bu alanın yeşil alan olarak planlanması gerekirken gümrük tesis alanı olarak planlandığı, ayrıca anılan dereleri planlama alanının güneydeki lojistik tesis alanı kapsamında kalan kısımlarının davaya konu imar planlarında hiç gösterilmediği anlaşıldığından, dava konusu nazım ve uygulama imar planı değişikliklerinin anılan bölümlerinin şehircilik ilkelerine, planlama esaslarına, kamu yararına ve imar mevzuatına aykırı olduğu sonucuna ulaşıldığı gerekçesiyle iptaline karar verilmesi gerektiği düşünülmektedir.
DANIŞTAY SAVCISI ...'İN DÜŞÜNCESİ : Dava, İstanbul ili, Tuzla ilçesi, ... Mahallesi ile Kocaeli ili, Çayırova ilçesi, ... Mahallesinde bulunan bazı parsellerin yer aldığı 82,83 ha alanda yapılan 1/5000 ölçekli nazım imar planı değişikliği ve 1/1000 ölçekli uygulama imar planı değişikliğinin onaylanmasına ilişkin 23.02.2022 tarihli Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığı işleminin iptali istemiyle açılmıştır.
Usule ilişkin iddialar yerinde görülmemiştir.
3194 sayılı İmar Kanununun 5. maddesinde, "Nazım İmar Planı; varsa bölge veya çevre düzeni planlarına uygun olarak halihazır haritalar üzerine, yine varsa kadastral durumu işlenmiş olarak çizilen ve arazi parçalarının; genel kullanış biçimlerini, başlıca bölge tiplerini, bölgelerin gelecekteki nüfus yoğunluklarını, gerektiğinde yapı yoğunluğunu, çeşitli yerleşme alanlarının gelişme yön ve büyüklükleri ile ilkelerini, ulaşım sistemlerini ve problemlerinin çözümü gibi hususları göstermek ve uygulama imar planlarının hazırlanmasına esas olmak üzere düzenlenen, detaylı bir raporla açıklanan ve raporuyla beraber bütün olan plandır.
Uygulama İmar Planı; tasdikli halihazır haritalar üzerine varsa kadastral durumu işlenmiş olarak nazım imar planı esaslarına göre çizilen ve çeşitli bölgelerin yapı adalarını, bunların yoğunluk ve düzenini, yolları ve uygulama için gerekli imar uygulama programlarına esas olacak uygulama etaplarını ve diğer bilgileri ayrıntıları ile gösteren plandır." hükmüne yer verilmiştir.
Mekansal Planlar Yapım Yönetmeliğinin 21. maddesinin 5. fıkrasında, "İmar planlarında, planlama alanının niteliğine göre mevzuatta öngörülen sağlık koruma bantları, güvenlik bölgesi ve benzeri koruma kuşakları gösterilir." kuralına, 9. fıkrasında, “İnsan sağlığı ve güvenliği üzerinde doğrudan veya dolaylı olumsuz etkileri olan enerji nakil hatları, dere koruma kuşakları, taşkın risk alanları, afete maruz alanlar ve benzeri alanlara ilişkin kurum ve kuruluş görüşleri imar planlarına yansıtılır.” kuralına yer verilmiştir.
Dosyanın incelenmesinden, Ticaret Bakanlığı, Erenköy Gümrük Müdürlüğü ve Tasfiye İşletme Müdürlüğünün, İstanbul ili, Ataşehir ...nda bulunan 24,5 ha büyüklüğündeki yerleşkesinde yer alan binalarından bir kısmının depreme dayanıksız olduğunun tespiti ve mevcut sahanın alan itibariyle ihtiyaca cevap veremez duruma geldiği nedeniyle idari birimlerin şehir dışına taşınmasına karar verilerek yerleşke alanının, 21.08.2020 tarihli, 2835 sayılı Cumhurbaşkanlığı kararnamesi ile özelleştirme program ve kapsamına alındığı, 21.09.2021 tarihli, 4449 sayılı Cumhurbaşkanlığı kararnamesi ile de İstanbul ili, Tuzla ilçesi, ... Mahallesi, ... ada, ... parsel sayılı taşınmaz ile ... ada, ... parsel sayılı taşınmazların, Gümrük Müdürlüğü, Tasfiye İşletme Müdürlüğü gibi kamu hizmet binaları inşaa ettirilerek kullanılması kaydıyla, Ticaret Bakanlığına tahsisinin yapılmasına karar verildiği, öte yandan Ticaret Bakanlığı ve Özelleştirme İdaresi Başkanlığının talebi üzerine, mülkiyet durumları ve kamusal kullanımların bütünlüğünün ve entegrasyonunun sağlanması için imar planı yapmak ve arazi düzenlemesi suretiyle aynı alanda çözüm üretilmesi amacıyla, 6306 sayılı Afet Riski Altındaki Alanların Dönüştürülmesi Hakkında Kanun uyarınca, 03.09.2021 tarihli Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığı kararı ile İstanbul İli, Tuzla İlçesi, ... Mahallesi sınırları içerisinde bulunan yaklaşık 89,3 hektar büyüklüğündeki alanın rezerv yapı alanı ilan edildiği ve anılan Bakanlık tarafından uyuşmazlığa konu imar planı değişikliklerinin, 1 sayılı Cumhurbaşkanlığı Kararnamesi ile 6306 sayılı Kanunun 6. maddesinin 5. fıkrasının (a) bendi uyarınca onaylandığı, taşınmazların, 1/5000 ölçekli nazım imar planında, kamu hizmet alanı (gümrük tesis aanı), lojistik tesis alanı, belediye hizmet alanı, turizm alanı (otel alanı), park ve yeşil alan, kamu hizmet alanı (idari hizmet alanı), eğitim alanı (kreş alanı), ibadet alanı (cami alanı), genel otopark, teknik altyapı alanı (trafo alanı) ve taşıt yolu olarak ayrıldığı, 1/1000 ölçekli uygulama imar planında da nazım imar planına uygun kullanımların getirildiği anlaşılmıştır.
Dosyada bulunan bilirkişi raporunda, planlama alanından Tuzla Deresi ve yan kolu olan Tuzla Sanayi Deresinin geçmekte olduğu, alanın kısmen taşkın önlemli yapılaşma alanında kaldığı, söz konusu derelerin dere işletme bandının, "Gümrük Tesis Alanı"ndan geçen kısmının dava konusu planlara işlendiği, ancak planlama alanının kuzeyinden geçen alanda ve alanın güneyindeki lojistik tesis alanında planlara işlenmediği, Mekansal Planlar Yapım Yönetmeliği uyarınca sağlıklı ve güvenli bir çevre ve yerleşim alanı oluşturulması için imar planlarına dere işletme batlarının işlenmesinin yanında, planlama teknikleri açısından, bu alanlarda, yapı yapılmasının önünü açacak her hangi bir fonksiyon verilmemesi ve anılan alanların yeşil alan olarak planlanmasının gerektiği, itiraz sonrası "Taşkın Alanlarında İstanbul Su ve Kanalizasyon İdaresi Genel Müdürlüğünün ... tarih ve E... sayılı görüşü doğrultusunda İstanbul İmar Yönetmeliği'nin 5.10 ve 18.3 Maddelerine göre uygulama yapılacaktır.” ve “İstanbul Su ve Kanalizasyon İdaresi Genel Müdürlüğünden Dere Islah Projesi Onayı Alınmadan Uygulama Yapılmayacaktır.” plan notunun eklendiği, ancak "resmi kurum (gümrük alanı)" fonksiyonunun korunduğu, plan notunun yeterli olmadığı, plan paftalarında açıkça taşkın alanlarının ve dere işletme bantlarının gösterilmesi gerektiği, fonksiyon değişikliği yapılmamasının risk teşkil ettiği, imar planları ile ilgili her türlü işlemde, bu işlemleri yapan kişilerin planlara baktığında doğal ve yapay eşikleri görmesi ve buna göre hareket etmesi ve insan sağlığı, güvenliği üzerinde doğrudan veya dolaylı olumsuz etkileri olan bu eşiklerin planlara işlenmesinin, planlama teknikleri açısından gerekli olduğu belirtilmiştir.
Bu durumda imar planlarına dere işletme batlarının işlenmesinin yanında, planlama teknikleri açısından bu alanlarda yapı yapılmasının önünü açacak her hangi bir fonksiyon verilmemesi ve bu alanların yeşil alan olarak planlanması gerektiğinden, buna uyulmaksızın mevzuata, şehircilik ilke ve esaslarına, planlama tekniklerine ve kamu yararına aykırı olarak onaylanan 1/5000 ölçekli nazım imar planı değişikliği ile 1/1000 ölçekli uygulama imar planı değişikliğinde hukuka uyarlık bulunmamaktadır.
Açıklanan nedenlerle, dava konusu işlemlerin iptalinin gerektiği düşünülmektedir.
TÜRK MİLLETİ ADINA
Karar veren Danıştay Altıncı Dairesince, Tetkik Hakiminin açıklamaları dinlendikten ve dosyadaki belgeler incelendikten sonra gereği görüşüldü:
İNCELEME VE GEREKÇE :
MADDİ OLAY :
Ticaret Bakanlığı bünyesindeki Erenköy Gümrük Müdürlüğü ve Tasfiye İşletme Müdürlüğü'nün, İstanbul Ataşehir ...nda bulunan 24,5 hektar büyüklüğündeki yerleşkesinde yer alan ana hizmet binası, ek hizmet binası, prefabrik muhafaza hizmet binası, gözetim memurları ofisi, muayene memurları ofisi binalarından bir kısmının deprem performans testinde depreme dayanıksız olduğunun tespit edilmesi ve mevcut sahanın alan itibariyle ihtiyaca cevap veremez duruma gelmesi nedeniyle, anılan idari birimlerin hizmette aksaklığa yol açmayacak şekilde, ana ulaşım arterlerine yakın bir konumda, şehir dışı bir alana taşınması ihtiyacı duyulması üzerine bu alandaki taşınmaz, ... tarih ve ... sayılı Cumhurbaşkanlığı Kararnamesi ile özelleştirme programı kapsamına alınarak 2023 yılı sonuna kadar işlemlerin tamamlanması planlanmıştır.
Bu kapsamda, Ticaret Bakanlığı ve Özelleştirme İdaresi Başkanlığı'nın talebi üzerine İstanbul Tuzla, ... Mahallesindeki 89,30 hektarlık (uyuşmazlığa konu imar planı değişikliklerinin yapıldığı) alan 03/09/2021 tarih ve 1651060 sayılı Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığı kararı ile 6306 sayılı Yasa uyarınca rezerv yapı alanı ilan edilmiştir.
Bahsi geçen karar üzerine, Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığı'nın ... tarih ve ... sayılı oluru ile onaylanan İstanbul İli 1/100.000 ölçekli Çevre Düzeni Planı Değişikliği ile uyuşmazlık konusu alan lojistik bölge ve kentsel servis alanı olarak planlanmıştır. Bu doğrultuda, rezerv yapı alanı içerisinde kalan 82,83 hektarlık alanda, İstanbul ili, Tuzla ilçesi, ... Mahallesi ve Kocaeli ili, Çayırova ilçesi, ... Mahallesinde yer alan muhtelif parsellere ilişkin olarak Çevre, Şehircilik ve İklim Değişlikliği Bakanlığı tarafından onaylanan dava konusu 23/02/2022 tarihli 1/5000 ölçekli nazım imar planı değişikliği ve 1/1000 ölçekli uygulama imar planı değişikliği, 17/02/2022 tarihli İstanbul İli 1/100.000 ölçekli Çevre Düzeni Planı Değişikliği ile birlikte, 24/02/2022-25/03/2022 tarihleri arasında ilan edilmiştir.
18/03/2022 tarihinde, davacı tarafından askıda yapılan itirazda; Mekansal Planlar Yapım Yönetmeliğinin 21. maddesinin 9. fıkrasına göre dere işletme bantlarının her ölçekteki plana işlenmesi gerektiği, ancak davaya konu planlarda dere işletme bantlarının bazı kısımlarının imar planlarında gösterilmediği, İstanbul Büyükşehir Belediye Başkanlığı bünyesindeki mevcut altyapı tesislerinin imar planlarında gösterilmediği, uyuşmazlık konusu planlarda otel, resmi kurum (gümrük tesis) alanı ve lojistik tesis alanı olarak planlanan alanlardan dere işletme bandı geçtiğinden yol ve yeşil alan olarak planlanması gerektiği, taşkın önlemli alanlarda, İstanbul İmar Yönetmeliğinin 5.10 ve 18.3 sayılı maddelerinin uygulanması gerektiğinden subasman kotunun taşkın risk haritasıyla belirlenen taşkın risk kotunun üzerinde olması gerektiğine ilişkin bir plan notu eklenmesine ihtiyaç bulunduğu hususları ileri sürülmüştür.
Planlara yapılan itirazların, yatırımcı kuruluş olan Ticaret Bakanlığı ile Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığı tarafından birlikte değerlendirilmesi sonucunda, 20/06/2022 tarihli karar ile 1/100.000 ölçekli çevre düzeni planı değişikliğine yapılan itirazlar reddedilerek anılan plan kesinleştirilmiş, dava konusu 1/5000 ölçekli nazım imar planı değişikliğine ve 1/1000 ölçekli uygulama imar planı değişikliğine yapılan bir kısım davacı itiraz ise kabul edilerek anılan imar planlarına, İstanbul İmar Yönetmeliğinin 5.10 ve 18.3 sayılı hükümlerine göre uygulama yapılacağına ve İSKİ'den dere ıslah projesi onayı alınmadan uygulama yapılmayacağına ilişkin plan notu eklenmiştir. Bunun yanı sıra, dere işletme bandının imar planlarına işlenmemiş kısımları hakkında Ticaret Bakanlığı tarafından "dere ıslah projesi" yapılarak ilgili kurumun onayına sunulacağı, açıklama raporunda belirtilmiş ise de davacı tarafından talep edilen fonksiyon değişikliği yapılmamıştır.
Askıda yapılan itirazların kısmen kabul edilmesi üzerine onaylanan nazım ve uygulama imar planı değişiklikleri 29/06/2022-28/08/2022 tarihleri arasında ikinci kez askıya çıkarılmış, davacı tarafından herhangi bir itirazda bulunulmaması üzerine 19/08/2022 tarihinde dava konusu imar planları kesinleşmiştir.
İlk askıda yapılan itirazın reddi üzerine, 23/02/2022 tarihinde onaylanan 1/5000 ölçekli nazım ve 1/1000 ölçekli uygulama imar planı değişikliklerinin iptali istemiyle görülmekte olan dava açılmıştır.
İLGİLİ MEVZUAT:
Anayasanın 56. maddesinde, herkesin sağlıklı ve dengeli bir çevrede yaşama hakkına sahip olduğu çevreyi geliştirmek, çevre sağlığını korumak ve çevre kirlenmesini önlemenin ise Devletin ve vatandaşların ödevi olduğu yönünde kural benimsenmiştir.
6306 sayılı Afet Riski Altındaki Alanların Dönüştürülmesi Hakkında Kanun
un 6.maddesinin 5.fıkrasının (a) bendinde, "Riskli alanlara, rezerv yapı alanlarına ve riskli yapıların bulunduğu taşınmazlara ilişkin her tür harita, plan, proje, arazi ve arsa düzenleme işlemleri ile toplulaştırma yapmaya"; 6306 Sayılı Kanunun Uygulama Yönetmeliğinin 18.maddesinin 2.fıkrasının (a) bendinde de, "Riskli alan ve rezerv yapı alanı ile riskli yapıların bulunduğu taşınmazlara ilişkin her tür ve ölçekteki planı resen yapmaya, yaptırmaya ve onaylamaya" Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığının yetkili olduğu belirtilmiştir.
3194 sayılı İmar Kanununun "Tanımlar" başlıklı 5. maddesinin dava konusu işlemin tesis edildiği tarihte yürürlükte olan halinde, "Nazım İmar Planı; varsa bölge planlarının mekâna ilişkin genel ilkelerine ve varsa çevre düzeni planlarına uygun olarak halihazır haritalar üzerine, yine varsa kadastral durumu işlenmiş olarak çizilen ve arazi parçalarının; genel kullanış biçimlerini, yerleşme alanlarının gelişme yön ve büyüklüklerini, nüfus yoğunlukları ve eşiklerini, ulaşım sistemlerini göstermek ve uygulama imar planlarının hazırlanmasına esas olmak üzere düzenlenen, plan hükümleri ve raporuyla beraber bütün olan plandır. Uygulama İmar Planı; tasdikli halihazır haritalar üzerine varsa kadastral durumu işlenmiş olarak nazım imar planı esaslarına göre çizilen ve çeşitli bölgelerin yapı adalarını, bunların yoğunluk ve düzenini, yolları ve uygulama için gerekli imar uygulama programlarına esas olacak uygulama etaplarını ve diğer bilgileri ayrıntıları ile gösteren plandır." tanımlarına yer verilmiştir.
2872 sayılı Çevre Kanununun "Amaç" başlıklı 1. maddesinde; "Bu Kanunun amacı, bütün canlıların ortak varlığı olan çevrenin, sürdürülebilir çevre ve sürdürülebilir kalkınma ilkeleri doğrultusunda korunmasını sağlamaktır." hükmüne yer verilmiştir.
03/05/2019 tarih ve 30763 sayılı Resmi Gazetede yayımlanan Taşkın ve Rüsubat Kontrolü Yönetmeliğinin "Tanımlar ve kısaltmalar" başlıklı 4. maddesinin 1. fıkrasında; "Bu Yönetmelikte geçen; a) Akarsu: Bir havzanın tabii olarak drenajını sağlayan dere, çay, ırmak oluşumlarının genel adını, b) Akarsu ıslahları: Akarsulardaki tersip bendi, ıslah sekisi, taban kuşağı, mahmuz, brit, şüt, duvar, sedde, taş tahkimat, rip-rap, gabyon şilte, pere kaplama, prefabrik kaplama, endüstriyel kaplama ve endüstriyel donatı ile canlı iksa ve benzeri yapı ve tedbirler veya kombinasyonlarıyla yatak plan profil ve enkesit düzenlemelerinin yapılması veya tabii yatakta onarıcı ve koruyucu tedbirlerin bütününü, (...) n) İşletme ve bakım yolu: Tabii ve ıslahlı akarsularda, şev üstünden veya taşkın kontrol tesisinden itibaren tek veya her iki sahilde devamlılığı olan ve en az altı metre genişliğinde bırakılması gereken yolu, (...) ifade eder." düzenlemesine yer verilmiştir.
Mekansal Planlar Yapım Yönetmeliğinin "İmar planı ilkeleri" başlıklı 21. Maddesinin 5. fıkrasında, "İmar planlarında, planlama alanının niteliğine göre mevzuatta öngörülen sağlık koruma bantları, güvenlik bölgesi ve benzeri koruma kuşakları gösterilir. İmar planları, varsa stratejik gürültü haritaları ve eylem planları dikkate alınarak hazırlanır ve planlarda bu konuda gerekli tedbirler alınır." hükmüne, 9. fıkrasında, "İnsan sağlığı ve güvenliği üzerinde doğrudan veya dolaylı olumsuz etkileri olan enerji nakil hatları, dere koruma kuşakları, taşkın risk alanları, afete maruz alanlar ve benzeri alanlara ilişkin kurum ve kuruluş görüşleri imar planlarına yansıtılır." hükmüne, "Uygulama imar planı" başlıklı 24. maddesinin 10. fıkrasında, "Uygulama imar planlarının hazırlanması sürecinde, aşağıda genel başlıklar halinde belirtilen konularda ilgili kurum ve kuruluşlardan veriler elde edilir; bu veriler kapsamında aşağıdaki analiz ve araştırmalar yapılır: a) Nazım imar planı kararlarının analizi. b) Planlama alanının sınırları. c) Mevcut yapı yoğunluğu ve doku analizi. ç) Yapı adalarının ve yapıların konumu ve özellikleri. d) Yapılaşma ve yaklaşma mesafeleri. e) Mevcut nüfus yoğunluğu ve dağılımı. f) Sosyal altyapı tesisleri. g) Teknik altyapı tesisleri. ğ) Mülkiyet yapısı ve kamu mülkiyetindeki alanlar. h) Tescilli eser, anıt vb. tarihi ve kültürel varlıklar. ı) Hizmetlere erişilebilirlik. i) Afet tehlikelerinin dikkate alındığı yerleşime uygunluk durumunu belirlemeye yönelik jeolojik etütler. j) Topografya, eğim vb. eşikler. k) Göl, baraj, akarsu, taşkın alanı, yeraltı ve yüzeysel su kaynakları vb. hidrolojik, hidrojelojik yapı. (...)" düzenlemesine yer verilmiştir.
HUKUKİ DEĞERLENDİRME:
Dava, ilk olarak ... İdare Mahkemesinin E:... sayılı dosyasında açılmış, İdare Mahkemesince, 25/05/2022 tarihinde mahallinde yaptırılan keşif ve bilirkişi incelemesi neticesinde düzenlenen raporun ve dosyanın birlikte incelenmesinden davacının yürütmenin durdurulması isteminin kabulüne ilişkin ... tarih ve E:... sayılı karar verilmiş, ancak dava konusu imar planlarının Kocaeli ve İstanbul illerine ilişkin düzenlemeler getirdiği ve bu sebeple birden çok idare mahkemesinin yetki alanına giren işlerden olduğunun anlaşılması üzerine 2575 sayılı Danıştay Kanununun 24. maddesi uyarınca Danıştay'ın ilk derece mahkemesi sıfatıyla bakacağı uyuşmazlıklar kapsamında olduğu neticesine varıldığı gerekçesiyle ... İdare Mahkemesinin ... tarih ve E:..., K:... sayılı kararı ile davanın görev yönünden reddine, dosyanın Danıştay'a gönderilmesine karar verilmiştir.
Usule ilişkin olarak;
Dava konusu Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığınca 23.02.2022 tarihinde onaylanan 1/5000 ölçekli nazım imar planı değişikliği ile 1/1000 ölçekli uygulama imar planı değişikliğinin birden çok idare mahkemesinin yetki alanına giren düzenleyici işlem niteliğinde bulunduğu anlaşıldığından, bu işlemlere karşı açılan davanın görüm ve çözüm yerinin Danıştay olduğu açıktır.
Öte yandan, uyuşmazlık konusu taşınmazları da kapsayan İstanbul Tuzla, ... Mahallesindeki 89,30 hektarlık alanın, Ticaret Bakanlığı ve Özelleştirme İdaresi Başkanlığı'nın talebi üzerine ... tarih ve ... sayılı Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığı kararı ile 6306 sayılı Yasa uyarınca rezerv yapı alanı olarak ilan edildiği görüldüğünden, anılan yasa kapsamında alanda planlama yapma yetkisinin Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığına geçtiği anlaşılmıştır.
Esasa ilişkin olarak;
İdare Mahkemesince yerinde yaptırılan keşif ve bilirkişi incelemesi neticesinde düzenlenen raporda;
"Dava konusu 23.02.2022 onay tarihli 1/5000 ölçekli İstanbul ili, Tuzla ilçesi, ... Mahallesi ve Kocaeli ili, Çayırova ilçesi, ... Mahallesinde bulunan muhtelif parsellere ilişkin nazım imar planı değişikliğinde;"kamu hizmet alanı (gümrük tesis alanı)", "lojistik tesis alanı", "belediye hizmet alanı", "turizm alanı(otel alanı)","park ve yeşil alan (park alanı)", kamu hizmet alanı(idari hizmet alanı), "eğitim alanı (kreş alanı)","ibadet alanı (cami alanı)’, "genel otopark", "teknik altyapı alanı(trafo alanı)" ve “taşıt yolu” lejantları bu planın üst ölçekli planı olan 23/02/2022 tarihli 1/100.000 ölçekli çevre düzeni planı değişikliğinde planlama alanına yönelik öngörülmüş olan “lojistik bölge” ve “kentsel servis alanı” fonksiyonları içerisinde yer alabilecek fonksiyonlardan olduğundan bahisle dava konusu 1/5000 ölçekli nazım imar planı değişikliğinin, üst ölçekli çevre düzeni planı ile uyumlu olduğu kanaatine varılmıştır.
Dava konusu 23/02/2022 onay tarihli 1/1000 ölçekli İstanbulili, Tuzla ilçesi, ... Mahallesi ve Kocaeli ili, Çayırova ilçesi, ... Mahallesinde bulunan muhtelif parsellere ilişkin uygulama imar planı değişikliği ile dava konusu alana getirilen resmi kurum alanı(gümrük tesis alanı), lojistik tesis alanı, otel alanı, cami alanı, belediye hizmet alanı, idari hizmet alanı, kreş, gündüz bakım evi, E:0.70, resmi kurum alanı, park alanı, trafo alanı, otopark alanı ve yol fonksiyonları, bu planın üst ölçekli planı olan ve eş zamanlı hazırlanarak onaylanan 23/02/2022 onay tarihli 1/5000 ölçekli İstanbul ili, Tuzla ilçesi, ... Mahallesi ve Kocaeli ili, Çayırova ilçesi, ... Mahallesinde bulunan muhtelif parsellere ilişkin nazım imar planı değişikliği ile ön görülen fonksiyonlara uygundur.
Planlama alanından Tuzla Deresi ve yan kolu olan Tuzla Sanayi Deresi geçmekte olup, alan kısmen taşkın önlemli yapılaşma alanında kalmaktadır. Söz konusu derelerin dere işletme bandının, gümrük tesis alanından geçen kısmının dava konusu planlara işlendiği, ancak planlama alanının kuzeyinden geçen alanda ve alanın güneyindeki lojistik tesis alanında plana işlenmediği görülmektedir.
Mekansal Planlar Yapım Yönetmeliği'nin "İmar Planlarına Dair Esaslar" bölümündeki "İmar Planı İlkeleri" başlıklı 21. maddesinin 5. bendinde; "İmar planlarında, planlama alanının niteliğine göre mevzuatta öngörülen sağlık koruma bantları, güvenlik bölgesi ve benzeri koruma kuşakları gösterilir." hükmü ve 9. bendinde; "İnsan sağlığı ve güvenliği üzerinde doğrudan veya dolaylı olumsuz etkileri olan enerji nakil hatları, dere koruma kuşakları, taşkın risk alanları, afete maruz alanlar ve benzeri alanlara ilişkin kurum ve kuruluş görüşleri imar planlarına yansıtılır." hükümleri yer almakta olup Yönetmelik gereği insan sağlığı ve güvenliği üzerinde doğrudan veya dolaylı olumsuz etkisi olan dere işletme bantlarının ve koruma kuşaklarının planlara işlenmesi gerekmektedir.
Yönetmelik hükümleri gereği, sağlıklı ve güvenli bir çevre ve yerleşim alanı oluşturulması için imar planlarına dere işletme batlarının işlenmesinin yanında, planlama teknikleri açısından bu alanlarda yapı yapılmasının önünü açacak her hangi bir fonksiyon verilmemesi, bu alanların yeşil alan olarak planlanması gerekmektedir.
Dava konusu 23/02/2022 onay tarihli 1/5000 ölçekli nazım imar planı değişikliği ile 1/1000 ölçekli uygulama imar planı değişikliğine yapılan; "Taşkın önlemli yapılaşma alanlarında İstanbul İmar Yönetmeliği'nin 5.10 ve 18. 3 sayılı maddelerine göre uygulama yapılması gerekmekte olup bu kapsamda plan notlarına "Plan Değişikliği sahası taşkın önlemli yapılaşma alanında kalmaktadır. Belirlenen taşkın önlemli yapılaşma alanları dahilinde; herhangi bir noktada subasman kotu, bu noktada taşkın risk haritası ile belirlenen taşkın risk kotunun üzerinde olmalıdır." itiraz sonrası eklenen plan notu; "Taşkın Alanlarında İstanbul Su ve Kanalizasyon İdaresi Genel Müdürlüğünün ... tarih ve E... sayılı görüşü doğrultusunda İstanbul İmar Yönetmeliği'nin 5.10 ve 18.3 maddelerine göre uygulama yapılacaktır.” şeklindedir. “Dere işletme bantlarına yapılaşma izni verilmemesi, bu alanlarda kalan fonksiyon alanlarının iptal edilmesi, bant içerisinde sadece imar yolu ya da yeşil alan fonksiyonlarının önerilmesi gerektiği” yönündeki itiraz için ise eklenen plan notu; “İstanbul Su ve Kanalizasyon İdaresi Genel Müdürlüğünden dere ıslah projesi onayı alınmadan uygulama yapılmayacaktır.” hükmü eklenmiş, ancak "resmi kurum (gümrük alanı)" fonksiyonu korunmuştur.
Yukarıda belirtilen; “Taşkın Alanlarında İstanbul Su ve Kanalizasyon İdaresi Genel Müdürlüğünün ... tarih ve E... sayılı görüşü doğrultusunda İstanbul İmar Yönetmeliği'nin 5.10 ve 18.3 maddelerine göre uygulama yapılacaktır.” şeklindeki plan notu yeterli bir plan notu olmayıp, plan paftalarında açıkça taşkın alanlarının ve dere işletme bantlarının gösterilmesi gerekmektedir. Mekansal Planlar Yapım Yönetmeliği'nin 21. maddesinin 5. ve 9. bentlerinde bu husus özellikle belirtilmektedir.
“İstanbul Su ve Kanalizasyon İdaresi Genel Müdürlüğünden Dere Islah Projesi Onayı Alınmadan Uygulama Yapılmayacaktır.” şeklinde plan notu eklenerek, fonksiyon değişikliği yapılmaması risk teşkil etmektedir. İmar planları ile ilgili her türlü işlemde, bu işlemleri yapan kişilerin planlara baktığında doğal ve yapay eşikleri görmesi ve buna göre hareket etmesi gerekmektedir. İnsan sağlığı ve güvenliği üzerinde doğrudan veya dolaylı olumsuz etkileri olan bu eşiklerin planlara işlenmesi planlama teknikleri açısından gerekli olduğu kadar Yönetmelik hükümleri gereği de zorunludur.
Sonuç olarak; dava konusu 23/02/2022 onay tarihli 1/5000 ölçekli nazım imar planı değişikliği ile 1/1000 ölçekli uygulama imar planı değişikliğin şehircilik ilke ve esaslarına, planlama tekniklerine ve kamu yararına uygun olmadığı kanaatine varılmıştır." şeklinde görüş ve tespitlere yer verildiği görülmektedir.
Dairemizce yapılan değerlendirmede;
İdare Mahkemesince yerinde yaptırılan keşif ve bilirkişi incelemesi neticesinde düzenlenen bilirkişi raporunun 19/02/2023 tarihinde taraflara tebliğ edildiği, davalı Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığı tarafından 27/02/2023 tarihli dilekçe ile rapora itiraz edildiği ve itirazların raporu kusurlandıracak nitelikte olmadığı anlaşıldığından, Dairemizce, anılan raporun karara esas alınabilecek nitelikte olduğu neticesine varılmıştır.
Dava konusu 1/5000 ölçekli nazım imar planı değişikliği ile alanda, kamu hizmet (gümrük tesis) alanı, lojistik tesis alanı, belediye hizmet alanı, turizm (otel) alanı, park ve yeşil alan, kamu hizmet (idari hizmet) alanı, eğitim alanı (kreş alanı), ibadet alanı (cami alanı), genel otopark, teknik altyapı (trafo) alanı ve taşıt yolu kullanımları getirilmiştir. Aynı tarihli 1/1000 ölçekli uygulama imar planı değişikliğinde ise; E:0.70, Yençok:6 kat yapılaşma koşullarında resmi kurum (gümrük tesis alanı), E:0.70, Yençok:6 kat lojistik tesis alanı, E:0.30, Yençok:5 kat lojistik tesis alanı, E:0.40, Yençok:5 kat otel alanı, E:0.70 yapılaşma koşullarında cami alanı, E:0.70, Yençok:4 kat yapılaşma koşullarında belediye hizmet alanı (itfaiye alanı), E:0.70, Yençok:4 kat yapılaşma koşullarında idari hizmet alanı, E:0.70, Yençok:4 kat kreş ve gündüz bakım evi, E:0.70, Yençok:4 kat belediye hizmet alanı, E:0.70, Yençok:4 kat resmi kurum (karakol) alanı, park alanı, trafo alanı, otopark alanı ve yol kullanımları yer almaktadır.
Dava dilekçesinde, nazım ve uygulama imar planı değişiklikleri kapsamında herhangi bir parselin veya üzerinde getirilen kullanım kararının dava konusu yapılmadığı, uyuşmazlığın kapsamının, planlama alanında yer alan derelerin ve dere işletme bantlarının imar planlarına işlenmemesi ve bu alanlarda yapılaşma koşulu öngörülmesi olduğu anlaşıldığından planlama alanındaki taşınmazlar için getirilen ve uyuşmazlığın konusu olmayan kullanım kararları ile ilgili değerlendirme yapılamayacağı açıktır.
Planlama alanında, daha önceki planlarla öngörülen konut alanı, fuar alanı, kentsel çalışma alanı, ticaret alanı, ilköğretim alanı fonksiyonları yerine gümrük tesis alanı, lojistik tesis alanı, resmi kurum alanı (karakol), belediye hizmet alanı ve otopark alanı fonksiyonları getirilmiştir. Uyuşmazlık konusu imar planı değişikliklerinin, mevcutta İstanbul ili, Ataşehir ilçesi, ... Mahallesinde bulunan gümrük alanının, alansal olarak yetersiz büyüklüğe sahip olması ve içerisinde yer alan yapıların deprem dayanıklılığı açısından risk taşıması nedeniyle şehir dışında ve ulaşım bağlantılarına yakın konumda planlanması hedefi kapsamında yapıldığı anlaşılmaktadır.
Bu kapsamda, planlama alanında genel itibariyle 1/100.000 ölçekli çevre düzeni planında getirilen kullanım kararları içerisinde yer alabilecek fonksiyonlara yer verildiği ve davaya konu imar planı değişikliklerinin uyuşmazlığa konu edilen kısmının, ölçeği gereği üst kademedeki 1/100.000 ölçekli çevre düzeni planında gösterilmesi gerekmediği değerlendirildiğinden dava konusu edilen imar planlarının, planların sıradüzenselliği ilkesine aykırılık taşımadığı değerlendirilmektedir.
Bununla birlikte; Mekansal Planlar Yapım Yönetmeliğinin yukarıda yer verilen hükümleri gereği, insan sağlığı ve güvenliği üzerinde doğrudan veya dolaylı olumsuz etkisi olan dere işletme bantlarının, koruma ve sağlık kuşaklarının planlara işlenmesi gerektiği açıktır. Sağlıklı ve güvenli bir çevre ve yerleşim alanı oluşturulması için dere işletme bantlarının imar planlarına işlenmesinin yanında, planlama teknikleri açısından bu alanlarda yapı yapılmasının önünü açacak herhangi bir fonksiyon verilmemesi, bu alanların yeşil alan olarak planlanması gerekmektedir.
İnsan sağlığı ve güvenliği üzerinde doğrudan veya dolaylı etkileri olan bu doğal eşiklerin imar planlarına işlenmesinin ve ilgili idare olan davacı İSKİ'nin görüşlerinin imar planlarına yansıtılmasının, planlama teknikleri açısından gereklilik taşıması yanı sıra Yönetmelik hükümleri gereği bir zorunluluk oluşturduğu değerlendirilmektedir.
Uyuşmazlıkta, planlama alanından geçen Tuzla Deresi ve Tuzla Sanayi Deresi nedeniyle alanın kısmen taşkın önlemli yapılaşma alanında kaldığı, anılan derelerin dere işletme bandının davaya konu nazım ve uygulama imar planı ölçeğinde gösterilmesinin bir gereklilik olduğu, dere işletme bandının, gümrük tesis alanından geçen kısmı, dava konusu imar planlarına işlenmiş ise de bu alanın yeşil alan olarak planlanması gerekirken gümrük tesis alanı olarak planlandığı, ayrıca, anılan derelerin, planlama alanının güneydeki lojistik tesis alanı kapsamında kalan kısımlarının davaya konu imar planlarında hiç gösterilmediği anlaşıldığından dava konusu nazım ve uygulama imar planı değişikliklerinin anılan bölümlerinin imar mevzuatına, şehircilik ilke ve esaslarına, planlama tekniklerine ve kamu yararına aykırı olduğu sonucuna ulaşılmıştır.
KARAR SONUCU:
Açıklanan nedenlerle;
1. Dava konusu İstanbul ili, Tuzla ilçesi, ... Mahallesi ve Kocaeli ili, Çayırova ilçesi, ... Mahallesinde bulunan muhtelif parselleri kapsayan alanda Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığınca 23.02.2022 tarihinde onaylanan 1/5000 ölçekli nazım imar planı değişikliği ile 1/1000 ölçekli uygulama imar planı değişikliğinin İPTALİNE,
2. Ayrıntısı aşağıda gösterilen toplam ... TL yargılama giderinin davalı idareden alınarak davacıya verilmesine,
3. Karar tarihinde yürürlükte bulunan Avukatlık Asgari Ücret Tarifesi uyarınca ... TL vekâlet ücretinin davalı idareden alınarak davacıya verilmesine,
4. Posta giderleri avansından artan tutarın kararın kesinleşmesinden sonra davacıya iadesine,
5. Bu kararın tebliğ tarihini izleyen 30 gün içerisinde Danıştay İdari Dava Daireleri Kuruluna temyiz yolu açık olmak üzere, 16/12/2024 tarihinde oybirliğiyle karar verildi.